ኣድላይነትን ትዕቢትን
ምግዳል ስልጣን
ንሓጢኣተኛ ሰብኣዊ ትምኒት ገደብ የብሉን፣ ንስድቢ እቶም ድኹማት ፍጡራት ኣብ ቅድሚ ዓይኒ ዓለም ዓበይቲ ንምምሳል ዝፍጽምዎ ገደብ የብሉን። ንጉስ ኣሃሽዌሮስ (እቲ ስም “ልዕልና” ወይ “ግርማዊነት ልኡል” ማለት እዩ) ድኹም፣ ሓጢኣተኛን ሞት ዝበጽሖን ሰብ ነበረ – ናይቲ መምርሒ ሎርድ ኣክተን “ስልጣን የጥፍእ፣ ፍጹም ስልጣን ከኣ ብፍጹም የጥፍእ” ዝብል ኣብነት። ንሰብ ፍጹም ስልጣን ክህልዎ ክሳዕ ዝኽእል፣ ኣሃሽዌሮስ ከም ውርሻ ነበሮ – እዚ ከኣ ኣጥፊእዎ። ልዕልናን ግርማዊነትን ባህርያት ኣምላኽ እዮም፤ ሓደ ሰብ ንርእሱ ኣርእስቲ ምሃቡ፣ ኣብ ቅድሚኡ ተገዛእቱ ክሰግዱሉ፣ ውድቀትን ዕብዳንን እዩ (1 ዜና መዋእል 29:11፤ እዮብ 37:22, 40:10፤ እብራውያን 1:3, 8:1፤ ዘጸኣት 15:7፤ 2 ቈረንቶስ 4:7)።
ኣሃሽዌሮስ ኣብ ልዕሊ 127 ኣውራጃታት ፋርስ ይገዝእ ነበረ። ሮሜ 13 ሓላፍነት መንግስቲ የቕርብ። ኣብዚ ፍጹም ንጉስ ነቲ ምግዳል ንርኢ። ንሮማውያን ጳውሎስ “ገዛእቲ ንጽቡቕ ግብሪ ዘይኮነስ፡ ንኽፉእ እዮም ዘፍርሁ ... ንሱ ንጥቕምኻ ኣገልጋሊ ኣምላኽ እዩ እሞ። ግናኸ እቲ ኽፉእ እንተ ገበርካ፡ ፍራህ፡ ሰይፊ ብኸንቱ ኣይጸውርን እዩ እሞ፡ ንሱ ኣገልጋሊ ኣምላኽ፡ ንእኩይ ዝገብር ጽልኢ ንምፍጻም እዩ” ኢሉ ጸሓፈ (ሮሜ 13:3-4 KJV)። ስለዚ መንግስቲ ብዛዕባ ድሕንነትን ደሓን ምዃንን ተገዛእቲ፡ ከምኡ’ውን ካብ ወጻኢ ዘለዉ ጸላእትን ካብ ውሽጢ ዘለዉ ገበነኛታትን ምሕላዎም ክግደስ ኣለዎ።
ዘይሓላፍነት
ሮሜ ንመንግስታት ንጽቡቕ ክሽልሙን ንኽፉእ ክቐጽዑን ይእዝዝ። ኣብ ክንዲኡ፡ ኣሃሽዌሮስ ግዜኡ ንዕርክታቱ ድግሳት ብምግባር ኣሕለፎ። ስለምንታይ፡ ኣይንፈልጥን። እንፈልጦ ግን፡ ድኻታት ኩሉ ግዜ ምሳና ስለ ዝኾኑ (ማቴዎስ 26:11)፡ ኣብ መንግስቱ ብዙሓት ድኻታት ሰባት ነበሩ። ግናኸ ጸገሞም ነዚ ስሱዕ ገዛኢ ኣይተገደሰሉን። ደስታኡን ሓድሓደ ግዜ ቂሙን እዩ ዝያዳ ዝግደሰሉ ዝነበረ ይመስል። ብኣንጻሩ፡ መዝሙርን ዘዳግምን መንግስቲ ንድኻታት፡ ንዘይብሎም ኣቦን ንመበለታትን ብሓቂ ክግደስ ከም ዘለዎ ይነግሩና፡ “ንዘይብሉ ኣቦን ንመበለትን ፍርዲ ይፍጽም፡ ንጓና ኸኣ ይፈቱ፡ እንጌራን ክዳንን ይህቦ” (ዘዳግም 10:18, 14:29, 15:1-11፤ መዝሙር 10:14, 68:5)።
ብሓቂ፡ ኣሃሽዌሮስ ክልተ ድግሳት ገበረ። እቲ ቐዳማይ ንመኳንንቲ፡ እቶም ኣመሓደርቱ ዝነበሩ፤ ንሳቶም ብቐሊሉ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ነበሩ። እቲ ኻልኣይ ከኣ ኣብ ቤተ መንግስቲ ንዝነበሩ ሰባት – ኣዝማድ፡ ተኸተልቲ፡ ከምኡ’ውን ንኣሽቱ ሰበ-ስልጣን። ኣብዚ መንግስቲ ብፍቓድ ገዛኢ ይሕጎስ ንርኢ፡ እዚ ኸኣ ብቐሊሉ ንሞት ክፈርዶም ይኽእል ነበረ።
ጨካን ግዝኣት
ኣካይዳ ኣሃሽዌሮስ ዘይርጉእ ነበረ – ከም ናይ ሂትለር፣ ኢዲ ኣሚንን ሳዳም ሑሴንን – ምስ ሓቂ ከኣ ፈጺሙ ዘይተዛመደ ነበረ። ፈለማ ንሃማን ብዘይ ዝኾነ ምኽንያት ኣዕበዮ፣ ሃማን ከኣ ነቲ ልዑል ቦታኡ ንግላዊ ቂሙ ንኣይሁድ ንምፍጻም ተጠቕመሉ። ንደሓን ምዃን እቶም ዝተፈላለዩ ተገዛእቲ ናይቲ ግዝኣት ኣይተገደሰን። ኣብ ክንዲኡ ሓይልታቱ ንምሕጓስ እቲ ብልሹው ንጉሱን ንደም ዝጠምዩ ትምኒታቱን ንምዕባይ ተጠቕመ።
ውድቀት ሃማን ብቤተ መንግስቲ ትልሚ ብሞርዶካይን ኣስቴርን (“ኮኾብ” ማለት እዩ) ተፈጺሙ፡ ንሳቶም ከኣ ነቲ ዘይርጉእ ባህሪ ንጉስ ክሓስቡን፡ ንሓለቓ ሚኒስተሩ ዘሎዎ እኩይ ትልሚ ቅድሚ ምግላጾም ብዕድመ ድግሳት ክሕብሕብዎን ነበሮም። ሞርዶካይ ብልህ እኳ እንተነበረ፡ ንተንኮል ወይ ሓይሊ ሃማን ክወዳደር ኣይከኣለን። እዚ ብምልማን ንንጉስ ጥራይ ክኸውን ይኽእል ነበረ።
ቅድሚ እዚ፡ ነቲ ዘይርጉእ ባህሪ ኣብ ተግባር ንርኢ፡ ድሕሪ ንባቡ ናይ መዝገባት ቤተ መንግስቲ፡ ንሞርዶካይ ብንጉሳዊ ክዳን ከኽብሮን ኣብ ከተማ ከዘውሮን ወሰነ። ተንተንቲ እዚ ልምዲ ከም ዝነበረ ይብሉ፡ ግናኸ ነቲ ውድቀትን ዘይፍትሓዊ ባህሪ ናይቲ ባህሊ የርኢ። እዚ ክድነቕ ዝከኣል ተግባር ኣይኮነን። ኣብ ክንዲኡ፡ ነቲ ናይ ፋርስ ላዕለዋይ ክፍልን ንስልጣንን ንምግላጽ ዝነበሮም ፍቕሪ ንርኢ።
