ቃላት ክርስቶስ ካብ መስቀል
ቃል ኪዳን ጐይታና
ኣብ ወንጌላት ክንረኽቦ ከም እንኽእል፡ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ከሎ ሸውዓተ ግዜ ተዛሪቡ። ሰለስተ ቃላት ቅድሚ ሰዓታት ጸልማት ተዛሪቡ፡ ሰለስተ ድማ ድሕሪኡ መጺኡ።
ኣብ ማእከል፡ ማለት ኣብ መወዳእታ ናይ ሰለስተ ሰዓታት ጸልማት፡ ኣብ መዝሙር 22 ተመዝጊቡ ዘሎ መሪር ጭርሖ ጥራይ ንሰምዕ፡ «ኣምላኸይ፡ ኣምላኸይ፡ ስለምንታይ ሓደግካኒ፧» (ቁ.1፤ ማቴዎስ 27:46፤ ማርቆስ 15:34 NKJV)። እዚ ቃላት መዝሙራዊ ብምጥቃስ፡ ጐይታ ነቲ ብሰሪ ሓጢኣትና ዘጥቅዖ ዘይበጽሕ ስቓይ ምጥፋእ ኣምላኽ ገሊጹ።
ብሓደ መዳይ፡ እዚ ሸውዓተ ቃላት እዚኦም ነቲ ናይ ዝመውት ዘሎ መድሓኒና መወዳእታ ፍቓድ፡ መንፈሳዊ ቃል ኪዳን ይምስርቱ። እተን ቀዳሞት ሰለስተ ብፍላይ ንዋጋን ሓይልን ዕዮ ክርስቶስ ፍሉይ ምስክርነት እዩ። ኣብአን ድማ እቲ ናይ ስቓይ ሳዕቤናት እንታይ ከም ዝኸውን ንሰምዕ፡ እዚ ድማ ሓደስቲ ኪዳን ደብዳበታት ዝምስክሩሉ እዩ። ብምሉእ ዕዮኡ ዝሃበና መንፈሳዊ ሃብቲ ይረአ።
ብሞቱ ዝተዋህበና ሰለስተ ፍሉያት በረኸታት ኣለዉና፦
- ምሕረት ሓጢኣት፡ ከምቲ ጸሎት ጐይታ ንኣብ ኣብ ሉቃስ 23:34።
- ቦታ ኣብ ሰማያዊ ገነት፡ ከምቲ ተስፋ ሉቃስ 23:43።
- ቦታ ናይ ተኸናኻኒ ፍቕሪ ኣብ ማእከል ስድራቤት ኣምላኽ ኣብ ምድሪ፡ ኣብ መምርሒታት ዮሃንስ 19:26-27 ዝተራእየ።
እቲ ናይ መድሓኒና መወዳእታ ፍቓድ ብዛዕባ እቲ ብሰሪ ስቓዩን ሞት ምትካኡን ብናቱ ዝተረኽበ መንፈሳዊ ንብረት ይዛረብ። ንሱ እቲ ቃል ኪዳን ዝገብር እዩ፡ ከመይሲ ንኹሎም ናቱ ዝኾኑ ንዝሓለፈን ንዝቕጽልን ንዝመጽእን ዘዳሉ እዩ። ስለዚ ድማ ብፍሉይ ቅደም ተኸተል ንርኢ፦
- ብዛዕባ እቲ ዝሓለፈ፡ ብኽቡር ደሙ ካብ ሓጢኣትና ተሓጺብና ኢና። ምሕረት ሓጢኣት ኣለና።
- ብዛዕባ እቲ ሕጂ፡ ኣብ ማእከል ስድራቤት ውሉዳት ኣምላኽ ቦታ ርግጸኛነት ይህበና።
- ናብቲ መጻኢምጥማት፡ ገነት ኣምላኽ ኣብ ሰማይ ንዓና ክፍቲ እዩ።
ካልእ እንታይ ክንደሊ ንኽእል፧
«ኣቦ፡ ይቕረ በለሎም»
እቲ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ዝተዛረቦ ቀዳማይ ቃል (ሉቃስ 23:34) ጸሎት ምእንቲ ጸላእቱ ምዃኑ ልብኻ ዝትንክፍ እዩ። እቲ ጸሎት ንሓጢኣተኛታት፡ ነቶም ኣብቲ ዝተረግመ ኦም ዝሰቐልዎ፡ ንምፍዳይ ኣይነበረን፡ ግናኸ ምሕረት ንምሕታት እዩ ነይሩ። ኣብዚ ዘሰቅቕ ኩነታት እውን፡ ልቢ መድሓኒና ብፍቕርን ምሕረትን ንዝጠፍኡ ሓጢኣተኛታት ዝመልአ ነበረ፡ ንሳቶም ድማ ክደልዮምን ከድሕኖምን ይደሊ ነበረ። ንኣብ ብዛዕባ እቲ ንእኡ፡ ንፍቑር ወዲ ኣብ፡ ዝተገብረሉ ክፉእ ነገር ምሕረት ጸለየ።
