ዮካቤድ
«እቲ ዝበለጸ ግዜ ነበረ፡ እቲ ዝኸፍአ ግዜ ነበረ።» እዚኣቶም ቻርለስ ዲከንስ ን1859 ልብ ወለዱ ዝጀመረሎም ቃላት እዮም፡ ሓንቲ ዛንታ ናይ ክልተ ከተማታት። ሓደ ሰብ ብዛዕባ ህዝቢ እብራውያን ቅድሚ ቀዳማይ ፋስጋ 92 ዓመት እንተ ጸሓፈ፡ ተመሳሳሊ ልብ ዝትንክፍ መእተዊ፡ ገለ ዝያዳ ሓዘን ዝመልኦ፡ ክጥቀመሉ ምኸኣለ፡ «እቲ ዝኸፍአ ግዜ ነበረ! ... እወ፡ ንህዝቢ እብራውያን ክፉእ፡ ክፉእ፡ ዘይተጻወር ክፉእ ነበረ!»
ብሓቂ እቲ ጸሓፊ ዘጸኣት ነቲ ናይቲ መዓልቲ ጸሊም ስእሊ ብፍጹም ገይሩ ኣቕሪብዎ። ሓደ ምትርጓም ዘጸኣት 1:11,13-14,22 ነቲ ኩነታት ይገልጽ፡ ግብጻውያን ንእስራኤላውያን ብኸቢድ ጾር ንምጽቃጥ ሓላፍታት ስራሕ ሾሙሎም። ንፈርኦን ከተማታት መዝገብ ጲቶምን ራምሰስን ንምህናጽ ይጽዕሩ ነበሩ። ደቂ እስራኤል ብጽንዓት ከገልግሉ ተገበሩ፡ ህይወቶም ድማ ብጽንኩር ባርነት ኣብ ምግባር ጸባን ጡብን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ኩሉ ዓይነት ስራሕ ግራት መሪር ኮነ። ኩሉ ኣገልግሎቶም፡ ዝሰርሑሉ ዝነበሩ፡ ብጽንዓት ነበረ። ፈርኦን ድማ ንኹሉ ህዝቡ፡ «ዝተወልደ ወዲ ኹሉ ህዝቢ እስራኤል ናብ ሩባ ኣባይ ደርብይዎ» ኢሉ ኣዘዘ።
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጸገም ዝመልኦ ኩነታት ኣብ ዘይእግዚኣብሔራዊ ሃገር፡ ሓደ ሰብኣይን ሰበይትን፡ ሓድሽ ዝተወልደ ወዲ ብምጥሓል ናብ ቅጽበታዊ ሞት ከም ዝፍረድ እናፈለጡ፡ ብዛዕባ ምውላድ ደቅስ ክሓስቡ ነይሮምዶ? ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዓለም ነገራት እናጸልመተ ስለ ዝኸይድ፡ እዚ ሕቶ እዚ ሕጂ’ውን ኣሎ። ሎሚ ዝምርዓዉ መንእሰያት፡ «ኣብዚ ዝተበላሸወ፡ ዘይእግዚኣብሔራዊ ዓለም ኣብዚ ክፉእ ግዜ ደቅስ ምውላድ ጽቡቕ ድዩ?» ኢሎም ይሓቱ ይኾኑ።
ዮካቤድ ትኣቱ
ሕጂ እዚ ስም እዚ ብዙሓትና ዘይንዝክሮ ክኸውን ይኽእል፡ ግናኸ ክንዝክሮ ይግባእ። ኣብቲ ግብጺ ዝነበረ ዘስካሕክሕ ግዜ ሓደ ቘልዓ ወሊዳ፡ ህይወቱ ድማ ክሳዕ ክንድዚ ኣጸቢቓ ኣጽኒዓቶ፡ ድሕሪኡ፡ ብግብጻዊት ኣደ እንተ ተዓብየ’ውን፡ ንመበቆሉ ፈጺሙ ኣይረሰዖን። ንዕብራያዊ ስም ወዳ ስለ ዘይፈለጥናዮ፡ ንዕኡ ብቐሊሉ «ሙሴ» ኢልና ንፈልጦ። ዮካቤድ ሓደ ኣገዳሲ ትምህርቲ ትውክል፡ ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዓለም እግዚኣብሔር ዝፈርሕ ሰበይቲ ከመይ ክትከውን ከም ዘለዋ (ቲቶስ 2:3-5 ተመልከት)።
