እንግሊዛዊት ደራሲት ጆርጅ ኤልዮት (ሓቀኛ ስማ ማርያም ኣን ኤቫንስ እዩ) ከምዚ ኢላ ጸሓፈት፦ «ኦህ, እቲ ምጽንናዕ, ምስ ሰብ ድሕንነት ምምስራት ዘይግለጽ ምጽንናዕ እዩ፤ ሓሳባትካ ክትመዝን ወይ ቃላትካ ክትዕቅን ኣየድልየካን እዩ, ግን ኩሉ ከም ዘለዎ ከተፍስሶ ኢኻ, ሓሰርን ፍረን ብሓንሳብ, እቲ እሙን ኢድ ከም ዝወስዶን ከም ዝጸርዮን, ክዕቀብ ዝግብኦ ከም ዝዕቅብ, ድሕሪኡ ድማ ብትንፋስ ለውሃት ነቲ ዝተረፈ ከም ዘብንኖ ፈሊጥካ።» ሓቀኛ ዓርኪ እቲ ዝእመን ዘየሕፍርን እዩ። ኣብ ዕርክነት, እምነት ድሕንነት ትፈጥር። እዚ ድማ, ናብ ዕግበት ይመርሕ።
ከምቲ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ዓይነት ዕርክነት ምምስራት ኣዝዩ ዕጉብ እዩ። ግን ከምዚ ዝበለ ዕርክነት ከመይ ገይሩ ክንረክቦ ንኽእል? ሓቀኛን ንዘለኣለም ዝጸንዕን ዕርክነት ንምምስራት ክንወስዶም ዘለና ስጉምትታት ኣለዉ ድዮም? መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ዕርክነት ይዛረብ, ብኣብነትን ብትእዛዝን ዕጉባት ዝምድናታት ከመይ ገይሮም ከም ዝምስረቱ ይምህር። ክንገብሮም ዘለና ገለ ነገራት ኣለዉ, ግን ክንጥንቀቐሎም ዘለና መጠንቀቕታታት እውን ኣለዉ።
ብሰብኣዊ ደረጃ
ዳዊትን ዮናታንን ኣብ ብሉይ ኪዳን ንኽልተ ሰባት ዝምድና ዝበለጸ ኣብነት ይህቡና ይኾኑ። ዳዊት ንጎልያድ ድሕሪ ምድሃሉ ብኡብኡ, «ነፍሲ ዮናታን ምስ ነፍሲ ዳዊት ተኣሰረት, ዮናታን ድማ ከም ነፍሱ ኣፍቀሮ» (1 ሳሙኤል 18:1 KJV)። ዮናታን ኩሉ ህዝቢ ንዳዊት ዕዳ ከም ዘለዎ ይፈልጥ ነይሩ, ግን ከም ውልቀሰብ ብፍላይ ኣመስጋኒ ኮይኑ ክስምዖ ነይሩዎ። ኣቦኡ ሳኦል ንጸላኢ ንምግጣም ፍቓደኛ ኣይነበረን – እኳ ደኣ ካብ ካልኦት ሰባት ኣዝዩ ነዊሕ እኳ እንተነበረ (1 ሳሙኤል 10:23)። ዮናታን እውን ንፍልስጥኤማዊ ንምግጣም ኣይደፈረን። ዳዊት ካብ ፍጹም ስዕረት ኣድሓኖም, ዮናታን ድማ ንዝገበሮ ክውድሶ ነይሩዎ። ካብዚ ነጥቢ እዚ ሓያል ዕርክነት ኣብ መንጎ ክልቲኦም ተመስረተ።
ዕርክነት ካብ ምስጋና ወይ ኣድናቖት ክምስረት ይኽእል እዩ, ግን እቲ ዕርክነት ሓያልን ንዘለኣለም ዝጸንዕን ንምዃን, ገለ ስጉምትታት ክውሰዱ ኣለዎም። ኣብዚ ቀዳማይ ደረጃ ዮናታን ንዳዊት «ከም ነፍሱ» ኣፍቀሮ (1 ሳሙኤል 18:1)፤ ዕርክነት ንምዕዋት ነቲ ካልእ ሰብ ከም ነፍስና ክንፈትዎ ኣለና። እምነት እውን ኣብ ከምዚ ዝበለ ዕርክነት ኣገዳሲ ኣካል እዩ። ዮናታን ንዓርኩ ካብ ዘይርጉእ ቊጥዓ ኣቦኡ ሳኦል ንምክልኻል ድሉው ነይሩ, እኳ ደኣ ህይወቱ ኣብ ሓደጋ ከም ዘእቱ እኳ እንተፈለጠ (1 ሳሙኤል 20:32-34)። ንዳዊት ኣገዳሲ ሓበሬታ ብምሃብ ድሕንነቱ ንምርግጋጽ ዝከኣሎ ኩሉ ገበረ (1 ሳሙኤል 19:2)። ዳዊት ድማ, እቲ ንዕርክነቶም ዘማዕበሎ ጐይታ እውን ከም ዝመርሖ ኣፍለጠ (1 ሳሙኤል 20:8,12)።
