«ኣይሁድ ከኣ፡ ንሕና ንስኻ ሰብ ክነስኻ፡ ንርእስኻ ኣምላኽ ትገብር ስለ ዝኾንካ፡ ብምጽራፍካ እምበር፡ ብጽቡቕ ግብሪ ኣይኰነን እምኒ እንውርውረልካ፡ ኢሎም መለሱሉ» ዮሃንስ 10:33 NASB
«ብዙሓት ካባታቶም ከኣ፡ ንሱ ጋኔን ኣለዎ እሞ ለባም ኣይኰነን። ስለምንታይ ኢኹም እትሰምዕዎ፧ ይብሉ ነበሩ።» ዮሃንስ 10:20
«ቶማስ መሊሱ ኸኣ፡ ጐይታይን ኣምላኸይን! በሎ።» ዮሃንስ 20:28
የሱስ ጽቡቕ ሰብ ጥራይ እንተ ዝኸውን ነይሩ፡ እብድ ወይ ሕማቕ ሰብ ምኾነ። እዚ ዓይነት ኣተሓሳስባ እዚ ትርጉም ይህብ ድዩ፧ እዚ ሓደ ዓይነት ስሕተት ኰይኑ እኳ እንተ ተሰምዐ፡ ቅኑዕ ኣተሓሳስባ እዩ እሞ ፍጹም ትርጉም ይህብ። ብሓቂ ኸኣ፡ ንእምነትና ከም ተኸላኸልቲ መጠን፡ ንሕና ክርስትያናት፡ የሱስ ጽቡቕ ሰብ ጥራይ እዩ ንዝብሉ ዘይክርስትያናት ነዚ ኣተሓሳስባ እዚ ኸነቕርበሎም ይግባእ። ብዛዕባ እቲ የሱስ ዝገበሮ ምኽንያታት ክግጥሙ ኸለዉ፡ ብዙሓት ሰባት ማእከላይ ቦታ ሒዞም ዝመስሎም ክወስዱ ይፍትኑ። የሱስ ጽቡቕ ሰብ ምንባሩ ንምእማን ድሉዋት እዮም፡ ግናኸ ብዛዕባ እቲ ኣምላኽ ምዃኑ ዝገበሮ ምኽንያታት ኣይተኣመኑን። እዞም ሰባት እዚኦም ነዚ ቦታ እዚ ብምኽንያታዊ መገዲ ሒዞም ክቕጽሉ ከም ዘይክእሉ ኺፈልጡ ይግባእ። የሱስ ወይ ከምቲ ዝበሎ እዩ ወይ ከኣ ጽቡቕ ሰብ ኣይነበረን። ኣምላኽ እንተ ዘይነበረ፡ ብዙሓት ሰባት ኣታሊሉ ወይ ከኣ ንሱ ባዕሉ ተታሊሉ። ብሓቂ ኸኣ፡ የሱስ ኣምላኽ እንተ ዘይነበረ፡ ዕድሎም ኣብኡ ዝተሰረተ ሚልዮናት ሰባት ገና የታልል ኣሎ።
ግናኸ የሱስ ካብ ጽቡቕ ሰብ ንላዕሊ እዩ። ንሱ ጐይታ እዩ – ብክርስትያናዊ እምነት ጥራይ ዘይኰነስ፡ ብምኽንያት እውን! ማለት፡ ብዛዕባ እቲ የሱስ ዝገበሮ ምኽንያታት ክሓስብ ከሎ፡ ዝዀነ ይኹን ሰብ ክወስዶ ዝኽእል እንኮ ምኽንያታዊ ስጕምቲ፡ ንእኡ ከም ጐይታ ምእማን ምዃኑ ብምኽንያታዊ መገዲ ኺርአ ይኽእል እዩ። ካልእ ምርጫ ምምራጽ ዘይተመጣጠነ ምርጫ ምግባር እዩ። ነዚ ምኽንያታዊ መደምደምታ እዚ ጽኑዕ መርትዖ ኽንገብረሉ ንኽእል ዲና፧
