ወረራታት ኢያሱ ከምኡ'ውን መንፈሳዊ ውግእ ክርስትያን

ኣብ ምድረበዳ

ምዉታት ሰባት ኣይዋግኡን። ኣይክእሉን እዮም። ብኣንጻሩ ህያዋን ክዋግእዎም ዘለዎም ጸላእቲ ኣለዉዎም። ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም እዞም ተጻረርቲ ባክተርያ፣ ቫይረስን ካልኦት ሕማም ዘስዕቡ ኣካላትን የጠቓልሉ። ኣብ ዝዓበየ ደረጃ ሰራዊት ንሓድሕዱ ክዋጋእ ንርኢ። ነፍሲ ወከፍ ንጥዕና ሰብ ወይ ንብልጽግና ሃገር ብምጥፋእ ላዕለዋይ ኢድ ንምርካብ ቀንዲ ዕላማ ኣለዎ። ውግእ ክካየድ ከሎ፣ ናብ ጥፍኣትን ሞትን የብጽሕ።

መንፈሳዊ ዓለም ከምኡ እዩ ግን ፍልይ ዝበለ እዩ። ኣብ ተፈጥሮ፣ ህይወት ቅድሚት ትመጽእ ሞት ድማ ይስዕባ። ኣብ መንፈሳዊ ዓለም፣ ሓደ ሰብ ብሞት ይጅምር ህያው ድማ ይኸውን፦ «ንኣኻትኩም ድማ ብበደልን ብሓጢኣትን ምዉታት ከለኹም ህያዋን ገበረኩም» (ኤፌሶን 2:1 ኣምሓርኛ መጽሓፍ ቅዱስ)። ኣብ ክልቲኡ ዓለም ሰብ ንምውጋእ ህያው ክኸውን ኣለዎ፣ ዝያዳ ጥዑይ ወይ ዝያዳ ብርቱዕ ዝኾነ፣ ዕድል ምዕዋት ዝሓሸ እዩ። ከምኡ'ውን ብመንፈስ፦ ዝያዳ ብርቱዕ ክርስትያን ንዝኸበዱ መጥቃዕትን ንቐጻሊ ውግእን ንምጽዋር ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ይርከብ።

ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ታሪኻዊ ፍጻሜታት ንሞራላዊ ወይ መንፈሳዊ ትምህርቲ ንምምሃር ብዙሕ ግዜ ይጥቀሙ። ሮሜ 15:4 ከምዚ ይብል፦ «እቲ ቕድሚ ሕጂ እተጻሕፈ ዘበለ ዅሉ ንትምህርትና እዩ እተጻሕፈ፣ ምእንቲ ብትዕግስትን ብምጽንናዕ ቅዱሳት ጽሑፋትን ተስፋ ኺህልወና።» በዚ መረዳእታ እዚ ናይ ኢያሱ ውግኣት ንዓና ኣገዳሲ ትምህርቲ እዩ። ንተመክሮታቱ ብግቡእ ንምምጥጣን ብብርሃን ኤፌሶን 6:12 ክንገብሮ ኣለና፦ «እቲ ንሕና እንዋግኦ ዘሎናስ ምስ ስጋን ደምን ኣይኰነን፣ ምስ ገዛእትን ስልጣናትን ምስቶም ገዛእቲ ጸልማት እዛ ዓለም እዚኣን ምስ መናፍስቲ እከይን ኣብ ሰማያዊ ስፍራ ዘለዉን እዩ እምበር።»

እቲ ቐዳማይ ወረራ ናቱ ኣይነበረን

ብመንፈሳዊ ኣዘራርባ እቲ ንምእመን ዝኸውን ቀዳማይ ወረራ ናቱ ኣይኮነን፣ የግዳስ ኣብ መስቀል ብዛዕባኡ እተፈጸመ እዩ፣ ምእንቲ ኣብ ክርስቶስ ህያው ክኸውን። ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ ሞት ዓዋቲ እዩ፣ ብእምነት ናብኡ ዝመጹ ዅሎም ሓድሽ ህይወት ይቕበሉ፣ ከምቲ ኣብ ሓድሽ ኪዳን እተገልጸ «እንደገና እተወልዱ» (ዮሃንስ 3:3)።