ነቲ ሰይጣናዊ ዝተፈቕደ ትልሙ ንኹሎም ኣይሁድ ንምጥፋእ ንምፍጻም፡ ሃማን ንንጉስ ክሕብሕቦ ነበሮ። ፈለማ ኣብ ልዕሊ ፍርሓት ንጉስ ብዛዕባ ዘይምትሕብባር ኣብ ግዝኣቱ ተጻወተ፡ “ኣብ ኩሎም ኣውራጃታት መንግስትኻ ኣብ መንጎ ህዝብታት ዝተበተነን ዝተዘርገሐን ህዝቢ ኣሎ ... ሕግታት ንጉስ እውን ኣይሕልዉን። ስለዚ ንንጉስ ክትሓድጎም ኣይረብሕን” (ኣስቴር 3:8። እቲ “ህዝብታት” ዝብል ቃል ኣብቲ ግዝኣት ዘሎ ዝተፈላለየ ብሄራዊ ምትሕብባር የመልክት)። እቲ መሕበሲ ድሕሪኡ ካብ ኣይሁድ ዝተወስደ ምርኮ ናብ ንጉሳዊ መዝገብ ምእታው ነበረ። ኣብዚ ምስ ናዚ መራሕቲ ዘሎ ምምስሳል ንርኢ፡ ንሳቶም ካብ ስደት ህዝቢ ኣምላኽን ምዝማቶምን ንርእሶም ኣሀብተሙ። ንኣይሁድ ዝተቐበለት ሃገር ኣይተሰቀየትን፤ ኣብ ክንዲኡ ሃብታም ኮይና። ይኹን እምበር፡ ኣይሁድ ናብ ጌቶታት ተኣኪቦም፡ ከም ኣብ ጻርስት ሩስያ፡ ንብልሽውና መንግስቲ መበገሲ ተገይሮም፡ ብዘይ ዝኾነ ጽቡቕ ምኽንያት ከኣ ኣይተኣመኑን ተጸልኡን።
ኣብ ክንዲ ነዚ ዓመጽ ዝመልኦ ሕጊ ንምስዓር ሕጋዊ መገዲ ምምርማር፡ ኣይሁድ ንርእሶም ንምክልኻል መሰል ተዋሂቦም። ንንጉስ ንተገዛእቱ ዘሎዎ ሰብኣዊ ግድፈት ክሳዕ ክንድዚ ነበረ፡ ንሱ ብሓቂ ንውግእ ሓድሕድ ሕጋዊ ገበሮን ካብኡ ዝርከብ ረብሓ እውን ተኻፊሉን። ካልእ ገዛኢ ንግጭታት ኣብ መንጎ ብሄራዊን ሃይማኖታዊን ጉጅለታት ኣብ ግዝኣቱ ክሳዕ ክንድዚ ዕቡድ ኮይኑ ግብሪ ዝሰርዕ መን እዩ? እዚ ከም ዲሞክራስያዊ መንግስቲ ብውዱብ ገበን ካብ ረብሓታት ዕደናን ምንዝርናን ዝምወል ማለት እዩ። ኣብ መወዳእታ እዚ ኣዝዩ ዝበሰበሰ ኩነታት እዚ ንጥፍኣት ምምርሓ ነይሩ፡ እንተዘይኮይኑ ብግዜኡ ዝመጸ ጣልቃ ልዑል ሰብ ንዝያዳ ሰላማዊን ጻድቕን ምምሕዳር ሞርዶካይን ንግስቲ ኣስቴርን ምምርሓ።
ንግስቲ