ካብዚ ፍጻሜ እዚ ብዛዕባ ዕርክነት ኣብ መንጎ ክልተ ሰባት ኣገዳሲ ግንዛበ ንረክብ። ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝረኣናዮ, ዕርክነት ንምዕዋት ኣብ እምነትን ንኻልእ ሰብ ኣብ ዘይርእስኻዊ ፍቕርን ክምስረት ኣለዎ። እምነትን ምሕሳብን እውን ኣካሎም ይጻወቱ, ሓደ ድማ ኩሉ ግዜ ንኻልእ ሰብ ንምሕጋዝ መገዲ ክደሊ ኣለዎ።
እቲ ዝበለጸ ዕርክነት
እቲ ኣብ መንጎ ዳዊትን ዮናታንን ዝነበረ ዕርክነት ብሰብኣዊ ደረጃ ጽቡቕ ኣብነት ዕርክነት እዩ። ከም ኣሕዋት ነበሩ። ብሓቂ, ዳዊት ብዛዕባ ሞት ዮናታን ምስ ፈለጠ ከም ንሓው ዝሓዝን ሓዘነሉ (2 ሳሙኤል 1:26)። ይኹን እምበር, ዝበለጸ ዓይነት ዕርክነት ይከኣል እዩ, ምኽንያቱ «ካብ ሓው ዝበዝሕ ዝጠብቕ ዓርኪ ኣሎ» ተባሂልና ኣለና (ምሳሌ 18:24)።
ኣብርሃም ዓቢ ሰብ እምነት ነይሩ። ብዛዕባኡ ካብ ካልእ ዝበዝሕ ኣብ ዕብራውያን 11 ተጻሒፉ ኣሎ። ያእቆብ, ኣብ ትንተና እምነቱ, «ኣብርሃም ንኣምላኽ ኣመነ ...ንሱ ድማ ዓርኪ ኣምላኽ ተባህለ» (ያእቆብ 2:23) ክብለና ከሎ ኣገዳሲ ቃል ይዛረብ። ኣብ ብሉይ ኪዳን ንታሪኽ ህይወቱ ክንርኢ ከለና, ኣብርሃም ንኣምላኽ ብሓቂ ጽቡቕ ከም ዝፈልጦ ንረክብ። ጐይታ ብዙሕ ግዜ ይዛረቦ ነይሩ, ሓደ ግዜ ምስ ክልተ መላእኽቲ ሓቢሩ ጐበዞ (ዘፍጥረት 18), ንሓሳባቱ ካብ ኣብርሃም ከም ዘይሓብእ ድማ ተዛረበ (ዘፍጥረት 18:17)። ከም ዓርኪ ኣምላኽ ክርአ ብሓቂ ዕድለኛ ነይሩ።
ናብ ሓድሽ ኪዳን ክንዞር ከለና ከምኡ ዝበለ ዝምድና ንዓና ከም ዝከኣል ንረክብ። ጐይታ የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ ከም ኣገልገልቲ ዘይኮነስ ከም ኣዕሩኽ ይርእዮም ነይሩ (ዮሃንስ 15:15)። ከም ኣዕሩኽ, ንሓሳባቱ ገለጸሎም – ከምቲ ኣምላኽ ንኣብርሃም ቅድሚ ዘመናት ዝገበሮ። ብተወሳኺ, የሱስ ከምዚ በለ, «ዝኣዘዝኩኹም ዘበለ እንተገበርኩም, ኣዕሩኽይ ኢኹም» (ዮሃንስ 15:14)። ኣብርሃም ብኣምላኽ ብምእዛዙ ይፍለጥ ነይሩ (ዘፍጥረት 18:19), ከምኡ ድማ, ከምኡ, ንጐይታና ብዘይ ሕቶ እንተተኣዚዝናዮ, ንሱ ኣዕሩኹ ይብለና። ካብዚ ዝዓቢ ፍቕሪ የለን, ሰብ ህይወቱ ንኣዕሩኹ እንተሃበ (ዮሃንስ 15:13)። ከምቲ ንዳዊት ህይወቱ ኣብ ሓደጋ ዘእተወ ዮናታን, ጐይታ የሱስ ንርእሱ ምንም ስግኣት ኣይነበሮን። ብፍቓዱ ኩሉ ዘለዎ ንዓና ሃበ, ህይወቱ ድማ ኣብ መስቀል ሃበ። ብሓቂ, ካብዚ ዝዓቢ ፍቕሪ የለን!
