ሰበይተይ ኣብ ሆስፒታል ብኸቢድ ሕማም ከም ዝሓመመት እንተዝፈልጥ፡ «ክትሓዊ ትመስለካ ድዩ?» ኢልካ እንተዝትሓተኒ፡ «ተስፋ እገብር» ኢለ ምስ መልስኩ፡ እታ «ተስፋ» እትብል ቃለይ ናይ ትምኒት፡ ጥርጣረን ስግኣትን ሓሳባት ትሓዝ። ሰበይተይ ክትሓዊ እደሊ እየ፡ ግናኸ ተስፋይ ብዝበለጸ ፍርቂ ተስፋ እዩ!
ካብ ትምኒት ንላዕሊ
እታ «ተስፋ» እትብል ቃል ኣብ እንግሊዝኛ ቋንቋና ምስቲ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ግሪኻዊ ቃል «ተስፋ» ዝርከብ ሓሳባት ክትነጻጸር ከላ ኣዝያ ድኻም እያ። ኣብ እንግሊዝኛ ን«ተስፋ» ቢያንስ ሸሞንተ ዝተፈላለዩ ትርጉማት ኣለዉ፡ ካብ «ናይ ሓደ ነገር ድሌትን ናይ ምፍጻም ዕድል ምትእምማንን ስምዒት» ክሳብ ብቐሊሉ «ዝድለ ነገር፡ ኩነታት ወይ ፍጻሜ» ከምኡ እውን እቲ ዘይተወሰነ «ዝድለ ነገር» (Collins English Dictionary)። ግናኸ ብመሰረት ናይ ቫይንስ Expository Dictionary Of Old Testament And New Testament Words እታ ግሪኻዊ ቃል «ተስፋ»፡ elpis, ብዛዕባ «ዘይርአን መጻኢን» «ምቹእን ምትእምማን ዝመልኦን ትጽቢት» ማለት እዩ።
የሱስ ነዛ ዓለምን ህዝባን ንምቕናዕ እንደገና ይመጽእ ድዩ ኢልካ እንተዝትሓተኒ፡ ብፍጹም ዝተረጋገጸ ተስፋ ምመለስኩ። መዓስ ከም ዝኸውን ብልክዕ እኳ እንተዘይፈልጥ፡ ሓደ መዓልቲ ብርግጽ ከም ዝመጽእ እፈልጥ። ጥርጣረ የብሉን፡ ከይፍጸም ዝኾነ ሓደጋ የብሉን። ናይቲ መዓልቲ ምምጻእ ድሌተይ ሕጂ ዝኣምኖን ሎምን ኩሉ መዓልትን ከመይ ከም ዝነብር ብንጹር ይጸልዎ።
ክርስትያናዊ ተስፋ ካብ ምንባብን ምትግባርን ቅዱሳት ጽሑፋት ዝመጽእ እዩ። «እቲ ቐደም እተጻሕፈ ዘበለ ዅሉ ንምምሃርና እዩ እተጻሕፈ፡ ምእንቲ ብትዕግስትን ብምጽንናዕ ቅዱሳት ጽሑፋትን ተስፋ ኽንረክብ» (ሮሜ 15:4 NIV)።
ብዘይተጸበየ ምእማን
ጳውሎስ ብዛዕባ ናይ ኣብርሃም ዘይእመን ምትእምማን ኣብ ኣምላኽ ንዝተመባጽዐ መጻኢ ውርሻ ህዝቢ ካብ ብዙሓት ሃገራት ክጽሕፍ ከሎ፡ «ኣብርሃም ብዘይተጸበየ ተስፋ ኣመነ» ኢሉ ጽሒፉ (ሮሜ 4:18)። ኣብርሃም ኣብ ተስፋ ዘይብሉ ኩነታት ዝነበረ ይመስል ነበረ። ግናኸ ኣብርሃም ንኣምላኽ ዝኣመኖ ሕጂ ይፍጸም ኣሎ፡ ከምቲ ኣምላኽ ዝተመባጽዖ። ክርስትያናት ኣብዚ ዘመናዊ ዓለም እቲ ብዙሕ ዘርኢ፡ ብዙሕ ቋንቋ፡ ብዙሕ ሃገር ዝኾነ ስድራቤት ኣምላኽ እዮም፡ ኣብ ሰማይ ንኹሉ ዝኽእል ኣምላኽ እናኣምለኹ ንዓብዪ ሰራዊት ይሃንጹ ኣለዉ፡ «ንዝፋን ንዝተቐመጠን ንበጊዕን ምስጋናን ክብርን ሓይልን ንዘለኣለም ይኹን» እናበሉ (ራእይ 5:13)።
ክብሪ ኣምላኽ ተመልሰ
ብዛዕባ ካብ ሓጢኣትና ኣብ ቅድሚ ቅዱስ ኣምላኽ ምጽድቕና ምስ ጸሓፈን ብጸጋ ኣምላኽ ናባና ምስ ተገረመን፡ ጳውሎስ ከምዚ ይጽሕፍ፡ «ብተስፋ ክብሪ ኣምላኽ ድማ ንሕጐስ» (ሮሜ 5:2)። ካብ ኩሉ ሓጢኣት ይቕረ ተባሂሉልናን ኣብ ቅድሚ ቅዱስ፡ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ደው ክንብል ንኽእልን ስለ ዝኾና፡ ክርስትያናዊ ተስፋና ካብ ዝኾነ ይኹን ዓለማዊ ዕድል ኣዝዩ ዝሓሸ እዩ።
ኣብ ሮሜ 3:23 ብሰንኪ ሓጢኣት ኩሉ ዝነበረ ሰብ ካብ ክብሪ ኣምላኽ ከም ዝጐደለ ነንብብ። ግናኸ ኣብ ሮሜ 5:2 ተስፋ ክብሪ ኣምላኽ ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ ምስ ኣምላኽ ሰላም ንዘለዎ ኩሉ ሰብ ይምለስ። ምስ ኣምላኽ ሓድነትናን ናይ ኣምላኽ ምስሊ ምዃንናን ብሓጢኣትና ተደምሲሱ ነይሩ። ግናኸ መድሓኒና፡ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፡ ንሓጢኣትና ሞተ፡ ንዓና ናብ ኣምላኽ ንምምላስ፡ ንጠማማት ደቅታት ምስ ሰማያዊ ኣቦ ንምዕራቕ።
ሓድሓደ ግዜ ኣብ ኣገልግሎት፡ «ስለምንታይ እየ ዝገብሮ ዘሎኹ ዝገብር ዘሎኹ?» ኢለ እሓትት። ክርስትያናዊ ኣገልግሎት ኣድካሚን ከምኡ እውን ተስፋ ዘቑርጽን ክኸውን ይኽእል እዩ። ንኻልኦት ርእየ ነቲ ሕቶ ቀጸልኩ፡ «ስለምንታይ፡ ጐይታ፡ ንዓይን ንሰበይተይን ንምምራሕ ህይወትን ንምውጣጥ ጡረታን ከምዚ ዝኣመሰለ ኣጸጋሚ መገዲ መሪሕካኒ? እቲ ለዋህን ጽኑዕን መልሲ ኻብ ጐይታ፡ «ንልዕሊ 42 ዓመታት ኣገልግሎት ኣሚንካኒ ኢኻ። ሕጂ ድማ ናብ ዝሓለፉ ዓመታትካ ክትኣምነኒ ቀጽል። ፈጺመ ኣየሕፈርኩኻን፡ ፈጺመ ድማ ኣየሕፍረካን እየ።» ኣብቶም ክብሪ ዝመልኦ ኣምላኾም ዓብዪ መጻኢ ከም ዝሓዘሎም ዝፈልጡ ሰባት ዓሚቝ፡ ኣዝዩ ዝዓብለል ሓጎስ ኣሎ። ናይ ኣምላኽ መብጽዓታት እኹል እዩ።
ፍረ ክርስትያናዊ ባህሪ ምህናጽ
ከም ክርስትያናት ኣጸጋሚ ግዜያት ክንሓልፍ ከለና፡ ነገራት ንዓና ዘይኮነስ ንዓና ክጻረሩ ከለዉ፡ ውጽኢቱ ዝተፈላለየ ክኸውን እንተዝምነና፡ እዚ ንዘክር፡ «ከምኡ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብመከራና እውን ንሕጐስ፡ ከመይሲ መከራ ትዕግስቲ ኸም እትፈጥር ንፈልጥ ኢና፤ ትዕግስቲ ድማ ባህሪ፤ ባህሪ ድማ ተስፋ። ተስፋ ድማ ኣየሕፍረናን፡ ከመይሲ ኣምላኽ ፍቕሩ ብመንፈስ ቅዱስ፡ ንሱ ዝሃበና፡ ኣብ ልብና ኣፍሲሱ እዩ» (ሮሜ 5:3-5)።