እዚ ነገራት እዚ ሕማቕ እዩ፡ እቲ ዝኸፍአ ዓይነት ጭካነ ከኣ የርኢ። ብዛዕባ ንግስቲ ዋሽቲ (“ውበት” ማለት እዩ) ከምኡ’ውን እቲ ስኽራን ናይቲ ዓብዪ ድግስ፡ ካልእ ገጽ ናይቲ ብልሽውና ናይዚ ገዛኢን መንግስቱን ንርኢ። ፈለማ “ውበታ” ንዓይኒ እቶም ስኽራናት መሕበስቲ ንጉስ ከርእያ ተኣዘዘት፡ ድሕሪኡ ብፍቓድ እቲ ስኽራን ንጉስ ተፋቲሓ ተሰጎገት። እቲ ብመኳንንቲ ዝተዋህበ ምኽሪ ጥበብ ኣይነበረን። ጥበብ ኣብዚ ብልሹው ቤተ መንግስቲ ኣይተፈቕደን። ኣብ ክንዲኡ፡ ንዕብይቲ ትዕቢት ንጉስ ምልማን ተገብረ። ባህሪ ከምዚ ዝበለ መንግስቲ ኣብ ኣተሓሕዛኡ ንህዝቡ፡ ብፍላይ ከኣ ንኣንስቱ ንርኢ። ኣንስቲ ብግልጺ ናይ ሰብኣይ ንብረት ተገይረን፡ ቅድሚ ሕጂ እንተዘይኮይነን። እቲ ኣገላልጻ ናይቲ ዝተጠቕሰ ሕጊ እቲ ልምዲ ዝነበረ ሕጊ ክኸውን ከም ዝነበሮ ግልጺ ገበሮ። ንግስቲ ዋሽቲ ባህሪ ዝነበራ ሰበይቲ ነበረት፡ ግናኸ እዚ ኣየኽበራን። እቲ ዝግደስ ዝነበረ ርእይቶ ንጉስ ጥራይ ነበረ። እቶም መሕበስቲ መኳንንቱ ንኹሉ ፍቓዱ ይሕብሕብዎ ነበሩ ንስልጣኖምን ጽልዋኦምን ንምሕላው።
ከም ውጽኢቱ፡ ኩሉ ሃብቲ ናይዚ ዓብዪ ግዝኣት እዚ ተንቀሳቐሰ – ንሓደ ዘዕብዪ ምምሕያሽ ዘይኮነስ፡ ንምሕጓስ ስሱዕ ትምኒት እቲ ዝበሰበሰ ገዛኢ ጥራይ። እቲ ንንግስቲ ክትከውን ዝነበራ ብቕዓት፡ ውበታ ንንጉስ ዘዕግብ ምዃኑ ጥራይ ነበረ። ጥበበኛን ክቡርን ምዃና ኣገዳሲ ኣይነበረን። ንስሱዕ ንጉስ ባህ ዝብል ጥራይ ክትከውን ነበራ። ኣብዚ ስጋ ኣብ ዝኸፍአ ደረጃኡ ንርኢ።
እቲ ምጥርጣር
ኣብዚ መጽሓፍ እዚ ብዛዕባ ኣምላኽ ዘይተጠቕሰ ምዃኑ ዘገርም ይመስል። ይኹን እምበር፡ ሃማን፡ እቲ ናብ ሓለቓ ሚኒስተር ዝዓበየ ሰብ፡ ኣማሌቃዊ ምዃኑ ሰይጣን ንህዝቢ ኣምላኽ ንምጥፋእ ኣብ ስራሕ ከም ዝነበረ ግልጺ ይገብር (ዘጸኣት 17:16)።
