ዳሕሮት ቃላት ጽልዋ ኣለዎም

ናይ መወዳእታ ቃላት ጽልዋ ኣለዎም

ሓደ ሰብ ክመውት ከም ዝኾነ ምስ ፈለጠ፣ ንዝቐረብዎ ፍቑራት ሰባት ገለ ቃላት ምጽንናዕ፣ ምስጋና፣ ፍቕሪ፣ ከምኡ’ውን ምናልባት ጥበብ ክህብ ዕድሉ ዝበዝሕ እዩ። ዝተፈርደሉ ገዳሊ ገበኑ ተናዚዙ ይቕረታ ክሓትት ይኽእል፣ ብስስዔ ዝነበረ ሰብ ድማ ህይወቱ ከም ዝተቖርጸት ስለ ዝተሰምዖ ንኣምላኽ ክረግም ይኽእል እዩ። ገሊኦም ኣብ ህይወቶም ንኣምላኽ ዝነጸጉ ድማ ዘለኣለማዊ ጸልማት ኣብ ቅድሚኦም ምስ ተንጠልጠለ ብፍርሂ ይጭድሩ። እቲ ሓደ ሰብ ዝብሎ ወይ ዝገብሮ ናይ መወዳእታ ነገር ንወለዶታት ይሕሎ እዩ።

ንኣብነት፣ ቶማስ ቤኬት፣ ሊቀ ጳጳሳት ካንተርበሪ (1119-1179) – ንጸጋ ኣምላኽን ኣብ ኩነታት ሰባት ዘለዎ ምቁጽጻርን ግልጽ ዝበለ ግንዛበ ዝነበሮ – ገዳልቱ ንምቕታል ምስ ተዳለዉ፣ «ንጐይታይ ንምሟት ድሉው እየ፣ ደመይ ድማ ቤተ ክርስቲያን ሓርነትን ሰላምን ክትረክብ ትኽእል እያ» በለ። እዚ ድማ ከምቲ ሃዋርያ ጳውሎስ ብቕጽበት ከም ዝቕተል ዝፈልጥ ዝነበረ መንፈስ እዩ ዝበሎ፡

ኣነ ኸም መስዋእቲ መስተ ተፈሲሰ ኣሎኹ፣ እዋን ምኻደይ ድማ በጺሑ እዩ። ጽቡቕ ገድሊ ተጋዲለ፣ ንጕያይ ወዲአ፣ እምነት ሓልየ። ሕጂ ድማ ንኣይ ጽድቂ ኣኽሊል ተቐሚጡለይ ኣሎ፣ እዚ ድማ ጐይታ፣ እቲ ጻድቕ ዳኛ፣ በታ መዓልቲ እቲኣ ክህበኒ እዩ – ንኣይ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንኹሎም ምምጽኡ ዝናፈቑ እውን (2 ጢሞቴዎስ 4:6-8 NIV)።

ናይ ኢየሱስ ናይ መወዳእታ ቃላት

እዞም ናይ መወዳእታ ቃላት ክሳብ ክንደይ ኣገዳሲ ዝኾኑ እኳ እንተኾኑ፣ ምስቶም ጐይታ ኢየሱስ ኣብ መስቀል ዝተዛረቦም ዝወዳደሩ ናይ መወዳእታ ቃላት ዝተመዝገቡ የልቦን። ኣብ ወንጌላት ዘሎ ሰብዓተ ናይ መወዳእታ ቃላቱ ንጥዕሚ ዝኾኑ መዛረቢ ርእስታት ጥራይ ዘይኮኑስ፣ ብሓይሊን ስልጣንን ናይቲ ብዘይካ ስቓይ መስቀል፣ ንኹነታቱ ብምሉኡ ዝቈጻጸር ዝነበረ ዝተዛረቦም ቃላት እዮም። እዞም ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፡

«ኣቦ፣ ይቕረ በለሎም፣ እንታይ ከም ዝገብሩ ኣይፈልጡን እዮም» (ሉቃስ 23:34)። «ብሓቂ እብለካ ኣሎኹ፣ ሎሚ ምሳይ ኣብ ገነት ክትከውን ኢኻ» (ሉቃስ 23:43)። «ኣቱም ሰበይቲ፣ እንሆ ወድኺ» ... «እንሆ ኣዴኺ» (ዮሃንስ 19:26-27)። «ኣምላኸይ፣ ኣምላኸይ፣ ስለምንታይ ሓዲግካኒ!» (ማርቆስ 15:34፤ ማቴዎስ 27:46)። «ጸሚኤ ኣሎኹ» (ዮሃንስ 19:28)። «ተፈጺሙ» (ዮሃንስ 19:30)። «ኣቦ፣ መንፈሰይ ኣብ ኢድካ ኣማሕጽነካ ኣሎኹ» (ሉቃስ 23:46)።

