ብዛዕባ ኣእምሮኣዊ ሕማም ክንሓስብ ከለና፡ ካብ ፈኲስ ጭንቀት ክሳዕ ስኪዞፈረንያ ዝበጽሕ ሰፊሕ ዓይነት ሕማማት ኢና እንዛረብ ዘሎና። ብቐሊሉ እንተተዛሪብና፡ ኣእምሮኣዊ ሕማም ማለት ሓደ ሰብ ብግቡእ ክሓስብ፡ ክስምዖ፡ ክዕብልል፡ ከምኡ’ውን ንህይወት ብግቡእ ክምልስ ዘለዎ ዓቕሚ ዝዕንቅፍ ኩነታት እዩ። ኣእምሮ ሰብ ማእከል ምቁጽጻር ኣካላትና እዩ፤ እዚ እንተዘይሰሪሑ፡ ኩሉ ይጽሎ እሞ ናብ ጎዳኢ ወይ ሓደገኛ ሓሳባትን ተግባራትን ከምርሕ ይኽእል። ኣእምሮኣዊ ሕማማት ንኣምላኽን ኣብ ህይወትና ንዘለዉ ሰባትን ዘሎና ኣረኣእያ ከምዝጥምዘዝ ይገብሩ። ሓድሓደ ግዜ፡ ኣእምሮኣዊ ሕማማት ንሓጢኣተኛ ባህርይና ኣበርክቶ ይገብሩ። ግናኸ፡ ጽቡቕ ዜና እንተሎ፡ ኣምላኽ ንቃልስና ዝርእን ንኣእምሮኣዊ ሕማም ክንመሓደርን ክሕግዘናን፡ ከምኡ’ውን ምሕጋዝን ምሕዋይን ተስፋን ከምጽእ ዝኽእል መሓሪ ኣምላኽ እዩ!
ሓቂ እንተኾይኑ፡ ብዙሓት ሰባት ገና ብዛዕባ ኣእምሮኣዊ ሕማም ብምሉኡ ኣይተረድኡን። ንኣእምሮኣዊ ሕማም ብዙሕ ምኽንያታት ክህልዎ ይኽእል። ገለ ካብዞም ምኽንያታት ውርሻዊ ክኾኑ ይኽእሉ፤ ካልኦት ድማ ሆርሞናዊ ወይ ኬሚካላዊ ዘይምዕርራይ ክኾኑ ይኽእሉ። ብዙሓት ረቛሒታት ከም ምግቢ፡ ምንቅስቓስ፡ ከምኡ’ውን ድቃስ ንኣእምሮኣዊ ጥዕና ይጸልዉ። ኣብ ዝበዝሑ ኩነታት፡ ፍሉይ ምኽሪ፡ ቅኑዕ መድሃኒት፡ ከምኡ’ውን ብቑዕ ሕክምና ነዞም ምልክታት ከቃልሉ ይኽእሉ። ገለ ኣእምሮኣዊ ሕማማት ብኣሰቃቒ ፍጻመታት ወይ ብጥቕሚ ኣብ ንእስነት ዝመጹ እዮም፡ ከም እንደገና ድማ ብጥንቃቐ ክሕከሙ ኣለዎም።
ብዙሕ ግዜ ብዘይተመልከተ ዝሓልፍ ካልእ ረቛሒ ኣሎ። ብዙሕ ግዜ፡ ኣእምሮኣዊ ሕማም እንብሎ መንፈሳዊ ኣካል ኣለዎ፡ እዚ ድማ እንተዘይተፈቲሑ ንሓደ ሰብ ኣብ ባርነት ይሕዞ። ብምስሊ ኣምላኽ ኢና ተፈጢርና። ንሱ ሰለስተ ኣካል ዘለዎ ፍጡር እዩ—ኣምላኽ ኣቦ፡ ኣምላኽ ወዲ፡ ከምኡ’ውን ኣምላኽ መንፈስ። ብምስሉ ፈጢሩና እዩ፡ መንፈስ፡ ነፍሲ፡ ከምኡ’ውን ስጋ። ብምስሊ ኣምላኽ ከም ዝተፈጠርና መጠን፡ ከም ህይወት እንስሳ ወይ ኣትክልቲ ዘይኮነ ህይወት ኣሎና። ግብሪ ሃዋርያት 17:28 «ብእኡ ኢና እንነብር፡ እንንቀሳቐስ፡ ከምኡ’ውን እንህሉ» ይብለና። መጽሓፍ ቅዱስ ከምኡ’ውን ኣብ ህይወትና ክርስቶስ እንተዘይሃልዩና፡ ካብ ኣምላኽን ካብ ኩሉ ክንሕጎሰሉ ዝደልየናን፡ እዚ ድማ ብምፍላጡን ምስኡ ብምርኻብን ዝመጽእ እዩ፡ ከም ዝተፈልና ይምህረና። ብሓቂ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ከምዚ ዝኣመሰለ ርክብ እንተዘይሃልዩና፡ ብበደልናን ብሓጢኣትናን ምዉታት ኢና፡ ማለት መንፈሳዊ ምዉታት ኢና እሞ ከም ምሉኣት ፍጡራት ክንነብር ኣይንኽእልን (ኤፌሶን 2:1-3) ይምህረና። ክፍተት ኣሎ፡ ብዙሕ ግዜ ድማ ብኻልእ ነገራት ክንመልኦ ንፍትን። ግናኸ እዞም ነገራት እዚኦም ኣብ መወዳእታ ይሓድጉና እሞ ንኣእምሮኣዊ ሕማም ኣበርክቶ ክገብሩ ይኽእሉ። ናይ መንፈሳዊ ምሉእነት ቀዳማይ ስጉምቲ ንጥቕምና ምፍላጥን ብጐይታ የሱስ ክርስቶስ ዘለኣለማዊ ህይወት ምቕባልን እዩ። ክርስቶስ እንቕበለሉ ጊዜ፡ ንመንፈስና የንቃቕሖ፡ ማለት ብክርስቶስ ህያዋን ንኸውን እሞ ሓድሽ ፍጥረት ንኸውን (ኤፌሶን 2:4-10)። ግናኸ እቶም ብጐይታ የሱስ ምስ ኣምላኽ ርክብ ዘለዎም ሰባት እውን፡ ገና ሓድሓደ ግዜ ብዛዕባ ኣምላኽ ዘይቅኑዕ ኣረኣእያ ኣሎና። ንሕና ፍጥረቱ (ወይ ድማ ፍሉይ ስርሑ) ምዃንና ክንርድእ ከለና፡ ኣብ ልዕሌና አሉታዊ ጽልዋ ክህልዎ ይኽእል እሞ ንርእስናን ንኻልኦትን እንርእየሉ ኣገባብ ይጸሉ (ኤፌሶን 2:10)። ሓጢኣት ከምኡ’ውን ምስ ኣምላኽ ዘሎና ሕብረት ከዕንቅፍ እሞ ንኣእምሮኣዊ ጥዕናና ብኣሉታዊ ክጸሉ ይኽእል። ስለዚ እዩ ድማ ክርስትያናት ምስ ኣምላኽናን ኣቦናን ሓጺር ጸብጻብ ክንገብር ዝተነገረና (1 ዮሃንስ 1:3-9)። ብሓቂ ኣምላኽን ምስኡ ብንጡፍ ርክብን ክንጸግብ ከለና ንኣእምሮኣዊ ሕማም ንምምሕዳር ዝሓሸ ዓቕሚ ይህልወና።
ብዙሓት ሰባት ዘዳግም 28:28 ተጠቒሞም ኣእምሮኣዊ ሕማም ካብ ኣምላኽ ባዕሉ እዩ ይብሉ፡
«እግዚኣብሔር ብዕብዳንን ብዕውርነትን ብስምብራት ልብን ክወቅዓካ እዩ።»
ግናኸ ከምዚ ዝኣመሰለ ሰፊሕ መግለጺ ኣብ ምግባር ክንጥንቀቕ ኣሎና። እዚ ኣብ ጉዳይ ናቡከደነጾር ኣብ ዳንኤል 4:31-32 ሓቂ ክኸውን ይኽእል፡ ግናኸ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዮሃንስ 9:1-3 ዘሎ ዕዉር ሰብኣይከ?
