ኣርባዕተ ምሰሶታት ጽኑዕን ሕጉስን ክርስትያናዊ መርዓ

ምሰሶታት መርዓ

ጽኑዕን ሕጉስን መርዓ ዓብዪ በረኸት ምዃኑ ፍሉጥ ሓቂ እዩ። ብዙሓት መርዓታት ሎሚ ጽኑዓት ወይ ሕጉሳት ከም ዘይኮኑ ድማ ሓዘንተኛ ሓቂ እዩ። ጽኑዕ መርዓ ማለት ጸገማት ወይ ዘይምስምማዕ ዘይረኣየሉ ኣይኮነን፣ ግናኸ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ብዓወት ዝፈትሕ እዩ።

ምስ ብድሆታት እናተጋጠመ መርዓ ጽኑዕ ዝገብሮ እንታይ እዩ? እቲ መልሲ ቅኑዕ መሰረት ምህላው እዩ። ሓደ መርዓ ንምዕዋት ኣብ ጽኑዓት ምሰሶታት ክህነጽ ኣለዎ። ኩሉ ጽቡቕ መርዓ ኣብ ሰለስተ ምሰሶታት ይህነጽ፣ ግናኸ ክርስትያናዊ መርዓ ድማ ራብዓይ ኣለዎ።

ቀዳማይ ምሰሶ፦ ናይ ክልቲኡ ቃል ኪዳን

ናይ መርዓ መብጽዓታት ብኣዝዩ ከቢድነት ክውሰዱ ኣለዎም። ቃል ኣምላኽ ንከቢድነት መብጽዓ ምግባር ይምህረና። ብመሰረት Cruden’s Complete Concordance፣ «ፍጻሜ ቅዱስ መብጽዓታት ብጥብቂ ተኣዚዙና።» ኣብ መክብብ 5:4-5 ካብ ምምብጻዕን ዘይምፍጻምን ንላዕሊ ዘይምምብጻዕ ይሓይሽ ምዃኑ ንመሃር። መርዓ ብኣምላኽ ዝተሰርዐ እዩ እምበር ከምቲ ገለ ሰባት ሎሚ ክነግሩና ዝፍትንዎ ሰብኣዊ ፍጥረት ጥራይ ኣይኮነን። የሱስ ከምዚ በለ፦ «ስለዚ ሰብኣይ ኣቦኡን ኣዲኡን ይሓድግ፣ ምስ ሰበይቱ ድማ ይጣበቕ፣ ክልቲኦም ድማ ሓደ ስጋ ይኾኑ። ስለዚ ድማ ድሕሪ ሕጂ ክልተ ኣይኮኑን ሓደ ስጋ እዮም። እምበኣር ኣምላኽ ዘጋጠሞ ሰብ ኣይፍለዮ» (ማቴዎስ 19:5-6 NASB)። ጐይታ የሱስ ፍትሕ ብሰንኪ ምንዝርና ጥራይ ከም ዝፍቀድ ብንጹር መሃረ ምኽንያቱ ንመርዓ ኪዳን ስለ ዝሰብሮ (ማቴዎስ 19:9)።

ካልኣይ ምሰሶ፦ ናይ ክልቲኡ ፍቕሪ

መጽሓፍ ቅዱስ ንኣገዳስነት ፍቕሪ የጕልሕ፣ ጐይታ የሱስ ድማ ንጸላእትና እኳ ከም እንፈቱ መሃረና። ፍቕሪ ኣገዳሲ ባህሪ ክርስትና እዩ። 1 ቈረንቶስ 13 ንልዕልና ፍቕሪ ኣብ ልዕሊ ምትግባር ካልኦት መንፈሳዊ ህያባትን ክርስትያናዊ ንጥፈታትን የጕልሕ። ገዛ ብዘይ ፍቕሪ ገዛ ኣይኮነን፣ ግናኸ ህይወት እኳ ዘይተጻወሪ ክትከውን እትኽእለሉ ቤት ጥራይ እዩ። ብዛዕባ ስድራቤት ኣዝዩ ኣገዳሲ ምዕዶ ኣሎና፦ «ኣቱም ሰብኡት፣ ከምቲ ክርስቶስ ንቤተ ክርስቲያን ዝፈተዋን ንኣኣ ርእሱ ዝሃበን፣ ንኣንስቲኹም ፍተዉ» (ኤፌሶን 5:25)። ኣምላኽ ሰብኡትን ኣንስትን ንሓድሕዶም ክፈታተዉ ይደሊ እኳ እንተኾነ፣ እቲ ኣጕልሖ ኣብ ፍቕሪ ሰብኣይ ንሰበይቱ እዩ። ምኽንያቱ ተፈጥሮ ሰበይቲ ንፍቕሩ ዝያዳ ከም እትድልያ ይገብራ። ብሓዘን፣ እኩያት ሰብኡት ነዚ ይጥቀሙሉ፣ ንፍትወቶም ንምምላእ ድማ ከም ዝፈትዉ ይመስሉ፣ በዚ ድማ ንሰበይቲ የታልሉን ሓዘን የውርዱላን። ሓቀኛ ፍቕሪ ከምቲ ክርስቶስ ንቤተ ክርስቲያን ዝፈተዋን ህይወቱ ንኣኣ ዝሃበን ዘይርእሰ-ወዳድ ፍቕሪ እዩ።

