ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና እንረኽቦም ብዙሓት ስማት ሰባትን ቦታታትን ክንርኢ ከለና፡ ክንደይ ሃብቲ መንፈሳዊ ትምህርቲ ከም ዘለዎም ንርኢ!
ሓደ ኣገልጋሊ ክርስቶስ ካብ ዝሓሸ ዓመታት ህይወቱ ገለ ኣብዚ ፍርያም መርመራ ኣሕሊፉ እዩ። ውጽኢት ጻዕሩ ድማ መዝገበ-ቃላት ቅዱስ ስማት፣ ብጄ.ቢ. ጃክሰን። ፍጹምነት ይብል ኣይኮነን። ካልኦት ምንጭታት ሓበሬታ ንኣንባቢ ብርግጽ ክፉታት እዮም፤ ሓደ ድማ ብሓፈሻ ብሓለፍቲ ምሁራት መጽሓፍ ቅዱስ ዝተሰማምዑሉ ትርጉም ናይ ዕብራይስጢ ስም ብምቕባል ድሕንነት ይረክብ።
ከም ኣብነት ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ መጽናዕቲ ዋጋ፡ ኣብ ዘፍጥረት 2:10-14-እዘን ሓሙሽተ ጥቕስታት ጥራይ-ሓጺር ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ ንግበር።
ንገነት ኬስቲ ማይ ካብ ኤድን ወጸ። ካብኡ ድማ ተመቒሉ ኣርባዕተ ርእሲ ዀነ። ስም እቲ ቐዳማይ ጲሶን እዩ፡ ንሱ ድማ ንብዘላ ምድሪ ሃዊላ ዝኸበበ እዩ፡ ኣብኣ ድማ ወርቂ ኣሎ። ወርቂ እታ ምድሪ ድማ ጽቡቕ እዩ፡ ኣብኣ ድማ ብዴልዩምን ሰሌምን ኣሎ። ስም እቲ ኻልኣይ ሩባ ድማ ጊሆን እዩ፡ ንሱ ድማ ንብዘላ ምድሪ ኢትዮጵያ ዝኸበበ እዩ። ስም እቲ ሳልሳይ ሩባ ድማ ሄዴቄል እዩ፡ ንሱ ድማ ናብ ምብራቕ ኣሶር ዝኸይድ እዩ። እቲ ራብዓይ ሩባ ድማ ኤፍራጥስ እዩ።
ሩባ ጸጋ ኣምላኽ
እቲ ሩባ ንጸጋ ኣምላኽ ጽቡቕ ገይሩ የርኢ። ሕጂ “ኣብዚ ባድመ ቦታ፡ የሱስ ዝሞተሉ” ይውሕዝ ኣሎ። ግናኸ፡ ቅድሚ እቲ ብሓጢኣት ዝመጸ ባድመ ምምጽኡ እዩ ምውሓዝ ዝጀመረ። ቅድሚ ኣዳም ምውዳቑ፡ ቅድሚ ሓጢኣት ናብ ዓለም ምእታዉ፡ ኣምላኽ ነዚ ግሩም ሩባ እዚ የውሕዞ ነበረ። ጸጋ ድሕሪት ዝመጸ ሓሳብ ኣይነበረን።
ሓጢኣት ንምሉእ ምግላጹ ምኽንያት እዩ ነይሩ፡ ግናኸ ሓጢኣት ንጽብቕ ፍጥረት ኣምላኽ ከይበላሸዎ፡ ኣምላኽ ንሰብ ጸጋ ዝመልኦ መደባት ኣዳልዩ ነበረ።
ኤድን፡ ባህታ
ኤድን “ባህታ” ማለት እዩ። ብሰንኪ ባህታ ኣምላኽ ኣብ ሰብ (ከምቲ ንሱ ዝገበሮ፡ ብብርሃን ግሩም ዕላማኡ እናረኣዮ) ጸጋ ንሰብ ወሓዘ።