እዚ እንተዘይገብር ነይሩ፡ ብርግጽ ኣዕናዊ ፍርዲ ምሰዓበ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ግዜ ፍዳ ገና ኣይነበረን። ኣብዚ፡ ቍጥዓ ሰማይ ንሓጢኣተኛ ዓለም ኣይወቕዐን። ኣብ ክንድኡስ፡ ነቲ ሓጢኣት ዝጸውርን ምእንቲ ጸላእቲ ሓጢኣተኛታት ክመውትን ዝፈቐደ ወቕዐ። ብፍረ ዕዮ ምትካእ ክርስቶስ እዩ እዚ መለኮታዊ ምሕረት ሕጂ ንዓና ዝቐርብ ዘሎ። ድሕሪ ኩሉ፡ ደሙ — ደም ሓድሽ ኪዳን — «ምእንቲ ብዙሓት ንምሕረት ሓጢኣት ክፈስስ» (ማቴዎስ 26:28) መጺኡ ነይሩ።
ምፍዳይ ወይ ምብቀል ኣይነበረን፡ ግናኸ ምሕረት ነበረ፡ ከመይሲ ክርስቶስ ኣብ ትሕቲ መለኮታዊ ፍርዲ ቦታና ወሲዱ ምእንቲ ሓጢኣትና ክመውት ፈቒዱ። ስብከት ሃዋርያ ጴጥሮስ ኣብ መዓልቲ ጰንጠቆስቴ ከም ፍጻሜ ናይዚ ጸሎት እዚ ክንርእዮ ንኽእል ኢና። ክርስቶስ ምሕረት ምእንቲ ጸላእቱ ጸለየ፡ ብምላሽ ድማ ጴጥሮስ ነቲ ምሕረት ክህቦም ክኢሉ። ከም ልኡኽን ምስክርን ብስም ኣምላኽ ገበሮ። ሓደ ቅድመ ኩነት ነበረ፡ ሽዑ ዝነበሩ ሰባት «ንስሓ ግበሩ፡ … ምእንቲ ምሕረት ሓጢኣትኩም ብስም የሱስ ክርስቶስ ተጠመቑ» (ግብሪ ሃዋርያት 2:38)። ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 3:17 ሃዋርያ ንጐይታ ብዘይፍላጥ ከም ዝቐተልዎ ይውስኽ፡ እዚ ድማ ምስ ቃላት ክርስቶስ «እንታይ ከም ዝገብሩ ኣይፈልጡን እዮም» (ሉቃስ 23:34) ብልክዕ ዝሰማማዕ እዩ።
እዚ ብስራት ምሕረት ሓጢኣት ኣገዳሲ ክፋል ናይ መልእኽቲ ወንጌል እዩ። ኣብቲ ዓቢ ትእዛዝ ማቴዎስ 28ን ኣብቲ ንናቱ ኣብ ሉቃስ 24 ዝተራእየሉን ንረኽቦ። ኣብ ስብከት ሃዋርያ ጴጥሮስን ኣብ ስብከት ሃዋርያ ጳውሎስን ተዛሪቡ። ጳውሎስ ስራሕ ሚስዮናዊኡ ከም ዝጀመረ፡ ምሕረት ሓጢኣት ቀሪቡ ነይሩ (ግብሪ ሃዋርያት 13:38-39)። ከምኡ’ውን፡ ኣብተን ናብ ኤፌሶንን ናብ ቈሎሴን ዝተጻሕፋ ደብዳበታት ብፍላይ ምሕረት ሓጢኣት ጠቒሱ፡ ኣብ መንጎ እቶም ዝለዓሉ በረኸታት ክርስትያን ቆጺርዎ (ኤፌሶን 1:7, 4:32፤ ቈሎሴ 1:14)። ይኹን እምበር፡ እዚ በረኸት እዚ ፍረ ናይቲ ጐይታ ኣብ መስቀል ቀራንዮ ዝተሰከሞ ዘይበጽሕ ስቓይ ምዃኑ ክንርስዕ የብልናን።
«ሎሚ ምሳይ ኣብ ገነት ክትከውን ኢኻ»