ካልእ ምኽንያት ንሰብኡት ብዛዕባ ኣገዳስነት ፍቕሪ ንምዝካር፣ ሓደ ሰብኣይ፣ ንሰበይቱ ይፈትዋ እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ስራሑ ኣዝዩ ክበዝሕ ስለ ዝኽእል ንፍቕሩ ዘድልያ ምዃኑ ክርስዕ ይኽእል እዩ። ንሳ ነዚ ካብ ዝኾነ ይኹን ካልእ ንላዕሊ ትድልዮ። ቃላት ሰሎሞን ምዝካር ጽቡቕ እዩ፦ «ሓደ ሰብኣይ ንኹሉ ሃብቲ ቤቱ ንፍቕሪ እንተሃበ፣ ብምሉኡ ይንዓቕ» (መዝሙር መዛሙር 8:7)። ፍቕሪ ንምሉእ ስድራቤት ሕጉስ ይገብር፣ ብዘይ ፍቕሪ ድማ ህይወት ዘይተጻወሪ እዩ። ፍቕሪ ብፍቓድ ዝግበር ተግባር እዩ፣ ብቐጻሊ ድማ ክምግብ ኣለዎ።

ፍቕሪ ተግባር ፍቓድ ምዃኑ ካብቲ ብተደጋጋሚ ክንፈቱ ዝእዘዝናዮ ንጹር እዩ። እዚ እዩ ብዙሓት ዝተሰርዑ መርዓታት ኣብ ዝተፈላለዩ ክፍሊ ዓለም ዓወትን ሓጎስን ዝኾኑሉ ምኽንያት። ኣብ ዘፍጥረት 24:67 ናይ ይስሃቅን ርብቃን ጉዳይ ኣብነት እዩ። ይስሃቅ ቅድሚ ሕጂ ኣይረኣያ እኳ እንተኾነ፣ «ንርብቃ ወሰዳ፣ ሰበይቱ ድማ ኮነት፤ ንሳ ድማ ፈተዋ» ተባሂሉ ተጻሒፉ ኣሎ። ንእትፈትዎ ሰብ ምምርዓው ጽቡቕ እዩ፣ ግናኸ ነቲ እትምርዓዎ ሰብ ምፍታው ዝያዳ ኣገዳሲ፣ እኳ እንተኾነ ግዴታዊ እዩ። ሓደ ሰብኣይ ንሰበይቱ ዝያዳ ዝፈትዋ መጠን ዝያዳ ሕጉስ ክኸውን እዩ። «ንሰበይቱ ዝፈቱ ንርእሱ ይፈቱ» (ኤፌሶን 5:28)።

ሳልሳይ ምሰሶ፦ ናይ ክልቲኡ ኣኽብሮት

«ኣቱም ኣንስቲ፣ ንገዛእ ሰብኡትኩም ከም ንጐይታ ተገዝኣ። ምኽንያቱ ሰብኣይ ርእሲ ሰበይቲ እዩ፣ ከምቲ ክርስቶስ ድማ ርእሲ ቤተ ክርስቲያን ዝኾነ፣ ንሱ ባዕሉ ኣድሓኒ ስጋ እዩ ... ሰበይቲ ድማ ንሰብኣያ ከም እተኽብሮ ትርአ» (ኤፌሶን 5:22-23,33)።

