ደሞዝ ትረኽቡ እሞ ኣብ ከረጢት ዘርእስሑ ትእትውዎ። ሃጋይ 1:6 NIV
ከረጢት ዘርእስሑ ንዝተጸዓዕካዮ ገንዘብ እትዕቅበሉ ዝበለጸ ቦታ ኣይኮነን። እዚ ኸም ማይ ብመንፊት ምእካብ እዩ። ብዙሕ ኣይትዕወትን! ግናኸ መን እዩ ኸምዚ ዝበለ ዓሻ ነገር ዝገብር: ገንዘብ ኣብ ከረጢት ዘርእስሑ ዘእቱ? ንስኻን ኣነን! ቅድሚያታትና ምስ ቅድሚያታት ኣምላኽ ኣብ መጽሓፍ ሃጋይ ከም ዝረአ ዘይሰማማዕ እንተኾይኑ: እዚ እዩ እቲ እንገብሮ ዘሎና!
ንትምህርቲ እዚ ናይ ብሉይ ኪዳን ትንቢታዊ መጽሓፍ ዝያዳ ንምግምጋም: ፈለማ ታሪኻዊ ዳራኡ ንመርምር። ፍጻሜታት ሃጋይ ኣብ ታሪኽ ብሉይ ኪዳን ኣዝዩ ድሒሩ እዩ ተፈጺሙ – ድሕሪ ኣብርሃም ኣስታት 1500 ዓመት: ድሕሪ ሙሴ ኣስታት 1000 ዓመት: ድሕሪ ዳዊት ድማ ኣስታት 500 ዓመት። ሃጋይ «ድሕሪ ስደት» ነብዪ ተባሂሉ ይፍለጥ: ምኽንያቱ ድሕሪ ህዝቢ ይሁዳ ካብ 70 ዓመት ስደቶም ወይ ምርኮኦም ኣብ ባቢሎን ምምላሶም ስለ ዝሰበኸን ስለ ዝተነበየን። እዚ ናብ ሃገሮም ምምላስ ብሕያው ድንጋጌ ቂሮስ: ነጉስ ፋርስ: ንግዝኣት ባቢሎን ኣብ 539 ቅ.ል.ክ. ዘፍረሰ: ተፈቒዱ ነይሩ። ኣስታት 50,000 ኣይሁድ በቲ ግዜ እቲ ናብ የሩሳሌም ተመልሱ: ብመሪሕነት ዘሩባቤል (ሃጋይ 1:1)።
ካብ ምጅማር ክሳብ ምቁራጽ
እዞም ቀናኣት ኣይሁድ ብሓቀኛ ምስጋና ናብቲ ብደሓን ናብ ገዛኦም ዘምጽኦም ጐይታ: ቤተ መቕደሶም ዳግማይ ክሰርሑ ጀመሩ። መሰውኢ ተሃንጸ: መስዋእትን በዓላትን ዳግማይ ተመስረቱ: መሰረት ናይቲ ሓድሽ ቤተ መቕደስ ድማ ተዛዘመ። ብዛዕባ እዚ ሓጐስ ዝመልኦ ግዜ ምስጋናን ውዳሴን ኣብ ዕዝራ 3 ክትምብቡ ትኽእሉ ኢኹም። ይኹን እምበር: እዚ ናይ ምትዕርራይ ኣከባቢ ንሓጺር ግዜ ጥራይ እዩ ጸኒሑ። ስግኣት ጸላእቲ ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ከምኡ’ውን ፍርሕን ምጕዳል ትዕግስትን ኣብ መንጎ ኣይሁድ ንባዕሎም ናብ ዓቢ ምጕዳል ተስፋ ኣምርሑ: ስራሕ ቤት ጐይታ ድማ ደው በለ (ዕዝራ 4)። ንዓሰርተ ሓሙሽተ ዓመት ዝኾነ ስራሕ ኣይተሰርሐን። ኣብ ምድሪ ከም ዝተቐመጠ መሰረት ኮይኑ ተረፈ። ክሳብ ነብዪ ሃጋይ ዝመጸ ድማ: ህዝቢ ኣምላኽ ብዛዕባ እቲ ምሉእ ናይ ዳግማይ ምህናጽ ሓሳር «ኣይግድሰንን» ዝብል ኣመለኻኽታ ነበሮም (1:2)።