እዚ ካልኣይ ቃል ካብቲ ኣብ መስቀል ዝነበረ ዝተሰምዐ፡ ተስፋ ቦታ ኣብ ሰማያዊ ክብሪ የጠቓልል ነይሩ፡ «ብሓቂ እብለካ ኣሎኹ፡ ሎሚ ምሳይ ኣብ ገነት ክትከውን ኢኻ» (ሉቃስ 23:43)። ጐይታ ብመለኮታዊ ስልጣን ተዛሪቡ። እቲ ቃል «ብሓቂ»፡ ወይ «ኣሜን» ከምቲ ኣብ ገለ ትርጉማት ዝርከብ፡ እዚ ተስፋ እዚ ብርግጽ ከም ዝፍጸም የመልክት። ክርስቶስ ብድኻም ተሰቒሉ እኳ እንተኾነ፡ ሕጂ ግና ብሓይሊ ኣምላኽ ይነብር። ዝተስፈዎ ድማ ይፍጽም።
ካብዚ ኣገዳሲ ፍቕዲ ብዙሕ መደምደምታታት ክንገብር ንኽእል፦
- ሓደ ዝሞተ ምእመን ናብ ሓጎስ ሰማይ ቅድሚ ምብጻሑ ናይ ምጽራይን ምጽራይን ግዜ ኣየድልዮን። ድሕሪ ኩሉ፡ ጐይታ ነቲ ገባር እኩይ በቲ ዕለት ምሳኡ ኣብ ገነት ከም ዝኸውን ነገሮ። ብኣጋጣሚ፡ ድቃስ ሞት ንስጋ ጥራይ እዩ ዝምልከት፡ እዚ ድማ ክሳብ መዓልቲ ትንሳኤ ኣብ መቓብር ይዕረፍ። እዚ ድማ ነቲ «ድቃስ ነፍሲ» ዝበሃል ትምህርቲ ይነጽግ፡ እዚ ድማ እቶም ዝሞቱ ቅዱሳን ክሳብ ትንሳኤ ኣብ ሓደ ዓይነት ድቃስ ከም ዘለዉ ይብል።
- እቶም ብክርስቶስ ዝደቀሱ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ቀጥታዊ ምድላውኡ ኣለዉ፡ እዚ ድማ ይፈልጥዎ። «ሎሚ ምሳይ ኣብ ገነት ክትከውን ኢኻ» እቲ ናይ ጐይታ ተስፋ ነቲ ዝኣመነሉ ገባር እኩይ እዩ ነይሩ። እዚ ሰብ እዚ ንዝመጽእ መንግስቲ መሲሕ ይጽበ ነበረ። ጐይታ ንጉስ ኣይሁድ ምዃኑን ኣብ ግዜ ኣምላኽ መንግስቱ ከም ዝቕበልን፡ ኣብኣ ድማ እቶም ዝተንስኡ ቅዱሳን ቦታኦም ከም ዝህልዎም ኣሚኑ ነበረ። ሽዑ ድማ ኣብ ሞገስ ንጉስ ክቑጸር ተስፋ ገበረ። ግናኸ ሕጂ ድማ ዝሓሸ ነገር ተቐበለ፡ ቦታ ኣብ ገነት ኣምላኽ፡ ኣብኡ ድማ ኣብ ምድላው ጐይታ ክድቅስ ይኽእል ነበረ።
- ኣብ ሉቃስ 16 እዚ ቦታ ገና «ኣብራሃም ሕቑኡ» ተባሂሉ ይጽዋዕ ነበረ፡ ግናኸ ሽዑ ጐይታ ዕዮኡ ኣብ መስቀል ገና ኣይወደአን ነይሩ። ካብ ዝተንስአን ኣብ የማን ኣምላኽ ዝኸበረን፡ ኣብርሃም፡ ኣቦ ኩሎም ምእመናን፡ ድሕሪ ሕጂ ማእከል ምሳሕ ኣይኮነን። ምስ ክርስቶስ ምዃን ሕጂ እቲ ዝሓሸ ክፋል እዩ (ፊልጲ 1:23)። እዚ ኣብ መንጎ ሞትን ትንሳኤን ዘሎ ኩነታት ጥራይ ኣይኮነን ሓቂ። ኣብ ትንሳኤ እቶም ዝሞቱ ቅዱሳንን ምቕያር እቶም ገና ኣብ ምድሪ ዘለዉ ምእመናን ኣብ ምምጻእ፡ እቲ ሓደ ተስፋ ይምልከት፡ «ንዘለኣለም ድማ ምስ ጐይታ ክንከውን ኢና» (1 ተሰሎንቄ 4:17)።
