እቲ ቀዳማይ ፍቕዲ እብራውያን 2 “እምነት” የላልየና፤ እቲ መወዳእታ ፍቕዲ ድማ ን“ዝሓሸ ነገር” የዘኻኽረና፣ እዚ ድማ ኣምላኽ ንኣና ንክርስትያናት፣ ምስቶም ቅዱሳን ናይ ብሉይ ኪዳን ዘመን ክነጻጸር ከሎ፣ “ኣዳልዩልና” ወይ “ርእዩልና” እዩ። እዚ ዝሓሸ ግደና ብዓይኒ ስጋና ዝርአ ነገራት ኣይኮነን፣ ስለዚ ድማ እምነት ንዓና ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ።
እብራውያን 11 ክንደይ ፍሉይ ምዕራፍ ምዃኑ ኩላትና ተረዲእናዮ ዲና? እቲ ቃል እምነት ኣብ ብሉይ ኪዳን ብሓፈሻ ክልተ ግዜ ጥራይ እዩ ዝርከብ፣ እቲ ሓደ ድማ ንፍጹም ምድሓን ዘይኮነስ፣ ሙሴ ንብዙሓት ህዝቢ “እምነት የብሎምን” ኢሉ ክነቅፍ ከሎ እዩ። እዚ ድማ ኣብ እብራውያን 3ን 4ን ተጠቒሱ ተሰንዩ ኣሎ፣ ኣብኡ ድማ እቲ ናይ እስራኤል ውድቀት ካብ ዘይምእማኖም ከም ዝመጸ ተጠቒሱ ኣሎ፤ እቲ ዝበጽሖም ቃል “ምስ እምነት ዝተሓዋወሰ” ኣይነበረን። ይኹን እምበር ኣብ ምዕራፍ 11፣ መንፈስ ኣምላኽ ነቶም ቅዱሳን ነፍሳት ናይ ቅድመ-ክርስትያን ዘመን ዝነበሮም ህይወት ዘለዎ ኩሉ ፍረ እምነት ከም ዝነበረ ይገልጸልና። እቲ ኣብ ዝሓለፉ ግዜያት ብብዝሒ ኣብ ትሕቲ ገጽ ዝነበረ፣ ሕጂ ብንጹር ተገሊጹ ኣሎ።
ባህሪ እምነት ኣብ እብራውያን 11
እዚ ምዕራፍ እዚ ኣብ ትሕቲ ሰለስተ ኣርእስታት ክጠቃለል ከም ዝኽእል ንነዊሕ ግዜ ሓሲብና ኢና፤ እቲ ቀዳማይ ድማ እዚ እዩ፦
እምነት የድሕን
እቲ ኣቤል ዘቕረቦ መስዋእቲ ናይ ዕድለኛ ግምት ውጽኢት ኣይነበረን፣ የግዳስ ናይ እምነት ፍረ እዩ ነይሩ፣ እምነት ድማ ንሱ ከም ሓጥእ መጠን ናይ ሞት ፍርዲ ከም ዝነበሮ ተረዲኡ፣ ስለዚ ድማ ኣምላኽ ብሞት ጥራይ ክቐርብ ከም ዝኽእል ተረዲኡ። በዚ ድማ ጻድቕ ተባሂሉ ተቖጺሩ፣ ንሱ ድማ ይፈልጦ ነይሩ። ከምኡ ድማ እምነት ንሄኖክ ምስ ኣምላኽ ክመላለስ ኣኽኢልዎ፣ ብፍርሂ ዝመልአ ክፉእ ነገራት ተኸቢቡ እኳ እንተነበረ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ብምስግጋር ካብ ሞት ክድሕን ኣኽኢልዎ። ብተወሳኺ፣ ንኖህ ዓመት ዓመት ነታ ዓባይ መርከብ ኣብ ንቑጽ ምድሪ ክሰርሕ ዘኽኣሎ እንታይ እዩ ነይሩ?—እዚ ድማ ንሰባት ናይ ግዚኡ ዘገርም ክመስሎም ነይሩ። እምነት እዩ ነይሩ፣ ኣምላኽ ዝበሎ ከም ዝገብር ምእማን። እዚ ድማ እቲ ቅድመ-ማይ ኣይሂ ዓለም (እቲ ቅድሚ ማይ ኣይሂ ዝነበረ ዓለም) ምስ ጠፍአ ናብ ምድሓን ኣምሪሑ።
