ዳዊትን ጎልያድን
ቀዳማይ ሳሙኤል 17 ካብቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘሎ ዝበለጸ ዘሐጕስ ታሪኽ ሓደ ይሓዝ። ታሪኽ ዳዊትን ጎልያድን ካብ ሰብኣዊ ትብዓት ንላዕሊ እዩ፤ ንሱ ኸኣ ዳዊት ገና ቈልዓ ኸሎ ንኣምላኽ ልቢ ከም ዝነበሮን ብእኡ ድማ ዘይተናወጽ እምነት ከም ዝነበሮን ይነግረና።
ዳዊት ምስ ጎልያድ ዝገበሮ ጅግንነት ንህዝቢ ኣምላኽ ኣምላኽ ገበሮ። ዓወቱ ኣብ ልዕሊ እቲ ግዙፍ ሰብኣይ ዓወት እምነት ነበረ። ኣብ እብራውያን 11፣ ዳዊት ካብቶም “ብእምነት መንግስታት ዝገዝኡ ... ኣፍ ኣናብስ ዝዓጽዉ ... ኣብ ውግእ ሓያላት ዝኾኑ” (11፡33-34 NKJV) ሓደ ኮይኑ ተጠቒሱ ኣሎ። ቅድሚኡ ከም ጓሳ ዝነበሮ ተመክሮ ንዓዋቲ ህዝባዊ ምቕራቡ ኣዳልይዎ ነበረ። ብመጥወቒ ዝነበሮ ክእለት፣ ምስ ኣንበሳን ድቢን ዝገበሮ ርክብ፣ ኣብ ቅድሚ ሓደ ንጉስ ቀድሚ ሕጂ ፈራሕ ዝገበሮ ጸላኢ ዘይነበሮ ፍርሂ (1 ሳሙኤል 17፡11)፣ ከምኡ እውን ካብ ኩሉ ንላዕሊ ዝነበሮ ሓይሊ መንፈስ ኣምላኽ፣ ንሱ ኸኣ ንህዝቢ ጀግና ዝገበሮ ዓወት ኣምጽአ። ዳዊት ነቲ ትዕቢተኛ ግዙፍ ሰብኣይ “ሎሚ እግዚኣብሔር ናብ ኢደይ ክህበካ እዩ” (1 ሳሙኤል 17፡46) ኢሉ ተመክሐ።
ጎልያድ፡ ዓይነት ሰይጣን
ጎልያድ፣ እቲ ግዙፍ ሰብኣይ ጋት፣ ምስሊ ሰይጣን፣ እቲ ገዛኢ እዛ ዓለም እዚኣ፣ ንሱ ኸኣ ሓይሊ ሞት ዘለዎ እዩ። ንሱ ንዓና ንዓብዪ ጸላኢ ኣምላኽን ሰብን፣ ንድያብሎስ፣ ንሱ ኸኣ ንህዝቢ ኣምላኽ ከፍርህን ክሕዝን ዝደሊ፣ የዘኻኽረና። ዓብዪ ቁመቱ (ኣስታት 10 ጫማ ቁመት) ከምኡ እውን ከቢድ ናስ ዝገበረ ኣጽዋሩ ንሓደገኛ ሓይሊ ሰይጣን የርኢ። ትዕቢተኛ ፈተናኡ ንዓና ንኣንበሳ፣ ንሱ ኸኣ “መን ከም ዝውሕጥ እናደለየ ዝዞር” (1 ጴጥሮስ 5፡8) የዘኻኽረና። ትዕቢተኛ ቃላቱ፣ ከምኡ እውን ንህዝቢ ኣምላኽ ዘፍርሖም፣ ንድያብሎስን ሓይሉን ብቐሊሉ ይውዕል።