- እዚ ቦታ ድሕሪ ሕጂ «ገነት» ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ ከም ሰማያዊ መወዳድርቲ ናይ ገነት ኤደን። ኣብ ሳልሳይ ሰማይ ይርከብ፡ ማለት መሕደሪ ኣምላኽ። ስለዚ ድማ፡ ከም ራእይ 2:7፡ «ገነት ኣምላኽ» እዩ። ሰብ ከምቲ ንምድራዊ ገነት ኤደን ዝገበሮ፡ ክጥፍኦ ኣይክእልን። እቲ ሰማያዊ ገነት ምልክት መለኮታዊ ፍጽምና ይሕዝ።
- ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን ከምኡ’ውን ፈተና ሓጢኣት ኣብ ገነት የብሉን። ክርስቶስ ኣብኡ ከም ሓቀኛ ኦም ህይወት ኣሎ፡ መንፈስ ቅዱስ ድማ ምንጪ ህያው ማይ እዩ (ዮሃንስ 4:14-24, 7:37-39፤ ራእይ 22:1-2)። ጽምእን ጥሜትን ልቢ ብኹሉ መገዲ ይምላእ። እቶም ብየሱስ ዝደቀሱ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ምድላው ኣምላኽ ዘይተዛረብቲ ሓጎስ ኣለዎም (2 ቈረንቶስ 12:2-4)። ንሳቶም ድማ ሰብ ኣብ ምድሪ ክገልጾ ዘይክእል ክብራዊ ቃላት ይሰምዑ። ጳውሎስ ከም «ሰብ ኣብ ክርስቶስ» (ቁ.2) ናብኡ ተወስደ፡ እዚ ድማ ቦታ ኩሎም ምስኡ ከም መወዳእታ ኣዳም ዝተዋሓዱ እዩ።
«ኣዋልድ፡ እንሆ ወድኺ!»
ሕጂ ንሓጺር ግዜ ብዛዕባ እዚ ሳልሳይ ቃል የሱስ ኣብ መስቀል ከሎ ክንሓስብ ንደሊ። ጐይታ ንኣዲኡን ንዮሃንስ፡ ንፍቑር ደቀ መዝሙርን ተዛሪቡ፡ «የሱስ ድማ ንኣዲኡን ነቲ ዝፈትዎ ደቀ መዝሙር ኣብ ጥቓኡ ደው ኢሉ ኸሎ ምስ ረኣየ፡ ንኣዲኡ፡ ‘ኣዋልድ፡ እንሆ ወድኺ!’ በላ። ሽዑ ድማ ነቲ ደቀ መዝሙር፡ ‘እንሆ ኣዴኻ!’ በሎ። ካብታ ሰዓት እቲኣ ድማ እቲ ደቀ መዝሙር ናብ ገዛኡ ወሰዳ» (ዮሃንስ 19:26-27)።
እዚ ንጸላእቲ ክርስቶስ ኣይነበረን፡ ግናኸ ንፈተውቱን ንሰዓብቱን እዩ ነይሩ። ኣብ ጥቓ መስቀል ደው ዝበሉ ሒደት እሙናት ሰዓብቲ ጥራይ ነበሩ፡ ኣብ ወንጌል ዮሃንስ ድማ ብስሞም ተጠቒሶም ኣለዉ። እቲ ፍቑር ደቀ መዝሙር ንማርያም ኣብቲ ንነፍሳ ዝሰንጠቓ ስቓይ ስነ-ምግባራዊ ደገፍ ሃባ፡ እዚ ድማ ስምኦን የሱስ ሕጻን ከሎ ዝተነበዮ እዩ (ሉቃስ 2:34-35)። ዮሃንስ ደገፍን መሓዛን ክኸውን እዩ፡ ስለዚ ሓዘና ክቕንስ እዩ። ጐይታ ንኽልቲኦም ድሕሪ ምሕላፉ ዝወስድዎ ቦታ ሃቦም፡ ማርያም ንእኣ ዝከናኸን ወዲ ረኸበት፡ ዮሃንስ ድማ ፍቕርቲ ኣደ ረኸበ።