ሓደ ሰብ ብዛዕባ እቲ የሱስ ዝገበሮ ምኽንያታት ክግጥሞ ኸሎ ኺገብሮ ዝኽእል ሓሙሽተ ምኽንያታዊ ምርጫታት ጥራይ እዩ ዘሎ፦ ንሱ ጥራይ ኣፈ ታሪኽ እዩ፤ ንሱ ጥራይ ዓብዪ ሰብኣዊ መራሒ እዩ፤ ንሱ እብድ እዩ፤ ንሱ ሓሳዊ እዩ፤ ወይ ከኣ ንሱ ጐይታ እዩ! እዚኦም እዮም ብሓቂ እቲ ሓደ ሰብ ንህይወት የሱስን ንመግለጺታቱን ንምምርማር ግዜ ዝወስድ እንኮ ምኽንያታዊ ምርጫታት። ካብዞም ሓሙሽተ ምኽንያታዊ ምርጫታት እቲ ዝበለጸ ምኽንያታዊ ምርጫ የሱስ ክርስቶስ ጐይታን ኣምላኽን ምዃኑ ብምኽንያታዊ መገዲ ኸም ንርኢ ንቕጽል።
ካብ ኣፈ ታሪኽን መራሕን ንላዕሊ
የሱስ ናዝሬታዊ ኣፈ ታሪኽ ጥራይ እዩ ዝብል ሰብ ኣዝዩ ውሑድ እዩ። ንህላዌኡ ኣብ ታሪኽ ብዙሕ መርትዖ ኣሎ። እቲ ስልጣናዊ ኢንሳይክሎፔድያ ብሪታኒካ፡ ንኣብነት፡ ንህላዌኡ ከም ታሪኻዊ ሰብ ይቕበሎ። እቲ ዘሎ መርትዖ ንህላዌኡ ምርግጋጽ ዘየድሊ ይገብሮ። ብተወሳኺ ንመጽሓፍ ቅዱሳዊ መርትዖ ንታሪኻዊ፡ ብዛዕባ ህይወቱን ሞቱን ዝምስክሩ ቀዳሞት ጽሑፋዊ ምንጭታት፡ ክርስትያናዊ ይኹን ዘይክርስትያናዊ፡ ኣለዉ። እቲ ዕለታት ልደቱን ሞቱን ሕቶ ኮይኑ እኳ እንተ ተረኽበ፡ ብዛዕባ ታሪኻዊ ህላዌኡ ግን ጥርጥር የልቦን።
ርግጽ እዩ፡ ንኹሉ መርትዖ ዝነጽጉን የሱስ ኣፈ ታሪኽ ጥራይ እዩ ኢሎም ዝኣምኑን ውሑዳት ሰባት ኩሉ ግዜ ኣለዉ። ግናኸ ገሊኦም ሰባት እቲ ናዚ ዝገበሮ ጭፍጨፋ ከም ዘይተፈጸመ ኣይኣምኑን፡ ገና እውን ብክብ ዝበለት ምድሪ ዘይኣምኑ ውሑዳት ሰባት ኣለዉ! ግናኸ ከምዚ ዝኣመሰለ መደምደምታታት ብዘይፍልጠት ዝተሰረተን ዕውር ቅድመ-ግምታት ዝሓዘን እዩ። የሱስ ኣፈ ታሪኽ ጥራይ እዩ ዝብል መደምደምታ ምኽንያታዊ ኣይኰነን፡ ምኽንያቱ እቲ ንሓቀኛ ህላዌኡ ዝምስክር ታሪኻዊ መርትዖ ኣዝዩ ብዙሕ እዩ።
