ንምምላስ ምእማንን ንስሓን የድሊ – ሳኦልን ዳዊትን ብምንጽጻር
ሳኦልን ዳዊትን ኣይተመሳሰሉን ንጉስ ሳኦል ምስ ሃይማኖተኛን ንጐይታ ብዘይድሌት ዝሰርሕን ሰብ ክመሳሰል ይኽእል እዩ – ንዕዮኡ ንምምላጥ ኣብ መንጎ ኣቕሑ ተሓቢኡ ነይሩ (1 ሳሙኤል 10:20-24 ተመልከት)። ኣብ መወዳእታ ህይወቱ ብኸቢድ ሓጢኣት ስለዝተበላሸወት ጐይታ «ንሳኦል ንጉስ ብምግባረይ ተጣዒሰ እየ፣ ከመይሲ ... ትእዛዛተይ ኣይፈጸመን» (15:11 ESV) በለ። ኣብ ኣብነቱ ምእማን ንርኢ እምበር ንስሓ ኣይተራእየን።
ብኣንጻሩ፣ መንእሰይ ዳዊት ብእምነት ተበጊሱ ምስቲ «ሳኦልን ኩሉ እስራኤልን ... ዝፈርህዎን ዝደነግጽዎን» (17:11) ፍልስጥኤማዊ ክዋጋእ ከደ። ዳዊት ንጸላኢ ስዒሩ «ሰብ እስራኤልን ይሁዳን ... ንፍልስጥኤማውያን» ብዓብዪ ዓወት ሰዓብዎም (ቁ.51-53)። ኣምላኽ ንዳዊት «ሰብ እንደሌተይ ዝገብር፣ ኩሉ ፍቓደይ ዝፍጽም» (ግብሪ ሃዋርያት 13:22) ኢሉ ተዛረበ፣ እዚ ድማ ድሕሪቲ ብዛዕባ ባትሸባ ዝገበሮ ዓብዪ ሓጢኣትን (2 ሳሙኤል 11) ካልኦት ውድቀታቱን እዩ። ኣብ ጉዳይ ዳዊት ምእማንን ንስሓን ምስኡ ዝመጽእ ምምላስን ነበረ።
መጀመርታ ንሳኦል፣ ድሕሪኡ ድማ ንዳዊት ንርአ።
ሳኦል
ታሪኽ ሳኦል ንዕዮ ጐይታ ብግዜኡን ብመንገዱን ክንገብር ይምህረና። ሳኦል ንሓደ ዓመት ጸበየ ቅድሚ ንግስናኡ ምጅማሩ፣ ድሕሪኡ ድማ ንዕዮ ጐይታ ኣብ ልዕሊ ፍልስጥኤማውያን ቅድሚ ምጅማሩ ንኽልተ ዓመት ተወሳኺ ጸበየ (1 ሳሙኤል 13:1-6)። ድሕሪ ናይ መጀመርታ ስዕረቶም፣ ፍልስጥኤማውያን ሓያል ሰራዊት ኣከቡ (ቁ.5)። እዚ እናፈለጡ፣ ሳኦል ብፍርሂ ተደሪኹ ንመባእቲ ምሕራርን መባእቲ ሰላምን ቅድሚ ምምጻእ ነብዪ ኣምላኽ ክቕርብ ወሰነ (ቁ.8-9)።
በዚ ድማ «ትእዛዝ ጐይታ ኣይሓለወን፣» በዚ ምኽንያት ድማ ኣምላኽ «ሰብ እንደሌተይ ... ንህዝቡ መራሒ ክኸውን» ደለየ (ቁ.13-14)። እቲ ንዓና ዘሎ ትምህርቲ እዚ እዩ፦ ዕዮ ኣምላኽ ብጥበብና እምበር ብጥበቡ እንተዘይገበርናዮ በረኸት ኣምላኽ ክንጽበ ኣይንኽእልን!
