ተቓውሞ ሓጥኣን ኣብ ልዕሊኡ
ክርስቶስ የሱስ፡ ብመልክዕ ኣምላኽ ኪነብር ከሎ፡ ምስ ኣምላኽ ማዕረ ምዃኑ ኺምንጥል ኣይሓሰበን፡ ግናኸ ንርእሱ ኣሕሊፉ ሃበ፡ መልክዕ ባርያ ወሰደ፡ ብምስሊ ሰብ ድማ ተገብረ፡ ብመልክዕ ሰብ ከኣ ተረኺቡ፡ ንርእሱ ኣዋረደ፡ ክሳዕ ሞት፡ እኳ ድኣ ሞት መስቀል፡ ታዛዚ ኮነ። — ፊልጲ 2:5-8 KJV
- ናብ የሱስ፡ ናይ እምነትና ጀማሪን ፈጻምን፡ ንርአ፡ ንሱ ብዛዕባኡ ንዝተነብረሉ ሓጎስ ኢሉ ንመስቀል ተጻዊሩ፡ ንውርደት ንዒቑ፡ ኣብ የማን ዝፋን ኣምላኽ ተቐሚጡ። ንሱ ንኸምዚ ዝኣመሰለ ተቓውሞ ሓጥኣን ኣብ ልዕሊኡ ዝተጻወረ ስለ ዝኾነ፡ ኣይትድከሙን ኣብ ኣእምሮኹም ኣይትሕለሉን። — እብራውያን 12:2-3
ንጐይታ የሱስ ኣብ ቅድሜና ኽንገብሮ ንበረታትዕ፡ ምኽንያቱ ምስኡ ኽንጸንሕ ከለና፡ ኣብ ህይወትና ለዋጢ ጽልዋ ኺህልዎ እዩ። ስለዚ፡ ንጐይታ ኣብ መከራኡ ኽንሓስቦ እደሊ። ናብ መከራታት ጐይታ ኽንኣቱ ኸለና፡ ብኸምኡ ቕዱስ ቦታ ንኣቱ፡ ብዓብዪ ኣኽብሮት።
ኣብ እብራውያን 12:3 ተጠቒሱ ዘሎ መከራታት – «ከምዚ ዝኣመሰለ ተቓውሞ ሓጥኣን ኣብ ልዕሊኡ» – ጐይታ ብፍቓዱ ንርእሱ ዝገበረሉ፡ ንርእሱ ኸኣ ንሳቶም ዝሃበሉ፡ ንምርኣይ ንተኩር። ኢሳይያስ 50:6 ይብል፡ «ኣነ ንጀላውያን ሕቖይ ሃብኩ፡ ንጸጕሪ ዜንቅዑ ኸኣ ገጸይ፡ ገጸይ ካብ ውርደትን ምትፋእን ኣይሓባእኩን።» ኣይሓባእኩን ገጸይ ካብ ውርደትን ምትፋእን።»
ኣምላኽ፡ «ዓስቢ ሓጢኣት ሞት እዩ» (ሮሜ 6:23) በለ። ንኣዳምን ሄዋንን ካብ ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን ከይበልዑ ኣጠንቀቖም፡ ምኽንያቱ ካብኡ ኣብ ዝበልዑሉ መዓልቲ «ብርግጽ ኪሞቱ» እዮም (ዘፍጥረት 2:17)። ብዘይምእዛዝ ካብቲ ኦም በልዑ። ንሕና እውን ሓጢኣት ገይርና ኢና፡ ስለዚ ኸኣ ጐይታ ንሓጢኣትና ኺጸውር ምሟቱ ኣድላይነት ንርድእ። ንሕና ኽንገብሮ እንኽእል ምንም ነገር ንኹነታት ጥፍኣትና – ንፍርዲ – ኬዐርዮ ኣይክእልን። ብፍጹም፡ ብዝተፈጸመ ስራሕ ጐይታ የሱስ፡ ደሙ ብምፍሳስን ህይወቱ ብምሃብን ጥራይ ኢና ዘለኣለማዊ ህይወት ኪህልወና ዝኽእል። ጐይታ ኺመውት ነይርዎ፡ ንሱ ኸም ዝገበረ ኸኣ ኣዝዩ ነመስግኖ።