«ክሓልፍ ከሎ፡ ካብ ማሕጸን ኣዲኡ ጀሚሩ ዕዉር ዝኾነ ሰብኣይ ረኣየ። ደቀ መዛሙርቱ ድማ፡ ‘ረቢ፡ እዚ ሰብኣይ እዚ ወይ ወለዱ መን እዩ ዝበደለ፡ እሞ ዕዉር ኮይኑ ተወሊዱ?’ ኢሎም ሓተትዎ። የሱስ ድማ፡ ‘እዚ ሰብኣይ እዚ ወይ ወለዱ ኣይበደሉን፡ ግናኸ ግብሪ ኣምላኽ ኣብኡ ምእንቲ ክግለጽ እዩ’ ኢሉ መለሰ።»
እዚ ሓደ ኣዝዩ ኣገዳሲ ስርዓት የጕልሕ፡ ኣምላኽ ነዚ ዕዉር ሰብኣይ እዚ ዝሰቀየሉ ምኽንያት ንጌጋኡ መቕጻዕቲ ዘይኮነስ፡ ግብሩ ምእንቲ ክግለጽ እዩ። ስቓይ እዚ ሰብኣይ እዚ፡ ንዓመታት ጸገምን ውርደትን ዘምጽኣሉ፡ ኣብ መወዳእታ ጐይታ የሱስ ሓይሉ ከምዝገልጽ ገበረ፡ እቲ ኩሉ ፍጻመ ድማ ንምድሓን እቲ ሰብኣይ ኣምጽአ! ሃዋርያ ጳውሎስ ካልእ ኣብነት እዚ እዩ። ንጐይታ ሰለስተ ግዜ እቲ ኣብ ጎድኑ ዝነበረ እሾኽ ክውገድ ለመኖ። ጐይታ ድማ፡ «ሓይለይ ብድኻም ይፍጸም» ንምግላጽ ተጠቕመሉ።
መንፈሳዊ ሕማም ብዙሕ ግዜ ዓብዪ ክፋል ኣእምሮኣዊ ሕማም እዩ። መንፈስና እንተሓዊዩን ምሉእ እንተኾይኑን፡ ኣእምሮና ብንጹር ክሓስብ ይኽእል። ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ሓደ ጽሑፍ መዝሙር 23 እዩ፡ እዚ ድማ ብዛዕባ ጐይታ ከም ጓሳና ይዛረብ። ኣብ ፍቕዲ 3፡ ንነፍስና ክመልሳ ከም ዝኽእል የዘኻኽረና። ኣብ መዝሙር 42ን 43ን፡ ሰለስተ ግዜ ንብብ፡
«ኣቱም ነፍሰይ፡ ስለምንታይ ኢኺ ትጕሂ? ስለምንታይ ኢኺ ኣብ ውሽጠይ ትሽበሪ? ብኣምላኽ ተስፋ ግበሪ፡ ንምሕጋዝ ገጹ ገና ከውድሶ እየ።»
ግናኸ ኣብ መዝሙር 42:6፡ እቲ መዝሙራዊ ናብ ኣምላኽ ምጽዋት ከም ዘድልዮ ይርዳእ፡
«ኣቱም ኣምላኸይ፡ ነፍሰይ ኣብ ውሽጠይ ትጕሂ።»
እዚ ንጭንቀትን ተስፋ ምቑራጽን ከምርሕ ዝኽእል ንተስፋ ምቑራጽና ዝሕግዘና መፍትሕ እዩ። እቲ ፍሉጥ ቻርለስ ስፐርጅን ሓደ ግዜ ከምዚ ኢሉ፡
«ኣእምሮ ካብ ስጋ ንታሕቲ ክወርድ ይኽእል፡ ምኽንያቱ ኣብኡ መወዳእታ ዘይብሉ ጉድጓዳት ኣለዉ። ስጋ ሓደ ዝተወሰነ ቁጽሪ ቁስሊ ጥራይ ክጻወር ይኽእል፡ ግናኸ ነፍሲ ብዓሰርተ ሽሕ ኣገባብ ደም ክፈስሳ ይኽእል።»
ብመላእ ብሉይ ኪዳን፡ ብዓብዪ ተስፋ ምቑራጽ፡ ጭንቀት፡ ወይ ምናልባት ተስፋ ምቑራጽ ዝሰቀዩ ሰባት ንብብ። ከም ዮናስ፡ ኤልያስ (1 ነገስት 19:4)፡ ወይ እውን ዳዊት (መዝሙር 6:6-7፤ 32:3-4) ዝኣመሰሉ ሰባት። ኣብዚ ክንጥንቀቕ ኣሎና፡ ኩሉ ኣእምሮኣዊ ሕማም ምስ ሓጢኣት ዝተኣሳሰር ኣይኮነን። ግናኸ ብዙሕ እቲ ሎሚ ኣእምሮኣዊ ሕማም እንብሎ ካብ ኣምላኽ ብምርሓቕ ወይ ብምፍላይ ክመጽእ ይኽእል። ከም ዘይምሕረት መንፈስ (2 ቈረንቶስ 2:10–11)፡ መሪርነት (እብራውያን 12:15)፡ ፍርህን ጭንቀትን (ፊልጲ 4:6–7)፡ ከምኡ’ውን ትሑት ዋጋ ርእሲ ዝኣመሰሉ ሓጢኣታት ንነፍስና ኩሉ ክዕንቅፉ ይኽእሉ። ነፍስና እንተተቖሲላ፡ ብንጹር ክንሓስብ ኣይንኽእልን ተባሂሉ እዩ።