ኣብ ክርስትያናዊ ህይወተይ ኣብ ኣጸጋሚ ግዜያት ካብ ቀሊል መዓልታት ንላዕሊ ኩሉ ግዜ ተማሂረ እየ። ህይወት ብዘይ ፈተናታት ኣምላኽ ክጥቀመላ ዘይከኣል ህይወት ኣይኮነትን። እቲ ዝነበረኒ ካንሰር ኣብ ክልተ ወርሒ ከም ዝቐትለኒ ካብ ዝተነግረኒ ንነፍሲ ወከፍ ግዜ ብዛዕባ ህይወትን ሞትን ንላዕሊ ኣተኲረ እየ። ኣብ ስነስርዓት ቀብሪ ገለ ካብቶም ናይ ላሪንጀክቶሚ (ናይ ድምጺ ሳንዱቕ ብቐዶ ጥብቂ ምውጻእ) ኣዕሩኸይ ክርከብ ከለኹ፡ ኣብ ሓጢኣትካ ምሟትን ምስ መድሓኒ ምሟትን ዘሎ ፍልልይ ርእየ እየ። እቶም ኣብ ሓጢኣቶም ዝሞቱ ንመጻኢ ፍጹም ተስፋ የብሎምን። ንገሃነም ይገጥሙ። እቶም ምስ መድሓኒ ዝሞቱ ኣብ ቅኑዕ ሰብ፡ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፡ ስለዚ ድማ ኣብ ቅኑዕ ቦታ፡ ሰማይ፡ ኩሉ ተስፋ ኣለዎም። ናይ ህይወት ፈተናታት ገለ ሰባት ካብ ኣምላኽ የርሕቕዎም፡ ከምኡ ዝኣመሰሉ ፈተናታት ግና ንኻልኦት ኣምላኽ ንኽብሩ ህይወቶም ከም ዝቕርጾም፡ ከም ዘበርትዖም፡ ከምኡ እውን ከም ዝጥቀመሎም ይሕግዞም።
ካብዚ ህልዊ ህይወት ንላዕሊ
ሓሙሽተ ግዜ እታ «ተስፋ» እትብል ቃል ኣብ ሮሜ 8:18-25 ትርአ፡ ኩሉ ግዜ ድማ ብፍጹም ምርግጋጽ ምእማን ማለት እዩ። ሓደ መዓልቲ ፍጥረት ካብቲ ሕጂ ዘለዎ ናይ ምብልሻው ዝንባለ ሓራ ክኸውን እዩ። እታ ፕላኔት «ናብቲ ክብሪ ዝመልኦ ሓርነት ደቅታት ኣምላኽ» ክትኣቱ እያ (ቁ.20-21)። እዚ ተስፋ እዚ፡ ናብ ክርስቶስ ብዝገበርናዮ ምልዋጥ ዝተዋህበና፡ ብኹሉ ህልዊ ሽግራትና የሕልፈና። ከም ፍርዲ ቤት ዝሓትቶ መርትዖ ክንርኢ እኳ እንተዘይከኣልና፡ ገና እዚ ተስፋን ምርግጋጽን ኣለና፡ ጐይታና የሱስ ንቓሉ እሙን ክኸውን እዩ (ቁ.24-25)። እቲ መብጽዓ ዝገበረ ዝበሎ ብልክዕ ከም ዝገብር ብፍጹም ምርግጋጽ ንኣምን። «ከይደ ቦታ ኸዳልወልኩም እየ፡ ተመሊሰ ድማ ናባይ ክወስደኩም እየ፡ ምእንቲ ኣነ ዘሎኹዎ ንስኻትኩም እውን ክትህልዉ» (ዮሃንስ 14:3)።
ንሰባት ጥራይ ዘይኮነስ ዝጸሉ
ክርስትያናት ንምፍጻም መብጽዓ ኣምላኽ «ብሃንቀውታ»ን «ብትዕግስቲ»ን ይጽበዩ (ሮሜ 8:23,25)። ምሉእ ምድሓንና የሱስ ምስ ተመልሰን ናብ ሰማይ ምስ ወሰደናን እዩ ዝኸውን፡ ህልዊ ምድሓንና ግና ነዚ ተጨባጢ ተስፋ ይህበና። ኣብዛ ምድሪ እዚኣ ኩሉ ነገር ክንስእን ንኽእል ኢና፡ ግናኸ ኣብቲ ዝመጽእ ሰማያዊ ቤትና ዝኾነ ይኹን ክንስእን ኣይንኽእልን። ህይወተይ ክምርምር ኣለኒ፡ ንምምላስ ጐይታይ ብትጽቢትን ብሃንቀውታን ድዩ ዝደሊ ዘሎኹ? ንርእስና ክንሓትት ንኽእል ኢና፡ «ናብ ሰማይ ብትጽቢት ድየ ዝጥምት ዘሎኹ ወይስ ኣዒንተይ ኣብ ነገራት እዛ ዓለም እዚኣ ተጣቢቐን እየን?»
