ትምህርትታት ካብ ኢግዳልያን ረካባውያንን ኣብ ኤርምያስ 35

ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝርከቡ ፍጻሜታት

ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣርባዕተ ሰባት ሰባት ኣምላኽ ተባሂሎም እኳ እንተተፈልጡ፡ ስሞም ግና ኣይተጠቕሰን።

እቲ ንኤሊ ብእኩይ ተግባር ደቁ ዝገሰጾ ሰብኣይ (1 ሳሙኤል 2:27)፡ እቲ ካብ ይሁዳ ንየሮብዓም ዝገሰጾ ሰብኣይ (1 ነገስት 13:1)፡ እቲ ንኣሃብ ንሶርያውያን ከም ዚስዕሮም፡ ምኽንያቱ ንኣምላኽ ስለ ዝሰሓቑ (1 ነገስት 20:28)፡ እቲ ንንጉስ ኣማጽያ ካብ እስራኤል ቅጽበታዊ ሰራዊት ከይቀጽር ንኤዶም ኪዋጋእ ዝነገሮ ሰብኣይ (2 ዜና መዋእል 25:7)።

እዞም ሰባት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ስሞም ዘይተጠቕሰ ምዃኑ፡ ንጐይታ ምግልጋል ካብ ሰባት ምፍላጥ ዝያዳ ኣገዳሲ ምዃኑ የርኢ። ጳውሎስ እዚ ንጐይታ ከመይ ከም እነገልግል ዚመርሕ ጽቡቕ ስርዓት ምዃኑ ኣፍሊጡ፡ «ዝገበርኩምዎ ዘበለ ዅሉ ብቓል ይኹን ብግብሪ፡ ዅሉ ብስም ጐይታ የሱስ ግበሩ፡ ብእኡ ኸኣ ንኣምላኽ ኣቦ ኣመስግኑ» (ቈሎሴ 3:17 NKJV)። ሰማያዊ ኣተሓሳስባ ምህላውና ምድራዊ ጽቡቕና የረጋግጽ።

ኣብ ብሉይ ኪዳን ብፍላይ ሰባት ኣምላኽ ተባሂሎም እተፈልጡ ሸሞንተ ካልኦት ሰባት ኣለዉ።

ሙሴ (ዘዳግም 33:1፤ እያሱ 14:6)፡

ቅድሚ ስጋዌ ዝነበረ ክርስቶስ (መሳፍንቲ 13:6)፡
ነብዪ ሳሙኤል (1 ሳሙኤል 9:6)፡
ሸማያ (1 ነገስት 12:22-23)፡
ነብዪ ኤልያስ (1 ነገስት 17:18)፡
ነብዪ ኤልሳእ (2 ነገስት 4:9)፡
ንጉስ ዳዊት (2 ዜና መዋእል 8:14)፡ ከምኡ እውን
ኢግዳልያ (ኤርምያስ 35:4)።
ነፍሲ ወከፍ ካብዞም ሰባት ንጐይታ ኣብ ምፍጻም መለኮታዊ ጽውዓኦም ብምሉኡ እሙናት ነበሩ፡ ስለዚ ድማ ሰባት ኣምላኽ ተባሂሎም ተጸውዑ። ከምኡ እዩ ኢግዳልያ፡ ንሱ ድሕሪ ውድቀት የሩሳሌም ነቡካድነጻር ንዅሎም ሓለውቲ ማዕጾን ላዕለዎት ሰበስልጣን ቤተ መቕደስን ምስ ቀተለ ሞይቱ ኪኸውን ይኽእል እዩ (ኤርምያስ 52:24-27)።