ሕጂ እውን ኣብ መንጎ ሰዓብቲ ክርስቶስ ከምኡ እዩ። ንሱ ቅኑዕ ቦታ የርእየና፡ እዚ ድማ ንሓድሕድና ክንደጋገፍ ድሌቱ እዩ። ኣብ ስድራቤት ውሉዳት ኣምላኽ ሓደ በይኑ ክነብር ኣይክእልን፡ ሓጎስናን ሓዘንናን ንካፈል ኢና። እዚ ድማ ጐይታ እዩ ዝውስን፡ ኣብ ምትሕስሳብ ምስ ካልኦት ኣባላት ስድራቤት እምነት እንታይ ቦታ ክንሕዝ ከም ዘሎናን እንታይ ሓላፍነት ክንጸውር ከም ዘሎናን።
ዮሃንስ ድሕሪኡ ብዛዕባ እቲ ኣብ ውሽጢ ስድራቤት ውሉዳት ኣምላኽ ዘሎ ምትሕስሳብ ብዙሕ ከም ዝነገረና ኣገራሚ እዩ። ኣብ 1 ዮሃንስ፡ እታ ቀዳመይቲ ደብዳበ ናይዚ ሃዋርያ፡ ኩሎም ምእመናን ሓደ ቦታ ከም ዘይሕዙ ብንጹር ኣርእዩ። ኣብ እምነት «ንኣሽቱ ውሉዳት» (2:12-13) ኣለዉ፡ ንሳቶም ድማ ንኣብን ንሓጎስ ሕጻንነትን ከምኡ’ውን ንልዑል ቦታ ደቂ ኣምላኽ ገና ዝፈልጡ እዮም። ካልኦት ድማ ብመንፈስ ዓብዮም ኣብ ውግእ ምስ እኩይ ሓይሊ ብርቱዓት ኮይኖም። ይኹን እምበር፡ እዞም «መንእሰያት» (ቁ.13-14) ገና ገለ ምዕዶታት ወይ ለዋህ ምኽሪ የድልዮም።
ካልኦት ድማ «ኣቦታት» (ቁ.13-14) ተባሂሎም ይጽውዑ፡ ከመይሲ ንሳቶም ድማ ንሰባት ናብ ክርስቶስ መሪሖም፡ ከም ኣቦታት ኣብ ክርስቶስ ድማ ንመንፈሳውያን ውሉዳቶም ኣቓልቦን ክንክንን የርእዩ። ንሳቶም ድማ ሃዋርያ ካልእ ምዕዶ ኣይህቦምን። ነቲ ካብ መጀመርታ ዝነበረ ምፍላጦምን ምስ ኣብን ወድን ዘለዎም ቀጻሊ ርክብን ምህላዎም ይኣክል እዩ። ብጐይታ ባዕሉ ኣብ ስድራቤት ኣምላኽ ከምዚ ዝበለ በረኸት ቦታ ምሃብ እንታይ ዝዓበየ ፍሉይ መሰል እዩ!
«ጸሚአ!»
እተን ሓሙሻይን ሻድሻይን ቃላት ክርስቶስ ካብ መስቀል ኣብ ዮሃንስ 19 ይርከባ፡ እታ ሸውዓተ ድማ ኣብ ሉቃስ 23 ተመዝጊባ ኣላ። መወዳእታ ህይወት ክርስቶስ ብሓጺሩ፡ ወይ ብኣዝዩ ሓጺር ኣገባብ፡ ኣብ ዮሃንስ 19:28-30 ተገሊጹ። ኣብዚ ቅድም ንቅዱሳት ጽሑፋት ንምፍጻም ናይ ጐይታ ጭርሖ ንረክብ፡ «ጸሚአ!» (ቁ.28)። ኣብ መዝሙራት ተጻሒፉ ዘሎ ንዝክር፡ «ሓይለይ ከም ስባር ሸክላ ደሪቑ፡ ልሳነይ ድማ ምስ ኣፍንጫይ ተጣቢቑ፡ ናብ ሓመድ ሞት ኣምጺእካኒ» (22:15) ከምኡ’ውን፡ «ንመግበይ ድማ መርዛም ሃቡኒ፡ ንጽምኣተይ ድማ ሓምላይ ወይኒ ሃቡኒ» (69:21)። ጐይታ ነቲ ሓምላይ ወይኒ ድሕሪ ምብሳዕ ኣእዳዉን ኣእጋሩን ብኡብኡ ኣበየ፡ ከመይሲ መደንዘዚ ነበረ (ማቴዎስ 27:34)።
ግናኸ ዕዮኡ ድሕሪ ምውዳኡ — የሱስ ኩሉ ነገር ሕጂ ከም ዝተፈጸመ ይፈልጥ ነይሩ (ዮሃንስ 19:28) — ሰብኣዊ ስምዒታቱን ድሌታቱን ክገልጽ ክኢሉ። ሽዑ ድማ ንቅዱሳት ጽሑፋት ንምፍጻም ብፍሉይ ዕላማ ይገብር፡ ስለዚ ኩሎም ትንቢታት መሲሕ ኣብ ህይወቱን ኣብ ሞቱን ምተፈጸሙ።
«ተፈጺሙ!»