ኢያሱ ሰብ እምነት ብምዃኑ፣ ናይ ብሉይ ኪዳን ምእመን ነበረ። ብታሪኽ ስራሕ ኣድሓኒ ኣብ መስቀል ድሕሪ እቲ ኢያሱ ዝነበረሉ ግዜ እዩ ነይሩ፣ ግን ዋጋኡ ንኣምላኽ ቅድሚ ሕጂ ይፍለጥ ነበረ (ሮሜ 3:25 ኣስተብህል።) ዓወት ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ ሞት ኢያሱ ነቲ ሎሚ ንዓና ዝህበና ህይወት በረኸት ክጥዕም ኣፍቀደሉ። ኣብ ስጋዊ ህይወት ኢያሱ፣ ብምሳሌ፣ ነቲ ናይ ምእመን ቐጻሊ ግርጭታት ንርኢ። እዚ ድማ ንመጀመርታ ግዜ ብዛዕባ ኢያሱ ኣብ ዘጸኣት 17 እንተንብብ፣ ሙሴ ንኣማሌቅ ክዋግእ ምስ ኣዘዞ የጠቓልል።

ምስ ኣማሌቅ ዝነበረ ግርጭት

ኣማሌቅ ወዲ ወዲ ኤሳው ነበረ። ኣማሌቃውያን ካብ ስድራቤት ኣምላኽ ወጻኢ ነበሩ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ድማ ከም ዓይነት «ስጋ» ይርኣዩ። ስጋ ምስ ኣምላኽ ጽልኢ ኣለዎ፦ «ስጋ ንመንፈስ ይምነ፣ መንፈስ ድማ ንስጋ» (ገላትያ 5:17)።

እቲ ምስ ኣማሌቅ ዝነበረ ውግእ ኣብ ምድረበዳ ቅድሚ ህዝቢ ኣምላኽ ናብ ምድሪ ተስፋ ምእታዎም እዩ ነይሩ። እቲ ግርጭት ምእመን ኣብዛ ዓለም እዚኣ ኣብ መላእ ጉዕዞኡ፣ ካብ መዓልቲ ምድሓን ክሳዕ ናብ ሰማይ ምውሳዱ፣ ክዋግኦ ዘለዎ ነገር የርኢ።