ይኹን እምበር፣ ሳኦል ንጉስ ኮይኑ ስለዝጸንሐ ኣገልጋሊ ኣምላኽ ኮይኑ ቀጸለ። ንኣማሌቅ ንምጥፋእ ተመዚዙ ነይሩ፣ ምኽንያቱ እስራኤል ካብ ግብጺ ክወጹ ከለዉ ዝገበርዎ ነገር ስለዝነበረ (15:1-3)። ይኹን እምበር፣ ከምቲ ዝተኣዘዞ ምግባር ፈንዩ፣ ሳኦል ንኣጋግ ንጉስ ኣማሌቅን ንኹሎም ዝበለጹ እንስሳታትን «ንጐይታ ንምስዋእ» (ቁ.21) ኣትረፎም። ምስ ተጋፈጠ፣ ሳኦል ቅድሚ ምእማኑ ምኽንያታት ኣቕረበ (ቁ.20-22)። «ሓጢኣት ገይረ እየ፣ ከመይሲ ንትእዛዝ ጐይታን ንቓላትካን ተጋጊየ እየ፣ ምኽንያቱ ንህዝቢ ፈሪሄዮም ድምጾም ስለዝሰማዕኩ» (ቁ.24) በለ። ንስሓ ከምዘይነበረቶ ኣስተብህል!
ኣብ መወዳእታ ሳኦል ክሳብ ክንድዚ ወረደ፣ ፍልስጥኤማውያን ምስ ፈርሆም፣ ንጐይታ ሓተተ እሞ «ጐይታ ብሕልሚ ይኹን ብኡሪም ይኹን ብነብያት ኣይመለሰሉን» (28:5-6)። ብተስፋ ምቑራጽ ሳኦል ናብ ሓንቲ ጠንቋሊት ከደ እሞ «መንፈስ ኣውጽእለይ እሞ ንዝሰመየልኪ ኣውጽእለይ ... ንሳሙኤል ኣውጽእለይ» (ቁ.8-11) በላ። ንሳ ምስ ኣውጸኣትሉ፣ ሳሙኤል ንሳኦል ንሱ ምስ ደቁ ጽባሕ ኣብ ውግእ ከምዝሞቱ ነገሮ። ከምቲ ሳሙኤል ዝጠቐሞ፣ ፍልስጥኤማውያን ንደቂ ሳኦል ቀተልዎም እሞ ንኣቦኦም ብኸቢድ ስለዝወግእዎ ንርእሱ ክቐትል ወሰነ (31:2-6)።
ዳዊትን ቅብኣቱ
ጐይታ ንሳኦል ምስ ነጸጎ፣ ንሳሙኤል ካብ ሸሞንተ ደቂ እሴይ ሓደ ንጉስ ክቐብእ ለኣኾ። ዳዊት ናይ ጐይታ መጀመርታ ምርጫ እምበር ናይ ሳሙኤል ኣይነበረን፦ «ጐይታ ከምቲ ሰብ ዝርኢ ኣይርእን እዩ፦ ሰብ ናብ ግዳማዊ ገጽ ይርኢ፣ ጐይታ ግና ናብ ልቢ ይርኢ» (16:7)። ሓደ ካብዚ ተግባራዊ ምትግባር እዚ እዩ፣ ሓላፍነት ዘለዎም ኣሕዋት ማሕበር ንሓደ ሰብ ንዕዮኡ ንምምላኽ ከለዉ ብግላዊ ርእይቶኦም እምበር ብምርሓዊ ጐይታ ክምርኮሱ ይግባእ።
ጥበብ ኣምላኽ ንዳዊት ኣብ ምምራጽ