ኣምላኽ ተቖጻጻሪ እዩ

ጐይታ ኢየሱስ ብጸላእቱ ምእሳሩን ምውሳዱን ናይ ሕማቕ ዕድል ወይስ ናይ ሕማቕ ምምሕዳር ጉዳይ ኣይነበረን። ግዜ ኣምላኽ ፍጹም እዩ፣ ጐይታ ድማ ንሰዓታት ኣምላኽ እናፈለጥ፣ «ሰዓት ቀሪባ እያ፣ ወዲ ሰብ ድማ ኣብ ኢድ ሓጥኣን ተዋሂቡ ኣሎ» (ማቴዎስ 26:45) በለ። እቲ ጐይታ በቲ ግዜ እቲ ዝነበሮ ዕላማን ምቁጽጻርን ብወንጌላውያን ኣብ ትረኻኦም ብዝኣተዉዎ መግለጺታት ብዝያዳ ግልጺ ይኸውን። ጲላጦስ ንጐይታ እናሓተተ፡ «ምስይ ክትዛረብ ትኣብየኒ ዲኻ? ንዓኻ ንምፍታሕ ወይስ ንምስቓል ስልጣን ከም ዘሎኒ ኣይትፈልጥን ዲኻ?» ብዝብል ሕቶኡ፣ ኢየሱስ ነዚ ትንቢት እዚ ይፍጽም ነበረ፡

ከም በጊዕ ኣብ ቅድሚ ጸጕሪ ዝቘርጽዋ ድምጺ ኣይገበረትን፣ ከምኡ ድማ ኣፉ ኣይከፈተን (ኢሳይያስ 53:7)።

ድሕሪኡ ድማ መለሰ፡

ካብ ላዕሊ እንተ ዘይተዋህበካስ፣ ኣብ ልዕለይ ስልጣን ኣይምሃለካን (ዮሃንስ 19:10-11)።

ኣምላኽ ተቖጻጻሪ ነበረ!

ጐይታን ኣቡኡን ብሓንሳእ ካብ ዘለኣለም ዝተሰርዐ ፍጹም መደብ ይፍጽሙ ነበሩ። ፍጹም መስዋእቲ ኢየሱስ ንሓጥኣን ምስ ቅዱስ ኣምላኽ ይቕረታን ምምስሳልን ከም ዝኸውን ይገብር ነበረ። ብዙሓት ነብያትን ጸሓፍቲ ብሉይ ኪዳንን፣ ብቐጥታዊ መግለጺታት ወይስ ብምስላታትን ጽላሎታትን፣ ነዚ ትንቢት ተነበዩ። እስራኤል ንመስዋእቲ ፍጹም በጊዕ ኣምላኽ ዝሕብር ዝተፈላለየ መስዋእትን መስዋእትን ይፍጽሙ ነበሩ። ኢየሱስ ምስ ተኣስረ፣ ምስ ተፈርደ፣ ከምኡ’ውን ምስ ተሰቕለ ብዙሓት ትንቢታት ተፈጸሙ። ብሓቂ ሃዋርያ ዮሃንስ መዝሙር 69:21 ምስ ፍጻሜ እቲ ትንቢት ኣተሓሓዞ፣ ጐይታ ኢየሱስ «ጸሚኤ ኣሎኹ» ኢሉ ምስ ጨደረ። ዮሃንስ ጐይታ እንታይ ከም ዝገብር ይፈልጥ ከም ዝነበረን ተቖጻጻሪ ከም ዝነበረን ኣርኣየ፣ «ኩሉ ሕጂ ከም ዝተፈጸመ እናፈለጥ፣ ከምኡ’ውን ቅዱስ ጽሑፍ ምእንቲ ክፍጸም፣» (ዮሃንስ 19:28)።

እቲ ካብ መስቀል ዝወጸ ኩሉ ቃል ኣገዳሲን ብዕምቆት ክንሓስበሉ ዝግብኣናን እኳ እንተኾነ፣ ሓሳባትና ናብቲ ሓጺር ዓረፍተ ነገር፣ «ተፈጺሙ» (ዮሃንስ 19:30) ከምርሕ እፈቱ። ገሊኦም ነዚ ፍቕዲ እዚ ዘንብቡ፣ «ንዓይ ኩሉ ወዲኡ» ዝብል ድኻም ዝመልኦን ተስፋ ዝቖረጸን ኣዘራርባ ጥራይ እዩ ዝመስሎም፣ ግናኸ እዚ ከምኡ ማለት ኣይኮነን። እቲ እንግሊዝኛ ሓረግ «It is finished» ብግሪኽኛ ሓንቲ ቃል እያ – ተተለስታይ። እቲ መጽሓፍ ቅዱስ ፍልጠት ትርጓሜ ነዚ ዝስዕብ ርእይቶ ይህብ፡ «ናይ ግብሪ ደረሰኛታት ብቓል ተተለስታይ ተጻሒፉሎም ተረኺቡ እዩ፣ ትርጉሙ ድማ ‘ብምሉኡ ተኸፊሉ’ ማለት እዩ። እዚ ቃል እዚ ኣብ ከናፍር ኢየሱስ ኣገዳሲ ነበረ። ‘ተፈጺሙ’ (ኣነ ኣይተፈጸምኩን) ምስ በለ፣ ናይ ምድሓን ዕዮኡ ከም ዝተፈጸመ ማለት እዩ። ንሰባት ሓጢኣት ኮይኑ ነይሩ (2 ቈረንቶስ 5:21) ከምኡ’ውን ሓጢኣት ዝግብኦ መቕጻዕቲ ፍትሒ ኣምላኽ ተሰኪሙ ነይሩ።»

ናይ ዓወት ጭድርታ

ማቴዎስ ከምዚ በለ፡ «ኢየሱስ ድማ እንደገና ብዓውታ ምስ ጨደረ፣ መንፈሱ ሃበ» (ማቴዎስ 27:50)። እዚ ድማ እቲ ብዓውታ ዝገበሮ ጭድርታ እቲ ቃል ከም ዝነበረ የሕብር ተተለስታይ፣ ትርጉሙ ድማ «ተፈጺሙ» ማለት እዩ። እዚ ድማ ብ«ኣቦ፣ መንፈሰይ ኣብ ኢድካ ኣማሕጽነካ ኣሎኹ» ተኸተለ።

ኢየሱስ «ተፈጺሙ» ምስ ጨደረ እንታይ እዩ ዝሕብር ነይሩ? ምናልባት ናይ ዓወት ጭድርታ ነይሩ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ምኽንያቱ ዕዮኡ – ብትእዛዝ ኣቡኡ ንምፍጻም ዝመጸ – ብኹሉ መገዲ ተፈጺሙ ነይሩ፡

ኣብ ምድሪ ንዓኻ ክብሪ ኣምጺአልካ ኣሎኹ፣ ንስኻ ዝሃብካኒ ዕዮ ብምፍጻም (ዮሃንስ 17:4)።

ኣብ ብሉይ ኪዳን ዘሎ ኩሉ ትንቢታት፣ ንሱ ከምቲ ዝተስፈወ መሲሕን መድሓኒ ዓለምን ዝሕብሩ፣ ፈጺሙ ነይሩ። ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ ዘሎ ኩሉ ምስላታትን ጽላሎታትን፣ ንመስዋእታዊ ሞቱ፣ ትንሳኤኡን ፍጹም ህይወቱን ከም ፍጹም በጊዕ ኣምላኽ ዝሕብሩ፣ ተፈጺሞም ነይሮም።

ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ሓጢኣት ኣብ ህይወቱ ከም ዘሎ ንምርኣይ ዝኾነ ነገር ክሰማምዑ ዘይከኣሉ እቶም ብሓሶት ዝኸሰስዎ እውን እንተኾኑ፣ ሓደ እኳ ኣብኡ ገለ ነቐፌታ ክረክብ ኣይከኣለን። ብሞቱን ትንሳኤኡን ጸጋ ንሓጥኣን ሰብኣውያን ተዋህበ፣ ድሕነት ድማ ንዘለኣለም ኣብ ደም ፍጹም መስዋእቲ ተሰሪቱ እዩ፣ በዚ ድማ ንሓጥኣን ጥራይ ዝቘንነን ብሕጊ ናብ ኣምላኽ ምቕራብ ተወገደ።

ምኽንያቱ ንድኻምና ክርሕርሓልና ዘይክእል ሊቀ ኻህናት የብልናን፣ ግናኸ ብኹሉ መገዲ ከምቲ ንሕና እንፈተን ዝተፈተነ ኣሎና – ግናኸ ብዘይ ሓጢኣት ነበረ (እብራውያን 4:15)።