ነዛ እሙን ሰበይቲ ዮካቤድ ንርኣያ – ስማ «እግዚኣብሔር ክብሪ እዩ» ማለት እዩ። ብዛዕባ ህይወታ እቲ ንፈልጦ ውሑድ እንተኾነ’ውን፡ ክብሩ ከም ዘንጸባረቐት ይረአ። ዛንትኣ ኣብ ዘጸኣት 2:1-10 ይርከብ፡ ስማ ግና ኣብኡ ኣይተጠቕሰን (ዘጸኣት 6:20፡ ዘሁልቍ 26:59 ተመልከት)። ኣብኣ ኣብቲ ናይቲ ግዜ እቲ ክፉእ ዓለም ሓንቲ እግዚኣብሔር ዝፈርሕ ሰበይቲ ንረክብ፡ ከምኡ’ውን ሓደ ግሩም ስእሊ ንምግምጋም እዩ። እብራውያን 11 ብቐሊሉ ኣምላኽ ተግባራታ «ብእምነት» ከም ዝነበራ ይነግረና፡ ዘጸኣት ግና ብወዳ ዝተጻሕፈት ግሩም ዛንትኣ የቕርበልና – ብመንፈስ ኣምላኽ ከም ዝተመርሐ (2 ጴጥሮስ 1:21 KJV)።
ቘልዓ ወለደት
ንብብ፡ «ሓደ ሰብኣይ ድማ ካብ ቤት ሌዊ ኸደ፡ ሓንቲ ጓል ሌዊ ድማ ወሰደ። እታ ሰበይቲ ድማ ጠነሰት፡ ወዲ ድማ ወለደት» (ዘጸኣት 2:1-2)። ብዘይካ እቲ ዘስካሕክሕ ባርነት፡ ሓደጋ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ዘይእግዚኣብሔራዊ ሕብረተሰብ ዘሎ ጭካኔ ህይወት፡ ኣምራምን ዮካቤድን ሰለስተ ደቅስ ነበሮም። ሳልሳይ ኣብ ግዜ «ናይ ሞት ድንጋጌ» ተወሊዱ፡ ይኹን እምበር፡ ኣብቲ ዘሰቅቕ ኩነታት፡ ነቲ ቘልዓ ወለድዎ! እምነትን ተግባራትን እዛ ሰበይቲ ክርስትያናት ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዘይጥዑም፡ ዘይእግዚኣብሔራዊ ኩነታት’ውን ደቅስ ክወልዱ ከም ዘለዎም ኣእሚኑኒ። ድሕሪ ኹሉ፡ ህዝቢ ጐይታ ንሰማይ ደቅስ እንተ ዘይወሊዱ፡ ንክብሪ ኣምላኽን ህዝቡን ዘርእን መንፈሳዊ መራሕትን መን ክወልድ ንጽበ?
ምክልኻል ዘድለዮ
ብምቕጻል፡ ንብብ፡ «ጽቡቕ ቘልዓ ምዃኑ ምስ ረኣየቶ ድማ፡ ሰለስተ ወርሒ ሓበኣቶ» (ቍ.2)። ያኢ ኩሉ ኣደ ንቘልዓኣ ፍሉይ ገይራ ትርእዮ። እታ እሙን ዮካቤድ ብዛዕባ ወዳ ፍሉይ ነገር ርእያዶ? ካብ ግብሪ ሃዋርያት 7:20 ንሱ «ብጣዕሚ ጽቡቕ» – ወይ «ንኣምላኽ ጽቡቕ» ከም ዝነበረ ንምሃር። ዮካቤድ እዚ ፍሉይ ቘልዓ ምዃኑ ክትፈልጥ ነይርዋ፡ ንርእሳ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብኡ ዝዓቢ ድማ፡ ንጐይታ ፍሉይ ምዃኑ። ኩሉ ኣደ ንነፍሲ ወከፍ ደቃ ክትርእየሉ ዝግባእ እዚ እዩ፡ ኣብ ቅድሚ ጐይታ ብጣዕሚ ፍሉያት ከም ዝኾኑ (ሉቃስ 18:16)።
ኩሉ ቘልዓ በረኸት ካብ ጐይታ ምዃኑ (መዝሙር 127:3)፡ ከምኡ’ውን ኩሉ ኣደ ንፍቑር ዘርኣ ካብ ኩሉ ዝኽእል ሓደጋታት ንምክልኻል ከም እትምነይ ክንሰማማዕ ንኽእል ኢና። እዚ ኣብ ዛንታ ዘጸኣት ፍሉይ ስርሓ ዝነበረ ይመስል እንተኾነ’ውን፡ ስርሓ ብድጋፍን ብስምምዕነትን ምስ ሰብኣያ ኣምራም ከም ዝፈጸመቶ ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ። እዚ ኣብ እብራውያን 11:23 ብፍጹም ንጹር ተገይሩ ኣሎ።
