ሃዋርያ ዮሃንስ፡ ሓደ ወተሃደር ናብቲ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ዝነበረ ዝሞተ ክርስቶስ ቀሪቡ፡ ብኲናቱ ጐድኑ ከም ዝወግኦ፡ «ብኡብኡ ድማ ደምን ማይን ወጸ» (ዮሃንስ 19:34-35) ዝብል ሓቂ ብኣዒንቱ ዝረኣየ ምስክር እዩ ነይሩ። ኣብ 1 ዮሃንስ 5:6፡ ዮሃንስ ነቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ታሪኻዊ ጸብጻቡ፡ እቲ ፍጻሜ ብመንፈሳዊ መገዲ እንታይ ማለት ምዃኑ ብሓቂ ይምልኦ። «እዚ ብማይን ብደምን ዝመጸ እዩ፡ ንሱ የሱስ ክርስቶስ እዩ፤ ብማይ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብማይን ብደምን እዩ» ይብል። ድሕሪኡ ኣብ ፍቕዲ 8፡ ብዛዕባ መንፈስ ቅዱስ፡ ማይ፡ ከምኡውን ደም ከም ሰለስተ ምስክራት ወዲ ኣምላኽ ይዛረብ።
ስለዚ፡ ደምን ማይን ምስ ሞት ክርስቶስ ከም ዝተኣሳሰሩ ንርኢ፡ እኳ ደኣ እተኣሳሰሩ እንተኾኑ፡ ከም ምስክራት ብውልቂ ንምጥቃም ዝኣክል ፍሉያት እዮም። ስለዚ፡ ኣብ ኣተሓሳስባና ክንፈልዮም ኣለና።
ብደምን ማይን ምጽራይ
ምጽራይ ምስ ደምን ማይን ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ተኣሳሲሩ እዩ፡ «ደም የሱስ ክርስቶስ… ካብ ኵሉ ሓጢኣት የንጽሓና» (1 ዮሃንስ 1:7) ከምኡውን፡ «ነቲ (ሓቀኛ ቤተ ክርስቲያን) ብምሕጻብ ማይ ብቓል ከቕድሳን ከንጽሓን» (ኤፌሶን 5:26)።
እዞም ክልተ «ምጽራያት» ምስ ክልተ ዓበይቲ ሳዕቤናት ሓጢኣት፡ ገበኑን ሓይሊ ርኽሰቱን ይራኸቡ። እቲ ደም ንሞት ክርስቶስ ንሓጢኣትና ዝኸውን ምትካፍ የቕርብ፡ እዚ ድማ ንገበንና ይሰርዝን ምሕረት የምጽኣልናን። በዚ ድማ ብፍርዳዊ (ሕጋዊ) መገዲ ንንጽህ። እቲ ማይ ነቲ ሓጢኣተኛ ዝኾነ ኩነታትና ዝተፈርደሉን ዝተወድአሉን ሞት ይዛረብ፡ ካብቲ ዝነበርናሉ ናይ ቀደም ኩነታትን ምትእስሳራትን ንምድሓን። በዚ ድማ ብሞራላዊ መገዲ ንንጽህ፡ ሓይሊ ሓጢኣት ድማ ኣብ ልዕሌና ይሰበር። እቲ ደራሲ መዝሙር ቶፕላዲ እዚ ብግቡእ ከምዚ ኢሉ ገሊጽዎ፡
ማይን ደምን ካብቲ ዝተወግአ ጐድንኻ ዝፈሰሰ፡ ናይ ሓጢኣት ዕጽፍ ድሕነት ይኹን፡ ካብ ገበኑን ሓይሉን ኣንጽሓኒ።
ውጽኢታዊነት ደም ክርስቶስ
