ኣምላኽ ንመበለታት ዝገብሮም ክንክን
ኣምላኽ ንደቂ ሰብ – ኣብ ምድሪ ኣብ ርእሲ ፍጥረቱ ዘንበሮም ፍጡራቱ – ከም ሰብኣይን ሰበይትን ምስ ስድራኦም ኣብ ጽቡቕ ገነት ብዝግባእ ክነብሩ ምዃኖም ዝነበሮ መጀመርታ ምድላው ምዝካር ጽቡቕ እዩ። እዛ ገነት እዚኣ ኣብ ማእከላ ኦም ህይወት ነበራ፣ እዚኣ ድማ ሓድሽ ኪዳን ንክርስቶስ ከም እተመልክት ይሕብር (ማቴዎስ 18:20፤ ራእይ 22:1-2,14 ተመልከት)። ኣብ ጥቓኣ ድማ ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን ነበረት። ኣምላኽ ንኣዳም ኣብ ገነት ዘሎ ፍረ ኩሉ ኦም ክበልዕ ከም ዝኽእል ነገሮ፣ ነዛ ዳሕረዋይ ኦም ግን ኣይፋሉን። እታ ገነት ንሰብኣዊ ሓጎስ እተዳለወት ነበረት፣ እዚ ሓጎስ እዚ ድማ ምስ ኣምላኽ ቅኑዕ ርክብ ካብ ምህላው ዝመጽእ እዩ – ኣምላኽ መን ምዃኑ ምፍላጥን ከም ፍጡራቱ ኮይንና ንእኡ ምግዛእን።
እዞም ቀዳሞት ወለድና ገና ውሉዳት ከይሓሰቡ ኣብ መጀመርታ ህይወቶም ኣብዚ ፈሺሎም፣ በዚ ድማ ሞት ናብ ዓለም መጸ። ካብ ኦም ህይወት በሊዖም ንዘለኣለም ኣብ ሓጢኣተኛ ኩነታቶም ከይነብሩ ንምክልኻል፣ ኣምላኽ ካብ ገነት ኣባረሮም እሞ ከይኣትዉዋ ድማ ሓለዋ ገበረ። ህይወት ድሕሪ ሕጂ ጽቡቕ ኣይነበረትን። መንፈሳዊ ሞት – ካብ ኣምላኽ ምግላል – ቀጥታዊ ውጽኢት ነበረ። ስጋዊ ሞት ድማ ሰዓበ፣ እዚ ድማ ከምቲ ኣብ ዘፍጥረት 5 ተዘርዚሮም ዘለዉ ቀዳሞት ኣቦታት ድሕሪ ብዙሕ ዓመታት ህይወት ይኹን ወይ ድማ ከምቲ ኣቤል ብሓዉ ቃየል ዝተቐትለ (ዘፍጥረት 4) ኣቐዲሙ ብዓመጽ ይኹን። ብዘይካ ኩሉ ፍልጠትን ምህዞን ደቂ ሰብ፣ ሞት ብሓፈሻ ዘይተርፍ ውጽኢት እዩ – «ደሞዝ ሓጢኣት» (ሮሜ 6:23 NKJV)። ምትሕልላፍ ሄኖክ፣ ማለት ኣምላኽ ንእኡ ናብ ባዕሉ ዝወሰዶ ኣገባብን እዚ ድማ ንምርካብ ቅዱሳን ኣምላኽ ንሕና ሎሚ እንጽበዮ ዓይነት እዩ፣ ካብዚ ንቡር ፍጻሜ እዚ ፍሉይ እዩ (ዘፍጥረት 5:21-24)።
ክንክን መበለታት