ትምህርቲ ኤርምያስ 35

ኣብ ኤርምያስ 35 ጐይታ ምስክርነት ኢግዳልያ ምስ እሙናት ረካባውያን ኣዋሃሂዱ፡ ንህዝቡ ኪዳን ኣገዳሲ መልእኽቲ ኣመሓላለፈ፡ እዚ ትምህርቲ እዚ ንዓና እውን ኪጠቕመና እዩ። የሆያቄም፡ ወዲ ዮስያስ፡ ንጉስ ነበረ፡ እዚ ኸኣ መልእኽቲ ኤርምያስ ኣብዛ ምዕራፍ እዚኣ ኣብ መንጎ 609ን 605 ቅ.ል.ክ. ከም ዝነበረ የርኢ። ኤርምያስ ናብ ረካባውያን ኪኸይድ፡ ምስኡ ኸኣ ናብ ሓንቲ ካብ ኣባይቲ ቤተ መቕደስ ኪኸዱ ኺሓትቶም ተኣዘዘ (ኤርምያስ 35:2)። እዘን ኣባይቲ እዚኣተን ንመኽዘን፡ ንኣኼባታት ምግባርን ከም መኖሪ ኣባይቲ ንካህናት ይጥቀማ ነበራ (1 ነገስት 6:5፤ 2 ዜና መዋእል 31:11፤ ነህምያ 13:7-9)። ከም ኣብርሃም፡ እቶም ዘላን ረካባውያን ኣብ ድንኳናት ይነብሩ ነበሩ። ካብ ቄናውያን ዝወረዱ ነበሩ (1 ዜና መዋእል 2:54-55)፡ ብሓፈሻ ኸኣ ኣብ ምድረ በዳ ነጌብ ይነብሩ ነበሩ (1 ሳሙኤል 15:6)፡ ግናኸ ነቡካድነጻር ነቲ ከባቢ ኣብ 598 ቅ.ል.ክ. ምስ ኣፈራርሖ ናብ የሩሳሌም ኪሰዱ ተገደዱ።

ኣገደስቲ ሰባት ካብቲ ዓሌት ንኤርምያስ ናብ ቤተ መቕደስ (ኤርምያስ 35:3)፡ ናብ ቤት ደቂ ሃናን፡ ወዲ ኢግዳልያ፡ ሰዓብዎ። እዛ ፍሉይ ቤት እዚኣ ናይ ክብሪ ቦታ ነበረት (ቁ.4)። ኣብ ጥቓ ቤት ሰበስልጣን ቤተ መቕደስን ኣብ ልዕሊ ቤት ማእሰያ፡ ሓደ ካብቶም ሰለስተ ሓለውቲ ማዕጾ ቤተ መቕደስ፡ ትርከብ ነበረት። ኣይሁድ ነዛ ቤት እዚኣ ሎሚ ሓደ ሰብ ምስ ኦቫል ኦፊስ ኣብ ዋይት ሃውስ ወይ ምስ ስቴት ኣፓርትመንትስ ኣብ ባኪንግሃም ፓላስ ዚኣስሮ ዓይነት ፍርሃት ኪርእይዋ እዮም። ማሕበራዊ ግጭት ዘላን ጓሶት ኣብ ቅድሚ ጽቡቕ ዝለበሱ ላዕለዎት ሰበስልጣን ምቕዋሞም ብሩህ ኪኸውን ነበረ፡ ግናኸ እዚ ናይ ኤርምያስ ምሳሌ ክፋል ኪኸውን ነበረ።

ኤርምያስ ንረካባውያን ኣቕሓ ወይንን ኩባያታትን ኣቕረበሎም፡ ኪሰትዩ ኸኣ ነገሮም፡ ግናኸ ኣበዩ (ቁ.5-6)። ስለምንታይ? ምኽንያቱ ኣቦኦም ዮናዳብ፡ ወዲ ረካብ፡ ቅድሚ ዘመናት ወይኒ ከይሰትዩ፡ ኣባይቲ ከይሰርሑ፡ ግራት ወይ ኣታኽልቲ ወይኒ ከይተኽሉ ኣዚዝዎም ነበረ (ቁ.6-10)። ቅዱሳት ጽሑፋት ዮናዳብ፡ ንየሁ ኣብ ምእላይ ኣምልኾ በዓል ካብ እስራኤል ዝሓገዘ (2 ነገስት 10:15-27)፡ እግዚኣብሔር ዝፈርህ ሰብኣይ ምዃኑ የርኢ።

ረካባውያን ምስ ደቂ ይሁዳ ተቖጺሮም ነበሩ፡ «እዚኦም እቶም ካብ ሄማት፡ ኣቦ ቤት ረካብ፡ ዝወጹ ቄናውያን እዮም» (1 ዜና መዋእል 2:55)። ብዮናዳብ፡ እቲ ሓያል ወዲ ረካብ፡ ፍሉይ ክብሪ ረኸቡ። ዮናዳብ ንንጉስ የሁ ድሕሪ ምጥፋእ እኩይ ቤት ኣሃብ ኪራኸቦ ወጺኡ ነበረ። እቲ ንጉስ ናብ ሳማርያ እናጋልበ ከሎ፡ «ሰላምታ ሃቦ [ንዮናዳብ]፡ ‘ልብኻ ኸም ልበይ ናብ ልብኻ ቅኑዕ ድዩ?’ በሎ። ዮናዳብ ከኣ፡ ‘እወ’ ኢሉ መለሰ። የሁ ኸኣ፡ ‘እንተዀይኑ፡ ኢድካ ሃበኒ’ በለ። ንሱ ኸኣ ኢዱ ሃቦ፡ ናብ ሰረገላኡ ኸኣ ኣውጽኦ። ድሕሪኡ ኸኣ፡ ‘ምሳይ ንዓ፡ ንቕንኣተይ ንእግዚኣብሔር ርአ’ በለ» (2 ነገስት 10:15-16)። ሃሪ ኣይረንሳይድ እቲ ኣብ መንጎ ንጉስ የሁን ዮናዳብን ዝነበረ ዘተ እንታይ ከም ዚገልጸልና የብርህ።