ክንደይ ዘሕዝን – ገና ሎሚ ክንደይ ዝፍለጥ! ክንደይ ግዜ ኢና ስራሕ መንፈስ ኣምላኽ ድሕሪ ምቕማጥ ተስፋ ዝህብ መሰረት ዝጠፍእ ወይ ዝዕገት ንርኢ! ብዙሓት ክርስትያናት ኣብ እምነት ጽቡቕ መሰረት ኣለዎም: ግናኸ ድሕሪ ሕጂ ኣይዓብዩን። ብብዙሕ ቅንኣትን ሓቦን ጀመሩ: ግናኸ ድሕሪ ሕጂ ኣይሃንጹን። እቲ ሓደ ግዜ ጽኑዕ ዝነበረ መሰረቶም ሕጂ ንጽልዋታት ናይዚ ዓለም ስርዓት ክብርታትን ኣመለኻኽታታትን ተቓሊዑ ይርከብ።
መንፈሳዊ መደብ ህንጻኹም ደው ኢሉን መሰረትኩም ተረስዒዩን ክኸውን ይኽእል ድዩ? ብዛዕባ ግዜኹም ንጸሎትን ንንባብ ቃል ኣምላኽን ኩሉ መዓልቲኸ? ቀጻሊ ህንጻ ይካየድ ድዩ ወይስ ኣድማ ኣሎ? ተመሳሳሊ ሕቶታት ንብዙሓት ኣብያተ ክርስትያናትናን ጉጅለታት ሕብረትናን ክሕተት ይኽእል እዩ። ንጥፈታት ህንጻ ይቕጽል ድዩ ወይስ ዝተረፉ መሰረታት ኢና ንርኢ ዘሎና? ብዛዕባ ቀጻሊ ድሌት ትምህርትን ኣምልኾን: ሕብረትን ጸሎትን ንግደስ ድዩ (ግብሪ ሃዋርያት 2:42)? ንሕና ንባዕልና ንሕብረትና ኣብ መደብ ህንጻ ብንጥፈት ንሳተፍ ድዩ ወይስ ኣብ ወገን ኮፍ ኢልና እቲ ዝተቓለዐ መሰረት ብቑሩብ ክፈርስ ንርኢ? ኩነታትና ዝኸፍአ ክኸውን ይኽእል ድዩ? ብዝኾነ መገዲ ነቲ ኣምላኽ ብኣመንቲ ብጾት ዝገብሮ ዘሎ ህንጻ ንዓግት ድዩ?
ጸገም ቅድሚያታት
ኣብ ዘመን ሃጋይ ህንጻ ቤተ መቕደስ ስለምንታይ ደው በለ? ህዝቢ ንቤት ኣምላኽ ስለምንታይ ከምዚ ዝበለ ግድለሽ ኣመለኻኽታ ነበሮም? መልሲ ኣብቲ ሃጋይ ኣብ 1:3-11 ዝሃቦ ዝነደደ ስብከት ይርከብ። ጸገም ቅድሚያታት ነበረ! ህዝቢ ኣምላኽ ካብ ቤት ጐይታ ንላዕሊ ኣብ ገዛእ ኣባይቶም ብዙሕ ግዜ: ጻዕሪ: ገንዘብ ድማ የጥፍኡ ነበሩ (1:4)። ኣብ ዘመን ሃጋይ: ዝተሰርሐ ቤት ምልክት ቅንጦት ነበረ: ምኽንያቱ እቲ ክቡር ኣርዘ ሊባኖስ ካብ ሊባኖስ ክመጽእ ነበሮ። ኣምላኽ ነዚ ቅንጡዕ: ንዋታዊ ኣነባብራ ምስ መለክዒታት ህንጻኡ ዘይሰማማዕ ኮይኑ ረኣዮ። ህዝቢ ቅድሚያታቶም ዳግማይ ክምርምሩ ብዘየሻኩር ቃላት ተነግሮም:
«መገድኹም ኣስተብህሉ!»