ዘጸኣት 17:8-13 ንርአ እሞ ኣብቲ ፍቕድታት ክንሓልፍ ከለና ገለ ነጥብታት ነውጽእ።

ሽዑ ኣማሌቅ መጺኡ ኣብ ረፊዲም ምስ እስራኤል ተዋግአ (ዘጸኣት 17:8)። ስጋ ንምእመን ከጥቅዕ ከም ዝኽእል ይሕሰብ። «ሙሴ ድማ ንኢያሱ በሎ፦ «ሰብ ምረጸልና እሞ ወጺእካ ምስ ኣማሌቅ ተዋጋእ። ጽባሕ ኣነ ኣብ ርእሲ ኲርናዕ ኮይነ በትሪ ኣምላኽ ኣብ ኢደይ ሒዘ ክቐውም እየ» (ዘጸኣት 17:9)። ክርስትያን ክዋጋእ ተኣዚዙ እዩ። ይኹን እምበር፣ እቲ ግርጭት ብምእመን በይኑ ክዋጋእ ኣይከኣልን። ሓይሊ ንውግእ ካብ ላዕሊ ይመጽእ፣ ከምቲ ሙሴ በትሪ ኣምላኽ ኣብ ርእሲ ኲርናዕ ሒዙ ዝነበረ። «ኢያሱ ድማ ከምቲ ሙሴ ዝበሎ ገበረ፣ ምስ ኣማሌቅ ድማ ተዋግአ። ሙሴን ኣሮንን ሑርን ድማ ናብ ርእሲ ኲርናዕ ደየቡ» (ዘጸኣት 17:10)። እቲ ምስ ስጋ ዝግበር ውግእ ሓቀኛ እዩ – እዚ ናይ ሰይጣን መጥቃዕቲ ኣይኮነን፣ የግዳስ ካብ ውሽጥና ዝመጽእ እዩ፣ ብምኞትና ንዝደለናዮ ኣብ ዝደለናዮ ግዜ ንምርካብ ዝምገብ እዩ።1 እዚ ተግባር ስጋ እዩ! «ኰነ ድማ፣ ሙሴ ኢዱ ምስ ኣልዓለ፣ እስራኤል ዓወተ፤ ኢዱ ምስ ኣውረደ ድማ፣ ኣማሌቅ ዓወተ» (ዘጸኣት 17:11)። ሰብኣዊ ዓይነታት፣ ንሙሴ ዝርከብዎ፣ ምስቲ ኣንጻር ዓይነት፣2 ወይ ከምቲ ዝውክሉዎ – ኣብዚ ጉዳይ እዚ ጐይታና የሱስ – ፍጹማት ከም ዘይኮኑ ክንርኢ ኣለና። «ግን ኣእዳው ሙሴ ኸበዳ፤ ስለዚ ሓንቲ እምኒ ወሲዶም ኣብ ትሕቲኡ ኣንበሩ፣ ንሱ ድማ ኣብኣ ተቐመጠ። ኣሮንን ሑርን ድማ ኣእዳዉ ደገፉ፣ ሓደ ኣብ ሓደ ወገን፣ እቲ ሓደ ድማ ኣብ ካልእ ወገን፤ ኣእዳዉ ድማ ክሳዕ ምዕራብ ጸሓይ ጸንዑ» (ዘጸኣት 17:12)። ኣብዚ ውግእ እዚ ኣብ ወገን ኣምላኽ ኣርባዕተ ሰባት ተሰይሞም ኣለዉ፣ ነፍሲ ወከፎም ከፊላዊ ገጽ ናይ ስራሕ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ይፍጽሙ። መምህር መጽሓፍ ቅዱስ ኤል. ኤም. ግራንት3 ከም ዝገለጸቶ፦ ኢያሱ «ክርስቶስ ኣብ ውሽጥኹም፣ ተስፋ ክብሪ» (ቆሎሴ 1:27) ዝብል ዓይነት እዩ። ንሱ በይኑ ብሓይሊ መንፈስ ኣምላኽ ንኽፉእ ክስዕር ይኽእል። ሙሴ ኣብ ርእሲ ኲርናዕ በትሪ ኣምላኽ ኣብ ኢዱ ሒዙ ዝነበረ፣ ናይ ክርስቶስ ኣብ ክብሪ፣ ዓቢ ኣማላዲ ንህዝቡ፣ ዝውክል እዩ። እዚ ክርስቶስ ኣብ ውሽጥና ኣይኮነን ግን ክርስቶስ ኣብ ላዕሌና፣ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ንዓና ዘማልድ እዩ። ኣሮንእቲ ሊቀ ኻህናት፣ ንክርስቶስ'ውን ይውክል፣ ንሱ ሊቀ ኻህናት እዩ ንዓና ካብ ሓጢኣትን ካብቲ ክንፍተነሉ እንኽእል ውድቀትን ንምድሓን ዘማልድ (እብራውያን 2:17-18)። ኣብ መወዳእታ ድማ፣ ሑር«ጻዕዳ» ማለት እዩ፣ «የሱስ ክርስቶስ ጻድቕ» ዝብል ዓይነት እዩ፣ ንሱ ምስ ኣቦና ኣማላዲና እዩ ሓጢኣት ምስ ገበርና (1 ዮሃንስ 2:1)። «ኢያሱ ድማ ንኣማሌቅን ንህዝቡን ብኣፍ ሰይፊ ሰዓሮም» (ዘጸኣት 17:13)። እቲ ውግእ ብኢያሱ ኣብዚ ግዜ እዚ ተዓዊቱ፣ ግን ሰለስተ ነገራት ኣስተብህል። ቀዳማይኣርባዕተ ሰባት፣ ዅሎም ብሓደ መገዲ ዓይነታት ክርስቶስ፣ ንዕኡ ንምግላጽ ቢያንስ ሓደ ድኹም ስእሊ ናይቲ ንጸላኢ ኣብ ውሽጢ ልብና – ምኞታት ስጋ – ንምግጣም ዝገበሮ ግሩም ስራሕ የድልዮም። ስለዚ፣ ነቲ ጐይታ የሱስ ንዓና ነዚ ዘሕዝን ጸላኢ ኣብ ውሽጥና ንምስዓር ዝህበና ፍጹም ምኽኣል ብምሉእ ክንውከሎ ንኽእል ኢና። ሽዑ እቲ ዓወት ናቱ ክኸውን እዩ፣ ናትና ኣይኮነን። ካልኣይውግእ ስጋ ፈጺሙ ኣይውዳእን – ኣማሌቃውያን እንደገና ኣብ ከነኣን ይርከቡ፤ ንህዝቢ ኣምላኽ ብቐጻሊ ይዋግኡ (መሳፍንቲ 6:3፤ 1 ሳሙኤል 14:48፤ 1 ዜና መዋእል 4:43)። ሳልሳይኢያሱ ንኣማሌቅን ንህዝቡን ከም ዝሰዓሮ ተመዝጊቡ ኣሎ። እዚ ድማ ውግእ ስጋ ኣብ ብዙሕ ግንባራት ክካየድ ከም ዘለዎ የርኢ። ካብቲ ናይ ምእመን ኣረጊት ባህሪ ዝመጹ ብዙሓት ምኞታት ወይ መፈንጠራታት ክስዓሩ ኣለዎም።