እብራውያን 9ን 10ን ውጽኢታዊነት፡ ብቕዓት፡ ከምኡውን ሓይሊ ደም ክርስቶስ የርእዩና፡ እዚ ድማ፡
- ንሕልና ሓጥኣን ካብ ምዉት ግብሪ የንጽህ፡ ንህያው ኣምላኽ ንምግልጋል (እብራውያን 9:14)።
- ናይ ብሉይ ኪዳን ቅዱሳን ብሕጊ ዝተኣከበ ዝነበረ በደላት ኣርሒቑ እዩ (እብራውያን 9:15)።
- ሓድሽ ኪዳን (ውዕል ወይ ኪዳን) ጸጋ ኣጽዲቑ እዩ (እብራውያን 9:15-18)።
- ሓጢኣት ኣማኒ ኣርሒቑ፡ ንምሉእ ምውጋድ ሓጢኣት ድማ መሰረት ኣንቢሩ እዩ (እብራውያን 9:22,26)።
- ሓጢኣት ኣማኒ ንእምነት ብኸምዚ ኣርሒቑ እዩ፡ ሓንሳብ ምስ ተነጽሐ፡ ሕልና ኣማኒ ብዛዕባ ፍርዳዊ ሕቶ ሓጢኣቱ ንዘለኣለም ይጸሪ (እብራውያን 10:2)።
- በዚ ድማ ኣማኒ ናብ ቅድሚ ኣምላኽ ንምእታው ትብዓት ይህቦ (እብራውያን 10:19)።
- ንኣማኒ ንኣምላኽ ንዘለኣለም ኣቕዲሱ እዩ (እብራውያን 10:10, 29)።
ዓቢይ ትሕዝቶ እብራውያን 9-10፡ ናይ ኣማኒ ናብ ኣምላኽ ምቕራብ ብሰንኪ ደም ክርስቶስ እዩ። ኣማኒ ብሓንቲ መስዋእቲ ክርስቶስ ናብ ኣምላኽ ንምቕራብ ብፍርዳዊ መገዲ ጸሪዩ እዩ፡ እዚ ድማ ዳግማይ ክድገም ኣየድልን። ስለዚ፡ ሓንቲ ወይ ሓንሳብ ዝብል ሓሳብ ኣብዘን ምዕራፋት እዚኤን ሾብዓተ ግዜ ተደጊሙ እዩ፡ ንምሉእ ብቕዓትን ዓቢይ ክብሪን ምስቲ ሓንሳብ ዝፈሰሰ ክቡር ደም ክርስቶስ ከይንርስዕ።
እኳ ደኣ ፍርዳዊ (ሕጋዊ) ምጽራይ ብደም ኣብዘን ምዕራፋት እዚኤን ዓቢይ ትሕዝቶ እንተኾነ፡ ሞራላዊ ምጽራይ ኣይተረስዐን። ናብ ኣምላኽ ንቕረብ፡ «ልብና ካብ እኩይ ሕልና ብዝተረጨ፡ ስጋና ድማ ብንጹህ ማይ ብዝተሓጽበ» (እብራውያን 10:22) — እዚ ድማ ንምቕዳስ ኣሮንን ደቁን ናብ ክህነት ዝምልከት እዩ (ዘጸኣት 29)። ብማይ ተሓጺቦም (ፍቕዲ 4)፡ ብደም ድማ ተረጺዖም (ፍቕዲ 20)፡ እዚ ኹሉ ድማ ንሞት ክርስቶስ የርኢ። ስለዚ፡ ደም ክርስቶስ ብፍርዳዊ መገዲ የንጽሓናን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ፍጹም ቦታ ይህበናን፡ እቲ ማይ ድማ ካብቲ ዝነበርናሉ ናይ ቀደም ህይወት ብምቑራጽን ናብ ሓድሽ ህይወት ብምምጻእን ብሞራላዊ መገዲ የንጽሓና።
እቲ ዘይቋረጽ ሞራላዊ ምጽራይ ዘድልዮ
እቲ ብማይ ዝግበር ሞራላዊ ምጽራይ ክቕጽል ኣለዎ። ኣሮንን ደቁን ኣብ ምቕዳሶም ካብ ርእሶም ክሳዕ ኣእጋሮም ብማይ ተሓጺቦም ነበሩ፡ እቲ ምሕጻብ ድማ ዳግማይ ኣይድገምን ነበረ። ይኹን እምበር፡ መሕጸቢ ተዳልዩ ነበረ (ዘጸኣት 30:17-21)፡ ኣብኡ ኸኣ ካህናት ኣእዳዎምን ኣእጋሮምን ክሓጽቡ ተመሪሖም ነበሩ። «ናብ ድንኳን ምርኻብ ክኣትዉ ኸለዉ፡ ከይሞቱ ብማይ ክሓጽቡ ኣለዎም።»
ቅድሚ ምምስራት ድራሩ፡ ጐይታ የሱስ ባዕሉ ተዓጢቑ፡ ማይ ኣብ ጐድጓድ ኣፍሲሱ፡ ኣእጋር ደቀ መዛሙርቱ ኺሓጽብ ጀመረ (ዮሃንስ 13)። ጴጥሮስ የሱስ እዚ ከይገብር ዝነበሮ ድሌት፡ ጐይታ ከምዚ ዝኣመሰለ ምሕጻብ ምስ ጐይታ ኣብ ሰማያዊ ቦታኡ ሓድነት ንምርካብ ኣድላዪ ምዃኑ ንምግላጽ ተጠቒሙሉ። ንጴጥሮስ ድማ፡ «እንተዘይሓጸብኩኻ፡ ምስ ኣነ ግደ የብልካን» (ፍቕዲ 8) በሎ። ጴጥሮስ ካብ ድሌት ናብ ኣዝዩ ዝበዝሐ ቅንኣት ብቕልጡፍ ምቕያሩ፡ ጐይታ፡ «ዝተሓጽበ፡ ኣእጋሩ ጥራይ ክሓጽብ የድልዮ እዩ፡ ግናኸ ምሉእ ብምሉእ ንጹህ እዩ» (ፍቕዲ 10፡ R.V.) ክብል ገበሮ።
እዛ ፍቕዲ እዚኣ ንኽልተ ዓይነት ምጽራይና ብማይ ብንጹር ትፈልዮ። ኩላትና ኣመንቲ ብሞት ክርስቶስ ሓንሳብ ንሓዋሩ ተሓጺብና ኢና፡ ካብቲ ናይ ቀደም ህይወት ኣንጺሑና እዩ። ይኹን እምበር፡ ነቲ ሞት ንነፍስና ዕለታዊ ምትግባር ድማ የድልየና። ብዘይኡ «ምስ ክርስቶስ ግደ» ክንረክብ ኣይንኽእልን።
ትርጉም ማይን ደምን
ስለዚ፡ ምምጻእ የሱስ ክርስቶስ፡ ወዲ ኣምላኽ፡ ብማይን ብደምን ዝተመሓየሸ ነበረ። ከምቲ ኣብ 1 ዮሃንስ 5:6 ዝረኣናዮ፡ መንፈስ ቅዱስ ነዚ ነጥቢ እዚ ብፍሉይ ይሕልዎ፡ «ብማይ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብማይን ብደምን» ብምባል ይብል። ስለምንታይ? ምናልባት ሓደ ምኽንያት፡ ንደም ምርስዕ ዝንባለ እዩ—ክርስቶስ ንሰብ ብሞራላዊ መገዲ ብምጽራይ፡ ንዕኡ ልዑል ሃሳባት ብምቕማጥ፡ ድሕሪኡ ድማ ነቶም ሃሳባት ከም ምትብባዕ ንኻልኦት ጽቡቕ ህይወት ንኽነብሩ ብምምራሕ ጥራይ ከም ዝመጸ ምባል እዩ። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ሰባት፡ ንሱ «ምስምማዕ» ገበረ—ሰብን ኣምላኽን ብጽቡቕ ህይወት መሰረት ሓደ ገበሮም ይብሉ። ነዚ ሓሳዊ ትምህርቲ ንምግታእ፡ መንፈስ ቅዱስ ንሞራላዊ ምጽራይን ንሓጢኣት ምኽፋልን የጕልሕ!