ግናኸ ጐይታ ንብዙሓት ነገራት – እንተ ንብል፡ «ተወሳኺ ነገራት»፡ ከምቲ ንሕና ኽንሓስቦ እንኽእል – ንስራሕ ምድሓንን ምምስላስን ዘየድልዩ ዚመስሉ፡ ስለምንታይ ኪመከሮ ነይርዎ፧ ብዙሓት መከራታት ጐይታ ኣብ ብሉይ ኪዳን ከም ዝተነበዩን ኪፍጸሙ ከም ዝነበሮምን ንፈልጥ። ንኣብነት፡ ወንጌል ዮሃንስ ብንጹር ይገልጽ፡ «ጽሑፍ ኪፍጸም ኢሉ፡ [ጐይታ]፡ ጸሚኤ» (ዮሃንስ 19:28) ይብል፡ በዚ ኸኣ መዝሙር 69:21 ይፍጸም። እቲ ፍቕዲ ይብል፡ «ንመግበይ መርዛም ሃቡኒ፡ ኣብ ጽምኣይ ከኣ ሓምጺ ኺሰትየኒ ሃቡኒ።»
ግናኸ ጽሑፍ ብኣምላኽ ባዕሉ ስለ ዝተጻሕፈ (2 ጢሞቴዎስ 3:16)፡ ንሱ ነዘን ትንቢታት እዚኤን ከየካተተ ኺተርፍ ብቐሊሉ ይኽእል ነይሩ። ካልእ ሞት ኪሕሰብ ይኽእል ነይሩ። ንኣብነት፡ ኣይሁዳዊ መገዲ ሞት ብዳርባ እምኒ ነበረ፡ እዚ ኸኣ ንስጢፋኖስ ኣጋጢምዎ። ዮሃንስ መጥምቕ ርእሱ ተቖርጸ። ያእቆብ ብሰይፊ ተቐትለ፡ ግናኸ ጐይታ ተሰቕለ። ንሱ ጥራይ ዘይኮነስ ተሰቒሉ፡ ብዙሓት ካልኦት ተቓውሞታት ወይ ጽልኢታት እውን መከረ፡ ከምቲ ፍቕድና ኣብ እብራውያን 12 ዝብል።
«ሳምራዊ» ተባሂሉ፡ «ጋኔን» ከም ዝሓደሮ ተነግረ (ዮሃንስ 8:48)። እዘን መግለጺታት እዚኤን ንንዕቀት የርእያ። ብሓጢኣት ከም ዝተወልደ – ሓራም – ብዝብል ክሲ ተጸረፈ (ፍ.41፡ ዘዳግም 23:2፡ እብራውያን 12:8 ርአ)። ጐይታ እንደገና ተጸረፈ፡ ሰባት ስራሑ ብሓይሊ ዲያብሎስ ከም ዝተገብረ ምስ በሉ (ማርቆስ 3:22)። እኳ ድኣ ገዛእ ኣሕዋቱ «ኣእምሮኡ ስሒትዎ» ኢሎም ሓሰቡ፡ «ገዛእ ሰቡ እዚ ምስ ሰምዑ፡ ኪሕዝዎ ወጹ፡ ምኽንያቱ፡ ‘ኣእምሮኡ ስሒትዎ’ በሉ።» (ፍ.21 NKJV)። ብሓቂ ሓንካፍ እዩ በሉ።
ኣሕዋቱ ኣላገጹሉ (ዮሃንስ 7:5)። እቶም ዝጸውዖም ከኣ ነጸግዎ፡ «ናብ ናቱ መጸ፡ ናቱ ግና ኣይተቐበልዎን» (ዮሃንስ 1:11 KJV)። ንዕኡ ንምፍራድ ብዕላማ ተመርሚሩን ተዓዚቡን። መዝሙር 56:5-6 ይገልጽ፡ «ኩሉ መዓልቲ ቓላተይ ይጥምዝዙ፡ ኩሉ ሓሳባቶም ንክፉእ ኣብ ልዕለይ እዩ። ይእከቡ፡ ይሕብኡ፡ ስጕምትታተይ ይዕዘቡ፡ ንነፍሰይ ኪጽበዩ ኸለዉ።» ኣብ መዝሙር 57:4 ንኣንብብ፡ «ነፍሰይ ኣብ መንጎ ኣናብስ እያ፡ ኣብ መንጎ እቶም ብሓዊ ዝነድዱ፡ ደቂ ሰብ፡ ኣስናኖም ኲናት፡ ልሳኖም ከኣ ስለት ሰይፊ ዝኾኑ፡ እደቅስ ኣሎኹ።»