መጽሓፍ ቅዱስ ንክርስትያናት ብዛዕባ ክንክን መበለታት ኣብ 1 ጢሞቴዎስ 5:3-16 ምምሃር ይህብ። «ብሓቂ መበለት ዝኾነትን በይና ዝተረፈትን» ብምሉእ ትርጉም እቲ ቃል ከምቲ «ኣብ ኣምላኽ እትውከልን ለይትን መዓልትን ብልማኖን ጸሎትን እትቕጽልን» (ቁ.5) ተባሂላ ትግለጽ። ኣምላኽ ንሓገዝ መበለት ዝምልከት ፍሉይ ቦታ ንውሉዳታን ካልኦት ወለዶኣን ቀዳምነት ይህብ። ከምዚ ዝበሉ እንተዘይሃልዮም፣ እታ ከባቢያዊት ማሕበር (ቤተ ክርስቲያን) ነዚ ኣገልግሎት እዚ ክትገብር ሓላፍነት ኣለዋ። ኣምላኽ ነዚ ናይ መንግስቲ ተግባር ኣይገብሮን፣ ገሊኦም ግን እዚ ን«ኣገልጋሊ ኣምላኽ ንጽቡቕካ» ዝኸውን ዕማም ክኸውን ይኽእል እዩ ክብሉ ይከራኸሩ፣ ከምቲ መንግስቲ ኣብ ሮሜ 13:4 እተሰየመት።
ንኣሽቱ መበለታት «ክምርዓዋ፣ ውሉዳት ክወልዳ፣ ገዛ ክመርሓ፣ ንጸላኢ ንምጽራፍ ዕድል ከይህባ» (1 ጢሞቴዎስ 5:14) ይተባብዓ። ብመርገጽ፣ እታ ማሕበር ንመበለታት ትሕቲ ስሳ ዓመት ንምድጋፍ ሓላፍነት ክትወስድ የብላን። እዘን ንኣሽቱ መበለታት – ብዘይ ንኣሽቱ ውሉዳት ዝመስላ – እንተዘይተመርዓዋ እውን፣ ንርእሰን ንምድጋፍ ክሰርሓ ይኽእላ እየን። ዓበይቲ መበለታት ድማ ናይ ኣምላኽን ንፍላጎታት ካልኦት ዝግደሳን ህይወት ክነብራ ይጽበያ። እዘን ስርዓታት እዚኣተን ከም መምርሒ እምበር ከም ዘይተለዋዋጢ ሕግታት ኣይተዋህባናን፣ ምኽንያቱ ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኩነታት ኣብ ግምት ክኣቱ ኣለዎ። እታ ማሕበር ንብሓቂ መበለታት ዝኾና ክትሕግዝ ኣለዋ፣ ብቴክኒክ ብቑዓት ዝኾና ግን ብሓቂ ሓገዝ ዘይደልያ መበለታት ንምድጋፍ ድማ ክትጽዕር የብላን።
መበለታት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት
ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ክንሓልፍ ከለና ብዙሓት መበለታት ንረክብ፣ ሃይማኖተኛታትን ዘይሃይማኖተኛታትን። ኣምላኽ ብዘይወሰን ጥበቡን ግሩም ጸጋኡን ንእኡ ዝኣመና ይከናኸን፣ ንውልቃዊ ፍላጎታተን ንምምላእ ድማ ብዝተፈላለየ ኣገባብ ይሰርሕ።
