ሳሙኤል ነብዪ
ኣብዚ ገጻት እዚ ብዛዕባ ሳሙኤል ነብዪን ኣገልግሎቱን ክንሓስብ ንደሊ። ካብ ኣዲኡ ሃና ክንጅምር ኣሎና፣ ስማ “ጸጋ” ማለት እዩ – እዚ ድማ ህዝቢ ኣምላኽ ኩነታት ምስ ዝበላሾ ብፍሉይ ዝደልዮ እዩ።
እቲ ናይ እስራኤል ዝኸፍአ ኩነታት፣ ሃና ከይተወልደት ዓመታት ቅድሚኡ እውን፣ ኣብ መጽሓፍ መሳፍንቲ ተጠቒሱ ኣሎ። ኣብኡ ብዛዕባ ሾብዓተ ግዜያት ውድቀት፣ ብፍላይ ብዛዕባ መራሕቲ እታ ሃገር፣ ነንብብ። እቲ መጽሓፍ ግን ጸጋ ኣምላኽ ብዝተፈላለየ መገዲን ኩነታትን ምትሕድዳስን ምምላስን ከም ዝህብ የርኢ። እዚ ጭብጢ እዚ ንመሳፍንቲ ሎሚ እውን ንዓና ኣገዳሲ፣ እንተላይ ኣተባባዒ፣ ይገብሮ።
ድሕሪ መሳፍንቲ መጽሓፍቲ 1ይ ከምኡ’ውን 2ይ ሳሙኤል ይስዕቡ። እዞም ክልተ መጽሓፍቲ እዚኦም ኣምላኽ ንህዝቡ ንጉስ ከም ዝህልዎም ከም ዝዳሎ የርእዩ። ብዛዕባ ንጉስ፣ ትምኒቱ ኣብ ዘዳግም 17:14-15 (ESV) ተገሊጹ ኣሎ፣ እዚ ድማ “ናብታ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ ዝህበካ ምድሪ ምስ መጻእካ፣ ወሪስካ ድማ ምስኣ ንበር፣ ሽዑ ‘ከም ኩሎም እቶም ኣብ ከባቢ ዝርከቡ ህዝብታት ንጉስ ኣብ ልዕለይ ክሰርዕ እየ’ እንተበልካ፣ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ ዝመርጾ ንጉስ ኣብ ልዕሌኻ ክትሰርዕ ትኽእል ኢኻ። ካብ ኣሕዋትካ ሓደ ንጉስ ኣብ ልዕሌኻ ክትሰርዕ ኣሎካ” ይብል። እዚ ድማ ጐይታ የሱስ ንጉስ ኮይኑ ምስ ዝነግስ ክፍጸም እዩ።
ሰብኣይ ሃና ኤልቃና፣ ስሙ “ኣምላኽ ገዚኡ” ማለት እዩ፣ ሌዋዊ ነበረ (1ይ ዜና መዋእል 6:26,34) እሞ ምስ ኣገልግሎት ኣምላኽ ኣብ መንጎ ህዝቢ እስራኤል ተተሓሒዙ ነበረ። በቲ ግዜ እቲ፣ እቲ ኣገልግሎት ኣብ ሺሎ ዝበሃል ቦታ፣ “ዕረፍቲ” ማለት እዩ፣ እቲ ድንኳን ብመሪሕነት እያሱ ተተኺሉሉ ኣብኡ ይምርኮስ ነበረ (1ይ ሳሙኤል 1:3፤ እያሱ 18:1)። ኣብኡ እውን ውድቀት ይፍጠር ነበረ፣ እዚ ድማ ብሰንኪ እቶም ክልተ ኣገልገልቲ ደቁ ናይ ሊቀ ካህናት ኤሊ ናብ ከቢድ ውድቀት ኣምርሐ። ንሳቶም ብግሁድ ብዘይስነ ምግባር (1ይ ሳሙኤል 2:22) ከምኡ’ውን ንኣምላኽ ዝግብኦ ብምውሳድ እቲ ዝበለጸ ናይ መስዋእቲ ንርእሶም ብምውሳድ ሰሪቖምዎ ነበሩ። ተግባራቶም ንሰባት ንኣገልግሎት ኣምላኽ፣ እንተላይ ነቲ ንኽብሩ ዝቐርብ መስዋእቲ፣ ንኽንዕቁ የብሎም ነበረ (ቁ.12-17)።