እቲ ሩባ ናብ ኣርባዕተ ርእሲ ተመቕለ። ቁጽርታት ከምኡ’ውን ስማት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ትርጉም ኣለዎም፡ ኣርባዕተ ድማ ቁጽሪ ዓለምለኻዊነት እዩ፤ ኣርባዕተ መኣዝናት ምድሪ፡ ኣርባዕተ ንፋሳት ሰማይ፡ ወዘተ. ኣለዉ። ስለዚ፡ ኣምላኽ ካብ መጀመርታ ዕላማኡ ጸጋኡ ናብ ኩሉ ሰብ፡ ብዓለምለኻዊ መገዲ፡ ከም ዝውሕዝ እምበር፡ ኣብ ሓደ ጸቢብ፡ ሃገራዊ፡ ኣይሁዳዊ ሩባ ከም ዘይውሕዝ ንመሃር። እቲ ምድሓን ዘምጽእ ጸጋ ንኹሉ ሰብ ክግለጽን ኣብ ትሕቲ ሰማይ ኣብ ኩሉ ፍጥረት ክስበኽን ነበረ (ቲቶስ 2:11፤ ቈሎሴ 1:23)። ናብ ሰሜን፡ ደቡብ፡ ምብራቕን ምዕራብን፡ ሰባት ኣብ ዝርከቡሉ ኩሉ ቦታ ክውሕዝ ነበረ።
ጲሶን፡ ዓብዪ ምፍሳስን ሃዊላ፡ መከራን
ጲሶን “ዓብዪ ምፍሳስ” ማለት እዩ፡ ንሱ ድማ ንዓና የዘኻኽረና ብዝሒ ናይ ጸጋ ኣምላኽ። “ሓጢኣት ኣብ ዝበዝሓሉ፡ ጸጋ ኣዝዩ በዝሐ” ዝብሉ ግሩም ቃላት ብዘይ መንፈሳዊ ስምዒት መን ከንብቦም ይኽእል? ካባና መን እዩ ነቲ ዝተቐበሎ “ብዝሒ ጸጋ” ክምስክር ዘይክእል (ሮሜ 5:17)? ብሓቂ ሩባ ኣምላኽ ጲሶን እዩ!
እታ ብሩባ ጲሶን ዝተኸበበት፡ ብምሉኣ ድማ ዝተኸበበት ምድሪ፡ ምድሪ ሃዊላ ነበረት።
ሃዊላ “መከራ” ማለት እዩ፡ እዚ ድማ ኣብ ዓለም ከም ውጽኢት ሓጢኣት ይርከብ። ነዚ ዓብዪ ዓለም መከራ፡ ነዚ ሃዊላ ዝኸበበና ክንርኢ ከለና፡ ልብና ብዓሚቕ ምሕረት ኣይትንቀጥቀጥን ድዩ? ግናኸ፡ ነቲ ዝኸበቦ ሩባ፡ ነቲ ዘይተወሰነ ብዝሒ ዘለዎ ጸጋ ኣምላኽ፡ ኣብ ኩሉ ክፍሉ ዝውሕዝ ክንሓስብ ከለና፡ ልብና እንደገና ኣይትንቀጥቀጥን ድዩ?
መከራ ብሓቂ ክዋጋእ ዝኽእል እንታይ እዩ እምበኣር ጸጋ እንተዘይኮይኑ? ሓጢኣተኛታት ሰባት ብዕሽነቶም ኣብ ርእሶም ዘምጽእዎ ኩሉ መከራ ክሕውይ ዝኽእል እንታይ እዩ እምበኣር እቲ ብዝሒ ጸጋ ኣምላኽ እንተዘይኮይኑ?
ኣብ ምድሪ ሃዊላ ወርቂ ነበረ፡ እቲ ወርቂ ድማ ጽቡቕተባሂሉ ተገሊጹ። ኣብ ምድሪ መከራ ድማ፡ ጸጋ ከም ውጽኢት ናይ ገዛእ ስርሑ፡ ብሓቂ ክቡር ዝኾነ ነገር ይረክብ፡ ንዘለኣለም ኣብ ቤት እግዚኣብሔር ዝበርህ ወርቂ። ኣምላኽ ነዚ ዝኸውን መከራ የሱስ ይኹን!