ሙሴ ምስ ተወልደ፡ ወለዱ ጽቡቕ ቘልዓ ምዃኑ ስለ ዝረኣዩ፡ ንትእዛዝ ንጉስ ኣይፈረሁምን እሞ፡ ብእምነት ሰለስተ ወርሒ ሓበእዎ።
መጽሓፍ እብራውያን ዮካቤድ ብሓባራዊ እምነት እዚኦም ሰብ ሓዳር ከም ዝሰርሐት ምርግጋጹ ክንደይ ግሩም እዩ። ንሳ ኣብ ውሽጢ ቤት ብትሕቲ መሪሕነት ሰብኣያ እቲ ዝተመዘዘት «ሓላፊት ክፍሊ ገዛ» ዝነበረት ትመስል። ንሱ ንእሙናት ክእለታ ክቡር ገይሩ ክርእያ ነይርዎ፡ ከምኡ’ውን ንመሪሕነት ገዛኣ ናብኣ ክእምኖ ክኢሉ እዩ (ምሳሌ 31:10-31 ተመልከት)። ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዓለም እግዚኣብሔር ዝፈርሕ ሰበይቲ ብምዃን ንኻልኦት ክንደይ ግሩም ኣብነት እያ! ስለዚ ንሳ ነቲ ቘልዓ ንሰለስተ ወርሒ ብፍጹም እምነት ሰብኣያ ከምኡ’ውን ብእምነት ኣብ ጐይታ ሓበኣቶ።
ግናኸ እቲ ቘልዓ ናብ ሞት ክኸይድ ነይርዎ
«ምሕባእ ምስ ኣበያ ድማ፡ ሓንቲ ሳጹን ካብ ሸምበቆ ሰርሓትሉ፡ ብጭቃን ብቕጥራንን ለበጠቶ፡ ነቲ ቘልዓ ድማ ኣብኡ ኣእተወቶ፡ ኣብ ጸምበለል ከኣ ኣብ ገምገም ሩባ ኣንበለቶ» (ዘጸኣት 2:3)። ኣብ መጽሓፉ ብዛዕባ ዘጸኣት (Believer’s Bookshelf – ካናዳ)፡ ለስሊ ግራንት ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «ኩሉ ወላዲ ኩሉ ዝተወልደ ቘልዓ ካብ ልደቱ ጀሚሩ ብፍርዲ ሞት ከም ዘሎ ክፈልጥ ኣለዎ (ብሰንኪ ሓጢኣት)። ብእምነት፡ እቲ ኣማኒ ንነፍሲ ወከፍ ቘልዓ ብምስዋእ ናብ ጐይታን ናብ ዋጋ ሞቱ ጥራይ ቘልዓ ክድሕን ዝኽእለሉ ቦታ ሞት ከም ዘእትዎ ክገብር ኣለዎ።»
እዚ ዮካቤድ ዝተረድኣቶ ነገር ይመስል። ንሳ ንፍርዲ ሞት ፈርኦን ኣብ ልዕሊ እቲ ቘልዓ፡ ከምኡ’ውን ሰይጣን፡ ንሱ ድማ ስልጣን ሞት ዝነበሮ፡ ድሕሪ እዚ ገዛኢ እዚ ከም ዝነበረ (እብራውያን 2:14) ፈሊጣ። ብእምነት ምእዛዝ ንወዳ ኣብ ሩባ ኣባይ ከተንብሮ ክኢላ። ልክዕ ከምቲ ኖህ ብማይ ማይ ኣፍላግ ብደሓን ኣብ ሳጹኑ ዝሓለፈ፡ ከምኡ’ውን ንእሽቶ ቘልዓኣ ብተመሳሳሊ ክከላኸለሉ ይኽእል ነበረ። እታ ንእሽቶ ሳጹን ሸምበቆ ነቲ ቘልዓ ሒዛቶ፡ እቲ ጭቃን ቕጥራንን (ዘፍጥረት 6:14) ድማ ንማይ ኣይኣተወን። ዮካቤድ ብዚ ተግባር እምነት እዚ ክንደይ ግሩም ትምህርቲ እያ እትምህር፡ ንንእሽቶ ደቅና (ከምኡ’ውን እናዓበዩ ከለዉ ክንቅጽል) ናብ ሓለዋ ጐይታ ንምስዋእ – ኣብ ኢድ ዘለኣለማዊ ክከላኸለሎም፡ ከምኡ’ውን ብደም ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ክዕቀቡ፡ ንሱ ድማ ክሳዕ መወዳእታ ንምድሓን ዝኽእል እዩ (እብራውያን 7:25)።