ኣብዚ ዓመታት እዚ፣ ሃና ንወዲ ንጐይታ ከተዕቢ፣ ኣብ ሺሎ ድማ ከገልግልን ከኽብሮን፣ ብጥልቂ ትጽዕር ነበረት። ንሳ ግን ክትሓርስን ውሉድ ክትወልድን ኣይከኣለትን፣ በዚ ምኽንያት እዚ ሰብኣያ ተወሳኺ ሰበይቲ ወሲዱ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ተግባር እዚ በቲ ግዜ እቲ ዘይተለምደ ኣይነበረን፣ ግን ካብ መጀመርታ እዚ ናይ ኣምላኽ ትልሚ ኣይነበረን (ዘፍጥረት 2:24 ተመልከት)።
ኣብራም ከም ሳራ ሰበይቱ፣ ከም ሃና ዝበለ ኩነታት ነበራ። ይኹን እምበር፣ ኣምላኽ ጣልቃ ኣትዩ ወዲ፣ ይስሃቅ፣ ሃቦም (ዘፍጥረት 16–21)። ብተመሳሳሊ፣ ድሕሪ ዓመታት ምጽባይን ምጽላይን፣ ሃናን ሰብኣያን ወዲ ወለዱ፣ ንሳ ድማ ሳሙኤል ኢላ ሰመየቶ። ብግቡእ፣ ስሙ “ብኣምላኽ ዝተሰምዐ” ወይ “ብኣምላኽ ዝተሓተተ” ማለት እዩ። እቲ ግቡእ ግዜ ምስ በጽሐ፣ ሃና ንወዳ ንእሽቶ ሳሙኤል ናብ ሺሎ ወሰደቶ፣ ኣብኡ ድማ ንጐይታ ብትሕትና ንሊቀ ካህናት ከገልግል (1ይ ሳሙኤል 1:24-28)። ሃና ዝዘመረቶ መዝሙር ምስጋናን ኣምልኾን (2:1-10) ምንባብ ልብኻ ዝትንክፍ እዩ፣ ወዳ ድማ ኣብ ሺሎ ንጐይታ የገልግል ነበረ (ቁ.11)።
ትምህርቲታት ካብ ቀዳማይ ኣገልግሎት ሳሙኤል
ባህሪ ንእሽቶ ሳሙኤልን ጥራት ህይወቱን ኣገልግሎቱን ምስ ደቁ ናይ ኤሊ፣ እቶም ፍርዲ ዝገጥሞም ዝነበሩ፣ ብግሁድ ይፈላለ ነበረ (ቁ.27-36)። ዓብዪ ትምኒት ሃና ወዳ፣ በቲ ዝበላሸወ ኩነታት ናይቲ ግዜ እቲ፣ ንጐይታ ብእምነት ከገልግል ነበረ – እዚ ድማ እቲ ንእሽቶ ሳሙኤል ዝገበሮ እዩ። ንሱ ንጐይታ የገልግል ነበረ፣ ንምህላዉ ብምግንዛብ፣ ክዳን ካህን ለቢሱ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ቅድሚ ሊቀ ካህናት ኤሊ፣ እቲ ምስ ደቁ ዘሎ ፍልልይ ዝተዓዘበ ይመስል (2:11,18, 3:1-9)።
እንታይ ዝበለ ጽቡቕ ኣብነት ንወለዲ መንእሰያት! ንመጀመርታ ናይ 1ይ ሳሙኤል ብጥንቃቐ ንኸንብብ ንተባብዕ፣ ንጐይታ ድማ ኣብዚ ምዕራፋት እዚ ዝርከብ ዝርዝራት ክንመሃሮ እንኽእል ትምህርቲታት ከርእየና ንሓትት። ቁርጺ ምዃን ሃናን ጸሎታታን ኣብ ወዳ ጽልዋ ነበሮ፣ ንሱ ድማ ሰብ ጸሎት ኮነ (7:5, 8:6, 12:19-23)። ካብ ንእስነቱ ጀሚሩ፣ ሳሙኤል ንጥቕሚ ኣምላኽ ክሓስብ ዝሰልጠነ ኣገልጋሊ ነበረ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣምላኽ ተማሂሩ፣ ወሃቢ ቃል ኣምላኽ፣ ወይ ነብዪ፣ ኮነ፣ ንህዝቡ ድማ “ጽቡቕን ቅኑዕን መገዲ” (12:23) መሃሮም።