ሳውልን ኩሎም እስራኤላውያንን ነቲ ግዙፍ ሰብኣይ ምስ ሰምዑ፣ “ተስፋ ቖረጹን ብጣዕሚ ፈርሑን” (17፡11)። እቲ ዘሰምብድ ግዙፍ ሰብኣይ ጋት ንሰራዊት እስራኤል ን40 መዓልቲ ኣፈራርሖም (17፡16)። ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ ቁጽሪ 40 ምስ ፈተና ይተኣሳሰር። እዚ እዋን እዚ ንሓይሊ ዘይብሎም ህዝቢ፣ ንሳቶም ኸኣ ንእግዚኣብሔር ዘይገዝኡን ዝነጸግዎን (8፡7)፣ ንምግላጽ ኣገልገለ።
እስራኤል ምስ ፍልስጥኤማውያን፣ እቶም ንዘለኣለም ጸላእቶም፣ ይዋግኡ ነበሩ። ሰራዊት ኣብ ክልተ ኣኽራናት ተሰሪዖም ነበሩ፣ ኣብ መንጎኦም ድማ ሸለል ነበረ። ኩሉ መዓልቲ ጎልያድ ንእስራኤላውያን ሓደ ሰብኣይ ንምውጋኡ ክሰዱ ፈተኖም። ግናኸ ድሕሪ 40 መዓልቲ ዝኾነ እስራኤላዊ ኣይመጸን። ኣብቲ ግዜ እቲ፣ ውጽኢት ውግእ ብኸምዚ ዓይነት ውድድር ንምውሳን ይከኣል ነበረ። ንጎልያድ ዝመዓራረዮ ዝኾነ እስራኤላዊ ኣይነበረን። ብሰብኣዊ ኣዘራርባ፣ ዘይከኣል ኩነታት ነበረ።
ዳዊት፡ ዓይነት ክርስቶስ
ዳዊት ንጎልያድ ብምቕዋሙ፣ ንክርስቶስ ብዝስዕቡ መገድታት የርኢ፦
1. ንኣቡኡ ዝገበሮ ምእዛዝ፦
“ዳዊት ንግሆ ተንስአ ... ከምቲ እሰይ ዝኣዘዞ ድማ ከደ ... ናብ ሰፈር ሰራዊት እናወጸ ንውግእ ይጭድር ነበረ” (17፡20)። ዳዊት ንትእዛዝ ኣቡኡ ብዘይ ምድንጓይ ክእዘዝ ይጓየ ነበረ፣ ከምቲ ብሩኽ ጐይታና ንፍቓድ ኣቦኡ ክገብር ዝመጸን “ኣነ ኩሉ ግዜ ንእኡ ዘሐጕስ ነገራት እገብር” (ዮሃንስ 8፡29) ዝበለን።
2. ንኣሕዋቱ ዝገበሮ ተልእኮ፦
ኣቦ ዳዊት ንኣሕዋቱ፣ ንሳቶም ኸኣ ኣብ ሰራዊት ዘገልግሉ ዝነበሩ፣ ብተልእኮ ሰደዶም። እዚ ንዮሴፍ የዘኻኽረና፣ ንሱ ኸኣ ብኣቡኡ ያእቆብ ንደሓንነት ኣሕዋቱ ክደሊ ተላኢኹ ነበረ (ዘፍጥረት 37፡14)። ክልቴኦም ዮሴፍን ዳዊትን ንክርስቶስ የርእዩ፣ ንሱ ኸኣ ብኣቦኡ ናብ ዓለም ንዝጠፍኡ ክደልን ከድሕንን ተላኢኹ።
3. ብንጉስ ዝተዋህቦ ዓስቢ፦