ኣብ ምድራዊ ህይወቱ የሱስ «ዓርኪ ቀረጥን ሓጥኣንን» ተባሂሉ ይፍለጥ ነይሩ (ማቴዎስ 11:19)። ካብ ሕብረተሰብ ዝተገለሉን ብላዕለዎት ዜጋታት ዝንቀፉን ሰባት ብእኡ ይቕበሉ ነይሮም። ናብኡ ዝመጹ ፈጺሞም ከም ዘይደርበዩ ምፍላጥና ክንደይ ሓጐስ እዩ (ዮሃንስ 6:37)። ብዙሓት ጽቡቓት መዝሙራት ነዚ ጭብጢ ዕርክነት ተጠቒሞምሉ ኣለዉ። ጆን ኒውተን, ካብ ህይወት ባርያ ንግዲ ዝተለወጠ, ካብ ገዛእ ተመክሮኡ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ, «ካብ ኩሎም ዝበለጸ, ስም ዓርኪ ዝግብኦ ሓደ ኣሎ።» ጆን ኦትማን, ጁኒየር ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ, «ከም ትሑት የሱስ ዝበለ ዓርኪ የለን።» መዝሙር ጆሴፍ ስክሪቨን, «ክንደይ ዓርኪ ኣሎና ኣብ የሱስ» ንብዙሕ ዓመታት ኣዝዩ ፍቱው ኮይኑ ጸኒሑ።
ከምዚ ዝበለ ቃላት ክንዝምር ክንፈቱ ከለና, ኣዕሩኽ ጐይታ እንተኾይና ዘሎና ሓላፍነት ክንርስዕ የብልናን፦ ንሱ ኩሉ ግዜ ዝኣዘዘና ክንገብር ይጽበየና (ዮሃንስ 15:14)።
ክንጥንቀቐሎም ዘለና ሓደጋታት
ገንዘብ ዕርክነት ክዕድግ ኣይኽእልን እዩ። እቲ ኣብ ምሳሌታት ዘሎ ቃል «ሃብቲ ብዙሓት ኣዕሩኽ ይገብር» (ምሳሌ 19:4) መጠንቀቕታ እዩ እምበር መምርሒ ኣይኮነን። እቲ ኣብ ሉቃስ 15 ዘሎ ወዲ ጠፋኢ ብብዙሕ ወጻኢ ብዙሓት «ኣዕሩኽ» ከም ዝገበረ እርግጸኛ እየ, ግን ገንዘቡ ምስ ወድአን ምስ ደኸየን, ዝሕግዞ ሰብ ኣይነበረን። ኩሉ ግዜ ንገዛእ ርእሶም ንምጥቃም ዝደልዩ ሰባት ክህልዉ እዮም።
ሓሓሊፉ ኣዕሩኽና ከሕፍሩና ይኽእሉ እዮም። ዳዊት «ዝፈልጦ ዓርኪ» ዝኣመኖሉ ከም ዝጠልሞ ይፈልጥ ነይሩ (መዝሙር 41:9፤ ብዘይ ጥርጥር ንኣኪጦፌል ኣብ 2 ሳሙኤል 15:12 ዝጠቅስ)። ጐይታ የሱስ ነዚ ብሉይ ኪዳናዊ ፍቕዲ ወሲዱ ንገዛእ ርእሱ ብይሁዳ ኣብ ዮሃንስ 13:18 ንዝተገብረሉ ምጥላም ኣተግብሮ። ዓርኪ ዝመስል ዝነበረ – እቲ ንእሽቶ ጉጅለ ደቀ መዛሙርቲ ዝኣመኖሉ ገንዘብያዊን እቲ ናይ ኩሎም