ስለዚ፡ ሰለስተ ምስክራት (መንፈስ ቅዱስ፡ ማይ፡ ከምኡውን ደም) ንወዲ ኣምላኽ ይቕጽሉ። መንፈስ ቅዱስ ህያው፡ ንጡፍ፡ ከምኡውን ዝዛረብ ምስክር እዩ፡ ማይን ደምን ድማ ክልተ ዓማቝ ምስክራት እዮም፡ ግናኸ እዞም ሰለስቲኦም ብኸምዚ መገዲ ዝመጸ ወዲ ኣምላኽ፡ ምንጪ ዘለኣለማዊ ህይወት ምዃኑ ይመስክሩ፤ ንኣና ንዝኣምን ድማ፡ እዛ ዘለኣለማዊ ህይወት እዚኣ ኣብኡ ናትና እያ (1 ዮሃንስ 5:5-13)። ደምን ማይን ካብቲ መውግኢ ኲናት ስለ ዝፈሰሰ፡ ንኣምላኽ ብሓቂ ነመስግኖ!
ህይወት ክርስቶስን ንሓጢኣት ምኽፋልን
ምስ ህይወት የሱስ ደምን ማይን ኣይፈሰሰን። ስለዚ፡ ገሊኦም ከም ዝኣምኑዎ፡ ህይወት ክርስቶስ፡ ክንደይ እኳ ድንቂ እንተነበረ፡ ኣብ ምኽፋል ሓጢኣትና ግደ ኣይነበሮን። ሓንዳንድ ሮሜ 5:19 ንኻልእ ንምምሃር ይጥቀሙሉ። «ብምእዛዝ ሓደ ብዙሓት ጻድቃን ኪኾኑ እዮም» ይብል። ይኹን እምበር፡ ነቲ ጽሑፍ ብጥንቃቐ ምምርማር (ፍቕዲ 12-21) ተቃራኒ የርኢ። እቶም ክልተ ርእስታት፡ ኣዳምን ክርስቶስን፡ ኣብዚ ይነጻጸሩ ኣለዉ፡ ሓጢኣት ሓደ (ኣዳም) ምስቲ ዝመጸ ድንገታዊ ሓደጋ፡ ጽድቅን ምእዛዝን ናይቲ ኻልእ (ክርስቶስ) ምስቲ ዝመጸ በረኸት። እዚ ሕቶ «ሓንቲ በደል»ን «ሓንቲ ጽድቂ»ን እዩ (ፍቕዲ 18)። ሓንቲ ጽድቂ ክርስቶስ ምእዛዝ «ክሳዕ ሞት፡ እዚ ድማ ሞት መስቀል» እዩ ነይሩ (ፊልጲ 2:8)።
ማይ ስለምንታይ?