የሱስ ካብ ኣፈ ታሪኽ ንላዕሊ ምዃኑ ምእማን ንብዙሓት ዘይኣምኑ ሰባት ዓብዪ ምኽንያታዊ ዕንቅፋት ኣይኰነን። ግናኸ የሱስ ኣምላኽ ምዃኑን ንደቂ ሰብ እንኮ ናይ ምድሓን መገዲ ምዃኑን ዝበሎ ሓቂ ንምቕባል ኣይቀለለን። የሱስ ከምዚ ዝኣመሰለ ምኽንያታት እንተ ዘይገበረ ነይሩ፡ ንሱ ንኻልኦት ብዘይራስነት ዘገልገለ ዓብዪ ሰብኣዊ መራሒ ጥራይ ምኾነ ነይሩ – እዚ ኸኣ እዩ እቲ ብዙሓት ዘይክርስትያናት ክወስድዎ ዝመርጹ ቦታ። ዘይኣምኑ ሰባት ንየሱስ ከም ዓብዪ ስነ-ምግባራዊ መራሒን ንደቂ ሰብ ከም ኣብነትን ብምውሳድ ብምቾት ክነብሩ ይኽእሉ እዮም። ግናኸ እዚ ምርጫ እዚ ንምኽንያት ክፉት ድዩ፧ እቲ መዝገብ እንታይ የርኢ፧
እቲ ናይ «ሊበራል» ኣተሓሳስባ ቤት ትምህርቲ ስነ-ምግባራዊ የሱስ ታሪኻዊ ዘይኰነ ምዃኑ እቲ ናይ ቀረባ ግዜ ምሁራዊ ስራሕ ብርግጽ ኣርእዩ እዩ። እቲ ቤት ትምህርቲ፡ ካብ ሰነዳት ሓድሽ ኪዳን ነቲ ስነ-ምግባራዊን «ጽቡቕ ጎረቤታዊ» ግብራት የሱስ ጥራይ ብምምራጽ፡ ከም ታሪኻዊ ፍጻሜታት ብምውሳድ፡ ነቲ ዝተረፈ መዝገብ ከም ዘይታሪኻዊ ምውሳኻት ናይ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን ብምድርባይ «ክርስቶስ እምነት» ክንፈጥር ንኽእል ኢና ይብል ነይሩ። ግናኸ እቲ ኣብ መንጎ ህይወት የሱስን እቲ ዝቐደሙ ጽሑፋዊ ሰነዳትን ዘሎ ግዜ ኣዝዩ ሓጺር ምዃኑ ስለ ዝተረጋገጸ፡ ቀዳሞት ክርስትያናት ነቶም ብዕድመኦም ዝነበሩ ሰባት ነቲ ሓቀኛ «የሱስ ታሪኽ» ናብ ዘይታሪኻዊ «ክርስቶስ እምነት» ብምቕያር ከም ዘታለሉ ምሕሳብ ዘይከኣል እዩ። እቲ ናይ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን ክርስቶስ እምነት እቲ ሓቀኛ የሱስ ታሪኽ እዩ! እቲ ሓቀኛ የሱስ ታሪኽ ከኣ ብርግጽ ብዛዕባ ኣምላኽነቱ ምስ ስነ-ምግባራዊ ትምህርቱ ገለ ኣ急ጋሚ መግለጺታት ገይሩ እዩ። ብሓቂ ኸኣ፡ እቲ ስነ-ምግባራዊ መግለጺታቱ ምስቲ ንሱ እቲ ንነዊሕ ግዜ ዝተጸበየ መሲሕን ወዲ ኣምላኽን – ማለት፡ ኣምላኽ ባዕሉ – ምዃኑ ዝገበሮ ምኽንያታት ብዙሕ ግዜ ተሓዋዊሱ ነይሩ። ንኣብነት፡ ኣብቲ ፍሉጥ ብጽእናታቱ፡ የሱስ «ድኻታት ብጹኣን