ሃዋርያ ዮሃንስ ንርእሱ “የሱስ ዝፈተዎ ደቀ መዛሙርቲ” (ዮሃንስ 13፡23 JND) ኢሉ ገሊጹ፣ ምኽንያቱ ንፍቕሪ ጐይታኡ ይፈልጥ ነይሩ። ጐይታ ንኹሎም ናቱ ይፈትዎም፤ ብኽቡር ደሙ ገዚኡና እዩ። ግናኸ ከም ዮሃንስ፡ ነዚ ሓቂ እዚ ክንርድኦ ኣሎና፡ ማለት ነፍሲ ወከፍ ክርስትያን የሱስ ዝፈትዎ ደቀ መዛሙርቲ እዩ። ንፍቕሪ ጐይታ ኣብ ህይወትና ምፍላጥና ክቕይረና እዩ – ፍሉያት ክገብረና፡ ዝሓሸ ክገብረና – ብሓቂ እንተ ተረዲእናዮን ምላሽ እንተ ሂብናዮን። ንዮሃንስ ቀይርዎ እዩ፤ ንሱ ምስ ሓዉ ያእቆብ ቀደም ብየሱስ “ደቂ ነጐዳ” ተባሂሎም ተጸዊዖም ነይሮም (ማርቆስ 3፡17)።
ጽሑፋት ዮሃንስ – ወንጌሉ፡ መልእኽታቱ፡ ከምኡ’ውን መጽሓፍ ራእይ – ሓቂ፡ ትምህርቲ፡ ከምኡ’ውን ትንቢታት ከም ዝገልጹ እንተኾነ፡ ብዛዕባ ፍቕሪ’ውን ብዙሕ ንብብ። ነታ ዮሃንስ ካብ ሕቕፊ የሱስ ዝተማህራ ፍቕሪ ብዝያዳ ንመርምራ፡ “ፍቑራተይ፡ ንሓድሕድና ንፋቐር፤ ፍቕሪ ካብ ኣምላኽ እያ እሞ፡ ኵሉ ዚፈቅር ካብ ኣምላኽ ተወሊዱ ንኣምላኽ ይፈልጦ። እቲ ዘይፈቅር ንኣምላኽ ኣይፈልጦን እዩ፤ ምኽንያቱ ኣምላኽ ፍቕሪ እዩ” (1 ዮሃንስ 4፡7-8)።
ፍቕሪ ኣብ ላዕለዋይ ክፍሊ
“የሱስ ድማ፡ ሰዓቱ ኻብዛ ዓለም እዚኣ ናብ ኣቦ ኺኸይድ ከም ዝበጽሐት ፈሊጡ፡ ቅድሚ በዓል ፋስጋ፡ ነቶም ኣብ ዓለም ዘለዉ ናቱ ፈቲዉዎም ነይሩ እዩ እሞ፡ ክሳዕ መወዳእታ ፈተዎም” (ዮሃንስ 13፡1)። ምውጻእ ጐይታ ካብዛ ዓለም እዚኣ ናብ ኣቦ ብመስቀል ክፍጸም እዩ። ጐይታ ብኢድ ሰብ ንጽድቂ፡ ብኢድ ኣምላኽ ድማ ንሓጢኣትና ብርቱዕ መከራ ክቕበል እዩ። እዚ ኩሉ ቅድሚኡ ከም ዝነበረ እኳ እንተኾነ፡ ብፍቕሩ ንደቀ መዛሙርቱ፡ ኣብ ላዕለዋይ ክፍሊ ኣጸናንዖም፡ “ንሱ ድማ ስልማጥ ወሲዱ፡ ሕቖኡ ተዓጢቑ” ... “ኣእጋር ደቀ መዛሙርቲ ሓጸበ” (ዮሃንስ 13፡4-5)። ንሱ ትሕቲ ቦታ ወሲዱ፡ ተግባር ባርያ ንምፍጻም ተደፊኡ። ኣእጋሮም ከም ተግባር ፍቕሪ – ከምኡ’ውን ንዓና ክንመስሎ ዝግባእ ኣብነት – ሓጸበ፡ “ኣነ ጐይታን መምህርን ክነሰይ፡ ኣእጋርኩም እንተ ሓጸብኩ፡ ንስኻትኩም’ውን ኣእጋር ንሓድሕድኩም ክትሓጽቡ ይግብኣኩም እዩ፤ ምኽንያቱ ኣነ ዝገበርኩኹም ክትገብሩ፡ ኣብነት ሂበኩም ኣለኹ” (ዮሃንስ 13፡14-15)።