እቲ መጽሓፍ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ዝነበረሉ እዋን፡ ሞርዶካይ ንእትሓፍቱ ኣስቴር፡ “ኣብ ቤት ንጉስ ካብ ኩሎም ኣይሁድ ንስኺ ጥራይ ክትድሕኒ ኣይትሕሰቢ። ምኽንያቱ ኣብዚ ግዜ እዚ እንተ ሓሚቕኪ፡ ሽዑ ንኣይሁድ ካብ ካልእ ቦታ ምድሓንን ምድሓንን ክመጽእ እዩ። ንስኺ ግና ቤት ኣቦኺ ክትጠፍኡ ኢኹም። ንኸምዚ ዝበለ ግዜ እዚ ናብ መንግስቲ መጺእኪ ትኸውን ኢኺ እሞ፡ መን ይፈልጥ?” (4:13-14) ኢሉ ዘረጋገጸሉ እዋን ምዃኑ እውን ዘገርም እዩ። ሞርዶካይ ብዛዕባ ትልሚ ኣምላኽ ንኣይሁድ ዘይፈልጥ ኣይነበረን። ይኹን እምበር፡ ገሊኦም ከም ዳንኤል እምነቶም ህያው ገይሮም እንተሓለዉ፡ ካልኦት ግን ተስፋ ቆሪጾም ነበሩ። ሞርዶካይ ተስፋ ነበሮ፡ እቲ ምስ ኣምላኽ ዝነበሮ ግላዊ ዝምድና ግን ኣይተጠቕሰን። ኣስቴር፡ ንንጉስ ንምጽልዋ ዘለዋ ድኹም ክእለት ምስ ተረድአት፡ ህይወታ ንህዝባ ንምውፋይ ወሰነት።
እቲ “ንኸምዚ ዝበለ ግዜ እዚ” ዝብሉ ቃላት፡ እቶም ቀንዲ ቃላት ናይ መጽሓፍ ኣስቴር እዮም። ኣምላኽ እንተዘይተጠቕሰ እኳ፡ ንሱ ንእስራኤል ብዘለኣለማዊ ፍቕሪ ስለ ዝፈትዎ፡ ኣብ ዕድሎም ብዕምቆት ከም ዘይተሳተፈ ምሕሳብ ዘይከኣል እዩ። ንሱ ኣብኡ ኣሎ፡ ከም ኩሉ ግዜ። ንህዝቡ ፈጺሙ ኣይሓድጎምን ኣይጥልሞምን። (ብሓቂ፡ ቻክ ሚስለር፡ ኣብ መጽሓፉ Cosmic Codes፡ ስም ኣምላኽ ኣብ ኣስቴር ብምስጢራዊ መልክዕ ሰለስተ ግዜ ከም ዝርከብ ጸሓፈ።) እቲ ኣገዳሲ ነገር ኣምላኽ ብግልጺ ኣብ ስራሕ ከም ዝነበረ እዩ። ኣብ ዝተሓተ ደረጃ እስራኤል፡ ምድሓንን ምድሓንን ብሓንቲ ሰበይቲ ተፈጺሙ፡ ንሳ ከኣ ቦታኣ ብፍቓድ ጨካን ገዛኢ ዝነበረ፡ ምስ ኣዝዩ እኩይ መኳንንቲ ከኣ ትቃለስ ነበረት። ይኹን እምበር፡ ድኻም ንኽፉእ ተንኮል ብህድኣት፡ ግናኸ ዘይተርፍ ጥበብ፡ ንምስዓር ክእለት ኣምላኽ ይርኢ።
ኣብ ዝለዓለ ጽልዋኡ – ሰይጣናዊ ትልምታቱ ክፍጸሙ ምስ ቀረቡ – ሃማን ንቤተሰቡን ፈተውቱን “ብኽብሪ ሃብቱ ... ንጉስ ከም ዝዓበዮን፡ ካብ መኳንንትን ኣገልገልትን ንጉስ ከም ዝለዓለ” ተመካሕ (ኣስቴር 5:11)። ሓደ ነገር ጥራይ እዩ ዝጎደሎ ነይሩ፡ ንሱ ከኣ ንሞርዶካይ፡ “ኣብ ደገ ንጉስ ተቐሚጡ” ዝነበረ፡ ምውጋድ ነበረ። ዘረሽ፡ ሰበይቱ፡ ንዕኡ ባህ ዘበለ መፍትሒ ኣቕረበት – ንሞርዶካይ ብዘይክብሪን ብህዝቢን ምቕታል። ምናልባት ሃማን እቲ “ኣብ ኦም ዝስቀል ኩሉ ርጉም እዩ” ዝብል ሕጊ ኣይሁድ ይፈልጥ ነይሩ ይኸውን (ገላትያ 3:13፤ ዘዳግም 21:22-23)።