ጐይታ የሱስ ብዙሕ ግዜ ንኣእምሮኣዊ ሕሙማት ክንብሎም እንኽእል ሰባት ይሕግዝ ነበረ፡ ግናኸ ኣብዚ እዋን እዚ፡ ንዝሰርሑ ዘለዉ ኣጋንንታዊ ሓይልታት ይፈልጥ ነበረ (ማርቆስ 1:34፤ ሉቃስ 11:14)። ኣብ ማርቆስ 5:1-20፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ሰብኣይ ንፈልጥ። ብዙሓት ሎሚ ነዚ ሰብኣይ እዚ ኣእምሮኣዊ ሕሙም ክብልዎ ምኸኣሉ ነይሮም። እዚ ሰብኣይ እዚ ኣብ መቓብር ይነብር ነበረ፡ ምስ ምዉታት ይነብር። ብዙሕ ግዜ ብሕብረተሰብ ይእሰር ነበረ፡ ግናኸ ሓደ እኳ ክሕውዮ ኣይከኣለን፡ ብዙሕ ግዜ ድማ ንርእሱ ይቘርጽ እሞ ንሓገዝ ይጭድር ነበረ (ማርቆስ 5:3-5)። ግናኸ ጐይታ የሱስ ክሕውዮ ከኣለ፡ እዚ ድማ እዚ ሰብኣይ እዚ «ብቕኑዕ ኣእምሮኡ» ከም ዝነበረ ገበረ (ማርቆስ 5:15)። ኩሉ ኣእምሮኣዊ ሕማም ብኣጋንንታዊ ምትእትታው ዘይኮነ እኳ እንተኾነ፡ ሎሚ ብኣእምሮኣዊ ሕማም ዝተመርመሩ ገለ ዓይነት ኣጋንንታዊ ጽልዋ ዘጋጥሞም ሰባት ክህልዉ ይኽእሉ። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ሰባት፡ ቅድሚ ኩሉ፡ ንጐይታ የሱስ ብምምስጋን ዝረኽብዎ መንፈሳዊ ምድሓን የድልዮም።
ጐይታ የሱስ ንዝደለዩ ሰባት ይርሕርሓሎም ነበረ (ማቴዎስ 14:14)፡ ንሕና እውን ከምኡ ክንገብር ኣሎና። እቶም ብኣእምሮኣዊ ሕማም ዝሰቕዩ ክፍረዱ የብሎምን፤ ኣብ ክንድኡስ፡ ብምጽላይ (ያእቆብ 5:14) ርሕራሔን ፍቕርን ከነርእዮም ኣሎና። ኣእምሮኣዊ ሕማም ውጽኢት ሓጢኣት ወይ ኣጋንንታዊ ጽልዋ እዩ ኢልና ክንገምት ኣይንኽእልን፤ ይኹን እምበር፡ ንሓደ ሰብ ክንሕግዝ ወይ ንርእስና ሓገዝ ክንደሊ ከለና ነዞም ዕድላት እዚኦም ክንርስዖም የብልናን። ሎሚ፡ ንኣእምሮኣዊ ሕማም ዝሰቕዩ ሰባት ንምሕጋዝ ብዙሕ ኣገባባት ኣሎና፡ እዚ ድማ መድሃኒት፡ ክርስትያናዊ ሳይካትሪ፡ ከምኡ’ውን ምኽሪ የጠቓልል። እዚ ኣብ ስጋ ክርስቶስ ብዙሕ ግዜ ዝርስዕ ዘሎ ቦታ እዩ። ግናኸ እዚ ብኣእምሮኣዊ ሕማም ንዝቃለሱ ሰባት ንምብራዕን ንምጥንኻርን ሓገዝ ጐይታ እንደልየሉ ቦታ ክኸውን ኣለዎ።
ገሊኦም ጽሑፋት፡ ከም ማቴዎስ 11:28-29፤ ሮሜ 8:38-39፤ መዝሙር 34:17-18፤ ኢሳይያስ 40:31፤ 1 ጴጥሮስ 5:6-7፡ ክንሓስበሎም ከለና ከበራትዑና ይኽእሉ። ሓደ ጽቡቕ ልምምድ ንመዝሙራት ምብባይ እሞ ንልቢ እዞም ብተስፋ ምቑራጽ፡ ጭንቀት፡ ከምኡ’ውን ተስፋ ምቑራጽ ዝተቓለሱ ኣምለኽቲ ሰባት ምስማዕ እዩ። ክትብብ ከለኻ፡ ጐይታ ካብዚ ኣእምሮኣዊ ኩነታት እዚ ከመይ ከም ዘድሓኖም ኣስተብህል።
ዝተኣሳሰር