እቲ መደምደምታ የሁ ንዮናዳብ ንኣምልኾ የሆዋ ዝተወፈየን ንጣኦት ዝጸልእን ሰብኣይ ምዃኑ ጽቡቕ ገይሩ ይፈልጦ ነበረ። እቲ ፍርሃት ኣምላኽ ኣቦኡ ረካብ ኣብቲ ንወዱ እተዋህበ ስም ተገሊጹ ኣሎ፡ ትርጉሙ ኸኣ «የሆዋ ብነጻ ሃበ» ማለት እዩ። ምስቲ ቕንኣተኛ ግና ጨካን ንጉስ፡ ዮናዳብ ኣብ ቤተ መቕደስ ሳማርያ ቅድሚ ምቕትላቶም፡ ሓደ እኳ ኣገልጋሊ የሆዋ ምስ ኣምለኽቲ በዓል ከም ዘይተሓዋወሰ ኺርኢ ይእዝዝ ነበረ። ክሳዕ ኤርምያስ 35 ደጊም ኣይተጠቕሰን።

ረካብ ንዮናዳብ ንእግዚኣብሔር ኪፈርህን ንስልጣን ኬኽብርን መሃሮ፡ እዚ ውርሻ እዚ ኸኣ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ኣብ ዓሌቶም ተሰጋጊሩ። እሞ ኤርምያስ ረካባውያን ወይኒ ከም ዘይሰትዩ እንተፈለጠ፡ ዕላማኡ ኣብ ቅድሚኦም ምቕራቡ እንታይ ነበረ? ከምቶም ነበርቲ ይሁዳ ዘይኰነስ፡ ረካባውያን ንኣምላኽ ዝተሾመ ስልጣን ስለ ዘኽበሩ ንጐይታ ከም ዘሐጐስዎ ንምርኣይ ነበረ (ኤርምያስ 35:13-14)። ኣምላኽ ምስ ስልጣኑ ቅኑዕ ዝምድና ዘለዎም የኽብር፡ ብዝተፈላለዩ ምድራዊ ስልጣን ኣገባባት ድማ ንእኡ ምትእትታው የምህር። ረካባውያን ንመመርሒታት ኣቦኦም ዮናዳብ ተኣዚዞም ነበሩ፡ ስለዚ ኣምላኽ ኪባርኾም ቃል ኣተወ። ኤርምያስ ንምኽልካል ዮናዳብ ንምስታይ ወይንን ኣብ ኣባይቲ ምቕማጥን ቅኑዕ ምዃኑ ከም ዘይኣረጋገጸ ኣስተብህል። የግዳስ፡ ንደቂ ዮናዳብ ንትእዛዙ ስለ ዝተኣዘዙ የሞግሶም ነበረ።

ኣምላኽ ብዘላኒ ኣተሓሳስባ ረካባውያን ንህይወት ዝነበሮም እውን ተሓጒሱ ነበረ። ረካባውያን ኣብ ብኣምላኽ እተወገዘት ዓለም ኣይሰፈሩን ወይ ኣይሰፈሩን። የግዳስ፡ ከምቶም ሓላፍነት ዘለዎም ሰባት ይነብሩ ነበሩ። እዚ ንህዝቢ ኣምላኽ ዚስዕብዎ ጽቡቕ ኣብነት እዩ። ረካባውያን ሓቀኛታት እብራውያን ነበሩ፡ ማለት «ሓላፍነት ዘለዎም» ህዝቢ፡ ኣምላኽ ከኣ ብኣቶም ተሓጒሱ ነበረ። ብምስክርነቶም «ዓሌት ኣምላኽ» ተባሂሎም ኪጽውዑ ይኽእሉ ነበሩ። ምስክርነቶም ናይ እምነት ንዘይምእማን ይሁዳ ብርቱዕ ተጻራሪ ነበረ፡ እዚ ኸኣ ኣብዛ ምዕራፍ እዚኣ ዝተጠቕሱሉ ምኽንያት ኪኸውን ይኽእል እዩ። ካብ ዅሎም ኣባይቲ ቤተ መቕደስ፡ ኤርምያስ ንረካባውያን ናብ ቤት ደቂ ሃናን ምምርሑ ዘገርም እዩ። ደቂ ደቅቲ ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ኢግዳልያ፡ ምስ እሙናት ረካባውያን ብመለኮታዊ መገዲ ኣብ ቤት ኣምላኽ ተራኺቦም፡ ንዓመጸኛ ህዝቡ ሓባራዊ መልእኽቲ ኺጽሕፉ።