እቲ ማይ ኣይሃልሃልን ኣይዝሑልን ነይሩ፡ ግናኸ ንኣእጋሮም ንምሕጻብን ንምጽንናዕን ቅኑዕ ነይሩ። መስቀል ቅድሚኡ ነይሩ፡ ግናኸ ብዛዕባ ናቱ ይሓስብ፡ ይከናኸኖም፡ የገልግሎም፡ ከምኡ’ውን ኣብነት ይኸውን ነይሩ። ዮሃንስ ድማ ኣብኡ ነይሩ፡ ነዚ ፍቕሪ እዚ ይረክብ ነይሩ። ጐይታ ድሕሪኡ ብዛዕባ ቤት ኣቦ፡ ብጽእና ትእዛዛቱ ምሕላው፡ መጸናንዒ ንምምጻእ ኣብኦም ምሕዳር፡ ርክብ ወይኒን ጨንፈርን፡ ከምኡ’ውን ካልኦት ብዙሓት ሓቅታት ከም ዘጸናንዖም መሃሮም። ንዮሃንስን ንኻልኦትን ኣብ ላዕለዋይ ክፍሊ እንታይ ዝበለ ጥቡቕ ተመክሮ ፍቕሪ! ዮሃንስ ብዛዕባ እዚ ኣጋፔ ፍቕሪ ክጽሕፍን ክንገልጾ ክምሕጸነናን እዩ።
ፍቕሪ ካብ ጸሎት ሊቀ ካህናት
ጐይታ ንናቱ ኣብ ዓለም ቅድሚ ምሕዳጉ፡ ዮሃንስ ካልእ ተግባር ፍቕሪ ኣብ ጸሎት ሊቀ ካህናቱ መስከረ። ኣብኡ፡ ጐይታ ንናቱ ንምጽንናዕን ንምክልኻልን ንኣቦ ኣሕሊፉ ሃቦም። ጸሎቱ ክጅምር ከሎ፡ “ካብኦም ሓደ እኳ ኣይጠፍአን፡ እቲ ወዲ ጥፍኣት (ይሁዳ) ግና፡ እቲ ጽሑፍ ምእንቲ ክፍጸም” (ዮሃንስ 17፡12) በለ። ጐይታ ምስኦም ከሎ ንናቱ ሓልይዎም ነይሩ፡ ሕጂ ድማ ንምክልኻል፡ ሓድነት፡ ፍቕሪ፡ ቅድስና፡ ከምኡ’ውን ሓጎስ ንኣቦኡ ኣሕሊፉ ይህቦም ነይሩ። ንሳቶም ምስክርን ምስክርነት ፍቕሪ ኣምላኽን ክኾኑ ደልዩ ነይሩ። ጭካኔ ሰብን መጥቃዕቲ ሰይጣንን ኩሉ ቅድሚ ጐይታ ነይሩ፡ ግናኸ ንናቱ ጸለየ።
ብዘይካ እታ ዮሃንስን ደቀ መዛሙርትን ኣብ ሰለስተ ዓመታት ህዝባዊ ኣገልግሎት ጐይታ ዝረኸብዋ ፍቕሪ፡ ቅድሚ ምውጻኡ ብፍቕሩ ተዓቢጦም ነይሮም። ስለዚ፡ ዮሃንስ ክጽሕፍ ከኣለ፡ “ንእቲ ዝፈተወናን ብደሙ ኻብ ሓጢኣትና ዘሕጸበናን፡ መንግስቲ፡ ካህናት ድማ ንኣምላኹን ኣቦኡን ዝገበረና፡ ንእኡ ኽብሪን ስልጣንን ንዘለኣለም ኣለም ይኹን። ኣሜን” (ራእይ 1፡5-6)። ጸሎት ጐይታ ኣብ ዮሃንስ 17 ንፍቕሩ ንናቱ ኣረጋጊጹ፡ እቲ ኣብ ዘለኣለም ኣብ ምኽሪ ኣምላኽ ዝጀመረ፡ ኣብ ህይወትን ሞትን ክርስቶስ “ተመጕተ” (ሮሜ 4፡5-8)።
ደቀ መዛሙርቲ ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎት ጐይታ ከለዉ ብፍቕሪ ተኸቢቦም ነይሮም። ቅድሚ ምሕዳጉ፡ ንሳቶም ቦታ ከዳልወሎም ከም ዝኸይድ ኣረጋጊጹ፡ ምምላሱ ድማ ተስፋ ሂቡ፡ ጸለየ፡ “ኣቦ፡ ነቶም ዝሃብካኒ፡ ኣነ ዘለኹዎ ንሳቶም’ውን ምሳይ ክኾኑ እደሊ፡ ምእንቲ ኽብረይ፡ እቲ ኻብ ምምስራት ዓለም ቅድሚኡ ዝሃብካኒ፡ ክርእዩ” (ዮሃንስ 17፡24)። እንታይ ዝበለ ፍቕሪ! ኩሉ ግዜ ብዛዕባ ናቱ ይሓስብ ነይሩ።