ካብኡ ድማ እንደገና ተቐበለቶ
«ጓል ፈርኦን ድማ ንዮካቤድ፡ ነዚ ቘልዓ እዚ ወሲድኪ ኣጥብይለይ፡ ኣነ ድማ ደሞዝኪ ክህበኪ እየ፡ በለታ። እታ ሰበይቲ ድማ ነቲ ቘልዓ ወሲዳ ኣጥበየቶ። እቲ ቘልዓ ድማ ዓበየ፡ ናብ ጓል ፈርኦን ድማ ኣምጽኣቶ» (ዘጸኣት 2:9-10)። ዮካቤድ ነቲ ሕጻን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽራ ከላ፡ ኣብቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዓመታት ንወዳ ኣጥበየቶ። ሙሴ ናብ ግብጻዊ ቤተ መንግስቲ ምስ ተወሰደ ክንደይ ዕድመ ከም ዝነበሮ ብልክዕ እንተ ዘይፈለጥና’ውን፡ እቲ ምስኡ ዝነበራ ግዜ ብዛዕባ ኣምላኽን ህዝቡን ኣብ ልቢ ወዳ መንነት ንምስራዕ ብእዛ እሙን ኣደ ተጠቒማ ክትከውን ኣለዋ። እዚ ትምህርቲ እዚ ቅድሚ ዝኾነ ቘልዓ ብትምህርታዊ ስርዓት ምጥላቡ ኣገዳሲ እዩ፡ እቲ ስርዓት ድማ ንጐይታ ኣይፈልጥን፡ ንሓቂ ኣምላኽ ድማ ብፍልስፍና ሰብ ተኪኡዎ እዩ (ቆሎሴ 2:8)። ኩሉ ኣቦ ንደቁ ብመንገዲ ምድሓንን ትምህርቲ ክርስቶስን ምምሃር ሓላፍነት ከም ዘለዎ ክንፈልጥ ኣለና (ዘዳግም 6:6-7)፡ እዚ ብዙሕ ስራሕ እዚ ኣብ ኣደ ኣብ ገዛ ከም ዝወርድ (ከምኡ’ውን ፍሉይ መሰል እዩ) – ብፍላይ ምስ ንኣሽቱ ደቅስ። ብርግጽ፡ ዮካቤድ ኣብዚ ፍሉይ ቦታ እዚ ተዋፊራ ከም ዝነበረት ክንገምት ንኽእል፡ ከምኡ’ውን ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዓለም እግዚኣብሔር ዝፈርሕ ሰበይቲ ከመይ ክትከውን ከም ዘለዋ ኣዝዩ ጽቡቕ ኣብነት ክትከውን እያ። ጽልዋኣ ኣብ ምዕባይ ወዳ ቅድሚ እቲ ቘልዓ ናብ ኣደኡን ናብ ጣኦታዊ ግብጻዊ ጽልዋኣን ምውሳዱ ኣይተራእየን ይኸውን፡ ግናኸ ዮካቤድ ንቘልዓኣ ከተምህር ከምኡ’ውን ናብ ሓለዋ ጐይታ ከተፍቅዶ ትኽእል ነበረት፡ ኣበርክቶኣ ሓደ መዓልቲ ከም ዝኽፈል ብምእማን። ትምህርታ ድሕሪ ዓመታት ብሩህ ኮይኑ ተራእየ፡ ሙሴ ብእምነት፡ ምስ ዓበየ፡ ወዲ ጓል ፈርኦን ክበሃል ኣበየ፡ ብኣንጻሩ ምስ ህዝቢ ኣምላኽ መከራ ንምቕባል መረጸ (እብራውያን 11:24-25)።
ያኢ ካብ ምጽናዕ ዮካቤድ – ሓንቲ ኣብነታዊት ሰበይቲ፡ ሰበይትን ኣደን – ካልኦት ትምህርቲታት ክንመሃር ንኽእል ኢና። ኣብነታ ንብዙሓት ከምኣ ክኾኑ፡ ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዘይእግዚኣብሔራዊ ዓለም እግዚኣብሔር ዝፈርሓ ሰበይቲ ክኾኑ የተባብዕ!