እዮም»ን «ሕያዋናት ብጹኣን እዮም» (ማቴዎስ 5:3,5) ጥራይ ዘይኰነስ፡ «ብዛዕባይ ኢልኩም ምስ ጸረፉኹምን ሰጐጉኹምን ብጹኣን ኢኹም» (ማቴዎስ 5:11) እውን ኢሉ እዩ። እዚ ጽቡቕ ሰብ ጥራይ ካብ ዝዀነ ሰብ እንተ ዝመጽእ ነይሩ፡ ከመይ ዝበለ ትዕቢተኛ መግለጺ ምኾነ! የሱስ ካብኡ ንላዕሊ ኸይዱ ኸኣ ንኸምዚ ዝኣመሰለ ስደት ኣብ ሰማይ ዓስቢ ኣቕሪቡ እዩ (ማቴዎስ 5:12)። ከመይ ዝበለ ዓብዪ ሰብኣዊ መራሒ እዩ ከምዚ ዝኣመሰለ ዕድል ብሕጋዊ መገዲ ኺገብር ዝኽእል፧ እቲ ቀንዲ ነጥቢ ኣብዚ፡ ነቲ «ህዱእ» ብጽእናታት ከም ሓቀኛ ቓላት የሱስ ክትመርጽ፡ ነቲ «ኣ急ጋሚ» ብጽእናታት ከኣ ንምውሳኻት ናይ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን ክትውክል ኣይትኽእልን ኢኻ።
ሓሳዊ እውን እብድ እውን ኣይኰነን
ካብቲ ብጽእናታት ናብቲ ፍቑር ስብከት ኣብ ከረን (ማቴዎስ 5-7) ክንሰግር ከለና፡ እንደገና ምስቲ ንኣምላኽነቱ ዝገበሮ ምኽንያታት ዘይፈላለ ስነ-ምግባራዊ መግለጺታት የሱስ ንረክብ። እቲ ፍሉጥ ወርቃዊ ሕጊ – «ሰባት ንዓኻትኩም ኪገብሩልኩም እትደልይዎ ዘበለ፡ ንስኻትኩም እውን ከምኡ ግበሩሎም» – ምስ በለ፡ የሱስ ብዙሓት ሰባት «ናብ ጥፍኣት» ከም ዝኸዱ ገሊጹ እዩ (ማቴዎስ 7:12-13)። የሱስ ብተወሳኺ፡ «ጐይታይ ጐይታይ፡ ዝብለኒ ዘበለ ኹሉ ናብ መንግስተ ሰማያት ኣይኣቱን» (ማቴዎስ 7:21) ኢሉ እዩ። ገና እውን ብዛዕባ መዓልቲ ፍርዲ ተነቢዩ እዩ፡ ኣብኣ ኸኣ «ብዙሓት በታ መዓልቲ እቲኣ፡ ጐይታይ ጐይታይ፡ ብስምካዶ ኣይተነበናን፧ ብስምካዶ ኣጋንንቲ ኣየባረርናን፧ ብስምካዶ ብዙሕ ተኣምራት ኣይገበርናን፧ ኪብሉኒ እዮም። ሽዑ ኸኣ፡ ኣይፈልጠኩምን እየ፡ ኣቱም ገበርቲ ዓመጻ፡ ካባይ ርሓቑ፡ ኢለ ኽነግሮም እየ።» ከመይ ዝበለ ዓብዪ ሰብኣዊ መራሒ እዩ ከምዚ ዝኣመሰለ ደፋር ምኽንያታት ኪገብር ዝደፍር፧ እቲ ተዛራቢ ነዚ ዝኣመሰለ መግለጺታት ንምድጋፍ ካብ ጽቡቕ ሰብ ንላዕሊ ኪኸውን ነይርዎ!