ንልዕሊ ሸውዓተ ዓመታት ቅድሚ ሕጂ ድምጺ ሳንዱቐይ ብካንሰር ስኢነ። ኣምላኽ ን57 ዓመታት ዝለቐሓኒ ድምጺ ሳንዱቕ ወሰደ። ገለ መዓልታት ክዛረብ ምስ ዘይከኣል ኣዝየ እጕሂ። ሕጂ ድምጺ እንተዝህልወኒ ኣብ ኣፍሪቃ እንታይ ክገብር ከም ዝኽእል ምስ ሓሰብኩ ኣዝየ እጕሂ። ይኹን እምበር፡ መልሲ ንጕህየይን ንጭንቀተይን ንጹር እዩ። ብህድኣት፡ ብምትእምማን ዝመልኦ ተስፋ ኣብቲ ሰማያዊ ህዝቢ ብዓብዪ ድምጺ እናኣእወኹ ክኸውን እደሊ (እወ፡ ከምዚ ከማይ ዝኣመሰለ ላሪንጀክቶሚ እውን ሽዑ ሓድሽ ድምጺ ክህልዎ እዩ)፡ «ምድሓን ናይ ኣምላኽና እዩ፡ ንሱ ኣብ ዝፋን ዝተቐመጠ፡ ከምኡ እውን ናይ በጊዕ» (ራእይ 7:10)። እዘን ቃላት እዚኤን ብዓውታ ክጽሕፈን እንተዝኽእል ምጸሓፍኩ! ሽዑ ብዓውታ ክጭድር ክኽእል እየ! ኣዕሩኸይን ስድራቤተይን ሓድሓደ ግዜ ካብ ሞት ንላዕሊ ንህይወተይ ብጕህየ ዝጥምት ከም ዝኾንኩ ይብሉኒ፡ ግናኸ ኣይሰማማዕን እየ። ንዓይ፡ ከም ጳውሎስ፡ ካብቲ ሕጂ ዘሎኒ ዝኾነ ይኹን ነገር ኣዝዩ፡ ኣዝዩ ዝሓሸ ክኸውን እዩ (ፊልጲ 1:20-23)። ምናልባት ንኣምላኽ ንስንክልናይ ካብቲ ዝገብሮ ንላዕሊ ከመስግኖ ይግባእ፡ ከመይሲ ንትኩረተይ ናብ ሰማይ ኣልዒሉዎ እዩ።
ኣብ ሽግር ዘገርም ሓጎስ
ጳውሎስ ንሰዓብቲ ክርስቶስ «ብተስፋ ተሓጐሱ፡ ብመከራ ትዕግስተኛታት ኩኑ፡ ብጸሎት እሙናት ኩኑ» ኢሉ ይምዕድ (ሮሜ 12:12)። ኩነታትና ንኣምላኽ ብቐጻሊ ክንውክል ንኽእል ኢና፡ ንሱ ትዕግስትና ከም ዘበርትዕ እናኣመና። ትዕግስትና ንላዕሊ ንላዕሊ ንኽጸርን ንኽበርትዕን ከቢድ ፈተናታት ክሰደልና ይመርጽ።
እቲ ግሪኻዊ «ትዕግስቲ» እዩ hupomone, ማለት «ኣብ ትሕቲ ምምራሕ»። ክርስትያናዊ ትዕግስቲ ብፈተናታት ብምጽናዕ ጥራይ እዩ ዝዓቢ። ያእቆብ እዘን ናይ ምትብባዕ ቃላት ጽሒፉ፡ «ኣቱም ኣሕዋተይ፡ ብዝተፈላለየ ፈተናታት ክትወድቁ ከለኹም፡ ንጹህ ሓጎስ ጌርኩም ቊጸርዎ፡ ከመይሲ ምፍታን እምነትኩም ትዕግስቲ ኸም ዝፈጥር ትፈልጡ ኢኹም። ትዕግስቲ ድማ ዕዮኣ ክትውድእ ኣለዋ፡ ምእንቲ ምሉኣትን ፍጹማትን ክትኾኑ፡ ዝጎድለኩም ነገር ከይህልወኩም።» ከምኡ እውን፡ «ብፈተና ዝጸንዐ ሰብ ብጹእ እዩ፡ ከመይሲ ምስ ተፈተነ፡ ኣምላኽ ንዝፈትውዎ ዝተመባጽዖ ዘውዲ ህይወት ክቕበል እዩ» (ያእቆብ 1:2-4,12)።