እዚ ኣብ ጉዳይ ምትጋፋእ እስራኤል ብዓብዪ ጎልያድ፣ ሻምፒዮን ፍልስጥኤማውያን ንርእዮ። «ኩሎም ሰብ እስራኤል ... ብጣዕሚ ፈሪሆም» ነይሮም (17:24)። ይኹን እምበር፣ ዳዊት ብእምነት ንጎልያድ «ንስኻ ብሰይፍን ብኲናትን ብዂናት ርእስን ናባይ ትመጽእ፣ ኣነ ግና ብስም ጐይታ ሰራዊት ... ናባኻ እመጽእ። ሎሚ ጐይታ ናብ ኢደይ ክህበካ እዩ፣ ኣነ ድማ ክወግኣካ እየ፣ ርእስኻ ድማ ክቘርጻ እየ» (ቁ.45-46) በሎ። «ዳዊት ንፍልስጥኤማዊ ብመዂላዕን ብኸውሕን ስዒሩ፣ ንፍልስጥኤማዊ ወጊኡ ቀተሎ፣» ድሕሪኡ ድማ ሰይፍ ጎልያድ ኣውጺኡ «ርእሱ ብእኡ ቘረጸ» (ቁ.50-51)። ኣምላኽ ከምዚ ዝኣመሰለት እምነት ንኹላትና ይሃበና – ንጐይታን ንህዝቡን ዓበይቲ ነገራት ክንገብር ክትሕግዘና እያ!
ቕንኣት ሳኦል
ዳዊት ብኡብኡ ኣብ ዝፋን ኣይተቐመጠን። ሳኦል «ኣብ ልዕሊ ሰብ ውግእ ሾሞ» (18:5) እሞ «ዳዊት ሳኦል ዝለኣኾ ኩሉ ቦታ ይዕወት ነበረ» (ቁ.5)። ስለዚ ሳኦል ቀናእዎ እሞ «ንዳዊት ብቐጻሊ ጸላኢኡ ኮነ» (ቁ.29)።
እምነት ዳዊት ትናወጽ
ካብ 1 ሳሙኤል 18 ክሳብ ምዕራፍ 24 ንተደጋጋሚ ፈተነታት ሳኦል ንዳዊት ንምቕታል ወይ ንምቕታል ንርኢ፣ ንፈተነታት ዳዊት ድማ ብምህዳም ንምምላጥ ንርኢ። ምጥባቕ ሳኦል ንዳዊት ኣብ መወዳእታ ንዳዊት «ኣብ ልቡ፣ ‘ሎሚ ሓደ መዓልቲ ብኢድ ሳኦል ክጠፍእ እየ። ካብ ናብ ምድሪ ፍልስጥኤማውያን ምህዳም ዝበለጸ ነገር የለን። ድሕሪኡ ሳኦል ኣብ ውሽጢ ዶባት እስራኤል ንምድላይ ክተስፋ ይቘርጽ እሞ ካብ ኢዱ ክሃድም እየ’» (27:1) ክብል ገበሮ።
ዳዊት ካብ ሳኦል ክሃድም ከሎ ንሳኦል ንምቕታል ክልተ ዕድላት ነበሮ፣ ግና ንፈተና ተቓወሞ፣ ምኽንያቱ ንሱ ቅቡእ ንጉስ ጐይታ ስለዝነበረ ንሳኦል ምቕታል ፍቓድ ጐይታ ከምዘይነበረ ይፈልጥ ነበረ። ሳኦል ብሕያውነት ዳዊት ተተንከፈ እሞ ሓጢኣቱ ኣሚኑ «ሓጢኣት ገይረ እየ ... እንሆ፣ ብዕሽነት ገይረ እየ፣ ዓብዪ ስሕተት ድማ ገይረ እየ» (26:21) በለ። ኣብ ወገን ሳኦል ምእማን ነበረ፣ ግና ንስሓ ኣይነበረን!