ፍቕሪ ኣብ ገነት ጌትሰማኔ
“ድሕሪኡ ድማ፡ ‘ንመን ትደልዩ?’ ኢሉ ደጊሙ ሓተቶም። ንሳቶም ድማ፡ ‘ንየሱስ ናዝራዊ’ በሉ። የሱስ መለሰ፡ ‘ኣነ ምዃነይ ነጊረኩም ኣለኹ፡ ስለዚ ንኣይ እንተ ደልዩኒ፡ ነዞም እዚኣቶም ሕደግዎም’፤ እቲ ዝበሎ ቓል ምእንቲ ክፍጸም፡ ‘ነቶም ዝሃብካኒ፡ ሓደ እኳ ኣይሰኣንኩን’” (ዮሃንስ 18፡7-9)። ዮሃንስን ካልኦት ደቀ መዛሙርትን ኣብዚ ካልእ ትምህርቲ ተማሂሮም። ጐይታ ኣብ ጸሎት ከሎ ንሳቶም ክድቅሱ ከለዉ፡ ንምህዳሞም ኣረጋጊጹ። ንናቱ ክሳዕ መወዳእታ ሓልይዎም ምኽንያቱ ይፈትዎም ነይሩ። ብሳዕሳዕታ ተዋሒዱ፡ ብጕጅለ ተታሒዙ፡ ጐይታ ንናቱ ብነጻ ከም ዝኸዱ ኣረጋጊጹ። ደቀ መዛሙርቲ ድማ ጐይታ ንእዝኒ ማልኮስ ምስ ኣሕወየ ብዛዕባ ይቕረ ምባል ተማሂሮም። ደቀ መዛሙርቲ “ክኸዱ” ከኣሉ። ኣብ ጐይታ ጸቕጢ ምስ በዝሐ፡ ንሳቶም ሓራ ወጹ። እቲ ኣቦ ዝሃቦ ሓደ እኳ ኣይሰኣነን፤ ቦታኦም ወሰደ። ዮሃንስ ብዛዕባ ምክልኻልን ይቕረ ምባልን ካልእ ትምህርቲ ተቐበለ።
ፍቕሪ ካብ መስቀል
እቲ የሱስ ዝፈተዎ ደቀ መዛሙርቲ ርእሱ ኣብ ሕቕፉ ኣንቢሩ ነይሩ፤ ጐይታኡ ከም ዝፈትዎ ይፈልጥ ነይሩ። ኣብ እግሪ መስቀል – ምስ ኣደ ጐይታ፡ ሓብቲ ኣዲኡ፡ ማርያም ሰበይቲ ክሎጳስ፡ ከምኡ’ውን ማርያም መግደላዊት – ዮሃንስ ብዛዕባ ፍቕሪ ጐይታኡ ምምሃር ቀጸለ። ጐይታ በለ፡ “‘ኣንቲ ሰበይቲ፡ እንሆ ወድኺ።’ ድሕሪኡ ድማ ንደቀ መዛሙርቲ፡ ‘እንሆ ኣዴኻ’ ይብሎም። ካብታ ሰዓት እቲኣ ድማ እቲ ደቀ መዛሙርቲ ናብ ቤቱ ወሰዳ” (ዮሃንስ 19፡27)። ፍቕሪ ካብ ዝሳቐ ዘሎ ጐይታ ምፍሳስ ቀጸለ፤ ሓሳባቱ ኩሉ ግዜ ብዛዕባ ካልኦት እዩ፡ ብዛዕባ ርእሱ ኣይኮነን። ንኣዲኡ ንምከናኸን ንዮሃንስ ኣሕሊፉ ሃቦ። ንዮሃንስን ንኹሎም ምእመናንን እንታይ ዝበለ ሓያል ትምህርቲ! ፍቕሪ ይህብ። ፍቕሪ ይከላኸል። ፍቕሪ ንጥቕሚ ካልኦት ይርኢ። ፍቕሪ ኩሉ ግዜ ብተግባር ይርአ። ካብ ዮሃንስ ድማ ንኣዲኡ ናብ ቤቱ ብምውሳድ ቅጽበታዊ ምላሽ ነይሩ።