እወ፣ እምነት እዩ ዘድሕን።
እምነት ይርኢ
ድሕሪኡ ግን ናብ ኣብርሃም ንሓልፍ፣ እቲ ማእከል ናይቲ ምዕራፍ ድማ የርእየና
እምነት ይርኢ፣ ንነገራት ካብ ባህርያዊ ራእይና ወጻኢ ዝኾኑ መንፈሳዊ ሓሳብ ይህብ። ኣብርሃም ካብ ዑር ናይ ከለዳውያን ወጺኡ፣ እዚ ድማ ንእሽቶ ከተማ እኳ እንተዘይነበረት—ከምቲ ዘመናዊ ቁፋሮታት ዘረጋገጾ—ናብ ዘይፍለጥ ክኸይድ። እምነቱ ድማ መሰረት ዘለዋ ከተማ፣ ብኣምላኽ ባዕሉ ዝተሰርሐት፣ ክርኢ (ኣእምሮኣዊ ስእሊ ክፈጥር) ኣኽኢልዎ። ከምኡ ድማ ብኣቦታት ገይርና ክሳብ ሙሴ ንበጽሕ፣ ኣብኡ ድማ “ንዘይርአ እናርኣየ ጸኒዑ” ዝብል ሰብ ንረክብ። ስለዚ ብንጹር እምነት እዩ ዝርኢ።
እምነት ይሳቐ
ድሕሪኡ ኣብቲ ድሕሪት ክፋል ናይቲ ምዕራፍ ንረክብ
እምነት ይሳቐ። እቲ ዝውንና ሰብ ንምጽዋር ሓይሊ ተዋሂብዎ ኣሎ። ብሓቂ እምነት ካብቲ ምስ ተጻራሪ ሓይሊ ክገጥም ከሎ ዝበለጸ ኣይበርህን ክንብል ንኽእል ኢና። ሙሴ “ምስ ህዝቢ ኣምላኽ መከራ ምቕባል፣ ካብቲ ንሓጺር ግዜ ሓጎስ ሓጢኣት ምጥዓም” መሪጹ። ድሕሪኡ ድማ ነቶም ብሓይሊ እምነት ስደትና መከራ ዝጸወሩ ነዊሕ ዝርዝር ይስዕብ። በዚ ድማ ኣምላኽ ኣብዞም ቀዳሞት መዓልታት እውን እንተኾነ፣ እቲ ዝተገልጸ ብዙሕ ግዜ ምስ ዝርአ፣ ዝስማዕን ዝትንከፍን ነገራት ዝተኣሳሰር እኳ እንተነበረ፣ ንሰብ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝነበረ እምነት ምዃኑ የፍልጠና። ብተመሳሳሊ፣ ብሓቂ እኳ ዝበለጸ፣ ንዓና ሎሚ እውን ከምኡ እዩ፣ እቲ “ዝሓሸ” ነገር፣ ክንፈልጦን ክንጥቀመሉን ዘሎና፣ ካብ ባህርያዊ ሓይልታትና ወጻኢ ስለዝኾነ።
እቲ ንዓና ዝተዳለወ “ዝሓሸ” ነገራት
እምበኣር ንሕና ዝሓሸ ነገር ኣሎና። ነዚ ቃል፣ ዝሓሸ፣ ነቲ መልእኽቲ እናርኣናዮ ከመይ ከም ዝርከብ ንርአ። ንመጀመርታ፣ ኣብ እብራውያን 1:4 ንረኽቦ። እቲ ወልድ፣ ፈጣሪ ዝነበረ፣ ገላጺን መድሓኒን ኮይኑ፣ “ካብ መላእኽቲ እጅግ ዝበለጸ” ተባሂሉ ተገሊጹ ኣሎ። ሕጂ እቲ ሕጊ ብ“ምድላው መላእኽቲ” ተዋሂቡ፣ ከምቲ እስጢፋኖስ ኣብ መወዳእታ ስብከቱ፣ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 7 ተመዝጊቡ ዘሎ፣ ዝበሎ፣ እዚ ድማ ኣብ መልእኽትና ተጠቒሱ ኣሎ፣ ኣብ እብራውያን 2:2 ምስ በጻሕና። ስለዚ እዚ ቀዳማይ ዓቢ ንጽጽር ኣብቲ መልእኽቲ። እቲ ሕጊ ገለ ምግላጽ ናይ ሓሳብ ኣምላኽ ኣመሓላሊፉ፣ እዚ ድማ ብመላእኽቲ በጺሕዎም። እቲ ምሉእ ምግላጽ ኣምላኽ፣ እቲ ናብና ዝበጽሐ ዝሓሸ ነገር መሰረት ዝኾነ፣ ኣብቲ ወልድ ይርከብ፣ ንሱ ድማ ካብ ኩሎም መላእኽቲ እጅግ ዝበለጸን ልዕል ዝበለን እዩ። እቲ ቃል “ዝሓሸ” ክሳብ እብራውያን 7 ኣይርከብን፣ ኣብኡ ግን ሰለስተ ግዜ ይርከብ። ኣብቲ ቀዳማይ ጉዳይ ምስ ዓይነት ዝተኣሳሰረ እዩ። ክህነት ክርስቶስ “ከም ስርዓት መልከጼዴቅ” እዩ፣ ዘለኣለማዊ ድማ እዩ። ሕጂ መልከጼዴቅ ንኣብርሃም ባሪኽዎ፣ ካብኡ ድማ ክህነት ኣሮን ወጺኡ፣ እቲ ዝባርኽ ድማ ካብቲ ዝባረኽ ይበልጽ። ክህነት ክርስቶስ ዘለኣለማዊ እዩ፣ ካብ ኣሮንን ስድራቤቱን እጅግ ዝበለጸ እዩ፣ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ዝተመስረተ።
ድሕሪኡ፣ ከምቲ ፍቕድታት 18ን 19ን ዘዘኻኽሩና፣ እቲ ሕጊ ሓንቲ እኳ ፍጹም ኣይገበረን፣ ስለዚ እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ትእዛዝ ተሰሪዙ፣ ዝሓሸ ተስፋ ድማ ኣትዩ። ሕጂ እቲ ዝሓሸ ነገር ስለምንታይ ከም ተስፋ ተባሂሉ ተጠቒሱ? መልስና ድማ፣ ከምቲ ኣብ እብራውያን 3:1 ተጠቒሱ ዘሎ፣ ናትና “ሰማያዊ ጽውዓ” እዩ፣ እዚ ድማ ክሳብ ሰማይ ባዕሉ ዝበጽሕ ብምሉኡ ኣይፍጸምን። ስለዚ ዓቢ ክፍል ተስፋ ናብ ክርስትያናዊ ጽውዓ ይኣቱ፣ እዚ ድማ ምስ ጽውዓ እስራኤል ዝተኣሳሰረ ዝኾነ ተስፋ ዝበልጽ ባህሪ ኣለዎ። እዚ ከምኡ እኳ እንተኾነ፣ ሕጂ ዘለዎ ውጽኢት ናብ ኣምላኽ ከቕርበና እዩ። ክርስቶስ ቅድሚ ምምጽኡን ምድሓናዊ ዕዮኡ ምፍጻሙን፣ እቲ ናብ ቅድስተ ቅዱሳን ዝወስድ መገዲ ኣይተገልጸን። ሕጂ ግን ተገሊጹ ኣሎ፣ ናብ ኣምላኽ ድማ ብድፍረት ንቐርብ፣ ከምቲ ኣብ እብራውያን 1 ተጠቒሱ ዘሎ።
ፍቕዲ 22 ነዚ የርኢ፣ ምኽንያቱ ሓድሽ “ኪዳን” ተመስሪቱ ኣሎ፣ ናይዚ ኪዳን እዚ ድማ ጐይታ የሱስ “መብጽዓ” እዩ። ኣብዚ ነጥቢ እዚ እቲ ኣንባቢ ናብ ዘፍጥረት 43፣ ብፍላይ ድማ ፍቕዲ 9 እንተተመልሰ፣ ሓይሊ ናይ “መብጽዓ” ንጹር ክኸውን እዩ። እቲ ሓድሽ ኪዳን ምግላጽ ጸጋ ኣምላኽ እዩ፤ ከምቲ ጐይታና ዝበለ፣ “ዘይጠፍእን ንዘለኣለም ዘይጸንዕን እንተኾይኑ፣ ንዘለኣለም ኣነ ነቲ ነቀፌታ ክጸውሮ።”