ዳዊት ይንስሓ
ዳዊትን ሰቡን ንንጉስ ፍልስጥኤማውያን ክወግኡ ከለዉ፣ ኣማሌቃውያን ንጺቅላግ፣ እታ ንጉስ ንዳዊት ዝሃቦ ከተማ ወግእዋ። ኣማሌቃውያን ንብረት ምስ ምርኮኛታት ወሰዱ – ክልተ ኣንስቲ ዳዊት ምስ ኣንስቲ፣ ደቂን ኣዋልድን ሰብ ዳዊት። ኣብዚ እዋን እዚ ዳዊት ምስ ጸላኢ ብምሕባሩ ሓጢኣቱ ኣሚኑ ከምዝተነስሓ ግሉጽ እዩ፣ ምኽንያቱ «ኣብ ጐይታ ተሓይሉ» እሞ «ንጐይታ ሓተተ» (30:6-7) ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ካብ ኣብ ልቡ ንኣኪሽ ንጉስ ፍልስጥኤማውያን ምግልጋል ዝበለጸ ነገር ከምዘይነበረ ካብ ምውሳን ፍጹም ዝተፈላለየ እዩ!
ዳዊት ኣብ ልዕሊ ኩሉ እስራኤል ንጉስ ኮይኑ ተቐብአ
ጐይታ ዝሃቦ መምርሒታት ብምስዓብ፣ ዳዊትን ሰቡን «ኣማሌቃውያን ዝወሰድዎ ኩሉ መለስዎ» (ቁ.18)። ኣብዚ ከምዚ ዝኣመሰለ እዋን፣ እስራኤላውያን ምስ ፍልስጥኤማውያን ኣብ ውግእ ተዋፊሮም ነይሮም፣ ከምቲ ሳሙኤል ዝተነበዮ (28:19) ሳኦልን ደቁን ምስ ተቐትሉ።
እቲ ዝፋን ሕጂ ባዶ ነበረ፣ ድሕሪ «ነዊሕ ውግእ ኣብ መንጎ ቤት ሳኦልን ቤት ዳዊትን» (2 ሳሙኤል 3:1-3) ብቤት ዳዊት ዝተዓወተ፣ «ኩሎም ሽማግለታት ... ንዳዊት ኣብ ልዕሊ እስራኤል ንጉስ ገይሮም ቀብእዎ» (5:3)። ቅድሚኡ «ኣብ ልዕሊ ይሁዳ ሸውዓተ ዓመትን ሽዱሽተ ወርሕን ገዚኡ» ነይሩ (ቁ.5)።
ሰይጣን ወጥሪ ይሰርሕ
«ጐይታ ንዳዊት ኣብ ዝኸደሉ ኩሉ ቦታ ዓወት ሃቦ» (8:1-14)፤ ድሕሪኡ ድማ ናይ ፈተና ግዜ መጸ። ግዜያት ዓወት ንሰብ ወይ ንሰበይቲ ኣምላኽ ሓደገኛታት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ ምኽንያቱ ኣብዚ እዋን እዚ ኣምላኽ ንሰይጣን ንኽፈትነና ይፈቕደሉ እዩ።
ብፍላይ ኣብቲ ክንህሉ ዝግባኣና ቦታ ዘይንህሉን ክንገብሮ ዝግባኣና ዘይንገብርን ከለና ተቓላዕቲ ኢና። እዚ ኣብ ዳዊት ንርእዮ፣ ከመይሲ «ንዮኣብን ኣገልገልቱን ምስኡን ንኹሉ እስራኤልን [ናብ ውግእ] ለኣኾም እምበር [ንሱ] ኣብ የሩሳሌም ተረፈ» (11:1)። ዳዊት ኣብ ናይ ቤቱ ጣራ ከሎ «ሓንቲ ሰበይቲ ትሕጸብ ነበረት እሞ እታ ሰበይቲ ብጣዕሚ ጽብቕቲ ነበረት» (ቁ.2) ረኣየ። ንሳ ሰበይቲ ኡርያ፣ ሓደ ካብ መኮነናት ሰራዊት ዳዊት ነበረት።