ናእሚ፣ ሓንቲ ኣረጊት መበለት፣ ናብ ቤት-ልሄም ምስ ተመልሰት ብመጀመርታ ብጓል-ሓማታ ሩት ተደገፈት፣ እታ ሩት ድማ ንርእሳ ንእሽቶ መበለት ነበረት። ሩት ኩሉ መዓልቲ ንምእካብ ትወጽእ ነበረት፣ እዚ ድማ ቀሊል ዕማም ኣይነበረን። ንርእሳን ንሓማታን ንምምጋብ ብትግሃት ትሰርሕ ነበረት ምኽንያቱ ናይ መንግስቲ ስርዓት ደሞዝ ወይ ምድላው ኣይነበረን። ስርዓት ኣምላኽ ከምዚ ይብል «ሓደ እኳ እንተዘይሰርሐ [ኣይሰርሕን ኣይክእልን]፣ ኣይበልዕን እዩ» (2 ተሰሎንቄ 3:10)። እዚ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ብንጹር ተገሊጹ እኳ እንተኾነ፣ ነዚ ስርዓት እዚ ኣብ ብሉይ ኪዳን እውን ተተግቢሩ ንርእዮ። ኣምላኽ ንፍቕራዊ ትግሃትን እምነትን ሩት ብምሃብ ኣብ ህይወታ ግሩም ዘመድ-መዋጅ ኣምጸኣ፣ እዚ ድማ ድሕሪ ግዜ ሰብኣያ ኮነ። ኣምላኽ ነዚ ሰብ ሓዳር ውሉድ ሃቦም፣ እዚ ድማ ንናእሚ ኣብ እርግናኣ መጸናንዒ ኮና፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ናይ ንጉስ ዳዊትን ናይ ጐይታና የሱስ ክርስቶስን ኣቦ ኮነ። ኣምላኽ ንኹሉ ነገር ንጽቡቕ ከመይ ገይሩ ብግሩም ኣገባብ ከም ዝሰርሖ ንዘን ክልተ መበለታት፣ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም ዝነግረና፣ ናብ ቤት-ልሄም-ይሁዳን ናብ ጐይታ ኣምላኽ እስራኤልን ዝተመልሳ! ኦርፋ፣ እታ ካልኣይቲ ጓል-ሓማት ናእሚ፣ ናብ ህዝባን ኣማልኽታን ተመልሰት እሞ ድሕሪ ሕጂ ኣይተሰምዐትን። እታ ምሉእ ታሪኽ ኣብ መጽሓፍ ሩት ትርከብ።
ኣብ 1 ሳሙኤል 25 ብዛዕባ ኣቢጋይል ንብብ፣ እዚኣ ድማ ጽብቕቲ፣ ጥበበኛን ሃይማኖተኛን ነበረት። ኣብ ግዜ ምምርዓዋ ምስ እኩይ ናባል፣ ንሰብኣያ ካብ ቁጥዓ ዳዊት ክትከላኸል ፈቲና ነበረት፣ በዚ ድማ ንዳዊት መንፈሳዊ ምኽሪ ሃበቶ። ናባል ብጐይታ ምስ ተሃርመ ሞተ፣ ዳዊት ንኣቢጋይል ሰበይቱ ገበራ – ንዛ ትሕትና ዝመልኣ ንእሽቶ መበለት ዝግባእ ዓስቢ።
ኣምላኽ ንኣባ ዘይብሎምን ንፍላጎታት መበለታትን ከም ዝከናኸን ይነግረና። ንፍላጎታት እታ ኣብ ዛርፌት ዝነበረት ኣረማዊት መበለት ኩሉ መዓልቲ የቕርብ ነበረ፣ እዚኣ ድማ ንፍላጎታት ነብዩኡ ኤልያስ ንምምላእ ይጥቀመላ ነበረ። ንወዳ ድሕሪ ሞቱ ናብኣ ንምምላስ ንኤልያስ ተጠቕመሉ፣ በዚ ድማ ንእኡ ከም ናይ ሓቂ ኣምላኽ ክትእምኖ ኣምጸኣ (1 ነገስት 17)።