እቶም ኣይሁዳውያን ሰማዕቲ የሱስ ንሱ ካብ ዓብዪ ስነ-ምግባራዊ ሰብኣዊ መራሒ ንላዕሊ ምዃኑ ይፈልጡ ነይሮም እዮም። «ንብጻይካ ኸም ነፍስኻ ኣፍቅሮ!» ስለ ዝበለ እምኒ ኣይለዓሉን። ንሱ ነቲ መለኮታዊ ስም «ኣነ እየ» ንርእሱ ወሲዱ ነይሩ፡ ንርእሱ ኸኣ ምስቲ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ኣመሳሲሉ ነይሩ (ዮሃንስ 8:58-59፤ 10:30-31)። እንደገና እዞም ፍጻሜታት እዚኦም ካብቲ መዝገብ ክቕንጠጡን እዚኦም ብቀዳሞት ክርስትያናት ዝተገብሩ ምውሳኻት እዮም ዝብል ክሲ ኺቐርብን ኣይከኣልን። እዞም ጸብጻባት እዚኦም ምፍብራኽ ናይቲ ሓቀኛ መዝገብ ምዃኖም ዘይከኣል እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ምጥምዛዝ ሓቂ ብዘይተቓወመ ኣይሓልፍን። ገና እውን ቀዳሞት ዘይመጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣይሁዳውያን ጽሑፋት ነዞም ፍጻሜታት እዚኦም «ኣየዐረዩን»። ብሓቂ ኸኣ፡ እዞም ጽሑፋት እዚኦም፡ ንኣይሁዳዊ ታልሙድ ዝሓቘፉ፡ የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ ከም ዝበለ ብርግጽ ይምስክሩ።
ስለዚ፡ ነቲ «ስነ-ምግባራዊ ቓላት» የሱስ ጥራይ ከም ታሪኻዊ ብምምራጽ፡ ነቲ ንኣምላኽነቱ ዝገበሮ ምኽንያታት ከኣ ከም ዘይታሪኻዊ ፍጥረት ናይ ቀዳሞት ክርስትያናዊ ጸሓፍቲ ምሕዳግ ዝዀነ ይኹን መሰረት የብሉን። ከምዚ ዝኣመሰለ ቦታ ብመርትዖ ዝተሰረተ ኣይኰነን፡ ግናኸ ብዘይመሰረት ዝተሰረተ ቅድመ-ግምት የሱስ ዘይተቓወመ ስነ-ምግባራዊ መግለጺታት ጥራይ ከም ዝገበረ እዩ። እቲ ታሪኻዊ መርትዖ የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ እውን ከም ዝበለ ንዝብል ቦታ ብብዝሒ ይድግፍ። ስለዚ፡ የሱስ ዓብዪ ሰብኣዊ መራሒ ጥራይ እዩ ዝብል ቦታ ብምኽንያታዊ መገዲ ተወጊዱ እዩ። ምርጫ ኣይኰነን! ብሓቂ ዓበይቲ ሰብኣውያን መራሕቲ ብዛዕባ ኣምላኽ ምዃኖም ሓሳዊ ምኽንያታት ኣይገብሩን። ብዙሓት ሰባት የሱስ ጽቡቕ ሰብ እዩ ግናኸ ኣምላኽ ኣይኰነን ኢሎም ክኣምኑ እኳ እንተ ቀጸሉ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ንጹህ ቦታ ብምኽንያታዊ መገዲ ዘይተመጣጠነ እዩ።