ኣምላኽ ንጸሎት ሃና መለሰ፣ ወዳ ንእሽቶ ሳሙኤል ድማ እሙን ኣገልጋሊ ኮነ። በዚ መሰረት እዚ ንኣገዳስነት ሳሙኤል ብክዳን ካህን ምሕዛሙ ንዕዘብ (2:18)። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት፣ ክዳን ካህን ንንጽህና ኣብ ቦታን ተግባርን ይዛረብ (ዘሌዋውያን 16:4 ተመልከት)። ንሓደ – ንጐይታ የሱስ – ብዘይርኹስ ዝኸደ፣ እንተኳ ብርኽሰት ብዝተመልኡ ሰባት ተኸቢቡ እንተነበረ እውን፣ የመልክት። እዚ ድማ፣ ብሓዘን፣ እቲ ንእሽቶ ሳሙኤል ዝገጠሞ ኩነታት ነበረ፣ ንኽፉእ ተግባር ደቁ ናይ ኤሊ እናገጠሞ። ግን ወዲ ሃና ካብ ክፉእ ክርሕቕ ተሰልጢኑ ነበረ፣ ኣብ ክንዲኡ ድማ ንኣምላኽ ከኽብር ይደሊ ነበረ። ብሰንኪ እቲ ንኣምላኽ ዘኽብር ተግባሩ፣ ሳሙኤል ንኣምላኽ ብዝግባእ መገዲ ከገልግል ክኢሉ። ንኣብነት ሳሙኤልን ኣዲኡን ንስዓብ!
ትምህርቲታት ካብ ዝቕጽል ኣገልግሎት ሳሙኤል
እንተኳ በቲ ግዜ ውድቀት እውን፣ ኣምላኽ ይሰርሕ ነበረ፣ ፈለማ ኣብ ሃና፣ ድሕሪኡ ኣብ ሳሙኤል፣ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ልቢ “ሰብ ሓይሊ” (1ይ ሳሙኤል 10:26)። ሳሙኤል ንህዝቢ ኣምላኽ ብዛዕባ መሰላትን ግዴታታትን መንግስቲ መሃሮም (ቁ.25)፣ ነቲ ጐይታ ዝመረጸሎም ንጉስ ከኽብሩ (ቁ.24)፡ ሳኦል። ድሕሪኡ ኣሞናውያን ኣብ ካልእ ወገን ዮርዳኖስ ንእስራኤል ኣጥቅዑ። እዚ ድማ ብሳኦል ዝተወደበ ምላሽ ኣስዓበ፣ እዚ ድማ ንጸላኢ እስራኤል ናብ ዓብዪ ስዕረት ኣምርሐ (11:11)። ሳሙኤል ድሕሪኡ ንእስራኤል ንሓድሽ ንጉሶም ከም ዝፈልጡን ከኽብሩን መርሖም።
ይኹን እምበር፣ ኣምላኽ ህዝቢ ብንጉስ ሳኦል ንኽሓዝኑ ፈቐደ። እንተኳ ንሱ ምስ ህዝቢ ብምውድዳር ፍሉይ እንተነበረ፣ ብዝተፈላለየ መገዲ ፈሺሉ፣ ከምቲ ኣብ 1ይ ሳሙኤል 12–15 ዝርዝሩ ዘሎ። ብጸጋ ኣምላኽ፣ ሳሙኤል ንእስራኤል ናብ ምትሕድዳስ መርሖም፣ ንእምነት ኣምላኽ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ብዘይካ ኩሎም ውድቀታቶም ብምዝካር (1ይ ሳሙኤል 12)። ምዕራፍ 13 ውድቀታት ምስ ንጉስ ሳኦልን ህዝብን የጠቃልል፣ ግን ወዲ ሳኦል ዮናታን ኣብ ምዕራፍ 14 ብሩህ ብርሃን ኮይኑ ኣንጸባረቐ፣ ምኽንያቱ እምነቱ ኣብ ኣምላኽ ንፍልስጥኤማውያን ዓብዪ ዓወት ኣስዓበ። ይኹን እምበር፣ እቲ ዓወት እኳ እንተነበረ፣ እቲ ጠቕላላ ስእሊ ብሰንኪ መንፈሳዊን ስነ ምግባራዊን ውድቀታት ሳኦል ጸሊም ነበረ። ጐይታ ንሳኦል ሓደ ካልእ ፈተና ኣቕረበሉ፣ ኣብኡ ድማ ብሰንኪ ዘይምእዛዙን ንመሰላት ኣምላኽ ዘይምግንዛቡን ብኸቢድ ፈሺሉ። ኣምላኽ ድሕሪኡ ንሳሙኤል ሰደዶ፣ ንሳኦል ብዛዕባ ምድሓር ኣምላኽ ከም ዝነገሮ (1ይ ሳሙኤል 15)፣ እንተኳ ንሱ ንግስናኡ ንነዊሕ ግዜ ክቕጽል ፈቒዱሉ እንተነበረ።
ኣብቲ ጸሊም ድሕረ ባይታ እዚ፣ ኣምላኽ ንሓደ መንእሰይ ንጉስ ኮይኑ ብልቡ ዝደልዮ ከም ዝኸውን የዳሉ ነበረ፡ ዳዊት (1ይ ሳሙኤል 16)። ጐይታ ንኣባጊዕ ኣቦኡ እናጓሰየን ንኣጥቃዕቲ ኣንበሳን ድብን እናተዋግአን የሰልጥኖ ነበረ (17:34)።
ሳሙኤል እሙን ነብዪን ኣገልጋሊ ጐይታን ነበረ፣ ይኹን እምበር ብሰንኪ ብሳኦል ዝነበሮ ሓዘን ምእራምን ምምዕርራይን የድልዮ ነበረ። ኣምላኽ ድማ ንኣገልጋሊኡ ሳሙኤል ንሳኦል ከም ዝነጸጎን ሓድሽ ንጉስ፣ ሓደ ካብ ደቁ ናይ እሴይ፣ ኣብ ቤት-ልሄም፣ “ቤት እንጌራ” ከም ዝረኸበን ክቕበል ነገሮ። ኣምላኽ ንሳሙኤል ናብኡ ሰደዶ፣ ነዚ ሓድሽ ንጉስ ክቐብኦ፣ እታ ስድራን እቶም ጋሻታትን ንመስዋእቲ፣ እታ ሳሙኤል ምስኡ ዘምጽኣ በጊዕ፣ ክበልዑ ተኣኪቦም ከለዉ (1ይ ሳሙኤል 16:2)። እዚ ምግቢ እዚ መስዋእቲ ሰላም ነበረ፣ እቶም ብስርዓት ንጹሃት ዝነበሩ ኩሎም ክበልዑ ዝኽእሉ (ዘሌዋውያን 7 ኣንብብ)። ብበጊዕ ዝቐረበ፣ ከም መስዋእቲ ዝቐረበ። እቶም ንርእሶም ዝቐደሱ ብሳሙኤል ተዓዲሞም ክመጹ፣ ሳሙኤል ድማ ንእሴይን ደቁን ቀደሶም (1ይ ሳሙኤል 16:5)።
ይኹን እምበር፣ እቲ ነብዪ ገና ብዙሕ ትምህርቲ ክመሃር ነበሮ። እዞም ትምህርቲታት እዚኦም ሎሚ ንዓና ኣገደስቲ እዮም – ንኹሎም እቶም ብመሰላት ኣምላኽን ህዝቡን ዝሓስቡ ምእመናን። ኣብ መንጎ ሽዑን ሕጂን ዓበይቲ ፍልልያት ኣለዉ፣ ይኹን እምበር ንሕና እውን ተመሳሳሊ ትምህርቲታት ምእዛዝ፣ ቁርጺ ምዃን፣ ፍቕሪ ጐይታን ህዝቡን ክንመሃር ኣሎና። ኣምላኽ ሎሚ ዘዳለዎ መስዋእቲ ሰላም፣ ማለት እቲ ናይ ጐይታ ድራር ኣብ ማዕድ ጐይታ (1ይ ቆሮንቶስ 10–11፤ እብራውያን 13:10-16 ተመልከት)፣ ንኽንሳተፍ ድሉዋት ንኹን።