ምዕራፍ 6 ብሓደ ዘገርም ቃል ይጅምር፡ እዚ ኸኣ ነገራት ክጋገዩ ከለዉ ኣምላኽ ከመይ ከም ዝሰርሕ የርኢ። ከም መጀመርታ ዘመን፡ “ምልክታትን ተኣምራትን” (ዘዳግም 6:22፤ መዝሙር 105:5, 27) ከም ዝተጠቕመ፡ ኣምላኽ ኣብዚ ነገራት ክጋገዩ ንሰብኣዊ ኢድ የንብር። እዚ ክኸውን ከሎ፡ ብቐጥታ ምትእስሳር ኣብ ክንዲ፡ ኣምላኽ ብድሕሪ መጋረጃ ኮይኑ ንፍጻመታት ይቕይር ብዘይካ ምዕንቃፍ ሰብኣዊ ሓላፍነት፡ “ኣብታ ለይቲ እቲኣ ንጉስ ክድቅስ ኣይከኣለን” (ኣስቴር 6:1)። ብሓቂ፡ ድቃሱ “ሃዲሙ” – ብኣጋጣሚ ኣይኮነን። “ኩላ ዓለም ኣብቲ እኩይ እያ ዘላ” እኳ እንተኾነት (1 ዮሃንስ 5:19)፡ ኣምላኽ ንፍጻመታት ይቈጻጸር፡ ንህዝቡ ከኣ ኩሉ ግዜ ይሓልዮም። ድቃስ ካብ ንጉስ ሃደመ፤ ሃብትን ስልጣንን ሓንቲ ሰዓት ዘሐድስ ድቃስ ክዕድጉ ኣይከኣሉን። እዚ ናይ ኣምላኽ ነበረ (መዝሙር 127:2)፡ ድቃሱ ከኣ ብምኽንያት ወሰደ፡ “መጽሓፍ መዝገባት ዜና መዋእል” ንኽንበበሉ። ንሞርዶካይ ብዛዕባ ትልሚ ኣብ ልዕሊ ህይወቱ ዝገልጽ መዝገብ ከም ዝሰምዐ እውን ኣጋጣሚ ኣይነበረን (ኣስቴር 6:1-3)፡ ልክዕ ሃማን ትምኒታቱ ክፍጽም ምስ ቀረበ።
ኣብዚ ባህሪን ዕላማን መጽሓፍ ኣስቴር ኣሎ። ብዙሓት ሰባት ሎሚ ንሓይሊ ኣምላኽ መርትዖ ይደልዩ ኣለዉ። ምልክታትን ተኣምራትን ይደልዩ ግን የልቦን። “ሓድሽ ቅብኣት የድልየና” ይብሉ። ሓድሽ ዝኾነ ነገር ኣየድልየናን፡ ሕጂ ከም ኩሉ ግዜ ሓደ ዓይነት ሓይሊ ኣሎና፡ “መለኮታዊ ሓይሊ ንህይወትን ንኣምልኾን ዝምልከት ኩሉ ነገር ሂቡና እዩ” (2 ጴጥሮስ 1:3)። ካልእ እንታይ የድልየና? እቲ እንምነዮ ተኣምራት ኣይንርእን። ኣብ ክንዲኡ፡ ንተኣምር ናይ ዝመስል ኣጋጣሚ ዝኾነ ምርኻብን ዝርርብን፡ ናብ እምነት ኣብቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ ዝመርሕ ክንደሊ ኣሎና። ኢድ ኣምላኽ ኣብ ኩሎም እዚኦም ነገራት የልቦን ድዩ? ሓንቲ ዝፈልጣ ክርስትያን ንእግዚኣብሔር ኩሉ ግዜ ንሰባት ከም እተራኽባ ትጽሊ። ብዛዕባ ዘለኣለማዊ ሓቅታት ምስ ገለ ዘይትፈልጦ ሰብ ዘይትዘራረበሉ መዓልቲ የልቦን።
መወዳእታ ሓሳባት
ኣብዚ ዓወት ኣሎ፡ ግናኸ ሓዘን እውን ኣሎ፡ “ንኣይሁድ ብርሃንን ሓጎስን፡ ደስታን ክብረትን ነበሮም ... ኣብ ኩሉ ኣውራጃን ኣብ ኩሉ ከተማን ... ብዙሓት ካብ ህዝቢ እታ ምድሪ ኸኣ ኣይሁድ ኮኑ፡ ምኽንያቱ ፍርሂ ኣይሁድ ኣብ ልዕሊኦም ወደቐ” (8:16-17)። ብዙሓት ሰባት ኣይሁድ ምዃኖም ዓወት ይመስል፡ ግናኸ ብሓቂ ናብ ኣምላኽ ተለዊጦም ድዮም? እቲ ጽሑፍ “ፍርሂ ኣይሁድ” እምበር ፍርሂ እግዚኣብሔር ዘይኮነስ፡ እዚ ኸኣ “መጀመርታ ጥበብ” እዩ (ምሳሌ 9:10)። ምናልባት ነዚ ናብ ዘይምድላይ ኣስቴር ንብሄርነታ ንምግላጽ ክንምልሶ ንኽእል ኢና። ኣብ ትሕቲ ሃማን ኣይሁዳዊ ምዃን ብግልጺ ዘይተፈተወ ነበረ። ስለዚ እቲ ሚዛን ናብ ካልእ ወገን ምስ ተዛወረ፡ ሓደ ምዃን ረብሓ ዘለዎ ኮነ። እዚ ኩሉ ዓይነት ጉዳያት ይኸፍት። ሎሚ ዘይምፍታው ክርስትና ንሓዝን፡ ግናኸ ብዙሕ ግዜ ኣብ ከምዚ ዝበለ ግዜያት እዩ – ኣብ ምስክርነትና ትብዓት ክንህሉ ከሎና – ኣምላኽ ኣብ ልቢ እቶም ዘይደሓኑ ብዝያዳ ብብቕዓት ዝሰርሕ።
መጽሓፍ ኣስቴር ዘረብሽ መጽሓፍ እዩ። ከምኡ’ውን ዝተዘንገዐ መጽሓፍ እዩ። ግናኸ ብዛዕባ እቲ እንነብረሉ ዘመን ብዙሕ ዝምህረና መጽሓፍ እዩ፡ ኣብኡ ከኣ ስነ-ምግባር መራሕትና ካብቲ ላዕለዋይ ስልጣን ዝሓትቶ ኣዝዩ ትሑት እዩ። ቃላት ጳውሎስ ክንዝክር ኣሎና፡ “እምበኣር፡ ... ምልማን፡ ጸሎት፡ ምልማን፡ ምምስጋን፡ ንኹሎም ሰባት፡ ንነገስታት፡ ከምኡ’ውን ንኹሎም ኣብ ስልጣን ዘለዉ፡ ክግበር እላብወኩም፡ ንኹሉ ኣምልኾን ቅንዕናን ብህድኣትን ሰላምን ክንነብር ምእንቲ” (1 ጢሞቴዎስ 2:1-2)።