ክርስትያናት ትእዛዛቶም ካብ ቃል ኣምላኽ ክረኽቡ ኣለዎም እምበር ካብቲ ሕጂ ዘሎ ዝንባለታት ሕብረተሰብ ኣይኮነን። ቃል ኣምላኽ ኣንስቲ ንገዛእ ሰብኡተን ክግዝኣ ከም ዝግብአን ብንጹር ይምህረና። እዚ ማለት ሰብኣይ ብኣምባገነናዊ ኣገባብ ክሰርሕ ኣለዎ ማለት ድዩ? ብፍጹም ኣይኮነን! ርእስነት ክርስቶስ ማለት ክርስቶስ፣ እቲ ርእሲ፣ ንኣመንቲ ብጭካኔ ይሕዞም ማለት ድዩ? ከም ርእሲ ንሱ «ኣድሓኒ ስጋ» እዩ። ሰብኣዊ ርእሲ ንንጥፈታት ስጋ ይመርሕ፣ ገና ድማ ኩሉ ግዜ ይሕልዎን ንጥቕሙ ይደልን። እዚ ኣብ ልዕሊ ሰብኣይ ዓብዪ ሓላፍነት የንብር።

ንጹር ትእዛዝ ድማ ኣሎና «ሰበይቲ ድማ ንሰብኣያ ከም እተኽብሮ ክትርኢ ኣለዋ።» ቃል ኣምላኽ ንሓድሕድና ብኽብሪ ክንቀዳደም ይምህረና (ሮሜ 12:10)። ስለምንታይ እምበኣር እቲ ኣጕልሖ ኣብ ሰበይቲ ንሰብኣያ ምኽባር እዩ? ቢያንስ ክልተ ምኽንያታት ኣለዉ። ከምቲ ሰበይቲ ፍቕሪ ሰብኣያ ክትስምዕ ዘድልያ፣ ሰብኣይ ድማ ኣኽብሮት ሰበይቱ ክስምዖ የድልዮ። ኣብ ገዛን ኣብ ስራሕን ዝበለጸ ዝሰርሕ ሰብኣይ ምስ ተኸቢሩ እዩ። ኣብ ሕክምናዊ ስራሐይ ብሕታዊ ዝፈልጦም ጉዳያት ኣለዉ፣ ኣብኡ ጸገማት ሰብኣይ ብቐጥታ ብሰንኪ ዘይምኽባር ሰበይቱ ወይ ብሰንኪ ኩሉ ግዜ ንሳ እትመርሕ ምዃና ዝመጸ ዝተሰምዖ ንእስነት እዩ። እዚ ፍቕሪ ኣብ መንጎኦም ዘይተረኽበሉ እኳ እንተኾነ ተፈጺሙ። ኣብ ሓደ ፍሉይ ጉዳይ ብንጹር ዝዝክሮ፣ እቲ መንእሰይ ሰብኣይን ሰበይቱን መጺኦም፣ ንሳ ድማ ብዛዕባ ጉድለቱ ክትዛረብ ጀመረት። ንሱ ድማ ንዝበለቶ ኩሉ ተሰማምዐ። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ንሳ ቅኑዕ ከም ዝነበረት ተረዲኡ ነበረ። ዝኾነ ሕቶ ምስ ሓተትኩዎ፣ ንሳ ትምልስ ነበረት፣ ንሱ ድማ ብምስምማዕ ርእሱ ይነቕንቕ ነበረ።