ሓድሽ ክህነት

ጽልዋ ፍጹም መስዋእቲ ሓድሽ ክህነት ከም ዝተመስረተ ማለት እዩ። ኢየሱስ ብስርዓት መልከጼዴቅ ዓቢ ሊቀ ኻህናት ኮነ (እብራውያን 5:10)፣ ኩሎም ደቀ መዛሙርቱ ድማ «ኣመንቲ ኻህናት» ኮይኖም ናብ ቅድሚ ኣምላኽ ክመጹ ክኢሎም። እዚ ድማ ነቲ ቅዱስ ቦታ ካብቲ ቅዱስ ቅዱሳን ዝፈልዮ ዝነበረ መጋረጃ ቤተ መቕደስ ብምቕዳድ ብግልጺ ተራእየ። ሊቀ ኻህናት ብሉይ ኪዳን ብደም መስዋእቲ ኣብ ዓመት ሓንሳብ ጥራይ ኣብ መዓልቲ ምምስሳል ናብ ቅዱስ ቅዱሳን ክኣቱ ይኽእል ነበረ። ግናኸ ኣምላኽ ባዕሉ ነቲ መጋረጃ ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ቐደዶ፣ እዚ ድማ ናብ ቅድሚኡ ንኽንመጽእ ሓድሽ መገዲ ከም ዝገብር የሕብር ነበረ።

ስለዚ፣ ኣሕዋት፣ ብደም ኢየሱስ ናብ ቅዱስ ቅዱሳን ንምእታው እምነት ስለ ዘሎና፣ ብሓድሽ ህያው መገዲ ብመጋረጃ፣ ማለት ብስጋኡ፣ ዝተኸፍተልና፣ ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ ቤት ኣምላኽ ዓቢ ሊቀ ኻህናት ስለ ዘሎና፣ ብቕንዕና ልቢ ብምሉእ እምነት ናብ ኣምላኽ ንቕረብ፣ ልብና ካብ ሕማቕ ሕሊና ብምርምራን ስጋና ድማ ብንጹህ ማይ ብምሕጻብን (እብራውያን 10:19-22)።

ሕጂ ኣመንቲ ኻህናት ናብ ኣምላኽ ክመጹ ይኽእሉ እዮም፣ ብሃይማኖታዊ ኣገባብ ዘይኮነስ ብሓደ እቲ ሓቀኛ መራሒ፣ ኢየሱስ ክርስቶስ ዓቢ ሊቀ ኻህናትና።

ምኽንያቱ ሓደ ኣምላኽን ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሰባትን ሓደ መራሒን ኣሎ፣ እቲ ሰብ ክርስቶስ ኢየሱስ፣ ንሱ ድማ ንኹሎም ሰባት ቤዛ ዝሃበ – ምስክርነት ብግቡእ ግዜኡ ዝተዋህበ (1 ጢሞቴዎስ 2:5-6)።

በዚ መገዲ እዚ «ቅዱሳን ኻህናት» ኮይና ኣምልኾን ምስጋናን እነቕርብ፣ ከምኡ’ውን «ንጉሳዊ ኻህናት» ኮይና ንኣምላኽ እነገልግል ኢና (1 ጴጥሮስ 2:5,9)። ከም ኣመንቲ ኻህናት ስጋና ከም መስዋእቲ ከነቕርብ ንኽእል ኢና፡

ኣሕዋት፣ ብምሕረት ኣምላኽ እምሕጸነኩም ኣሎኹ፣ ስጋኹም ህያው መስዋእቲ፣ ቅዱስን ንኣምላኽ ባህ ዘብልን ጌርኩም ኣቕርቡ – እዚ ድማ መንፈሳዊ ኣምልኾኹም እዩ (ሮሜ 12:1)።

ስለዚ ብኢየሱስ፣ ንኣምላኽ መስዋእቲ ምስጋና – ፍረ ከናፍር ስሙ ዝናዘዛ – ብቐጻሊ ነቕርብ። ጽቡቕ ምግባርን ምስ ካልኦት ምምቕቓልን ድማ ኣይትረስዑ፣ ምኽንያቱ ብኸምዚ ዝኣመሰለ መስዋእቲ ኣምላኽ ባህ ይብሎ እዩ (እብራውያን 13:15-16)።

ኢየሱስ ምድሓን ንኹሎም ብእኡ ዝኣምኑን ደቀ መዛሙርቱ ዝኾኑን ከም ዝኸውን ቅድሚ ሕጂ ይፈልጥ ነበረ። ቤተ ክርስቲያን፣ ካብ ኩሎም ኣመንቲ ዝቖመት፣ ሓደ መዓልቲ መርዓቱ ከም እትኸውንን ንዘለኣለም ድማ መሓዛኡ ከም እትኸውን ይፈልጥ ነበረ። «ተፈጺሙ» ኢሉ ብዓወት ምጭዳሩስ ኣየገርምን እዩ፣ ማለት ዕዳ ብምሉኡ ተኸፊሉ ነይሩ። ሕጂ ዘለኣለም ብዝተዋሕጁ ካብ ኩሉ ዓሌት፣ ቋንቋ፣ ህዝብን ሃገርን ክመልእ ይኽእል እዩ፣ ብሰንኪ ፍጹም ዕዮኡ ኣብ ጎልጎታ (ራእይ 5:9)።