ተወሳኺ ትምህርቲታት ኣብ 1ይ ሳሙኤል 16:6-13 ተዘርዚሮም ኣለዉ፣ እዚ ድማ ኣገልጋሊ ኣምላኽ ክመሃሮም ነበሮ። ኣምላኽ ንሳሙኤል ካብ ደቁ ናይ እሴይ ሓደ ንጉስ ኮይኑ ክቕባእ ከም ዝመረጸ ነገሮ። ካብቶም ሾሞንተ ደቁ፣ ኣምላኽ ሓደ፣ ብልቡ መሰረት፣ መሪጹ ነበረ። እቲ በዅሪ፣ ኤልያብ፣ “ኣምላኸይ ኣቦ እዩ” ማለት እዩ፣ ሳሙኤል ጐይታ ንሱ ንቕቡኡ ከም ዝመረጾ ዝሓሰበሉ ቀዳማይ ነበረ (1ይ ሳሙኤል 16:6)። ግን ጐይታ “ኣብ ትርኢቱ ወይ ኣብ ቁመቱ ኣይትመልከት፣ ምኽንያቱ ኣነ ነጺገዮ እየ። ጐይታ ከም ሰብ ኣይርእን እዩ፡ ሰብ ኣብ ግዳማዊ ትርኢት ይርኢ፣ ግን ጐይታ ኣብ ልቢ ይርኢ” በለ (ቁ.7)። እቲ ካልኣይ ወዲ፣ ኣቢናዳብ፣ “ኣቦይ ድሉው ወሃቢ እዩ”፣ ኣብ ቅድሚ ሳሙኤል ሓለፈ፣ ግን ጐይታ ንኣገልጋሊኡ እዚ ንሱ ዝመረጾ ከም ዘይኮነ ኣረጋገጸሉ (ቁ.8)። እቲ ሳልሳይ፣ ሻማ፣ እውን ኣይተቐበለን (ቁ.9)፣ ከምኡ’ውን ካልኦት እቶም ድሕሪ እዞም ሰለስተ ዝመጹ ደቁ (ቁ.10)። ሕጂኸ እንታይ?
“ሳሙኤል ንእሴይ፣ ‘ኩሎም ደቅኻ ኣብዚ ኣለዉዶ?’ በሎ። ንሱ ድማ፣ ‘ገና እቲ ዝነኣሰ ኣሎ፣ እንሆ ግን ንኣባጊዕ ይጓሲ ኣሎ’ በለ። ሳሙኤል ድማ ንእሴይ፣ ‘ስደድ እሞ ኣምጽኦ፣ ምኽንያቱ ንሱ ክሳብ ዝመጽእ ኣይንቕመጥን ኢና’ በለ” (ቁ.11)። እሴይ ታኣዘዘ። ዳዊት ምስ መጸ፣ “ቀይሕን ጽቡቕ ኣዒንትን ጽቡቕ ገጽን ነበሮ” ከም ዝነበረ ፈለጥና (ቁ.12)። ንሳሙኤል፣ “ጐይታ፣ ‘ተንስእ፣ ቅብኣዮ፣ ምኽንያቱ ንሱ እዩ’ በሎ” (ቁ.12)። ሳሙኤል ታኣዘዘ፣ “ቀንዲ ዘይቲ ወሲዱ ድማ ኣብ ማእከል ኣሕዋቱ ቀብኦ። መንፈስ ጐይታ ድማ ካብታ መዓልቲ እቲኣ ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ዳዊት ወረደ” (ቁ.13)። ሳሙኤል ድሕሪኡ ናብ ራማ፣ ኣብኡ ይነብር ነበረ፣ ከደ። ብመለኮታዊ ስላቕ፣ ኣምላኽ ንዳዊት ኣብ ኣገልግሎት ሳኦል ክሰልጥን ንጓሉ ሚካል ክምርዖ ፈቐደ፣ እንተኳ ንሳ እውን ንጸጋ ኣምላኽ ተቓዊማ ንዳዊት ውሉድ ኣይወለደትን።
ብዘይካ ንሳኦልን ድሕሪኡ ንዳዊትን ምቕባእ፣ ሳሙኤል ከም ሙሴ ንህዝቢ እስራኤል ኣማላዲ ኮይኑ ይርአ ነበረ፡ “ጐይታ ድማ ንዓይ፣ ‘ሙሴን ሳሙኤልን ኣብ ቅድመይ እንተደኣ ደው ኢሎም እውን፣ ልበይ ናብዚ ህዝቢ እዚ ኣይክምለስን እዩ’ በለኒ” (ኤርምያስ 15:1)። ሳሙኤል ከም ሙሴን ኣሮንን ከም ካህናት እውን ተመሳሲሉ ነበረ (መዝሙር 99:6)። ብጸጋ ጥራይ ሳሙኤል፣ ሌዋዊ፣ ከም ካህን ኣገልገለ፣ ምኽንያቱ ንሱ ካብ ዘርኢ ኣሮን ኣይነበረን። እዚ ድማ ኣብ ህይወት ዳዊት እውን ንርእዮ። ሳሙኤልን ዳዊትን፣ ወይ ኣገልግሎት ሳሙኤል፣ ብዙሕ ግዜ ብሓንሳብ ይጥቀሱ (1ይ ዜና መዋእል 9:22, 11:3, 26:28, 29:29)። ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ኣብ ታሪኽ እስራኤል፣ በዓል ፋስጋ ንጉስ ዮስያስ “ካብ ዘመን ሳሙኤል ነብዪ” ጀሚሩ ከም ዘይተዓዘበ ተገሊጹ ኣሎ (2ይ ዜና መዋእል 35:18)። እዚ ኩሉ ሳሙኤል ኣብ ሃገር እስራኤል ዝነበሮ ኣገዳሲ ተራ የመልክት። ይኹን እምበር፣ ደቁ ናይ ሳሙኤል ኣቦኦም ዝተኸተሎም ደረጃታት ክሕልዉ ፈሺሎም (1ይ ሳሙኤል 8:1-3)። ሳሙኤል ድሕሪ ነዊሕ ህይወት ናይ እሙን ኣገልግሎት ዓረፈ (25:1)።
ትምህርቲታትን ሳዕቤናትን
እቲ ነብዪ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ሰለስተ ግዜ ተጠቒሱ ኣሎ (ግብሪ ሃዋርያት 3:24, 13:20፤ እብራውያን 11:32)። ጴጥሮስ፣ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 3፣ “ሙሴ፣ ‘ጐይታ ኣምላኽ ካብ ኣሕዋትኩም ከምዚ ከማይ ዝበለ ነብዪ ከተንስኣልኩም እዩ። ንሱ ዝነግረኩም ዘበለ ኩሉ ክትሰምዕዎ ኣሎኩም። እቲ ነቲ ነብዪ ዘይሰምዕ ነፍሲ ዘበለ ኩሉ ካብ ህዝቢ ክጠፍእ እዩ’ በለ። ኩሎም እቶም ዝተዛረቡ ነብያት ድማ፣ ካብ ሳሙኤልን እቶም ድሕሪኡ ዝመጹን፣ ነዚ መዓልታት እዚ እውን ኣወጁ። ንስኻትኩም ደቅን ነብያትን ናይቲ ኣምላኽ ምስ ኣቦታትኩም ዝኣተዎ ኪዳንን ኢኹም፣ ንኣብርሃም ድማ፣ ‘ብዘርእኻ ኩሎም ስድራቤታት ምድሪ ክባረኹ እዮም’ በለ። ኣምላኽ፣ ንኣገልጋሊኡ ኣተንሲኡ፣ ፈለማ ናባኻትኩም ሰደዶ፣ ንኹሉኹም ካብ ክፋእኩም ብምምላስ ክባርኸኩም” (ቁ.22-26)።
ናብ መወዳእታ ታሪኽ ውድቀታት ሳኦል፣ ኣምላኽ ንጉስ ሳኦል ንሓንቲ ጠንቋሊት ክሓትት ምስ ደለየ እውን ጣልቃ ኣተወ፣ እዚ ድማ ክፉእ እዩ። እታ ጠንቋሊት ብጣልቃ ምትእትታው ኣምላኽ ተገረመት፣ ምኽንያቱ ንሳሙኤል ካብ ዘይርአ ዓለም ምስ ሳኦል ክዛረብ ፈቒዱሉ ነበረ። እታ ጠንቋሊት እውን ንእዚ ኣይተለምደትን ነበረት፣ ምኽንያቱ እቲ ልሙድ ተግባር ንሓደ ጋኔን መንፈስ ከምቲ ዝሞተ ሰብ ኮይኑ ክዛረብ ምፍቃድ ነበረ። ግን ኣምላኽ ነዚ ፍሉይ ጣልቃ ምትእትታው እዚ ንሳኦል ከም ናይ መወዳእታ ምስክርነት ፈቒዱሉ (1ይ ሳሙኤል 28)። ክንደይ ከቢድ! ብሓዘን፣ ሳኦል ኣይተነሰሐን። ድሕሪኡ ብቕልጡፍ ኣብ ውግእ ምስ ፍልስጥኤማውያን፣ ንርእሱ ብምቕታል፣ ጠፍአ (1ይ ሳሙኤል 31)። ካብ ህይወት ሳኦል ትምህርቲ ንውሰድ፡ ኣምላኽ ትዕግስቲ ኣለዎ፣ ግን ክትሕሰዎ ኣይትኽእልን!