ኣብ ኣምላኽ ባዕሉ እዩ
ጳውሎስ መልእኽቲ ሮሜኡ «ኣምላኽ ተስፋ ብምሉእ ሓጎስን ሰላምን ይምልኣኩም፡ ንእኡ ብእምነትኩም፡ ምእንቲ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ብተስፋ ክትዓብልሉ» ኢሉ ምውድኡ ኣገዳሲ እዩ (ሮሜ 15:13)። «ኣምላኽ ተስፋ» – ከመይ ዝበለ ግሩም ሓረግ! እዚ ሓድሓደ ግዜ እንሰምዖ ካብቶም ዘሕዝኑን ዘዕንዉን ቃላት ፍጹም ተጻራሪ እዩ፡ «ተስፋ የብሉን።» እቲ ቀዳማይ ሓረግ ምድሓን እዩ! ኣምላኽ ንዝሃበኒ ንጹር ተስፋ አመስግኖ።
ናብ ካልኦት ይፈስስ
«ብትዕግስትን ብምጽንናዕ ቅዱሳት ጽሑፋትን ተስፋ ኽንረክብ» (ሮሜ 15:4) ኢሉና ምስ ሓለፈ፡ ጳውሎስ ኣመንቲ ንእኡ ብምእማን «ብተስፋ ክዓብልሉ» ይኽእሉ እዮም ይብል። ንኣምላኽ ዝያዳ ክንኣምኖ መጠን፡ ንሱ ንተስፋና ንመጻኢ – ብፍላይ ንዘለኣለማዊ መጻኢና – ዝያዳ የጽንዖ። ኣምላኽ ተስፋ ብዝኾነ ይኹን ተመክሮታት ክንሓልፍ ከለና ብሓጎስን ሰላምን ይምልኣና (ቁ.13)። ብተስፋ ኣዝዩ ምሉኣት ስለ ዝኾና፡ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ኣብ ህይወትና ንንራኸቦም ካልኦት ጠብታታት ሓጎስን ሰላምን ካባና ይፈስስ። እዚ ክኸውን ከሎ ንኣምላኽ ተስፋና ከነፋልጦም እውን ንኽእል ኢና።
ምርግጋጽ
ክርስትያናዊ ተስፋ እቲ ጐይታ ዝገበሮ ንምስታፍና ኣብ መጻኢ ዕላማታት ኣምላኽ ዝምርግግጽ ትጽቢትን ፍጹም ምትእምማንን እዩ። ሓይሊ እዚ ንህይወትና ካብ ፈተናታት ተስፋ ምቑራጽ ወይ ንዝዓብለሉ ፍጻሜታት ምምብርካኽ የጽንዓ። ኣምላኽ ፈጺሙ ኣየሕፍረናን።
ነዚ ተስፋ እዚ ንምምካር ዘድልየና ኩሉ ንጐይታና የሱስ ዝያዳ ብምፍላጥ ይርከብ። ነፍሲ ወከፍና ንኣምላኽ ተስፋ ንውፈ። ንእኡ ክንኣምኖ ከለና፡ ክርስትያናዊ ሓጎስናን ሰላምናን ተስፋናን ናብ መዓልታዊ ህይወትና ንኽፈስስን ንኹሎም ኣብ ከባቢና ዘለዉ ንኽጸሉን ክሕግዘና እዩ። ሽዑ ብሓባር ንሓቂ ዓብዪ መጻኢ ክንጥምት ንኽእል ኢና!
