ገበን/ተስፋ ምቑራጽ/ርእሰ-ጥፍኣት
ቅድሚ ገለ ግዜ ኣብ «American Journal Of Public Health» ኣብ ዝወጸት «እቲ ብሓደጋ ዝጥቃዕ ውልቀሰብ» ዘርእስታ ጽሕፍቲ፡ እቲ ፍሉጥ ሳይካትሪስት ዶክተር ፍራንዝ ኣሌክሳንደር እዚ ዝስዕብ ሓሳብ ኣቕሪቡ ነይሩ፦ «ኣብዚ ሕጂ ዘለና ስልጣነ፡ ስቓይ ንገበን የዐሪዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣዝዩ ሰፊሑ ኣሎ። ሓደ ቈልዓ ጌጋ ምስ ገበረ ይቕጻዕ። በቲ ብቕጽዓት ዝመጽእ ስቓይ፡ ንገበኑ ይካሕስ፡ በዚ ኸኣ ፍቕሪ ወለዱ ይረክብ። ሕልና ከም ውሽጣዊ ዳኛ ኮይኑ፡ ንጌጋታትና ስቓይ ይሓትት። ስቓይ ንሕማም ሕልና የሕፍስ፡ ውሽጣዊ ሰላም ከኣ ይመልስ።»
ነቲ ሓሳቡ እስከ ንመርምሮ። ስምዒታት ገበን ከም ደቂ ሰብ ዝኣረገ እዩ። ኣዳም ገበነኛ ኮይኑ ተሰሚዕዎ። ቃየል ብገበኑ ተሰቒዩ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ፡ ደቂ ሰብ ብሰንኪ ገበን ይሳቐዩ ኣለዉ። «ስቓይ ንገበን የዐሪዩ» ዝብል እምነት፡ ብፍጹም ናይ «ሕጂ ዘለና ስልጣነ» ጽንሰ-ሓሳብ ኣይኮነን። ንሱ መሰረታዊ እምነት ደቂ ሰብ እዩ፡ ምስ ስልጣነ ኸኣ ዝምድና የብሉን። ኣረመኔታት ዓሌታት ደቂ ሰብ ንዘመናት ነዚ ዝኣመኑ እዮም።
ገበን – ማለት ጌጋ ከም ዝገበርካ፡ ንላዕለዋይ ሓይሊ ከም ዘጕሃኻዮ ዝብል ስምዒት – መሰረታዊ ኣእምሮኣዊ ኣረኣእያ እዩ። ቈልዓ ቅድሚ ምሉእ ብምሉእ ጽቡቕን ሕማቕን ምፍላጡ ይስምዖ። ቅድም ንወለዱ እዩ ዝስምዖ። ነቲ ጽንሰ-ሓሳብ ሓጢኣት ብዘይምምሃር ንኹሉ ስምዒታት ገበን ምጥፋእ ዝዛረቡ ሰባት ብዕሽነት እዮም ዝዛረቡ። መጽሓፍ ቅዱስ መሰረታዊ ባህሪ ሓጢኣትን ካብ ሓጢኣት ዝመጽእ ስምዒታት ገበንን ብንጹር የርኢ። ገበነኛ ዝስምዖ ቈልዓ ብቕጽዓት ስምዒቱ ከም ዝሕፈስ ሓቂ እዩ። ቈልዑን ዓበይትን ከኣ ንስምዒታት ገበኖም ንርእሶም ክቐጽዑ ከም ዝፍትንሉ ግዜታት ኣሎ። ግናኸ፡ ስምዒታት ገበኑ ኣዝዩ ዓብዪ ኮይኑ ንምሉእ ህይወቱ ዝገዝኦ ሰብ ኣዝዩ ሓዘንተኛ እዩ።