ኣምላኽ ነዚ ምድሪ ሓዘንን ጭንቀትን ዝኸበበን ኣብዚ ክቡር ወርቂ ዝረክብን ጸጋ የሱስ ይኹን! ኣብ ምድሪ ሃዊላ ኽልተ ኻልኦት ነገራት ተረኺቦም፡ ብዴልዩምን ሰሌምን። ብዛዕባ ትርጉም እቲ ብዴልዩም ገለ ጸገም ኣሎ።
ሚስተር ጃክሰን ኣብ መዝገበ-ቃላት ናቱ ትርጉም እቲ ቃል “ብጭቃ” ኢሉ ይህብ። እዚ ድማ ካልእ ውጽኢት ሓጢኣት ከርኢ ይኽእል፡ ምብልሻው እቲ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሰብን ዝነበረ ርክብ። ርክብ ሰብ ምስ ፈጣሪኡ ይደብዝዝ፡ ሓጥእ ሕልና ይረክብ። ግናኸ፡ ምስዚ ጎኒ ንጎኒ እንደገና ፍረ ጸጋ ዝኾነ ነገር ኣሎ።
ትርጉም ኦኒክስ “ማዕረ ምግባሮም፤ ምጽድቖም” ተባሂሉ ተዋሂቡና ኣሎ። ኣብዚ ብሓቂ ሓያል መዘኻኸሪ ንረክብ፡ ጸጋ ኣምላኽ ንሓጥእ ሰብ እንታይ ከም ዝገብር፡ ብመሰረት ምድሓን እንደገና ኣብ ዝተመልሰ ርክብን ሓድነትን ምስ ኣምላኽ የንብሮ፡ ካብ ኩሉ ሓጢኣት ድማ የጽድቖ። ኦህ፡ ንብዝሒ ጸጋኡ፡ ነቲ ነዚ ድኻ ምድሪ ሃዊላ ዝኸበበ ጲሶን፡ ደጋጊምና ንኣምላኽ የሱስ ንበል።
ነዘን ዓሚቕ ሓሳባት ብቐሊሉ ጥራይ ክንትንክየን ንኽእል፡ ከመይሲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስና ምሉእ ዘይኮነስ መምርሒ ንምሃብ እዩ ዝዓለመ። ናብ ካልኣይ ርእሲ እቲ ሩባ ንሓልፍ።
ጊሆን፡ ሸለል ጸጋን ኢትዮጵያ፡ ጸልማትን
ጊሆን “ሸለል ጸጋ” ማለት እዩ። ሩባታት ኩሉ ግዜ ኣብ ሸለላታት ይውሕዙ፡ ሓድሽነትን ህይወትን የምጽኡ፡ ኣብ ዝሓልፍዎ ምድሪ ድማ ልምላመን ጽባቐን የፍርዩ። ልዑል ቦታታት ደረቕን ባድመን ይተርፉ። ነዊሕ ከውሒታት ብዙሕ ግዜ ባድመን ደረቕን ይኾኑ፡ እቲ ትሕቲኡ ዘሎ ቆላታት ግና ብኣትክልትን ዕምባባን ዝመልአ ይኸውን፡ ብሩባ ዝተባረኸ ድማ ይኸውን።
ጸጋ ኣምላኽ ድማ ናብ ትሑታት እዩ ዝመጽእ። እቶም ኣብ ልዑል ከውሒታት ርእሰ-ምሉእነት ዝነብሩ ዘይኮነስ፡ እቶም ኣብ ሸለል ንስሓን ሓቀኛ ንስሓን ቦታኦም ዝረኽቡ እዮም ጸጋ ዝባርኾም። እቲ ፍልጠት ጸጋ ኣምላኽ ናብ ዓለም ዘምጸአ፡ ጻድቃን ክጽውዕ ዘይኮነስ፡ ሓጥኣን ክጽውዕ እዩ ዝመጸ። ንሱ ድማ፡ ንሳቶም ናብ ልዑል ቦታታት ርእሰ-ምዕባለ ክድይቡ ክጽውዕ ዘይኮነስ፡ ናብቲ ጸጋ ኣምላኽ ክረኽቦም ዝኽእል ሸለል-ሸለል ንስሓ ክወርዱ እዩ ዝመጸ።
ኢትዮጵያ፡ ወይ ኩሽ፡ እታ ብሩባ ጊሆን ዝተኸበበት ምድሪ፡ “ጸልማት” ማለት እዩ። እዚ ንዓለምን ንሰባት ብዘይ ብርሃናዊ ጸጋ ኣምላኽ እንታይ ከም ዝኾኑን የርኢ። እቲ ጸጋ ከቢቡና፡ ኣብ ልብና ብርሃን ብምግባር ድማ ካብ ጸልማት ናብ ግሩም ብርሃን ኣምላኽ ኣውጺኡና።