ዳዊት ናብቲ መዋግኢ ቦታ ምስ በጽሐ፣ ነቲ ንጎልያድ ዝቐትል ዝወሃብ ዓስቢ ሰምዐ። “እቲ ዝቐትሎ ሰብኣይ ንጉስ ብዓብዪ ሃብቲ ከሀብትሞ እዩ” (17፡25)። ኣብዚ ብዛዕባ እቲ “ንኹሉ ዝሞተ” (እብራውያን 2፡9) ዝተዋህበ ዓስቢ ንዝክር። ዓስቢ ክርስቶስ ንመስዋእታዊ ሞቱ ኣብ መስቀል ኣብ ኢሳይያስ ከምዚ ተገሊጹ ኣሎ፦ “ምስ ዓበይቲ ክፋል ክህቦ እየ፣ ምስ ሓያላት ድማ ምርኮ ክመቕል እዩ፣ ከመይሲ ንነፍሱ ክሳዕ ሞት ኣፍሲሱ” (ኢሳይያስ 53፡12)። ክርስቶስ ንነፍሱ ክሳዕ ሞት ስለ ዘፍሰሰ ተዓብየ። ንምርኮ ዓወቱ ብሓደ ደረጃን ብሓደ መገዲን ከም ዝኾነ ዓብዪ ዓዋቲ ክመቕል እዩ። እዞም ዓስባት እዚኦም ኣብ ፊልጲ 2፡9 እውን ተጠቒሶም ኣለዉ፦ “ስለዚ ኣምላኽ እውን ኣዕብይዎ፣ ካብ ኩሉ ስም ንላዕሊ ዝኾነ ስም ድማ ሃብዎ።”
4. ኣሕዋቱ ዘይተረድእዎ፦
ዳዊት ብኣሕዋቱ ዘይተረድአን ብጌጋ ዝተኸሰሰን ነበረ። ብዓብዪ ሓዉ ኤልያብ ተዋረደ፣ ንሱ ኸኣ ንምምጽኡ ምኽንያት ሓተቶ። ኤልያብ ንዳዊት ብትዕቢትን ዕብዳንን ከሰሶ። ምላሽ ዳዊት ንጭካነኡ “ሕጂ እንታይ ገይረ? ምኽንያት የልቦንዶ?” (17፡29) ዝብል ነበረ። ዳዊት ኣብዚ ዓይነት ክርስቶስ እዩ “ንሱ ኸኣ ምስ ተጸረፈ፣ ብኣንጻሩ ኣይጸረፈን” (1 ጴጥሮስ 2፡23)። ሕቶ ዳዊት፣ “እንታይ ገይረ?” ምስ ሕቶ ክርስቶስ ብዝያዳ ብርቱዕ ምትእስሳር ዝመጸ፣ “ስለምንታይ ትወቅዑኒ?” (ዮሃንስ 18፡23) ዝብል ይመሳሰል። ከምቲ ዳዊት ብኣሕዋቱ ዘይተቐበለ፣ ከምኡ እውን ጐይታና ብገዛእ ህዝቡ ተበደለ፦ “ናብ ገዛእ ህዝቡ መጸ፣ ገዛእ ህዝቡ ድማ ኣይተቐበልዎን” (ዮሃንስ 1፡11)። እቲ ስጋ ዝለበሰ ወዲ ኣምላኽ እንተዘይተቐበለ፣ ኣገልገልቱ እውን ክትጸበዩ የብሎምን። ሰብኣይ ኣምላኽ ብጌጋ ንምትርጓምን በይኑ ንምቕዋምን ክዳሎ ኣለዎ።
ዳዊትን ንጉስ ሳውልን
ሳውል ዳዊት ምስ ፍልስጥኤማዊ ክዋጋእ ምዃኑ ምስ ሰምዐ፣ “ንስኻ ገና ቈልዓ ኢኻ” እናበለ ብምስሓቕ ከም ዝሓድግ ክገብሮ ፈተነ። ግናኸ ዳዊትን ሳውልን ብሓደ ሞገድ ኣይነበሩን። ዳዊት ብገዛእ ሓይሉ ክኸይድ ኣይሓስብን ነበረ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣምላኽ ስልጠናኡ ተቐቢሉ ነበረ። ኣብኡ፣ ኣብ ብሕትውና ግራት ቤት-ልሄም፣ ካብ ህዝቢ ርሑቕ፣ ኣባጊዕ ኣቡኡ እናሓለወ ከሎ፣ ኣንበሳን ድቢን ንኣባጊዕ ካብ መጓሰ ክወስዳ ምስ ደለያ ቀተለን (17፡34-35)። ዳዊት ዓወቱ ንኣምላኽ ኣወሃቦ። ዳዊት ብሓገዝ ኣምላኽ ንበጊዕ ስለ ዘድሓነ፣ ንእስራኤል፣ ንኣባጊዕ ኣምላኽ፣ ብሓገዝ ኣምላኽ ንምድሓን ዝኾነ ይኹን ጸገም ኣይረኣየን።