ደም ካብ ኩሉ ሓጢኣት የንጽሓና እንተኾይኑ፡ ማይ ስለምንታይ የድልየና? እዚ ሕቶ እዚ ብኻልእ ሕቶ ዝበለጸ ይምለስ፡ «ካብ ፍርዲ ሓጢኣት ከምኡውን ካብ ፍቕሪ ሓጢኣት ምጽራይ ዘድልየካ ምዃኑ ኣይትፈልጥንዶ?» ክርስትያናት ንሓጢኣት ክጸልኡ ኣለዎም። እዚ እዩ ምኽንያት «ማይ።» እቲ መሕጸቢ ዝዛረበሉ ዕለታዊ ምጽራይ ድማ የድልየና። ብዛዕባና ብውልቂ ብዙሕ ነገር ኣሎ፡ ከምኡውን ብዙሕ ስውር ጽልዋታት ናይዛ ዓለም እዚኣ ክርሓቕ ኣለዎ።
ንዕለታዊ ምጽራይ ናብ ደም ኣይንምለስን። ኣማኒ ንዘለኣለማዊ ድሕነት ካብ ሓጢኣት፡ እቲ ደም ዝዛረበሉ፡ ብቐጻሊ፡ ከም ዝበሃል፡ ብምጽራይን ምጽዳቕን ሂደት ክሓልፍ የብሉን። «ብሓንቲ መስዋእቲ፡ ንዝተቐደሱ ንዘለኣለም ፍጹማት ገበሮም» (እብራውያን 10:14)። ይኹን እምበር፡ ገሊኦም 1 ዮሃንስ 1:7፡ «ደም የሱስ ክርስቶስ፡ ወዱ፡ ካብ ኩሉ ሓጢኣት የንጽሓና»፡ ንዕለታዊ ምጽራይ ናብ ደም ክንከይድ ከም ዝምህረና ተሰሚዖምዎም። እቲ ኣብዛ ፍቕዲ እዚኣ ዘሎ ቃል «የንጽህ»፡ ንባዕላዊ ንብረት ክቡር ደም ክርስቶስ የርኢ—ንሱ ንዝመጽእ ኩሉ ሓጥእ ብእምነት ናብ ክርስቶስ ንምድሓን ኩሉ ግዜ ከንጽህ እዩ። ንሕና ነዚ ሕጂ ዘሎ ግዜ ብኸምዚ መገዲ ንጥቀመሉ ኢና። «ሓዊ ዕንጨይቲ የቃጽል» ንብል። እቲ ሓዊ ንዕንጨይቲ ኩሉ መዓልቲ ሒደት ሒደት ከም ዘቃጽሎ ኣይኮናን ማለትና (እቲ ዕንጨይቲ ሓንሳብ ጥራይ ክቃጸል ይኽእል)፡ ግናኸ ሓደ ባዕላዊ፡ ዝፍለጥ ንብረት ሓዊ ንዕንጨይቲ ምውቃጽ እዩ። ስለዚ 1 ዮሃንስ 1:7 ንዕለታዊ ምጽራይ ብደም ኣይድግፍን።
ብቓል ምሕጻብ
ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ ዕለታዊ ምሕጻብና ወይ ምጽራይና ብማይ ስለ ዝዛረብ፡ ከመይ ጌርና ንንጽህ? ብቓል ኣምላኽ፡ ብመጽሓፍ ቅዱስና እዩ። ማይን ቃል ኣምላኽን ብኤፌሶን 5:25 ብንጹር ተኣሳሲሮም እዮም፡ «ነቲ (ቤተ ክርስቲያን) ብምሕጻብ ማይ ብቓል ከቕድሳን ከንጽሓን።» ቃል ጥራይ ንድንቂ ሞት ክርስቶስ የርእየና። ሓጢኣት ድማ በዚ ብንጹር ይግለጽ። ስምዒታትና ድማ በዚ ይንጽህ። ኣብ መዝሙር 119:9፡ ሓደ መንእሰይ መገዱ ከመይ ጌሩ ከንጽህ ከም ዝኽእል ሕቶ ይሕተት። መልሱ ድማ፡ «ብምጥንቃቕ ብቓልካ» እዩ።