በለ እቲ ነብዪ (ሃጋይ 1:5,7 NKJV)። ንክርስትያን 21 ክፍለ ዘመን ኣብዚ ጥንታዊ ስብከት ትምህርቲ ኣሎ። ህያው ቃል ኣምላኽ ፈጺሙ ኣይዕርጉድን። ንሕና ዝተሰርሐ ቤት ቅድሚያታት ኣለና ድዩ? ንሕና ገዛእ መደባት ህንጻና ቅድሚ መደብ ህንጻ ኣምላኽ ንሰርዕ ድዩ? መደባት ህንጻና: ብርግጽ: ካብ ቃል ብቓሉ ኣባይቲ ንላዕሊ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ንግድና: ኣብ መጽሓፍቲ ትምህርትና: ኣብ ገንዘብና ወይስ ኣብ ኣካላትና ኩሉ ዓይነት ግዜ ህንጻን ሓይልን ከነጥፍእ ንኽእል ኢና: ስራሕ ህንጻ ጐይታ ግን ይግደፍ።
ህዝቢ ኣብ ዘመን ሃጋይ ኣባይቲ ምህላዎም ጌጋ ኣይነበረን: ኣብ ኣርዘ ሊባኖስ ምህናጽ ድማ ብባህርዩ ጌጋ ኣይነበረን። ጸገም ቅድሚያታት ነበረ! ኣብ ቤት ኣምላኽ ፈጺሙ ዝኾነ ስራሕ ኣይተሰርሐን። እቲ ዝተቓለዐ መሰረት ቤተ መቕደስ ንህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ገጾም ይጥምት ነበረ: ገና ድማ ብዘይሓፍረት ግዜኦም: ሓይሎም: ገንዘቦም ድማ ኣብ ገዛእ ኣባይቶም የጥፍኡ ነበሩ። ቅድሚያታት ሎሚ ንብዙሓት ህዝቢ ኣምላኽ ቁጽሪ ሓደ ጸገም ኮይኑ ይቕጽል። ብዙሓት ክርስትያናት ኣብ ዝተሓባበሩ ሓጢኣታት ከም ምንዝርናን ስድብን ኣይሳተፉን። ኣብ ንግድና: ኣብ መጽሓፍቲ: ኣብ ገንዘብና ወይስ ኣብ ኣካላትና ግዜን ሓልዮትን ምጥፋእ ብባህርዩ ክፉእ ዝኾነ ነገር የለን! ግናኸ ካብ ኣምልኾናን ኣገልግሎትናን ንኣምላኽ ንላዕሊ ዝኾነ ሓደ ካብዚ ነገራት ኣብ ዝርዝር ቅድሚያታት ምቕማጥ ሓጢኣት እዩ። ብኸምዚ መገዲ ንሓጥእ ድዩ? እዚ ኣብ ህይወትና ፈጺሙ ኣይፍጸምን ኢና ክንብል ንኽእል: ግናኸ ብግዜ ምምዳብ ወይ ብሓይሊ ምጥፋእ ዝተመርኮሰ ሓጺር መርመራ ናይ ዝርዝር ቅድሚያታትና ከገርመና ይኽእል እዩ። ቃል ኣምላኽ «መገድኹም ኣስተብህሉ!» ይብል።
ኣብ ዘመን ሃጋይ: እቲ ምሉእ ሓሳር ናይቲ ኩነታት ቤት ጐይታ ምረስዑ ጥራይ ዘይኮነስ: ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ዝኸስር ዝነበረ ንጥፈት ምስታፎም እዩ። ብሰንኪ ዝተገለበጡ ቅድሚያታቶም: ጐይታ በረኸቱ ካብ ምድሮም ዓጊቱ ነበረ። መጓሰኦም ፍርያም ኣይነበረን: ኣእካልኦም ድማ ሒደት ነበረ። ህዝቢ ንምዕባይ ብዙሕ ግዜን ጻዕርን የጥፍኡ ነበሩ: ግናኸ ዝኾነ ምዕባይ ኣይነበረን። ብሓጺሩ: ገንዘቦም ኣብ ከረጢት ዘርእስሑ ይድርብዩ ነበሩ! ዝተገለበጡ ቅድሚያታት ኩሉ ግዜ ናብ ከረጢት ዘርእስሑ የምርሑ። ንፍላጐታት ኣምላኽ ብገዛእ ፍላጐታትና ክንትክእ ከለና: ብዘይጥርጥር ንብስጭትን ንጥፍኣትን ንገጥም። ኣብ ሓጺር ግዜ «ረብሓታት» ኣብ ሓጐስ: ተፈታውነት ወይ ብልጽግና ክህሉ ይኽእል እዩ: ግናኸ ጌጋ ቅድሚያታት ኣብ መወዳእታ ዝኾነ ረብሓ ኣየምጽእን። ክንደይ ካብ ኢንቨስትመንትና ኣብዚ ዓመት ኣብ ከረጢት ዘርእስሑ ክውድኡ እዮም?