ኣብዚ ክልተ መንፈሳዊ ትምህርቲ ኣሎ። ቀዳማይ፣ ኣምላኽ ንኣገልጋሊኡ ብሕቡእ ይምህሮን የሰልጥኖን፣ ምእንቲ ኸኣ ብህዝቢ ከገልግል። “ሕቡእ ቦታ ልዑል” (መዝሙር 91፡1) ብቑዕ እንተዘይገበርና ጥራይ ዓወት ክንረክብ ንኽእል። ምስ ኣምላኽ ብብሕታዊ ዝኾነ ርክብና ምንጪ ሓይልና እዩ። ካልኣይ፣ ኣብ ህይወትና ሓደጋ ምስ ንገጥም፣ ንሓገዝ ኣምላኽ ብዝሓለፉ ዓወታት ምዝካር ንዓና ከም ዝድርኸናን ካብ ሕጂ ዘሎ ሓደጋ ንምድሓን ዓቕምና ከም ዝውስኽን እዩ።
መጀመርታ ሳውል ንዳዊት “ምስ ፍልስጥኤማዊ ክትዋጋእ ኣይትኽእልን ኢኻ” በሎ። ግናኸ ታሪኽ ኣንበሳን ድቢን ምስ ሰምዐ፣ “ኪድ፣ እግዚኣብሔር ድማ ምሳኻ ይኹን!” (17፡37) በለ። ሳውል ንዳዊት ገዛእ ኣጽዋሩ ሃቦ፣ ግናኸ ዳዊት ብእኡ ክኸይድ ኣይከኣለን። ስለዚ፣ ብመጥወቒኡ ጥራይ ተዓጢቑ፣ ዳዊትን ኣምላኽን ንፍልስጥኤማዊ ክዋግኡ ወጹ።
ዓብዪ እምነት ዳዊት
ዳዊት ሓሙሽተ ልሙጽ ኣእማን ካብ ርባ መረጸ እሞ ኣብ ከረጺት ጓሳ ኣእተዎም (17፡40)። ገለ ሰባት ዳዊት ሓሙሽተ ኣእማን ዝመረጸሉ ምኽንያት፣ ኣብ ቀዳማይ ምትኳሱ እንተዘይበጽሐ፣ ካልኦት ኣእማን ክጥወቕ ምእንቲ እዩ ይብሉ። ትምህርቲ ንዓና ድማ ኩሉ ግዜ መዐቀቢ ክህልወና ኣለዎ ዝብል እዩ ይብሉ። ግናኸ ዳዊት ኣምላኽ ነቲ ቀዳማይ እምኒ ናብ ግንባር እቲ ግዙፍ ሰብኣይ ከም ዝመርሖ እርግጸኛ ነበረ። ኣነ ሓሙሽተ ኣእማን ዝወሰደሉ ምኽንያት፣ ጎልያድ ኣርባዕተ ደቁ ስለ ዝነበሩ እዩ እብል። “እዞም ኣርባዕተ ኣብ ጋት ንግዙፍ ሰብኣይ ተወልዱ፣ ብኢድ ዳዊት ድማ ወደቑ” (2 ሳሙኤል 21፡22)። ንሳቶም ክፋል ሰራዊት ፍልስጥኤም ነበሩ። ዳዊት ንጎልያድ ምስ ቀተሎ፣ እቶም ኣርባዕተ ደቁ ሕነ ክደልዩ ምዃኖም ይፈልጥ ነበረ። ኣምላኽ ንዕላማታቱ ንምፍጻም ሓድሓደ ግዜ ንኣሽቱ ነገራት ይጥቀም። እቲ ንበትሪ ሙሴ፣ ንኣቕሓ ጌዴዎን፣ ከምኡ እውን ንሰንሰለት ጳውሎስ ዝተጠቕመ ኣምላኽ፣ ንመጥወቒ ዳዊትን ሓንቲ እምኒ ጥራይ እውን ተጠቕመ።