ነዚ ናይ ምጽራይ ጽልዋ ቃል ኣምላኽ፡ መጽሓፍ ቅዱስና ንምጽናዕ ትጉሃት እንተኾንና እኳ፡ ብዙሕ ግዜ ንርስዖ ኢና። ሓንቲ መንእሰይ ኣማኒት ሓንሳብ ብዛዕባ እቲ ዝሰምዓቶ ትምህርቲ ምዝካር ዝነበራ ጸገም ነገረት። ሓደ ዓቢ ኣማኒ ድማ፡ ንሳ ኸይዳ ብማይ ዝመልአ መጽረዪ ከተምጽኣሉ ነገራ፡ ግናኸ ኩሉ ግዜ ክትፍትን ከላ፡ ኩሉ ማይ ብመጽረዪ ይፈስስ ነበረ። ኣብ መወዳእታ ድማ ዘይከኣል ነገር ከም ዝሓተታ ምስ ነገረቶ፡ ሓንቲ ጠብታ ማይ እኳ እንተዘይተረፈት፡ እቲ መጽረዪ ካብ ቅድሚኡ ዝበለጸ ንጹህ ከም ዝነበረ ኣርኣያ። ኣብ ቃል ኣምላኽ ብዙሕ ግዜ ንንበር። ዓበይቲ ምሁራት መጽሓፍ ቅዱስ እንተዘይኮንና እኳ፡ ህይወትና በዚ ክንጽህ እዩ።
ብማይ ምውላድ
ኣብ ዮሃንስ 3:5 ብዛዕባ ብማይ ምውላድ ንብብ። ብማይ ቃል ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ተተግቢሩ፡ ዳግማይ ንውለድ—ሓድሽ ህይወትን ሓድሽ ባህርይን ንረክብ፡ እዚ ድማ ንፍርዲ ናይቲ ናይ ቀደም ህይወትን ባህርይን የጠቓልል። ከምቲ ዝረኣናዮ፡ እዚ ብምሕጻብ ካህናት ካብ ርእሶም ክሳዕ ኣእጋሮም ይግለጽ (ዘጸኣት 29:4፡ ዮሃንስ 13:10)። ዮሃንስ 3:5 ብዛዕባ ጥምቀት ኣይዛረብን! ጐይታ ብዛዕባ ሓንቲ ሓድሽ ልደት ጥራይ ይዛረብ፡ እዚ ድማ ብማይን ብመንፈስ ቅዱስን እዩ—እቲ ማይ መሳርሒ፡ እቲ መንፈስ ቅዱስ ድማ ሓይሊ እዩ። እዛ ሓድሽ ልደት እዚኣ ብጐይታ ዘይትግለጽን ብሰብ ዘይትቆጻጸርን ምዃና ተገሊጻ እያ (ዮሃንስ 3:8)። ጥምቀት ማይ ክልቲኡ ዝግለጽን ብሰብ ምሉእ ብምሉእ ዝቆጻጸርን እዩ፡ ስለዚ ዮሃንስ 3:5 ብንጹር ብዛዕባኡ ኣይዛረብን።
መደምደምታ
ብሓጺሩ፡ ሓጢኣት ክንገብር ከለናን (ካብ ትክክለኛ ሓጢኣት ወጻኢ) ኣብዛ ናይ ርኽሰት ዓለም እዚኣ ክንነብር ከለናን ማይ የድልየና፡ እንተደኣ ኣምላኽ ክንሰግድን ሓድነት ክህልወናን ወይ ከኣ ከነገልግልን እንተደሊና። ኣብ ዘሁልቍ 19፡ ማይ ካብ ሓጢኣት ዘንጽህ ነገር ተገሊጹ እዩ። ኣብ ዘጸኣት 30:17-21፡ ማይ ንኹሉ ምድራዊ ርኽሰት (ብዘይ ዝኾነ ትክክለኛ ሓጢኣት) ዘርሕቕ ነገር ተገሊጹ እዩ፡ በዚ ድማ ናብ ኣምላኽ ክንቀርብ ንኽእል። ነዚ ናይ መወዳእታ ገጽ ድማ ኣብ ምሕጻብ ኣእጋር ኣብ ዮሃንስ 13 ርኢናዮ ኢና። እቲ ሓንሳብ ንሓዋሩ ዝተዋህበ ደም ድማ የድልየና።