እቲ ሓምላይ ወይኒ ድሕሪ ምውሳዱ፡ «ተፈጺሙ!» (ቁ.30) በለ። እቲ ዓቢ ዕዮ ምድሓን ተፈጺሙ፡ ቅዱሳት ጽሑፋት ድማ ተፈጺሞም። ሽዑ፡ ርእሱ ኣድኒኡ ንመንፈሱ ኣብ ኢድ ኣቡኡ ሃበ። እዚ ድማ ናይ ነፍሱ ናብ ሞት ናጻን ፍቓደኛን ምሃብ እዩ (10:17-18)። ህይወቱ ንምሃብ ስልጣን ነበሮ።
«ኣቦ፡ ኣብ ኢድካ»
ህይወቱ ኣብ ዝሃበሉ እዋን፡ ከም ሉቃስ፡ ብዓውታ ድምጺ «ኣቦ፡ መንፈሰይ ኣብ ኢድካ ኣማሕጽነካ» (23:46) ዝብል ቃላት ክጭድር ክኢሉ። እዚ ድማ እቲ ሸውዓተ ቃል ናይ ጐይታ ኣብ መስቀል ከሎ እዩ ነይሩ። እዚ ምስ በለ፡ ሞተ። ስለዚ፡ እተን ቀዳሞትን መወዳእታን ቃላት ካብ መስቀል ብሓደ ናይ ቀረባ ቃል «ኣቦ» ይጅምራ። እቲ ኣብዚ ዝተዛረበ፡ ኩሉ ነገር ዝፈጸመ እዩ — እቲ ኣብኡ ኩሉ ምድሓንና እንረክብ (ግብሪ ሃዋርያት 4:12)።
ኣብ ኣርኣያኡ ምኽታል
ሰማእት እስጢፋኖስ፡ ኣብ ዝሞተሉ እዋን፡ ንኣርኣያ ጐይታ መሲሉ፡ ቃላቱ ድማ ንቀዳሞትን መወዳእታን ቃላት ካብ መስቀል፡ ናይ ምሕረትን እምነትን የንጸባርቑ (7:54-60 ተመልከት)። «እንሆ፡ ሰማያት ተኸፊቱ፡ ወዲ ሰብ ድማ ኣብ የማን ኣምላኽ ደው ኢሉ ኣሎ!» (ቁ.56) ምስ በለ እንታይ ዝዓበየ ሓጎስ ነበሮ። ሽዑ እስጢፋኖስ፡ «ጐይታ የሱስ፡ መንፈሰይ ተቐበል» በለ፡ ተንበርኪኹ ድማ፡ «ጐይታ፡ እዚ ሓጢኣት እዚ ኣይትሕሰበሎም» (ቁ.59-60)። ንመንፈሱ ኣብ ኢድ እቲ ዝኸበረ ጐይታ ኣማሕጸነ፡ ንሱ ድማ ኣብ የማን ኣምላኽ ደው ኢሉ ንእኡ ናብ ሰማያዊ ምድላዉ ንምቕባል።
መወዳእታ ቃላትና እውን ንጐይታና ክብሪ የምጽኣሉ። ኦህ፡ እቲ ዝጽበ ዘሎ ሓጎስ!
ኣብ ምድሪ እቲ መዝሙር ይጅምር፤ ኣብ ሰማይ ዝያዳ ጥዑምን ዓው ዝበለን — «ንእኡ፡ ንሓጢኣትና ዘንጽሀ ብደሙ ምትካእ፤ ንእኡ፡» ብሓጎስ ንዝምር፡ «ክብሪ፡ ሓይሊ፡ ምስጋና ይኹን፡ ኣሜን።» —ጆሴፍ ስዋይን (1761–1796)