• ኢያሱ፣ ሰብ እምነት፣ ነዚ ግርጭት እዚ ጥራይ ኣይዓወተን ግን ኣብ መላእ ህይወቱ ዓዋቲ ኮይኑ ቀጸለ። ኣብቲ ብስሙ ዝጽዋዕ መጽሓፍ ብዛዕባ ውልቃዊ ውድቀት ዝገልጽ ነገር የለን። ስለዚ ዅሎም ክርስትያናት ክርስቶስ ኣብ ውሽጥና፣ ክርስቶስ ኣብ ላዕሌና፣ እቲ ሊቀ ኻህናትን ኣማላድን ዝኾነ ክርስቶስ፣ ኣብ ህይወትና ንስጋ ክስዕር ዝኽእል ንሱ ምዃኑ ክተኣማመኑ ይኽእሉ (ሮሜ 7:18-25 ርአ)።

ጽዕንቶ ብጾት

ኣብ ዶብ ምድሪ ተስፋ፣ ሙሴ 12 ሰባት ንምድሪ ከነኣን ኵሉ ንምስለላ መረጸ፣ ካብኣቶም ድማ ሆሴኣ ወዲ ኖን – ኢያሱ – ሓደ ነበረ (ዘሁልቍስ 13:8 ኣምሓርኛ መጽሓፍ ቅዱስ)። እዚ ስም እዚ «ብኣምላኽ ዝደሓነ» ከምኡ'ውን «ብኣምላኽ ዝተሓገዘ»4 ማለት እዩ። እዞም ሓረጋት እዚኣቶም ነፍሲ ወከፍ ምእመን ክወስዶ ዘለዎ መገዲ ይገልጹ። ምድሓን ኣብ ጐይታና ኣምላኽ ጥራይ እዩ፣ ሽዑ ሓይሊ ንክርስትያናዊ ህይወት ኣብ ሓገዝ ኣምላኽ ጥራይ ይርከብ።