ጸላእቱ፡ ብብዝሒ ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን፡ ኣብ ሰንበት ኪፍውስ እንተኾይኑ ንምርኣይ ይዕዘብዎ ነበሩ፡ ንዕኡ ንምፍራድ (ማቴዎስ 12:9-10)። ንሳቶም እውን ወጽመድ ኣንበሩሉ፡ ንሓንቲ ብዝሙት ዝተታሕዘት ሰበይቲ ናብኡ ብምምጻእ፡ ንሳ ኽትፍረድ ከም ዘለዋ ዝገልጽ ጽሑፋት እናጠቐሱ (ዮሃንስ 8:2-6)። ዕላማኦም ጐይታ ንቄሳር ግብሪ ኺኸፍሉ እንተኾይኖም ምስ ሓተትዎ ኸኣ ተመሳሳሊ ነበረ (ማቴዎስ 22:15-18)።
ጐይታ ብደቀ መዛሙርቱ ኣይተኸበረን፡ ምኽንያቱ ኣብ መወዳእታ ምሸት ኩሎም ምስ ተኣከቡ፡ ካብ ደቀ መዛሙርቲ ሓደ እኳ ንእግሪ ኻልኦት ኪሓጽብ ኣይደለየን (ዮሃንስ 13:3-5 ርአ)። ሓደ ኻብቶም ዝቐረብዎ ኣዕሩኽቱ፡ ንሱ ኸም ዝፈልጦ እኳ ኣይተኸሓደን፡ ሓንሳብ ጥራይ ዘይኮነስ ሰለስተ ሳዕ – ኣብ ቅድሚ ሓያላት ሰባት ዘይኮነስ፡ ኣብ ቅድሚ ኣገልገልቲ ኣዋልድ (ማቴዎስ 26:69,71)።
ጐይታ የሱስ ብሓደ ዝቐረበ ዓርኩ፡ ይሁዳ ኣስቆሮታዊ፡ ብ30 ቅርሺ ብሩር ጥራይ ተዋሒዱ ተሸጠ (ፍ.15,25,47-50)። መዝሙር 41:9 ዝተፈጸመ ነገር ይገልጽ፡ «እወ፡ እቲ ዝኣመንኩሉ፡ እንጌራይ ዝበልዐ፡ ገዛእ ዝተላመድኩዎ ዓርከይ፡ ዒቕቡ ኣብ ልዕለይ ኣልዒሉ እዩ።» ኣብ መዝሙር 55:12-14 ንኣንብብ፡ «ጸላኢ ኣይነበረን ዝጸረፈኒ፡ ሽዑ ኽጸውሮ ምኸኣልኩ ነይረ፡ ንዓይ ዝጸልኣኒ ኸኣ ኣይነበረን ኣብ ልዕለይ ዝዓበየ፡ ሽዑ ኻብኡ ምተሓባእኩ ነይረ፡ ግናኸ ንስኻ፡ ማዕረይ ዝኾንካ ሰብኣይ፡ መራሒየይ፡ ከምኡ’ውን ዝፈልጠካ። ብሓደ ጣዕሚ ዘለዎ ምኽሪ ወሲድና፡ ብሓደ ናብ ቤት ኣምላኽ ከድና።» ብተወሳኺ፡ ብኣዝዩ ዘሕፍርን ዘጸርፍን መገዲ ተዋሒዱ፡ ብግብዝናዊ ስዒሙን ብሓሶት ሰላምታ፡ «ሰላም» (ማቴዎስ 26:49)፡ ማለት ሓጎስ።
ጐይታ ብደቀ መዛሙርቱ ተሓዲጉ፡ «ፍቑርን ዓርክን ካባይ ኣርሒቕካ፡ ዝፈልጦም ከኣ ናብ ጸልማት ኣእቲኻ» (መዝሙር 88:18)። ብጸላእቱ ብብዙሕ መገዲ ተገፊዑ፡ ብስጋዊ ኸምኡ’ውን ብሞራላዊ። ክርስቶስ ብወተሃደራት ቤተ መቕደስ ተላጊጹሉ፡ ኣእዳዉ ተኣሲሩ፡ ኣዒንቱ ተሸፊኑ፡ ገጹ ተወቒዑ፡ ድሕሪኡ ኸኣ ከም ዘሕፍር ጸወታ፡ መን እዩ ዝወቕዖ ኢሎም ብምልጋጽ ሓተትዎ (ማቴዎስ 26:68)።
የሱስ ኣብ ቅድሚ ቃያፋ፡ ሄሮድስን ጲላጦስን ከሎ፡ ንብዙሓት ሓሶት ክስታት ኣይመለሰን። «ከም በጊዕ ኣብ ቅድሚ ጸጕሪ ዜላግጹላ ... ኣፉ ኣይከፈተን» (ኢሳይያስ 53:7)። ሰለስተ ሳዕ ንህዝቢ ከም ንጹህ ተቐሪቡ (ሉቃስ 23:4,14,22)፡ ይኹን እምበር ተፈረደ።