ገንዘብ ዝሕዝ ዝነበረን – ንጐይታኡ ከሓዲ ኮነ። ካልእ ትንቢት ብሉይ ኪዳን ኣብ ምድሓር ጐይታ ፍጻሜኡ ረኸበ። ዘካርያስ ብዛዕባ ኣብ ኣእዳዉ ጠባሳ ዘለዎ «ኣብ ቤት ኣዕሩኽይ ዝቖሰለ» ሓደ ጸሓፈ (ዘካርያስ 13:6)። ንኣተሓሕዛ ጐይታ ካብቶም ኣዕሩኹ ዝመስሉ ዝነበሩ ክንርኢ ከለና ክንትሕት ኢና። ሓሓሊፉ እምነትና ካብቲ ክኸውን ዝግብኦ ንታሕቲ ከም ዝነበረ ክንእመን ይግባኣና ይኸውን።
ጥቕሚ ዘለዎም ዕርክነታት ክዕቀቡ ኣለዎም። እኳ ደኣ ንኣዕሩኽና ንዓና ብምጥላሞም ኩሉ ግዜ ሓላፍነት ዘይብልና እኳ እንተኾና, ሓሓሊፉ ንሕና ተሓተቲ ክንከውን ንኽእል ኢና። «ዝበደለ ዝሓብእ ፍቕሪ ይደሊ፤ ንነገር ዝደግም ግን ኣዕሩኽ ይፈላልይ» (ምሳሌ 17:9)። ወረ ሓደገኛ እዩ። ኣብኡ ዝሳተፉ ብሓዊ ይጻወቱ ኣለዉ። ዝተመሓላለፈ ሓበሬታ ናብቲ ዝምልከቶ ሰብ ክምለስ ይኽእል, ዝተሰበረ ዕርክነት ድማ ክኸውን ይኽእል እዩ። ገለ ክፋል ናይ ሓጥኣት ባህርይና ንሓጥኣትን ድኻማትን ካልኦት ብምግላጽ ይሕጐስ። ንጌጋታቶም ክንዛረብ ከለና ብዙሕ ግዜ ጽቡቕ ይስምዓና, ምኽንያቱ ንሳቶም ብምውራድና ንርእስና ኣዕቢና ኢና። ሓቀኛ ዕርክነት ብሓጥኣት ካልኦት ኣይሕጐስን ወረ ኣይዛረብን። ብኣንጻሩ, ካብ ርእየት ይሓብኦም።
ክንክተሎም ዘለና ትእዛዛት
ሓደ ካብቶም ኣገደስቲ መሰረታዊ ሕግታት ኣብ ምሳሌታት ተጠቒሱ ኣሎ፦ «ዓርኪ ዘለዎ ሰብ ርእሱ ዓርካዊ ክገብር ኣለዎ» (ምሳሌ 18:24)። ኣዕሩኽ ክንገብር እንተደሊና ንሕና እውን ዓርካዊ ባህርይ ክህልወና ኣለዎ። ርእስና ምሕባእን ንገዛእ ርእስና ምፍታውን ንበይናዊ ህይወት መምርሒ እዩ። ብተመሳሳሊ, ኣዕሩኽ ክንሕዝ እንተደሊና ርእስና ዓርካዊ ክንገብር ኣለና። ንኣዕሩኽና ክንደሊ ኣለና, ንፍላጎታቶም ቅድሚ ናትና ብምቕማጥን ኩሉ ግዜ ንዝበለጸ ረብሓኦም ብምድላይን።