ንዕኡ ንተልእኮ ምስ መረጾ፣ ሙሴ ስሙ ናብ የሆሹዋ (ዘሁልቍስ 13:16)፣ ወይ ኢያሱ፣ ዝብል ለወጦ፣ እዚ ድማ «እግዚኣብሔር ምድሓን እዩ» ማለት እዩ። እዚ ድማ ናይ ኢያሱ መርሖ ኮይኑ፣ ንውግኣት ከነኣን ጥራይ ዘይኮነ ግን ቅድሚ ሕጂ ንግርጭት ምስ ኣማሌቅ፣ ከምኡ'ውን ንዕኡ ኣብ ምምላሱ ናብ ሰፈር እስራኤል ድሕሪ ምሰለላ ከነኣን ዝጽበዮ ዝነበረ።

ውጽኢት ናይቲ ን40 መዓልታት ዝገበርዎ ምሰላ እናገለጹ፣ ዓሰርተ ካብቶም ሰለይቲ ንምድሪ ተስፋ ምውራር ኣዝዩ ሓደገኛ ምዃኑ ገለጹ። ጽዕንቶ ብጾት ነቲ ናይቶም ካልኦት ክልተ ሰለይቲ እምነት ክዓግቶ ምኸኣለ እንተደኣ ምስ ህዝቢ ክሰማምዑ ደልዮም ነይሮም። ይኹን እምበር፣ ኢያሱን ካሌብን ሒደት ጸብጻብ ኣቕረቡ ምኽንያቱ ኣብ ተስፋታት ኣምላኽ ክእመኑ እምነት ነበሮም። ብጐይታ ብዘይጽዕንቶ ህዝባዊ ርእይቶ ንኸይድብሉ ብምሕጋዞም፣ ንዕኡ ምድሓኖምን ሓይሎምን ኮይኑ ደው ክብሉ ረኸብዎ። ከምኡ ብምግባሮም፣ ብጐይታ ተባረኹ። ብዛዕባ እቶም ካልኦት ሰለይቲ ድማ፣ ጐይታ ብፍርዲ ቐተሎም (ዘሁልቍስ 14:36-38)።

ኣምላኽ ኣብ ኵሉ ኩነታትን ኣብ ኵሉ ግዜን ምድሓን እዩ፣ ንኢያሱ ከምኡ'ውን ንምእመን ሎሚ!

መወዳእታ ሓሳባት

ውግኣት ኢያሱ ብዙሓት ኣገደስቲ ሓቅታት ናይ መንፈሳዊ ዓለም ከምህረና ይኽእል፦

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብመንፈስ ምዉት ኮይኑ ይጅምር፣ ስለዚ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብኡ ንምንባር ህያው ክኸውን ኣለዎ። እዚ ድማ ብስራሕ ክርስቶስ ጥራይ ክፍጸም ይኽእል፣ ንሱ በይኑ ሓድሽ ህይወት ክፈጥር ይኽእል። 1 ቈረንቶስ 15:22 ከምዚ ይብል፦ «ከምቲ ዅሉ ብኣዳም ዝመውት፣ ከምኡ'ውን ዅሉ ብክርስቶስ ህያው ኪኸውን እዩ» (ኣምሓርኛ መጽሓፍ ቅዱስ)። ኤፌሶን ድማ ይውስኽ፦ «ንኣኻትኩም ድማ ብበደልን ብሓጢኣትን ምዉታት ከለኹም ህያዋን ገበረኩም» (ኤፌሶን 2:1)።