ስሩዕ ምስክርነት

እሞ እንታይ እዩ ንኢግዳልያ ሰብኣይ ኣምላኽ ዝገበሮ? ቀዳማይ፡ ንጐይታ ኣብ ቤተ መቕደስ ብእምነት ኣገልጊሉ ነበረ። ካልኣይ፡ እግዚኣብሔር ዝፈርህ ውርሻ ሓዲጉ፡ ደቂ ደቅቲ ኢግዳልያ ንጐይታ ይኸዱ ነበሩ – ንሳቶም ከም ኣቦኦም ኣብ ቤተ መቕደስ ይሰርሑ ነበሩ (ኤርምያስ 35:4)። ኣብነት ኢግዳልያ ምስ ኤሊን ሳሙኤልን ዝተጻረረ እዩ፡ ደቆም እኩያት ነበሩ – ክሳዕ ክንድዚ ደቂ ኤሊ ብኣምላኽ ተቐትሉ፡ ደቂ ሳሙኤል ከኣ ብእስራኤላውያን ተነጽጉ። ኢግዳልያ ሰብኣይ ኣምላኽ ተባሂሉ ይፍለጥ ነበረ፡ ተግባር ደቂ ደቁ ኸኣ ነዚ ሓቂ እዚ መስከረ።

ምህላው ረካባውያን ኣብ ሓንቲ ካብቶም ዝበለጹ ኣባይቲ ቤት ኣምላኽ ንዘይምእዛዝ ይሁዳ ብምስሊ ገሰጾ። ብኣንጻር ረካባውያን፡ ኣይሁድ ንነብያት ኣምላኽ ኣይሰምዑን ነበሩ፡ ካብ እኩይ መገዶም ኣይተመልሱን ወይ ካብ ጣኦት ኣምልኾኦም ኣይተነስሑን (ኤርምያስ 35:15-17)። ብውሽጢ ኺርአ ከሎ፡ ኣይሁድ ጽቡቕ ይመስሉ ነበሩ፡ ግናኸ ብልቦም ዓመጸኛታት ነበሩ፡ ስለዚ ድማ ፍርዲ ኣምላኽ ይግብኦም ነበረ። ረካባውያን ብኣንጻሩ ንዅሉ ትእዛዛት ኣቦኦም ዮናዳብ ተኣዚዞም ነበሩ። ከምኡ ስለ ዝገበሩ፡ ኣምላኽ ኣኽቢርዎምን ባሪኽዎምን። እዚ ቃል ኪዳን እዚ ተዋሂብዎም፡ «ዮናዳብ ወዲ ረካብ ኣብ ቅድመይ ዚቐውም ሰብኣይ ኣይሰኣንን ንዘለኣለም» (ኤርምያስ 35:19)። እዚ ረካባውያን ንወራር ባቢሎን ከም ዚድሕኑ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ገለ ዘርኢ ረካብ ንጐይታ ኸም ዚገልግሉን ምስኡ ሓድነት ከም ዚህልዎምን እውን ማለት እዩ።

ኢግዳልያን ረካባውያንን ሓደ ምስክርነት ነበሮም፡ ንደቆም ንኣምላኽ ኪፈርሁ፡ ንስልጣን ኬኽብሩን ንጐይታ ብምሉእ ልቦም ኪስዕቡን ኣዕበይዎም። ንሕና እውን፡ ከም ሰብኡትን ኣንስትን ኣምላኽ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ እግዚኣብሔር ዝፈርህ ውርሻ ንደቅና ንምሕላፍ ንጽዓር!

መወዳእታ ሓሳብ