ካብ ዝኾነ ይኹን ሰብ ብዝበለጸ ተበላሽዩ ነበረ። «ብዙሓት ብኣኻ ተገሪሞም፡ ገጹ ኻብ ገጽ ሰብ፡ ቅርጹ ኸኣ ኻብ ቅርጺ ደቂ ሰብ ኣዝዩ ተበላሽዩ ነበረ» (ኢሳይያስ 52:14)። «ሓረስቶት ኣብ ሕቖይ ሓረሱ፡ ነዊሕ ሓርዎም ገበሩ» (መዝሙር 129:3)።
ጐይታ ብሓደ ጕጅለ ሮማውያን ወተሃደራት ተተፍአ (ማቴዎስ 27:27-31)፡ ምናልባት ቁጽሮም ኣብ መንጎ 300ን 600ን ዝኾኑ። ብርግጽ፡ ብዘይተሓለሉ ሮማውያን ወተሃደራት ተጸረፈ፡ ንሳቶም ምስቲ «ንጉስ ኣይሁድ» ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ንልዕልና ሮማዊ ሓይሊ ዘጸርፍ፡ ይዋግኡ ኸለዉ። ነዚ ንጉስ እዚ እናላገጹሉ ኣኽሊል ሃብዎ፡ ግናኸ ኣኽሊል እሾኽ ነበረ። እሾኽ ውጽኢት መርገም ምዃኑ ንዝክር (ዘፍጥረት 3:18)።
ሕጂ ብዛዕባ እዚ ሓስብ፡ ካብዚ ስጋዊ ግፍዒ እዚ ንርእሱ ኣይሓበአን። «ንጀላውያን ሕቖይ ሃብኩ፡ ንጸጕሪ ዜንቅዑ ኸኣ ገጸይ፡ ገጸይ ካብ ውርደትን ምትፋእን ኣይሓባእኩን» (ኢሳይያስ 50:6)።
ህዝቢ ንሓደ ገበነኛ ኣብ ልዕሊ እቲ ፍጹም፡ እቲ «ኩሉ ነገር ጽቡቕ ዝገበረ» (ማርቆስ 7:37)፡ መረጹ። መዝሙር 109:4-5 ይብል፡ «ንፍቕረይ ጸላእተይ እዮም፡ ኣነ ግና ንርእሰይ ንጸሎት እህብ። ንጽቡቕ ክፉእ፡ ንፍቕረይ ከኣ ጽልኢ መሊሶምለይ።»
ተሰቒሉ፡ እዚ ኸኣ ሓደ ኻብቶም ዝኸፍኡ መገድታት ሞት እዩ። እዚ መርገም ምዃኑ የመልክት፡ ምኽንያቱ «ዝተሰቕለ ኩሉ ርጉም እዩ» (ገላትያ 3:13 NKJV)። ኣብ መንጎ ክልተ ገበነኛታት ተሰቒሉ፡ ከምኡ እውን ንሱ ሓደ ተራ ገበነኛ ኸም ዝነበረ። ብተወሳኺ፡ ኣብኡ ኸሎ ጐይታ ብህዝቢ (ማቴዎስ 27:39-40)፡ ብመራሕቲ (ፍ.41-43)፡ ብሰረቕቲ (ፍ.44)፡ ከምኡ’ውን ብወተሃደራት (ሉቃስ 23:36-37) ተላጊጹሉ ነበረ። ክዳውንቱ ወሰዱ (ማቴዎስ 27:35)።
ብደቀ መዛሙርቱ ተሓዲጉ – ኣብ መስቀል ሒደት ኣንስትን ዮሃንስን ጥራይ ነበሩ። መዝሙር 102:6-7 (KJV) ስምዒታቱ ይገልጽ፡ «ከም ፔሊካን ምድረ በዳ እየ፡ ከም በዓልቲ ገበል ምድረ በዳ እየ። እዕዘብ፡ ከም ሓንቲ በይና ኣብ ልዕሊ ጣራ ቤት ዘላ ድንቢት እየ።» «ጸርፊ ልበይ ሰቢርዎ፡ ብሓዘን ምሉእ እየ፡ ንሓደ ዝድንግጸኒ ድማ ረኣኹ፡ ግናኸ ሓደ እኳኣይነበረን፡ ንመጸናንዕቲ ኸኣ፡ ግናኸ ሓደ እኳ ኣይረኸብኩን» (መዝሙር 69:20)።