ኣብዚ ነጥቢ እዚ፡ ምኽንያት ሓደ ሰብ እቲ የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ ዝገበሮ ምኽንያት ሓቂ ድዩ ወይ ሓሶት ምዃኑ ኺውስን ይሓትት። ሓቂ እንተ ነበረ፡ እቲ ምኽንያታዊ መደምደምታ ግልጺ እዩ – የሱስ ጐይታ እዩ። እንተ ዘይነበረ፡ ሽዑ ዓብዪ ሓሶት ነበረ። የሱስ ሓሳዊ እንተ ነበረ፡ ሽዑ እቶም ናይ ቀዳመይቲ ክፍለ ዘመን ኣይሁድ ብምጽራፍ ከም ዝኸሰስዎ ቅኑዓት ነይሮም እዮም (ዮሃንስ 10:33)። እዚ ኽሳዕ እዚ መዓልቲ እዚ እቲ ወግዓዊ ቦታ ናይ ኦርቶዶክሳዊ ኣይሁድነት እዩ።
ግናኸ ገሊኦም ሰባት የሱስ ብፍላጥ ኣይሓሰወን ይብሉ፤ ንሱ ብሓቂ ኣምላኽ ምዃኑ ይሓስብ ነይሩ ግናኸ ተጋጊዩ። ሽዑ፡ እቲ እንኮ ካልእ ምኽንያታዊ መደምደምታ ንሱ ተታሊሉ ምንባሩ እዩ። የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ ዝብል ሓሳዊ ምኽንያት እንተ ገበረ፡ ሽዑ ወይ ሓሳዊ ወይ እብድ ነበረ። እዚኦም እዮም እቶም እንኮ ክልተ ምኽንያታዊ ምርጫታት። ኣምላኽ ምዃኑ ዝብል ምኽንያቱ ሓሳዊ ምዃኑ እንተ ፈለጠ፡ ሽዑ ሓሳዊ ነበረ። ኣምላኽ ምዃኑ ዝብል ምኽንያቱ ሓሳዊ ምዃኑ እንተ ዘይፈለጠ፡ ሽዑ እብድ ነበረ። ኣምላኽ ከም ዝዀንካ እንተ ሓሲብካ፡ ከም ዘይኰንካ ኸኣ እንተ ዘይኰንካ፡ ተታሊልካ ኢኻ! ብዙሓት ዘይኣምኑ ምሁራት ነዚ ቦታ እዚ ብምጥቃስ ንየሱስ ይጥቀሙሉ። እቲ ታሪኻዊ መርትዖ ንሱ ኣፈ ታሪኽ ጥራይ ምዃኑ ወይ ንሱ ስነ-ምግባራዊ መግለጺታት ዝገብር ዓብዪ ሰብኣዊ መራሒ ጥራይ ምዃኑ ብብልህነት ንኽምድምዱ ከም ዘይፈቕደሎም ይፈልጡ። ንእኡ ከም ጐይታ ንምእማን ይነጽጉ።
ስለዚ፡ እቶም እንኮ ክልተ ምኽንያታዊ ምርጫታት ንሳቶም የሱስ ወይ ሓሳዊ ወይ እብድ ምዃኑ እዩ። ብመሰረት ታሪኻዊ መዝገብ፡ የሱስ ናይ ሓሳዊ ወይ ናይ እብድ ባህርይ ከም ዘየርኣየ ይፈልጡ፡ ግናኸ ካብቲ ንሱ ጐይታ እዩ ዝብል ቦታ ወጻኢ ካልእ ምርጫ የልቦን። ስለዚ፡ የሱስ ብሓቂ ኣምላኽ ምዃኑ ይሓስብ ነይሩ፡ ግናኸ ብሓዘን ዝመልአ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ተታሊሉ ዝሞተ ሰብ ምዃኑ ንምእማን ይመርጹ። ገሊኦም እዞም ዘይኣምኑ ምሁራት የሱስ ኣብ መወዳእታ ኣምላኽ ከም ዘይኰነ ፈሊጡ፡ ስለዚ ኸኣ ካብ መስቀል፡ «ኣምላኸይ ኣምላኸይ፡ ስለምንታይ ሓደግካኒ፧» (ማቴዎስ 27:46) ኢሉ ጮኸ ይብሉ። ክርስትያናት ርግጽ እዩ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ዘይተኸባሪ ትርኢት ካብ ሓቂ ኣዝዩ ርሑቕ ምዃኑ ይፈልጡ። ግናኸ ካብ እምነት ወጻኢ እውን፡ እቲ የሱስ ሓሳዊ ወይ እብድ ምዃኑ ዝብል ምርጫ ብምኽንያታዊ መገዲ ዘይተመጣጠነ ምዃኑ ኺርአ ይኽእል እዩ።