እቲ ወጥሪ ይፍንጀር
«ዳዊት መልእክተኛታት ለኣኸ እሞ ወሰዳ፣ ንሳ ድማ ናብኡ መጸት፣ ንሱ ድማ ምስኣ ደቀሰ» (ቁ.4)። ንሳ ጸነሰት (ቁ.5)።
ኣብዚ ንፍጻሜ ናይቲ ያእቆብ ንፈተናታት ሰይጣን ዝገልጸሉ ኣገባብ ንርኢ፦ «ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብገዛእ ትምኒቱ ምስ ተሳሕበን ምስ ተታለለን ይፍተን። ድሕሪኡ ትምኒት ምስ ጸነሰ ሓጢኣት ይወልድ» (ያእቆብ 1:14-15)። ዳዊት ብገዛእ ትምኒቱ ተሳሕበ፤ ዘማዊ ኮነ እሞ ድሕሪኡ ክሽፍኖ ፈተነ። ዕዮታቱ ምስ ዘይሰርሑ፣ ብውክልና ነፍሰ ገዳሊ ኮነ፣ ምኽንያቱ ንዮኣብ «ንኡርያ ኣብ ቅድሚ እቲ ዝኸበደ ውግእ ኣቐምጦ ... ምእንቲ ክውጋእ እሞ ክመውት» (2 ሳሙኤል 11:15) በሎ። ሰርሐ! ኡርያ ሞተ እሞ «ዳዊት ለኣኸ እሞ ናብ ቤቱ ኣምጽኣ፣ ንሳ ድማ ሰበይቱ ኮነት» (ቁ.27)። ብርግጽ «እቲ ዳዊት ዝገበሮ ነገር ንጐይታ ኣየሐጐሰን» (ቁ.27)።
ምእማንን ንስሓን ዳዊት
ኣምላኽ ንነብዪ ናታን ንዳዊት ንምግጣም ለኣኾ። ብዝተመስጦ ምሳሌ፣ ናታን ንዳዊት ሓጢኣቱ ንኽርኢ ኣኽኣሎ፣ ዳዊት ድማ «ንጐይታ ሓጢኣት ገይረ እየ» (12:13) ኢሉ ኣመነ። ኣብ መዝሙር 51፣ እዚ ሓጢኣት እዚ ዝገልጽ፣ ዳዊት «ሓጐስ ምድሓንካ ምለሰለይ» (ቁ.12) ኢሉ ጸለየ፣ ድሕሪኡ ድማ «ምስ ንስሓ ዝሰማማዕ» ዕዮታት ክገብር ሓሰበ (ሉቃስ 3:8 ተመልከት)። ዳዊት ንሓጥኣን መንገዲ ኣምላኽ ከምዝምህር፣ ብጽድቂ ኣምላኽ ብዓውታ ከምዝዝምር፣ ንኣምላኽ ድማ ዝተሰብረ መንፈስን ዝተሰብረ ልብን ከምዝቕርብ ተዛረበ (መዝሙር 51:13-14,17)።
ኣምላኽ ንምምላስ መንገዲ ይህበና
ኣምላኽ ብቐሊሉ ናብ በደል ከምእንወድቕ ይፈልጥ። «ሓጢኣቱ ዝሓብእ ኣይዕወት፣ ዝእመን እሞ ዝሓድጎ ግና ምሕረት ይረክብ» (ምሳሌ 28:13) ኢሉ ይመኽረና። ንበደላት ምሕዳግ ንስሓ ምግባር ማለት እዩ። ዳዊት እዚ ገበረ እሞ ተመልሰ፣ ሳኦል ግና ኣይገበረን። መንገዲ ኣምላኽ ንምሕረት ምእማን ጥራይ ዘይኮነስ ንስሓ እውን የድሊ!
ካብዞም ክልተ ኣብነታት ክንመሃር ንኽእል ኢና።