“እቲ ፍልስጥኤማዊ ... ንዳዊት ምስ ረኣየ፣ ንእኡ ኣናዓቖ ... እቲ ፍልስጥኤማዊ ድማ ንዳዊት ብኣማልኽቱ ረገሞ” (17፡42-43)። ግናኸ ኩሉ ምፍርራሕ ጎልያድ ንእምነት ዳዊት ብኣምላኽ ከናውጾ ኣይከኣለን። ንፍልስጥኤማዊ ከምዚ በሎ፦ “ንስኻ ብሰይፊ፣ ብዂናት፣ ከምኡ እውን ብዂናት ናባይ ትመጽእ። ኣነ ግና ብስም እግዚኣብሔር ጐይታ ሰራዊት፣ ኣምላኽ ሰራዊት እስራኤል፣ ንስኻ ዝተጻረፍካዮ፣ ናባኻ እመጽእ። ሎሚ እግዚኣብሔር ናብ ኢደይ ክህበካ እዩ፣ ክወቅዓካን ርእስኻ ኸኣ ካባኻ ክወስድን እየ ... ምእንቲ ኸኣ ኩሉ ምድሪ ኣብ እስራኤል ኣምላኽ ከም ዘሎ ክፈልጥ። ሽዑ እዚ ኩሉ ኣኼባ እግዚኣብሔር ብሰይፊን ብዂናት ከም ዘየድሕን ክፈልጥ እዩ፤ ከመይሲ ውግእ ናይ እግዚኣብሔር እዩ፣ ንሱ ኸኣ ናብ ኢድና ክህበኩም እዩ” (17፡45-47)። እዚ መግለጺ እዚ ንዘይተናወጽ እምነት ዳዊት የርኢ። ዳዊት ነቲ ግዙፍ ሰብኣይ “ብናይ እግዚኣብሔር ስም” ተዋግኦ። ምሳሌ 10፡18 ድማ “ስም እግዚኣብሔር ሓያል ግምቢ እዩ፤ ጻድቃን ናብኡ ይጐዩ እሞ ድሕንነት ይረኽቡ” ይብለና። ዳዊት ንግዙፍ ሰብኣይ ክዋጋእ ዝወፈረሉ ምኽንያት ህዝቡ ይዋረዱ ስለ ዝነበሩ ኣይኮነን፣ ግናኸ ጎልያድ ንህያው ኣምላኽ ይጻረፍ ስለ ዝነበረ እዩ።
ዓወት ዳዊት
እቲ ግዙፍ ሰብኣይ ንዳዊት ንምርኻብ ምስ ቀረበ፣ ዳዊት ሓንቲ እምኒ ወሲዱ ጠወቓ፣ ንግንባር እቲ ፍልስጥኤማዊ ድማ ወቕዓቶ። ዳዊት ነቲ እምኒ እንተጠወቖ እኳ፣ ኣምላኽ መርሖ። እቲ ብኸቢድ ኣጽዋር ዝተዓጠቐ ግዙፍ ሰብኣይ ዘይምእማን ድማ ኣብ ገጹ ወደቐ። ዳዊት ሰይፊ ኣይነበሮን፣ ስለዚ ሰይፊ እቲ ግዙፍ ሰብኣይ ወሲዱ ርእሱ ቖረጸ። ኣብዚ ኣብ እብራውያን 2፡14 ዝተመዝገበ ቅድመ-ምስሊ ኣሎና፣ “ንሱ ኸኣ ... ነቲ ሓይሊ ሞት ዘለዎ፣ ማለት ንድያብሎስ፣ ከጥፍእ፣ ነቶም ብፍርሂ ሞት ንዘለኣለም ኣብ ባርነት ዝነበሩ ድማ ከናግፍ”።