የሱስ ሓሳዊ እንተ ነበረ፡ ሽዑ ኣዝዩ ፍሉይ ሓሳዊ ነበረ፡ ምኽንያቱ ሓሰውቲ ብተነብይነት ናይ ምሕሳው ልምዲ ኣለዎም – ብፍላይ ንርእሶም ንምክልኻል ክኸውን ከሎ። ንሳቶም ከኣ ንሮማዊ መስቀል ንምግጣም ክኸውን ከሎ ንዛንትኦም ኣይጸንዑን። ገሊኦም ሰባት ንሓሶት ብትብዓት ሞይቶም እዮም፡ ግናኸ ንሳቶም ሓቂ እዩ ዝብልዎ ይሓስቡ ነይሮም እዮም። የሱስ ሓሳዊ እንተ ነበረ፡ ሽዑ ንሱ ሓሶት ምዃኑ ንዝፈልጦ ነገር ኣዝዩ ኣሳቒ ሞት ሞተ። ብተወሳኺ፡ ካብ ምሕሳዎም ወጻኢ፡ ልሙዳት ሓሰውቲ ብሓፈሻ ካልኦት ጉድለታት ባህርይ ኣለዎም። እቲ ታሪኻዊ መዝገባት ንየሱስ ዝውክሎ ክብረትን ስልጣንን የብሎምን። ሓሰውቲ «ንቁጽሪ ሓደ» ይሓስቡ። የሱስ ዘይራስን ንኻልኦት ብቐጻሊ ዘገልግልን ነበረ። ብምኽንያታዊ መገዲ፡ የሱስ ሓሳዊ ኪኸውን ኣይኽእልን።
ብዛዕባ የሱስ ተታሊሉ ምንባሩ፡ እቲ ሓደ ዓይነት መሰረታዊ ምኽንያት ይጸንዕ። እብዳት ብሓፈሻ ዝተጣመመ ስብእናን ዘይተለመደ ባህርይን የርእዩ። ገሊኦም ዝተታለሉ ሰባት ኣምላኽ ምዃኖም ይሓስቡ ነይሮም፡ ግናኸ ዘይተመጣጠነ፡ እብድነት ዝመስል ባህርያት ኣርእዮም። የሱስ ኩሉ ግዜ ህዱእን ንርእሱ ዝቈጻጸርን ነበረ። ገሊኦም ኣይሁድ የሱስ እብድ ምዃኑን እቲ ኣ急ጋሚ መግለጺታቱን ሓያላት ግብራቱን ንኣጋንንታዊ ምንጭታት ከም ዝውክሉን ይሓስቡ እኳ እንተ ነበሩ፡ ካልኦት ግን ባህርይ የሱስ ናይ እብድ ባህርይ ከም ዘይነበረ ተረዲኦም እዮም (ዮሃንስ 10:19-21)። ብተወሳኺ፡ ሰባት ካብ እብዳት ክርሕቑ ይደልዩ፡ ግናኸ ንየሱስ ብብዝሒ ይስዕብዎ ነይሮም። ቈልዑ እውን ንእኡ ይስሓቡ ነይሮም። እቲ ህዱእ ባህርዩን ዝተመጣጠነ ስብእናኡን ብርግጽ ናይ ዝተታለለ ሰብ ባህርያት ኣይነበሩን። ንየሱስ እብድ ምዃኑ ምሕሳብ ዘይተመጣጠነ እዩ።
ንሱ መን እዩ ትብሉ፧
ምኽንያታዊ መርመራ ናይቲ መርትዖ ነቲ ኣፈ ታሪኽ፡ መራሒ፡ ሓሳዊ ወይ እብድ ዝብል መደምደምታታት እንተ ዘይፈቐደ፡ እንኮ ሓደ ምርጫ ጥራይ እዩ ዘሎ፦ የሱስ ክርስቶስ ኣምላኽ ምዃኑ ምስ በለ ሓቂ ኣወጀ። እቲ ብዛዕባ ህይወቱ ዘሎ ታሪኻዊ መርትዖ ንኣምላኽ ምዃኑ ዝብል ምኽንያቱ ይድግፍ። የሱስ ክርስቶስ ብምኽንያታዊ መገዲ ጐይታ እዩ!
ኣብዚ ነጥቢ እዚ ሓደ ሰብ ክገብሮ ዘለዎ ናይ መወዳእታ ውሳነ ኣሎ – የሱስ ክርስቶስ ከም ጐይታ ኺቕበል ወይ ኺነጽግ ይኽእል እዩ። ብዛዕባ ምኽንያት ጐይትነቱ ድሕሪ ምእማን እውን፡ ብዙሓት ሰባት ንጐይታ የሱስ ንምግዛእ ይነጽጉ። ምስ ቅኑዕ ምኽንያት ምምስሳልን ምስ ቶማስ የሱስ «ጐይታይን ኣምላኸይን» (ዮሃንስ 20:28) ምዃኑ ምእማንን ክንደይ ዝበለ ይሓይሽ።