ከምዚ ዝኣመሰለ ሰብ ብመጽሓፍ ቅዱስ ብኸምዚ ይግለጽ፦ «እግዚኣብሄር ከኣ ልቢ ዝንቀጥቀጥ፡ ኣዒንቲ ዝደኽማ፡ ነፍሲ ዝሓዝና ክህበካ እዩ። ህይወትካ ኣብ ቅድሜኻ ኣብ ጥርጣረ ክትከውን እያ፡ ለይትን መዓልትን ክትፈርህ ኢኻ፡ ብህይወትካ ኸኣ መረጋገጺ ኣይክህልወካን እዩ። ንጽባሕ ንግሆ፡ ‘ኣይ ምሸት እንተ ዝኸውን!’ ክትብል ኢኻ፡ ምሸት ከኣ፡ ‘ኣይ ንግሆ እንተ ዝኸውን!’ ክትብል ኢኻ፡ በቲ ንልብኻ ዘፍርሆ ፍርሃት፡ በቲ ኣዒንትኻ ዝርእያኦ ነገር ከኣ» (ዘዳግም 28:65-67 NKJV)። እዚ ብስምዒታት ገበን ንዝተዋሕጠ ሰብ ኣዝዩ ሓቀኛ ስእሊ እዩ።
ብዙሓት ሰባት ጌጋ ከም ዝገበሩ፡ ሕጂ እውን ጌጋ ከም ዝገብሩ፡ በዚ ኸኣ ገበነኛታት ከም ዝስምዖም ክእመኑ ድሉዋት እዮም። ይኹን እምበር፡ ሰባት ንገበነኛ ስምዒታቶም ንርእሶም ምትዕርራይ ምግባር ልሙድ እዩ። ብሰበይቱ ዝሓርቕ፡ ሕማቕ ነገራት ዝዛረብ፡ ድሕሪኡ ኸኣ ካብ ቤት ዝወጽእ ሰብኣይ፡ ሳጹን ቸኮሌት ወይ ዕንባባ ከም መስዋእቲ ሰላም ብምምጻእ ንሕልናኡ የሕፍስ።
ካልኦት ከኣ ብልግሲ ንቤተ-ክርስትያኖም ወይ ንዝፈትውዎ በጎ-እምነት ብምሃብ ንሕልናኦም የሕፍሱ። ንስሓ ናይ ሮማ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ንገበን ንምሕፋስ ዝኸውን ናይ ርእሰ-ቕጽዓት ኣገባብ እዩ። ግናኸ፡ በቲ ንገበንና ንምሕፋስ እንገብሮ ጻዕሪ ዝመጽእ ግዝያዊ ጽድቂ፡ ንትዕቢትን ንዝያዳ ሓጢኣትን ጥራይ እዩ ዝመርሕ።
ብዙሓት ዝንስሑን ብሓይሎም ተኣሚኖም ጽቡቕ ክገብሩ ዝውስኑን ኣለዉ። ንሓገዝ ካልኦት ይንዕቁ፡ ሓገዝ ምሕታት ድኻም ባህሪ ምግላጽ እዩ ዝብል ስምዒት ኣለዎም። ብትዕቢቱ፡ እቲ ሰካርይ ብዘይሓገዝ ምስታይ ደው ከብል ከም ዝኽእል ይግምት። ብዙሓት ከኣ ንስምዒታት ገበኖም ንርእሶም ክቐጽዑ ዝደልዩ፡ ብተስፋ ምቑራጾምን ርእሰ-ጽልኦምን ከኣ ርእሰ-ቕትለት ዝፍጽሙ ኣለዉ።
ብዙሓት ንስምዒታት ገበን ብምስ ካልኦት ብምምስሳል ዝዋግኡ ኣለዉ። «ከምቲ ግብዝ ሕማቕ ኣይኮንኩን» ወይ «ሓጢኣታቶም ካብ ናተይ ዝዓቢ እዩ» ዝብሉ ነገራት ይብሉ፡ በዚ ኸኣ ንርእሶም ከጽድቁ ይፍቅዱ። ካልኦት ከኣ ብመንፈስ ዕልወትን ትዕቢትን ንስምዒታት ገበኖም ብድፍረት ይቃወሙ። ንኸምዚኦም ሰላም ኣእምሮ የብሎምን።
ነዚኦም ሓደጋታት ምብዳህ