• ውግእ ስጋ – እቲ ካብ ውሽጥና ዝመጽእ መጥቃዕቲ – ብናይ ገዛእ ሓይልና ክዕወት ኣይከኣልን። ኣብዚ'ውን፣ ስራሕ መንፈስ ክርስቶስ እዩ። ክርስትያን ካብቲ ናይ «ርእሱ» ዝኾነ ነገር ባዶ ክኸውን ኣለዎ ምእንቲ ንዕኡ ሓይሊ ንውግእ ንኽህብ።
• ባህርያት ኣምላኽ፣ ከምቲ ኣብ ስማት ኢያሱ እተገለጹ፣ ንነፍሲ ወከፍ ምእመን ይርከቡ። ኣብ መላእ ጉዕዞ ምድረበዳ ክርስትያን፣ ንሱ ብሓቂ እቲ ንዘለኣለም ዘድሕን በይኑ እዩ፣ ኣብ ኵሉ ገጽ ናይ ግርጭት ስጋ ምእመን ሓጋዚ እዩ፣ ከምኡ'ውን ካብ ሓይሊ ሓጢኣትን ፍርድኡን ኣድሓኒ እዩ።
• መወከሲታት

1. ሓሳባት ብዛዕባ መጽሓፍ ዘጸኣት ብለስሊ ኤም. ግራንት፣ ገጽ 74።
2. ብቐደም ምልክት ወይ ዓይነት ዝተመሰለ ወይ ዝተለለየ (Your Dictionary)።
3. ሓሳባት ብዛዕባ መጽሓፍ ዘጸኣት ብለስሊ ኤም. ግራንት፣ ገጽ 74።
4. ኵሉ ትርጉም ስማት ካብ The Name Meaning እዩ።

ክርስቶስ ንኵሉ ውግኣትና ምስ ሓጢኣት መልሲ እዩ። ኣብኡ በይኑ እዩ እቲ ንዓወት ዘድልየና ሓይሊ። ካብ መከራና እንታይ ዕረፍቲ ንረክብ፣ ንዕኡ ብምሉእ ምስ ሃብናዮ ብሓይሉ ካብ ባርነት ሓጢኣት ንኸድሕነና እንታይ ዓወት ንረክብ! «ሕጊ መንፈስ ህይወት ኣብ ክርስቶስ የሱስ ካብ ሕጊ ሓጢኣትን ሞትን ሓራ ገይሩኒ እዩ እሞ። እቲ ሕጊ ብስጋ ድኹም ስለ ዝነበረ ኺገብሮ ዘይከኣለ፣ ኣምላኽ ወዱ ብምልኣኽ ብምስሊ ስጋ ሓጢኣት፣ ብዛዕባ ሓጢኣት፣ ሓጢኣት ኣብ ስጋ ኸም ዝቘነነ፣ እቲ ጽድቂ ሕጊ ድማ ኣብቶም ብስጋ ዘይኮነስ ብመንፈስ እንመላለስ ምእንቲ ኺፍጸም» (ሮሜ 8:2-4 ኣምሓርኛ መጽሓፍ ቅዱስ)። ኣብ ገዛእ ርእስና ዝኾነ እምነት ክሳዕ እንሕዝን ብናይ ገዛእ ሓይልና ክሳዕ እንዋጋእን፣ ንዕኡ ብሓይሊ ብመንፈሱ ኣብ ህይወትና ካብ ምዕያይ ጥራይ ነዐግቶ። ክርስትያን ሓይሊ የብሉን ኣብ ገዛእ ርእሱ ፍረ ንምፍራይ፣ እኳ ደኣ ኣብ ሓድሽ ባህሪ ክገብር ይምነ። ኵሉ ውግኡ ብናይ ገዛእ ሓይሉ ብዘሕዝን ውድቀት ጥራይ ይውዳእ። ግን ሓይሊ ዘይብሉ ምዃኑ ምስ ተረድአ፣ ውግኡ ምስ ገደፈ ናብ ጐይታ ምስ ጠመተ፣ ሓይሊ ካብኡ ብመንፈስ ቅዱስ ይውሕዝ ንሓጢኣት ንምስዓርን ኣብ ህይወቱ ፍረ ንምፍራይን፣ በዚ ድማ ሓጎስን ሰላምን የምጽእ። —ኢ. ሲ. ሃድሊ፣ ካብ ናይ ምእመን ክልተ ባህርያት፣ ካብ ዝርከብ ብሮሹር ጸጋን ሓቅን።