ሄዴቄል፡ ቅልጡፍን ኣሶር፡ ሓደ ስጉምትን
ሳልሳይ ድማ ሄዴቄል ይመጽእ። ብዙሓት መዝገበ-ቃላት መጽሓፍ ቅዱስ ትርጉሙ “ቅልጡፍ” ኢሎም ይህብዎ። እዚ ድማ ካልእ ጽቡቕ ባህሪ ናይ መለኮታዊ ጸጋ፡ ብቕልጡፍ ንምባርኽን ንምድሓንን ዝብድህ ምዃኑ የርኢ።
ኣምላኽ ሰማያትን ምድርን ክፈጥር ከሎ ኣይተሃወኸን። ብዝተወሰነን ብስርዓትን መገዲ እዩ ዝኸደ። ንሱ ብርግጽ ንም ፍራድኣይተሃወኸን። ንሱ ንዅራ ደንጓዪ እዩ፡ ነዛ ንጽውዓቱ ደንበስበስ እትብል ዓለም ድማ ንዘመናት ብትዕግስቲ ምሕረት ጸኒሑዋ እዩ። ግናኸ ጸጋኡ ንምባርኽ ቅልጡፍ እዩ። ጸጋ ነቲ ዝምለስ ወዲ ርሑቕ ኮይኑ ይርእዮ እሞ ንምቕባሉ ይጎዪ ። ጸጋ ነቶም ድኻታት ናብ ድግስ ንምምጻእ ብቕልጡፍ ይኸይድ (ሉቃስ 14:21)። እወ፡ ሩባ ጸጋ ኣምላኽ ብቕልጡፍ ዝውሕዝ ሄዴቄል እዩ! እዚ ጨንፈር ሩባ ናብ ምብራቕ ኣሶር ወሓዘ። ትርጉም ኣሶር “ሓደ ስጉምቲ” ተባሂሉ ተዋሂቡ ኣሎ፡ ምስ ምብራቕ ድማ ምስ ዝተሓሓዝ፡ ካብ ኣምላኽ ምራሕ ስጉምቲ ከም ዝኾነ የርኢ። ኣዳምን ሄዋንን ካብ ገነት ናብ ምብራቕ ተሰጎጉ፡ ከመይሲ ኣብኡ ኪሩቤል ንምምላሶም ንምክልኻል ተቐሚጦም ነበሩ። ቃየን ካብ ቅድሚ የሆዋ ወጺኡ ናብቲ ሓደ ኣንፈት ሓደ ስጉምቲ ወሰደ፡ “ኣብ ምድሪ ኖድ፡ ኣብ ምብራቕ ኤድን ድማ ተቐመጠ።” እንደገና እዘን ገዳይም ምብራቓዊ ስጉምትታት ብሰብኣዊ ስድራቤት ኣብ ዘፍጥረት 11:2 (ኣብ ህዳግን ንባባት R.V. ርአ) ከምኡ’ውን ብሎጥ ኣብ ዘፍጥረት 13:11 ተወስዳ። ግናኸ ሰባት፡ ከምኡ’ውን ኣሶራውያን ኮይኖም፡ ካብ ኣምላኽ ስጉምቲ ድሕሪ ስጉምቲ እናወሰዱ እኳ እንተኾኑ፡ ንሱ ብጸጋኡ ኩሉ ግዜ ይስዕቦም ነይሩ እዩ፡ ክሳዕ መዓልቲ ጸጋ እትቕጽል ድማ ክገብር እዩ።
ኤፍራጥስ፡ ፍርያም ምግባር
“እቲ ራብዓይ ሩባ ኤፍራጥስ እዩ”፡ እዚ ስም ድማ “ፍርያም ምግባር” ማለት እዩ። እዚ ድማ ውጽኢት ስራሕ ጸጋ ኣምላኽ እዩ። ኣብ ትሕቲ ሕጊ ንኣምላኽ ፍረ ኣይነበረን። እቲ ኣብ ሉቃስ 13:6-9ን 20:9-16ን ዘሎ ምሳሌታት እዚ ብንጹር የርኢ።
ግናኸ ጸጋ ክሰርሕ ከሎ፡ ፍረ ብመልክዕ ኣምላኽ ዝፈርሑ ህይወት፡ ንክርስቶስ ምውፋይ፡ ኣብ ምስክርነት ምእማን፡ ኣብ ኣገልግሎቱ ቅንኣት፡ ከምኡ’ውን ብብዙሓት ካልኦት ጽቡቕ ባህርያት፡ መንፈስ ኣምላኽ ኣብ ደቅሰብ ጸጋ ንምፍራይ ዝሰርሖም፡ ክርአ ይጅምር። ካብ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስና ገለ ነገር ኣይረኸብናን ድዩ፡ እቲ ስማት ፍሉይ ትርጉም የብሎምን ኢልና እንተሓሊፍናዮ ዝጠፍኣና ነገር?