ነዚኦም ንኣእምሮኣዊ ጥዕና ዘጋጥሙ ሓደጋታት ንምብዳህ ዘሎ እንኮ መፍትሒ መጽሓፍ ቅዱሳዊ እዩ። ፍቕዲ ድሕሪ ፍቕዲ፡ ምሕረት ሓጢኣት ብመስዋእቲ ክርስቶስ ኣብ ጎልጎታ ጥራይ ከም ዝርከብ ይምህረና። ስምዒታት ገበን ከኣ ብብቕዓት ናይ ክርስቶስ ምድሓናዊ ዕዮ ጥራይ እዩ ዝብደህ። ነዚኦም ፍቕድታት እስከ ንመርምሮም፦
«እቲ ረሲእ መገዱ ይሕደግ፡ እቲ ዓማጺ ሰብኣይ ከኣ ሓሳባቱ፡ ናብ እግዚኣብሄር ይመለስ፡ ንሱ ኸኣ ክምሕሮ እዩ፡ ናብ ኣምላኽና ኸኣ፡ ንሱ ብብዝሒ ይቕጽዕ እዩ» (ኢሳይያስ 55:7)።- «ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈተዋ፡ ንበይናዊ ወዱ ሃበ፡ ምእንቲ ዅሉ ብእኡ ዝኣምን ከይጠፍእ፡ የግዳስ ናይ ዘለኣለም ህይወት ክረክብ» (ዮሃንስ 3:16)።- «ሓደ እኳ እንተ ሓጢኣት፡ ምስ ኣቦ ሓደ ዓቃቢ ኣሎና፡ ንሱ ጻድቕ የሱስ ክርስቶስ እዩ። ንሱ ኸኣ መተዓረቒ ሓጢኣትና እዩ፡ ንናይና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንናይ ምሉእ ዓለም እውን» (1 ዮሃንስ 2:1-2)።- «ንሱ (የሱስ) ብሰንኪ ገበናትና ቈሰለ፡ ብሰንኪ በደላትና ተደቝሰ ... ብቝስሉ ኸኣ ሓዊና» (ኢሳይያስ 53:5)።- መፍትሒ ገበን ኣብቲ ብዕዮ ክርስቶስ ዝተፈጸመ ብቐሊሉ ምእማን እዩ፦ «ብጸጋ ኢኹም ብእምነት ዝድሓንኩም፡ እዚ ኸኣ ካባኻትኩም ኣይኮነን፡ ስጦታ ኣምላኽ እዩ፡ ብግብሪ ኣይኮነን፡ ሓደ እኳ ምእንቲ ከይመካሕ» (ኤፌሶን 2:8-9)።
ሓቀኛን ነባርን ኣእምሮኣዊ ጥዕና ካብ ኣምላኽ ምስ ሓድነት ዝመጽእ ስምዒት እዩ። እዚ ናይ ዝበዝሑ ሳይካትሪስታትን ሳይኮሎጂስታትን እምነት እዩ። ግናኸ፡ ዝያዳ ኣገዳሲ ዝኾነ፡ ንሱ ንጹር ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ እዩ። እዚ ምስ ኣምላኽ ሓድነት ምፍላጥ ብዝኾነ ይኹን ዕዮ ሰብ ክዕደግ ወይ ክረከብ ወይ ክርከብ ኣይከኣልን።
ንሱ ንኹሎም ሓጢኣቶም ዝእመኑ፡ ካብ ሓጢኣቶም ዝንስሑ፡ ብዝተፈጸመ ዕዮ ጎይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስ ዝኣምኑን ናይ ኣምላኽ ነጻ ስጦታ እዩ። ብምሉእ ብእኡ ብምዕራፍ፡ ነቲ ሰላም፡ ነቲ መረጋገጺ፡ ነቲ ድሕነት፡ ነቲ ንኣምላኽን ንብጾትናን ዘሎና ፍቕሪ ንረክብ፡ እዚ ኸኣ ፍሬ ነገር ኣእምሮኣዊ ጥዕና እዩ።