ክሳዕ ሕጂ፡ ብውሱን መጠን ናብ መከራታት ጐይታ ኽንኣቱ ንኽእል ንኸውን። ንሕና እውን ስጋዊ ሕማምን ውርደትን መኪርና ኢና። ይኹን እምበር፡ ጐይታ ፍጹም እዩ፡ ዕምቆት እዘን ተቓውሞታት እዚኤን ኣዝዩ ዓሚቕ ነበረ። ሓደ ወይ ክልተ ኻብአን ኣዝዩ ዓብዪ ኪኸውን ነይርዎ፡ ግናኸ ንኹለን ምሕሳብ ካብ ዓቕምና ንላዕሊ እዩ።
ጐይታ ኺመውት ከም ዝነበሮ ንፈልጥ፡ ዓስቢ ሓጢኣትና ብምኽፋል ናብኡ ህያው ዝምድና ኼምጽኣና። ግናኸ፡ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝሓተትናዮ፡ ስለምንታይ እዘን ኩለን ካልኦት ነገራት ኪመከሮ ነይርዎ፧ ምሕረት ይደሊ ነይሩዶ፧ ኣይፋሉን፡ ብፍጹም ኣይፋሉን። ብመከራኡ ኣዝዩ ዓሚቕ ሃብቲ ኣምላኽ ናባና ኽንርኢ ይደሊ። ዮሃንስ 3:16 ይብል፡ «ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈተዋ፡ ንሓደ ወዱ ወሃበ።» እቲ ክልተ ፊደል ዘለዎ ቃል «ክሳዕ ክንድዚ» እዘን ኩለን ዝጠቐስናየን ነገራት፡ ብተወሳኺ ብዙሕ ካልእ እውን የጠቓልል።
ጐይታ ንኣቦ ታዛዚ ኮነ፡ ፍቓዱ ብምግባር፡ ፍቕሩ ንኣቦ ኼርኢን ፍቕሩን ፍቕሪ ኣምላኽ ንዓና ኼርእን። ሮሜ 5:8 (NKJV) ይብል፡ «ኣምላኽ ንገዛእ ፍቕሩ ናባና የርኢ፡ ንሕና ገና ሓጥኣን ከለና፡ ክርስቶስ ምእንታና ሞተ።»
ጐይታ የሱስ ብዛዕባ ሓደ ሰብኣይ ክቡር ዕንቊ ዝረኸበ ምሳሌ ነገረ። ኩሉ ዝነበሮ ሸይጡ ነቲ ዕንቊ ገዝአ (ማቴዎስ 13:45-46)። እዚ ንጐይታን ንዓናን የመልክት። ንሱ ምስኡ ዝምድና ኺህልወና ኣዝዩ ስለ ዝደለየ፡ «ኩሉ ዝነበሮ ሸጠ።» እዚ መከራ፡ እዚ ተቓውሞ ሓጥኣን ኣብ ልዕሊኡ፡ ዕምቆት ፍቕሩ የርእየና። ሕጂ ኸኣ ምላሽ ኣምልኾ፡ ኣምልኾ፡ ምስጋና፡ ፍቕሪ፡ ከምኡ’ውን ምእዛዝ ናብኡ ይደሊ። ንዕኡ ኽንሓስብ ከለና ልብና ይንቀሳቐስ።
ንኣምላኽ ጣዕሚ ዘለዎ መስዋእቲ ንርእሱ ንዝሃበ፡ ንገበን ሓጢኣትና ኸኣ ዘንጽሐ፡ ግቡእ ምስጋና ነቕርብ። ንዓና ንርእሱ ንዝሃበ፡ ንሕና ኸኣ ምእንቲ ኽንድሕን፡ ንገዛእ ርእሱ ኸኣ ምእንቲ ኺገዝኣና፡ ንዘለኣለም ንዝምር። ንኣኣ ንርእሱ ንዝሃበ፡ ንቤተ ክርስቲያን ዝፈተዋ፡ ኣብ ጸልማት ሞት ከኣ ዓሚቕ ፍቕሩ ዘረጋገጸ። ንርእሱ ንዝሃበ፡ ድምጺ ምስጋናና ነስምዕ፡ ህይወትና፡ ልብና፡ ኩሉና ኣብ መሰውኡ ኸነቕርብ ንደሊ። ኩሉ ብርኪ ኣብ ቅድሚኡ ይንበር፡ ንዕኡ ኸኣ ሓጎስ ዘለዎ መዝሙር የልዕል፡ ኩሉ ክብርን ምስጋናን ንዕኡ ብሓቂ ይግብኦ።— ወይዘሮ ደብልዩ ኤን ቶምኪንስ