ከምቲ እብራውያን 13 ዝገልጾ፣ “ዘለኣለማዊ ኪዳን” ስለዝኾነ ክጸንዕ እዩ፤ ካብቲ ናይ ሲና ብሉይ ኪዳን ክንደይ ዝሓሸ ምዃኑ ድማ ብንጹር ይርአ። እዚ ድማ ኣብ እብራውያን 8:6 ምስ በጻሕና ይረጋገጽ፣ ኣብኡ ድማ ምስኡ ዝተኣሳሰሩ ተስፋታት ተጠቒሶም ኣለዉ። እቲ ምስዞም ተስፋታት ዝተኣሳሰረ ተስፋ ሕጂ ጥራይ ጠቒስናዮ ኣሎና።
ሕጂ ናብ እብራውያን 9:23 እንተሓሊፍና፣ እቲ ሰማያዊ ነገራት ባዕሎም ብዝሓሹ መስዋእትታት ካብቶም ኣብ ትሕቲ ሕጊ ንምጽራይ ናይቶም ሰማያዊ ነገራት ዝቐርቡ ዝነበሩ ከም ዝጸርዩ ዝብል ቃል ንረክብ። እቲ ቃል ኣብዚ ብዙሕ እዩ—> “ዝሓሹ መስዋእትታት፣” ምኽንያቱ፣ ንሕና ንሓስብ፣ እቲ እብራዊ ኣንባቢ ናብ ዘሌዋውያን 1–5 ይምለስ፣ ኣብኡ ድማ ዝተፈላለዩ መስዋእትታት ተኣዚዞም ነይሮም፣ እዚኦም ድማ ኩሎም ንክርስቶስ ዝምልከቱ ምሳሌያዊ ትርጉም ነይርዎም። ምሉእ መገዱ ካብ ክብሪ ብቐጻሊ መስዋእቲ ምልክት ተገይሩሉ ነይሩ፣ እዚ ድማ ኣብቲ ሓደ ዓቢ፣ ንሓጢኣት ዝሽፍን መስዋእቲ መስቀል በጺሑ፣ እቲ ዝተረፈ ናይ እብራውያን 9 ድማ ነዚ ይዛረብ። ኣብዚ ብሓቂ እቲ ሓደ ናይ ዘይተወሰነ ዋጋ ዘለዎ መስዋእቲ ነይሩ፣ እዚ ድማ ንዝኾነ ቅድሚኡ ዝተፈልጠ መስዋእቲ እጅግ ይበልጽ።
እቲ ቀዳማይ ክፋል ናይ እብራውያን 10 ነዚ ቴማ ይቕጽል፣ ሓጢኣት ብመስዋእቲ ክርስቶስ ምስ ተኣልየ፣ እቲ ሎሚ ዘሎ ምእመን ናብ “ቅድስተ ቅዱሳን”—ናብቲ ባዕሉ ኣምላኽ ዘሎሉ—ብድፍረት ክቐርብ ከም ዝኽእል የርእየና። ኣብቲ ድሕሪት ፍቕድታት ናይቲ ምዕራፍ ድማ፣ በዚ ምኽንያት “ንብረት”፣ ናይ “ዘለኣለማዊ” ባህሪ፣ እዚ ድማ ካብቲ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ንእስራኤል ዝተመብጽዐ ዝኾነ ነገር “ዝሓሸ” ምዃኑ ንመሃር። ንሳቶም ታዛዝቲ እንተዝኾኑ ነይሮም፣ ኣብ ስድራቤቶምን ኣብ ኩሉ ምድራዊ ንብረቶምን ምዕብልቲን ብዙሓትን ምኾኑ ነይሮም። እቲ እብራዊ ክርስትያን ካብ ምድራዊ ነገራት ወጻኢ ዝኾነ ንብረት ነይርዎ፣ ከምቲ ንሳቶም፣ ከምኡ ድማ ንሕና፣ “ተኻፈልቲ ናይቲ ሰማያዊ ጽውዓ” ምዃንና፣ ከምቲ እብራውያን 3:1 ዝገልጾ።