ዝተመኸረ መጽናዕቲ
ነዚ መጽናዕቲ እዚ ናብ መልእኽቲ ጳውሎስ ናብ ሮሜ ገዲበዮ ኣሎኹ። ብሓገዝ ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ኮንኮርዳንስ፡ ኣብ ዝተረፈ መጽሓፍ ቅዱስ «ተስፋ» ምድላይ ጠቓሚ እዩ።
ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ እዮብ፡ መዝሙርን ምሳሌን ብዙሕ ግዜ ይርከቡ። ኣብ መዝሙር ጥራይ 31 ኣለዉ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ጽቡቕ ጸሎት፡ «ኣቱም እግዚኣብሔር፡ ከምቲ ተስፋና ኣብኡ ዝገበርናዮ፡ ፍቕርኻ ኣብ ልዕሌና ይንበር» (መዝሙር 33:22)። ኮንኮርዳንስ እንተዘይብልካ፡ መጽናዕትኻ ብምርኣይ መዝሙር 25, 33, 42, 119 ጀምር።
ብዘገርም መገዲ፡ እቲ ኣብ ኣርባዕተ ወንጌላት «ተስፋ» ዝብል ቃል ዝሓዘ ሓደ ጥራይ መወከሲ፡ ብመሰረት ትርጉምካ፡ ካብ ኢሳይያስ 42 ዝተወስደ ኣብ ማቴዎስ 12:21 ዝርከብ ጥቅሲ እዩ።
ድሕሪኡ ኣብ ሓድሽ ኪዳን፡ ግብሪ ሃዋርያት ብዙሕ መወከሲታት ን«ተስፋ» ይሓዝ፡ ጳውሎስ ናይ ባዕሉ ምስክርነት ክህብ ከሎ (ግብሪ ሃዋርያት 23:6, 24:15, 26:6-7, 28:20)። እቲ ኣብ ሮሜ እተጻሕፈ «ተስፋ» ኣብ ስብከታት ጳውሎስ እውን ኣገዳሲ ነበረ። ቈሎሴ 1 ሰለስተ መወከሲታት ኣለዎ፡ ቲሞቴዎስ ምስ ቲቶስ ድማ ትሽዓተ ኣለዎም (NIV)፡ ነቲ ጽቡቕ፡ ሓባራዊ ሓረግ «ክርስቶስ የሱስ ተስፋና» (1 ቲሞቴዎስ 1:1) የጠቓልል። ጸሓፊ እብራውያን ሸውዓተ ካልኦት መወከሲታት ይህበና፡ ጴጥሮስ ድማ ሓሙሽተ።
እቲ ናይ መወዳእታ ቃል ንዮሃንስ ክንህቦ ኢና። ብዛዕባ ፍቕሪ ኣምላኽ ንዓና ደቁ ብምግባርን ንሱ እንደገና ምስ መጸ ከም የሱስ ከም እንኸውን ብምምባጽዑን ይጽሕፍ። 1 ዮሃንስ 3:3 ከምዚ ይብል፡ «ኩሉ ኣብኡ እዚ ተስፋ ዘለዎ ንርእሱ የንጽህ፡ ከምቲ ንሱ ንጹህ ዝኾነ።» ብርግጽ ንነፍሲ ወከፍ ሓቀኛ ክርስትያን ደቀ መዝሙር ናይዚ ተስፋ እዚ ዋጋ ካብዚ ንላዕሊ ንጹር መግለጺ ክህሉ ኣይኽእልን። ተስፋ ኩሉ ግዜ ናብ ቅድሚት ትጥምት፤ ፈጺማ ናብ ድሕሪት ኣይትጥምትን። ንክርስትያን፡ «ተስፋ ዝመልኦ» ህይወት ቅዱስ ህይወት እዩ። ህይወተይ ከምኡ ክትኸውን እደሊ። ንስኻኸ ከመይ? ንርእስና ዝያዳ ክነንጽህ መጠን፡ ኣብ ህይወትና ዝያዳ «ቅዱስ ተስፋ» ክህልወና እዩ።