ናብ መርመራ ክፍሊ ወሲደዮ፣ ንኣካላዊ ቅሬታኡ ንጹር ምኽንያት ኣይረኸብኩን። ንሱ ጥዑይ መንእሰይ ነበረ። ንሳ ንጸገሙ ኣበርክቶ ገይራ ዲያ ኢለ ሓተትኩዎ፣ ንሱ ድማ «ኣይፋሉን፣ ንሳ ቅኑዕ እያ። ኩሉ ናተይ ጥፋት እዩ» በለ። ኣብ መርመራ ክፍሊ ሓዲገዮ፣ ምስ ሰበይቲ ንምዝራብ ተመለስኩ። ሓደ ዕላማይ ምሕጋዝ ጥራይ ምዃኑ ኣረጋገጽኩላ፣ ንስምዒታ ድማ ክጎድእ ከም ዘይደሊ። ሽዑ ድማ ንሳ ትሓትትን ትገዝእን ከም ዝነበረት ተሰሚዑዋ ዲዩ ኢለ ሓተትኩዋ። ንዓኣ ንሓያሎ ዓመታት ስለ ዝፈልጣ ብንጹር ክዛረባ ክኢለ። ርእሳ ኣድኒቓ ሓፊራ ድማ «እወ» በለት። ክትልወጥን ንኽልተ ሰሙን ንሰብኣያ ንዝገበሮ ኩሉ ክትውድስን መኸርኩዋ፣ እኳ እንተኾነ ብሕማቕ እንተ ገበሮ። እቲ ጸገም ድሕሪ ክልተ ሰሙን እንተ ዘይጠፊኡ ንዓይ ክትድውለለይ ነበራ፣ ንሱ ድማ ንገሊኡ መርመራታት ክሰርዖ ነይሩ። ድሕሪ ክልተ ሰሙን ደወለት፣ ከምዚ ድማ በለት፦ «ዶክተር፣ ሰብኣየይ ክንደይ ዓብዪ ክኸውን ከም ዝኽእል ኣይፈልጥን ነይረ። ኣዝየ የመስግነካ።» ድሕሪ ገለ ኣዋርሕ እንደገና ነዛ ሰበይቲ ረኣኹዋ፤ ኣእዳዋ ኣንቀጥቂጣ ኩሉ ጽቡቕ ከም ዝነበረ ተዛረበትኒ። እቲ መደምደምታ መጽሓፍ ቅዱስ ንምምካር ዝበለጸ መጽሓፍ እዩ፣ ምኽንያቱ ደራሲኡ ንዓና ዝፈጠረናን ኩሉ ብዛዕባና ዝፈልጥን ኣምላኽ እዩ።

ራብዓይ ምሰሶ፦ ጐይትነት ክርስቶስ

እዞም ላዕለዋይ ሰለስተ ምሰሶታት ናይ ክልቲኡ ቃል ኪዳን፣ ፍቕሪ፣ ከምኡ ድማ ኣኽብሮት ንኹሉ መርዓ ይምልከቱ። ግናኸ ክርስትያናዊ መርዓ ራብዓይ – እቲ ኣዝዩ ብሩኽ ምሰሶ ጐይትነት ክርስቶስ ኣለዎ። እዚ ማለት ክርስቶስ ጐይታ እቲ ቤት እዩ። ኣብ ኩሉ ትልሚ ወይ ውሳነ ክእዘዝን ክኽበርን ኣለዎ። እዚ ብብሕታዊን ስድራቤታዊ ጸሎትን፣ ብተደጋጋሚ ኣብ ቃል ኣምላኽ ብምሕሳብን ይፍጸም። ዝለዓሉ ጭንቀታትን ጸገማትን ብመሰረት ቃል ኣምላኽ ክፍተሑ ኣለዎም። እዚ እዩ ምስጢር ጽኑዕነት ኣብ ገዛ ኣብዞም ጸገም ዝበዝሖም ግዜያት።

ሓደ ሰባኺ ድሕሪ መርዓኦም ንሓደ ሰብኣይን ሰበይትን ከምዚ በለ፦ «ሕጂ ኣቱም መንእሰያት፣ ሰለስትኹም ናብ ገዛ ምስ ከድኩም ...» ንሳቶም ኣቋረጽዎ፣ ካብ ቤተሰቦም ሓደ እኳ ምሳኦም ከም ዘይነብር ድማ በሉ። ሽዑ ድማ ከምዚ በሎም፦ «ስምዑ ኣቱም መንእሰያት፣ ትደልዩዎም ወይ ኣይትደልዩዎም ኣብ ቤትኩም ሰለስተ ክህልዉ እዮም – ክልተኹም ከምኡ ድማ ወይ ጐይታ ወይ ዲያብሎስ። ንጐይታ ርእሲ ቤትኩም ግበርዎ!»

ክርስቶስ ርእሲ እዚ ቤት እዩ፣ ዘይርአ ጋሻ ኣብ ኩሉ ምግቢ፣ ህዱእ ሰማዒ ንኹሉ ዝርርብ።