ፍታሕ ኣምላኽ
ቃል ኣምላኽ ጸገም ከየመላኸተ ፍታሕ ኣይህብን። ፍታሕ ናይ ጸገም ቅድሚያታት ቀሊል እዩ: ገልብጥዎም! ቀሊልን ቅኑዕን ፍታሕ ኣምላኽ ንዘመን ሃጋይ ንህዝቢ ብስርዓት ተዘርጊሑ ነበረ:
«ናብ ኣኽራን ደይቡ ዕንጨይቲ ኣምጽኡ እሞ ቤተ መቕደስ ዳግማይ ሃንጹ»
(ሃጋይ 1:8 NKJV)። መልሲ ኣዝዩ ግሉጽ ስለ ዝኾነ ኣምላኽ ስለምንታይ ክብሎ ከም ዝነበሮ ንሓስብ! ኣምላኽ ከምኡ በለ ምኽንያቱ ህዝቡ ሽዑ ከም ህዝቡ ሕጂ – ንምምሃር ድኹማት ነበሩ! ሓንዳንድ ግዜ ኣዝዩ ደፋር ስለ ዝኾንና ኣምላኽ ቅድሚያታትና ቅኑዕ ቅድሚ ምግባርና መሰረታዊ ነገራት ናይ ክርስትያናዊ ህይወት ደጋጊሙ ከምህረና ይግባእ። ንኣብነት: ኣምላኽ ክንደይ ግዜ እዩ ከይተጨነቕና ክንነብር ከምህረና ዘለዎ (ማቴዎስ 6:25-34; ፊልጲ 4:6-7)? ብዛዕባ መከራኸ? ኣብ ክርስትያናዊ ህይወት ኩሉ ግዜ ቅኑዕ ጉዕዞ ከይንጽበይ መዓስ ኢና ክንምሃር? ሓድሽ ኪዳን ንእምነትና ንጥቕምና ብፈተናታትን ስደትን ከም እትፍተን ዝምህሩና ፍቕድታት ዝመልኦ እዩ (ዮሃንስ 15:20; 16:33; ግብሪ ሃዋርያት 14:22; 1 ተሰሎንቄ 3:3; 2 ጢሞቴዎስ 3:12; ያእቆብ 1:2; 1 ጴጥሮስ 1:7; 2:21; 1 ዮሃንስ 3:13)።
እቲ ዓቢ ምላሽ ንኣገልግሎት ሃጋይ ኣብ ዝተረፈ ናይዚ መጽሓፍ ብሉይ ኪዳን ተዋሂቡና ኣሎ። ምላሽ ንስብከት ኩሉ ግዜ ኣወንታዊ ኣይኮነን: ግናኸ እዚ ጉዳይ ሎሚ ንዝተጕደሉን ስራሕ ኣምላኽ ብስብከት ክኸውን ከም ዝኽእል ንዝጠራጠሩን ኣገልገልቲ ጐይታ ከተባብዕ ይግባእ። ብሰንኪ ስብከት ሃጋይ: ህዝቢ ንጐይታ ኣኽብሮት ኣርኣዩ: ብመንፈስ ተለዓዓሉ: ናብ ስራሕ ዳግማይ ምህናጽ ቤት ጐይታ ድማ ተመልሱ (1:12-15)። ክንደይ ዘገርም ለውጢ ኣመለኻኽታ – ካብ ዘየኽብር ግድለሽነት ናብ ኣኽባሪ ተግባር! ሎሚ ዘይከኣል ኣይኮነን!
በረኸት ኣምላኽ
ኣብ ምዕራፍ 2 ኣገልግሎት ሃጋይ ቤተ መቕደስ ክዛዘም ከሎ ከም ዝቐጸለ ንምብብ። ህዝቢ ብዛዕባ መጻኢ ብተስፋታት ተተባብዑ: ቅዱስ ህይወት ንምቕጻል ድማ ተፈታተኑ። ካብ ዕዝራ 6:15 ቤተ መቕደስ ንምዝዛም ኣስታት ኣርባዕተ ዓመት ከም ዝወሰደ ንምሃር። እዘን ኣርባዕተ ዓመታት ግን: ዓመታት በረኸት ኣብ ምድርን ኣብ ህዝብን ነበራ (2:19): ምኽንያቱ ዓመታት ቅኑዕ ቅድሚያታት ስለ ዝነበራ። ድሕሪ ሕጂ ኢንቨስትመንት ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ከረጢት ዘርእስሑ ኣይኣቱን ነበረ! ሎሚ ህዝቢ ኣምላኽ ቃላት ነብዪ ሃጋይ ብቁም ነገር ይውሰዱ። ሽዑ: ከም ውጽኢት: ድምጺ ጐይታ «ካብ ሎሚ ንቕድሚት ክባርኸኩም እየ» (2:19) ክንሰምዕ ኢና።