ኣካላዊ ቅርበት ዮሃንስ ምስ ጐይታ ገና ንጹር ነይሩ፤ ካልኦት ደቀ መዛሙርቲ ሓዲጎምዎ ሃዲሞም ነይሮም። ምናልባት ዮሃንስ’ውን ሃዲሙ ክኸውን ይኽእል እዩ ምኽንያቱ ማቴዎስ 26፡56 “ኩሎም ደቀ መዛሙርቲ ሓዲጎምዎ ሃዲሞም” ይብል። ግናኸ ዮሃንስ ተመሊሱ፡ ምስ ጐይታኡ ኣብ መስቀል ደው ኢሉ ነይሩ። ጐይታ ኣብ መስቀል ሸውዓተ ነገራት ተዛሪቡ፤ ዮሃንስ ሰለስተ ካብአን መዝገበ። ብዘይካ ንኣዲኡ “ወዲ”ን “ቤት”ን ምውሓስ፡ “ጸሚአ”ን “ተፈጺሙ”ን በለ (ዮሃንስ 19፡29-30)። ትምህርቱን ምምሃሩን ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎቱ ሰሚዑ ነይሩ። ተኣምራት ርእዩ ነይሩ። ብሕታዊ ትርጓሜ ምሳሌታትን ኣጸጋሚ ስብከታትን ሰሚዑ ነይሩ። ምስ ጐይታ ሓቢሩ ኖሩን ተጓዒዙን ነይሩ። ምስኡ ኣገልጊሉ ነይሩ። ሕጂ ድማ፡ ኣብ መስቀል ንመወዳእታ ቓላቱ ሰምዐ ከም ዝበጀወና። ዮሃንስ ድማ ተቐየረ። ጐይታ ብዛዕባ ፍቕሪ፡ ብርሃን፡ ከምኡ’ውን ህይወት ክጽሕፍ ኣኽኣሎ።
ትምህርቲታት ንጹራት እዮም
ዮሃንስ ካብ ዝተንስአ ክርስቶስ ብዙሓት ካልኦት ነገራት ተማሂሩ። ወንጌሉ፡ ሰለስተ መልእኽታቱ፡ ከምኡ’ውን መጽሓፍ ራእይ ንዓና ብትምህርቲ ምሉኣት እዮም። ኣምላኽ ንምምስሳል ይደሊ፤ “ምስ ምስሊ ወዱ ክንመስል” ይደልየና (ሮሜ 8፡29)። ትምህርቲታት ካብ ሕቕፊ የሱስ ንጹራት እዮም። ትሕቲ ቦታ ንውሰድ እሞ ንሓድሕድና ብፍቕሪ ነገልግል። ንእግሪ ሓው ምሕጻብ ክሓትት ይኽእል እዩ። ዓለም ብርኽሰት ምልእቲ እያ፤ ንኣሕዋትና ንምጽራይ ብብቕዓት ቃል ምጥቃም የድሊ። ጐይታ ኣብነትና እዩ። ካልእ መጸናንዒ ክሰድድ ተስፋ ሂቡ ነይሩ። መንፈስ ቅዱስ መጺኡ። ብመንፈስ ክንመላለስ፡ ብመንፈስ ክንመራሕ፡ ከምኡ’ውን ብመንፈስ ክንመልእ ኣሎና። ጸሎት ጐይታ ኣብ ሓድነት የተኩር። ሓድነት ኣሎናዶ?።
ኣብ ገነት፡ ጐይታ ንናቱ ሓልዮትን ፍቕርን ኣርኣየ፤ ንጸላኢ’ውን ይቕረ በለ። ኣብዚኣቶም ከመይ ኢና? ካብ መስቀል፡ ጐይታ ንኣዲኡ ተኸናኸነ። ምስ ስድራቤትና ከመይ ኢና? ነዞም ብዛዕባ ዮሃንስ ዝገልጹ ጥቕስታት ንዘክር፡ “ካብ ደቀ መዛሙርቱ ሓደ፡ የሱስ ዝፈተዎ፡ ኣብ ሕቕፊ የሱስ ተሰንቂሉ ነይሩ ... ኣብ ጡብ የሱስ ተሰንቂሉ” (ዮሃንስ 13፡23,25)። ካብ ሕቕፊ ጐይታናን መድሓኒናን ብዙሓት ትምህርቲታት ክንመሃር ኢና። ከም ዮሃንስ ናብኡ ቅሩባት ክንከውን ከለና – ምትኳር ልቡ ክንሰምዕ፡ ትምህርቱ ክንሰምዕ፡ ንእኡ ንምስማዕ ኣብ ዝግባእ ቦታ ክንከውን – ዝነግረና ንግበር። ንሕና ክንጥቀም ኢና፡ ካልኦት ክርስትያናት ክህነጹ ኢና፡ ክርስቶስ ክዓቢ እዩ፡ ኣምላኽ ድማ ክኸብር እዩ።