ሓንቲ መበለት ካብ ደቂ ነብያት ስድራኣ ኣብ ሓዘን ዝመልኦ ኩነታት ከም ዝነበረት ንረክብ፣ ከምቲ ኣብ 2 ነገስት 4:1-7 እንብቦ። «እቲ ኣበዳሪ ንኽልተ ደቀይ ባሮኹ ክገብሮም ይመጽእ ኣሎ» ኢላ ንኤልሳዕ ኣእወየት። ጐይታ እዚ ክኸውን ኣይፈቐደን እንተደኣ ብእምነት ንመመርሒታት ነብዩኡ ኤልሳዕ ተኸቲላ። ኣምላኽ ንዛ ስድራ ብግሩም ኣገባብ ኣቕረበ፣ ብኸምዚ ድማ እታ መበለትን ደቃን ጽቡቕ ኢድ ጐይታ ክርእዩን ንምድላዉ ንስጋዊ ፍላጎታቶም ከም ዝምስግኑን ክኢሎም።
ኣብ 2 ነገስት 8:1-6 ኣምላኽ ንነገራት ብፍጹም ኣገባብ ኣብ ጉዳይ እታ ሹናማዊት ሰበይቲ ኣሰናስኖ፣ እዚኣ ድማ ኣቐዲማ ንቓሉ ተኣዚዛ ነበረት (4:8-37)። ኣብዚ እዋን እዚ ድማ ድሕሪ ሸውዓተ ዓመት ምኻዳ ንንብረታ ክትመልስ ትደሊ ነበረት። ኣብኡ ድማ ንብብ፡ «እቲ ንጉስ ንሓደ ሰብኣይ ሓላፊ ገበራ፣ ከምዚ ድማ በለ፡ ‘ኩሉ ዝነበራን ኩሉ እቲ ካብ እታ ምድሪ ዝወጸትሉ መዓልቲ ጀሚሩ ዝተረኽበ ፍርያት ግራት ድማ መልሰላ’» (ቁ.6)። ኣምላኽ ንእምነት ክምልስ ይፈቱ፣ ንሓደ ሰብ – ወይ መበለት – ድማ ዕዳ ኣይክህልዎን እዩ!
የሱስ ብምሕረቱ ንመበለት ናይን ኣብ ስነስርዓት ቀብሪ ወዳ በይና ከይትበኪ ጥራይ ኣይነገራን፣ የግዳስ ንወዳ ብህይወት ናብኣ ብምምላስ ኣብ ሉቃስ 7 ሓጎስ ሃባ። ድሕሪኡ ኣብታ ሓንቲ መጽሓፍ (21:1-4፤ ማርቆስ 12:41-44)፣ ኣብ ቅድሚ መዝገብ ቤተ መቕደስ ተቐሚጡ ኣብኡ ዝኸውን ዝነበረ ነገር ከም ዝርኢ ንረክብ። ሃብታማት ሰባት ካብ ትርፎም ወርቅን ብሩርን ይድርብዩ ነበሩ። የሱስ ንሓንቲ ድኻ መበለት ንደቀ መዛሙርቱ ኣመስገነ፣ ካብ ኩሎም ሃብታማት ንሳ ዝበዝሐ ከም ዝሃበት ነገሮም፣ ምኽንያቱ ንሳ ንምህላዋ ዝነበራ ኩሉ ሂባ ነበረት። ብርግጽ ጐይታን መድሓንን ንፍላጎታት እዛ መበለት እዚኣ ክምልስ እዩ።
ማርያም፣ ወላዲት የሱስ፣ ምስ ካልኦት ኣንስቲ ኣብ መስቀል ደው ኢላ ነበረት፣ ምስ ደቀ መዝሙሩ ዮሃንስ ድማ፣ እዚ ድማ ቅድሚ ምሸት ኣብ ግዜ ድራር ኣብ ኣፍ ልቡ ተጸጊዑ ነበረ። ፍርቂ ኣሕዋት የሱስ ብእኡ ኣይኣመኑን (ዮሃንስ 7:5)። ኣብ ማእከል እቲ ዘስካሕክሕ ስቃዩ፣ ንክንክን ወላዲቱ ንደቀ መዝሙሩ ብፍቕሪ ከመይ ገይሩ ከም ዘማሕጸና፣ እዚ ደቀ መዝሙር ድማ ድሕሪኡ ናብ ገዝኡ ወሲዱ ከመይ ገይሩ ከም ዝከናኸና (ዮሃንስ 19:25-27) ምርኣይ ልቢ ዝትንክፍ እዩ። ናይዛ ዝኸበረትን ሰበይቲ ናይ መወዳእታ ራእይና ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 1:14 እዩ፣ ኣብኡ ንሳን ኣሕዋት የሱስን፣ እዚኦም ድማ ድሕሪ ትንሳኤኡ ዝድሓኑ ይመስሉ፣ ምስ ደቀ መዛሙርቱ ብሓባር ብትግሃት ብሓባር ኣብ ጸሎት ይርከቡ።
ግድነት ንመበለታት
እታ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን ብዛዕባ መበለታታ ትግደስ ነበረት። ሃዋርያት ባዕላቶም ብመጀመርታ «ኣብ ጠረጴዛታት የገልግሉ» ነበሩ፣ ንፍላጎታተን ይከናኸኑ፣ ግን ነዚ ኣገልግሎት እዚ ንሸውዓተ ሰባት ብማሕበር ንዚ ዕላማ እዚ ዝተመርጹ ብቕልጡፍ ኣሰጋገርዎ (ግብሪ ሃዋርያት 6:1-7)።
ብዙሓት መበለታት ኣብ ዮጴ ድሕሪ ሞት ዶርቃስ፣ እዚኣ ድማ ታቢታ ተባሂላ እትፍለጥ፣ ሓዘና። ንሳ ንኣታተን ክዳውንቲ ትሰርሕ ነበረት፣ እዚ ድማ ጽቡቕ ኣገልግሎት ነበረ። ኣምላኽ ንጴጥሮስ ተጠቕመሉ ንኣኣ ካብ ሞት ንምትንሳእ፣ ብርግጽ ንዓብዪ ሓጎስ እተን መበለታት (9:36-41)።
መደምደምታ ሓሳባት
ኣብ ምሉእ ቅዱሳት ጽሑፋት ንመበለታት ንርሕሩሕ ኣምላኽና ዘለወን ኣገዳስነት ንርኢ። ንሱ ብዘመዳተንን ብኣመንትን – ናይቲ ዓብዪ ስድራ፣ ስድራ ኣምላኽ – ንሓሳቡ ዝካፈሉ፣ ይከናኸንን የቕርብን። ንሱ ንመበለታት፣ ከም ኩላትና፣ ብእኡ ክኣምና ይደሊ። ጐይታ ንስምዒታተን ይርድአን። ንሱ ክባርከን ይፈቱ እሞ ንኻልኦት ንምባራኽ ድማ ክጥቀመለን ይደሊ።
ዘክር፣ ምድኻም፣ እዚ ድማ ናይ መበለት መሰረታዊ ባህሪ እዩ፣ ኣብ ወገን ምድሪ ጥራይ እዩ። ብፍጹም ሓቂ ክውስኽ ይከኣል እዩ እቲ ናይ ምብካል ኩነታታ፣ ኣብ ምምልላስ ናይ ኣምላኽ ኩሉ መጸናንዒ፣ ናይ ዝበለጸ በረኸታ እዩ።
ከምኡ ድማ፣ ቤተ ክርስቲያን ንመበለትነታ ክትፈልጥ ከላ፣ ክሳብ ምድሪ ዝምልከት፣ ብዘይ ሓንቲ ዝርአ ምንጪ፣ ንሳ ብዝበለጸ ብምሉእ ንዘይወሰን ፍቕሪ ጐይታኣ ትሕጎስ። ምሉእ ምትእምማና ብእኡ ብንጹር ይብርትዕ፣ ካብዚ ድማ ለይትን መዓልትን ልማኖኣን ጸሎታን ይዓቢ (1 ጢሞቴዎስ 5:5)። —ኤድዋርድ ደነት፣ ዝተሰናደወ።