ዕርክነት ዋጋ ዘለዎ እዩ – ዕርክነት ድማ ክጎድእ ይኽእል እዩ! ምሳሌ 27:6 ከምዚ ይብል, «እቲ ናይ ዓርኪ ቁስሊ እሙን እዩ፤ እቲ ናይ ጸላኢ ምብሳም ግን ተንኮለኛ እዩ።» ዓርኪ ሓቂ ክዛረብ እዩ, ሓሓሊፉ ድማ ብዛዕባና ዘይጥዑም ነገር ክዛረብ ይግደድ እዩ, ንሱ ንዝበለጸ ረብሓና ከም ዝኸውን ክፈልጥ ከሎ። ሓቂ ምዝራብ (እኳ እንተጎድአ) ካብቲ ዘይሓስቦ ዘሎ ሰብ ምምስጋን ዝበለጸ እዩ። ይኹን እምበር, ሓደ ቃል ምእራም ዘድልዮ ዓርኪ እንተሃልዩና, ከምዚ ዝበለ «ቁስሊ» ብለውሃት, ፍቕሪን ትሕትናን ከም ዝወሃብ ክንርግጽ ኣለና።
ዕርክነት ጥዑም እዩ – ንልቢ የሕጉስ, ኣእምሮና ድማ ከብርስ ይኽእል እዩ (ምሳሌ 27:9,17)። ግን ንኣዕሩኽና ክንጥቀም የብልናን። ካብና መን እዩ ንሓደ ዓርኪ ንግሆ ንግሆ ክበጽሖ ከሎ ዝፈቱ, ክድክም ከሎ? (ምሳሌ 27:14)። ምሕሳብ ሓደ ካብ ኣካላት ዕርክነት እዩ። ኣብ መወዳእታ, ሓቀኛ ዓርኪ ክትሓድጎ ዘይትደሊ ሰብ እዩ (ምሳሌ 27:10)።
ምስምማዕ
እቲ ብዛዕባ ዕርክነት ዝተጠቕሰ ሓሳባት ብብዙሕ መገዲታት ሓፈሻዊ እዩ። ኣብ መወዳእታ, ፍልልይ ክግበር ኣለዎ። ያእቆብ, ብዛዕባ ኣብርሃም «ዓርኪ ኣምላኽ» ከም ዝነበረ ዝጸሓፈ, «ምስ ዓለም ዕርክነት ምስ ኣምላኽ ጽልኢ እዩ» (ያእቆብ 4:4 NKJV) ይብል። እዚኣቶም ሓያላት ቃላት እዮም! ይኹን እምበር, ብጌጋ ክትግበሩ የብሎምን። እቲ ኣብ ያእቆብ 4 ዘሎ ቅድመ ፍቕድታት ብዛዕባ ርእሰ-ፍቑራትን ብሓሳቦም ንብረት ዝፈትዉን, ንኣምላኽ ዘይሓስቡን ይገልጽ። ምስ ዘይኣመንቲ ኣብ ዕርክነትና ክንጥንቀቕ ኣለና። ኣብ 2 ቈረንቶስ 6:14 ምስኦም ብዘይማዕርነት ከይንጸመድ መጠንቀቕታ ተዋሂብና ኣሎ።
ብብርሃን እዚ ፍቕዲ እዚ ምስ ዘይኣማኒ ናብ መርዓ ክመርሕ ዝኽእል ዕርክነት ምምስራት ዘይጥበባዊ እዩ። እቲ መድሓኒና ንዘይኣምላኻውያን ምፍቃር ኣብነት ዝገበረልና እኳ እንተኾነ, ምስ ዘይኣመንቲ ኣብ ንጥፈታት ክንሳተፍ ከለና ክንጥንቀቕ ኣለና። ክርስትያን ብመጽሓፍ ቅዱስ ዝተኸልከለ ወይ ድማ ዘጠራጥር ዝኾነ ነገር ንምግባር ዝቐረበ ዕድመ ንምድሓር ክፈርህ የብሉን።
ከምቲ ጆርጅ ኤልዮት ዝበለቶ, ምስኡ ድሕንነት ክስምዓና ዝኽእል ዓርኪ ምህላው ግሩም ነገር እዩ። ንጐይታ ከም ዓርኪ ምህላው ግን ካብ ኩሉ ዝበለጸ ነገር እዩ።