እዚ ምፍላጥ እዩ ነዞም ቀዳሞት እብራውያን ምእመናን “ንብረቶም ምጥፋእ” “ብሓጎስ ክቕበሉ” ዘኽኣሎም። ገለ ካብ ኣባይቶም ብተጻራሪ ህዝቢ ምስ ተሰባበሩ፣ ነቲ ጥፍኣት ብትዕግስትን ትሕትናን እንተዝቕበልዎ ዓቢ ነገር ምኾነ ነይሩ፣ ንሳቶም ግን ብሓጎስ ተቐቢሎምዎ። እዚ ድማ ኣብ ኣእምሮኦም እቲ ክብራዊ ሓቂ፣ እቲ ናይ ሓቂ ግደኦም ካብ ምድሪ ወጻኢ ኣብ ሰማይ ከም ዝነበረ፣ ካብ ሓይሊ ኩሎም ተጻረርቶም እጅግ ዝበለጸ፣ ንምርግጋጽ ኣገልጊሉዎም።
እቲ ናቶም ዝነበረ ሰማያዊ ግደ ንሳቶም ክንደይ ሓቂ ክኸውን ዝገበሮ እንታይ እዩ ነይሩ? መልሲ ናይዚ ድማ ብርግጽ ኣብቲ ቀዳማይ ፍቕዲ ናይ እብራውያን 11 ይርከብ፣ እዚ ድማ ኣብ ዳርቢስ ሓድሽ ትርጉም፣ “ሕጂ እምነት ንዝተስፋ ዝተገብረሉ ነገራት ምርግጋጽ እዩ፣ ንዘይርአ ነገራት ምእማን እዩ” ይብል። እቲ ዝሓሸን ዘላቒን ንብረት ንቀዳሞት እብራውያን ክርስትያናት ብእምነት ተረጋጊጹሎም።
ልክዕ ከምኡ እዩ ሎሚ ንዓና። ንሕና፣ እንግሊዝኛ ተዛረብቲ ክርስትያናት፣ ኣብ ማእከል ጽቡቕን ኣቓልቦ ዝስሕብን ነገራት ከም ዝመላለሱ ሰባት ኢና። እቶም ሒደት ካባና ንሹዱሽተ ወይ እውን ንሰብዓ ዓመታት ክምልከቱ ዝኽእሉ፣ ኣብ ጽቡቕን ረባሕን ሰብኣዊ ምህዞታት ክንደይ ዓቢ ምዕባለ ከም ዝነበረ ክርእዩ ይኽእሉ። ኣብዚ እዋን እዚ ገንዘብ ይበዝሕ፣ ኩሉ ዓይነት ምህዞን መሳርዕን ይበዝሕ፤ ብዙሕ ግዜ ጠቓሚን ኩሉ ግዜ ኣዝዩ ኣቓልቦ ዝስሕብን እዩ፣ ስለዚ ድማ ንኣቓልቦና ይሓትት። እቲ ዘመናዊ “ንብረትና” ብባህሪኡ ኣዝዩ ኣቓልቦ ዝስሕብ እዩ፣ ኣብዚ እዋን እዚ ድማ ብንጡፋት ተጻረርቲ “ምጥፋእ” የለን። ግን እቲ ዘይርአ፣ ግን ዝሓሸን ዘላቒን ንብረትና ኣብ ሰማይ ዘሎስ እንታይ እዩ? እምነት ምስናና ንጡፍ ድዩ፣ እቲ ዘይርአ፣ ሰማያዊ ንብረት ብሓቂ ሓሳባትና ዝመልእን ህይወትና ዝገዝእን ምዃኑ ንምርግጋጽ?
“ገለ ዝሓሸ ነገር፣” እምበኣር ምስቲ ንቕዱሳን ናይ ቅድመ-ክርስትያን ዘመን ዝተገልጸ ዝነበረ ክነጻጸር ከሎ፣ ንዓና ተዳልዩልና ኣሎ፣ ፍልጠቱ ድማ፣ ብእምነት ዝተቐበልናዮ፣ ህይወትና ክገዝእ ኣለዎ። ግን ኩላትና ናብ ምሉእ ምጥቃም ናይ ግደና ብሓንሳብ ክንኣቱ ኢና። ንሳቶም ብዘይብና “ፍጹማት ኣይኪኾኑን፣” ንሕና ድማ ብዘይኣቶም ኣይንኸውንን ክንብል ንኽእል ኢና፤ ምኽንያቱ ኩላትና ኣብ መዓልቲ ትንሳኤን ክብረትን፣ ጐይታ የሱስ እንደገና ምስ መጸ፣ ብሓንሳብ ናብ መወዳእታ ፍጽምና ክንበጽሕ ኢና።
