ትምህርቲ ኣብ ዘጸኣት ብዛዕባ ህይወት ስድራቤት
ኣብ መጽሓፍ ዘጸኣት ብዙሕ ሃብታም ትምህርቲ ንረክብ። ንኣብነት፡ ብዛዕባ ኩነታት ባርነትናን ካብ ስልጣን ሰይጣን ምድሓንናን ትምህርቲ ንረክብ። ኣምላኽ ኣብ ማእከል ህዝቡ ዝተዋጀየሉ ቦታ ክህልዎ ምድላዩ ንርኢ። ብዛዕባ ጐይታ የሱስ – ንልቢ ኣምላኽ ኩሉ ዝኾነ ሰብ – ብብዙሕ ዓይነት ስእልታት ዝቐረበ ትምህርቲ ኣሎ፡ እዚ ድማ ምስ ድንኳንን ኣብ ውሽጡን ኣብ ከባቢኡን ዘለዉ ኣቕሑን ዝተኣሳሰረ እዩ። ካብ መዝሙራት ምስጋናን ኣምልኾን ኣገልግሎት እቶም ዝተዋጀዩን ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል ኢና። ብርግጽ ኣብ ዘጸኣት ብዙሕ ትምህርቲ ዝሓዙ ካልኦት ጉዳያት ኣለዉ። ኣብ መንጎኦም ብዛዕባ ህይወት ስድራቤት ኣገዳሲ ነጥብታት ኣለዉ፡ ገለ ካብኣቶም ኣብዛ ጽሑፍ ክንርእዮም ንደሊ።
ኣዋልድ ኣዋላዲት
ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ፡ ንኣምላኽ ዝፈርሓ ኣዋልድ ኣዋላዲት ንረክብ፡ ስለዚ ድማ ንትእዛዝ ፈርኦን ንወርሓዊ ሕጻናት ኣብ መንጎ ህዝቢ ኣምላኽ ንምቕታል ብፍቓደኛነት ኣይተኣዘዛን (ቁ.16)። ሎሚ’ውን፡ ኣብ እምነት ትብዓት የድልየና። ንደቂና ካባና ንምውሳድ ዝደሊ ንጥ요ቕታት ዓለም ክንህብ የብልናን። ብምውካል ኣብቲ ግሩም ኣምላኽና፡ ንደቂና ብግቡእ ከነዕቢ ኣለና፡ ንሱ ድማ ባሪኹና እዩ። ንሱ ንገዛኢ እዛ ዓለም ኣዝዩ ይበልጾ (ኤፌሶን 2:1-10 ርአ)።
ኣምራምን ዮካቤድን
ዘጸኣት 2:1 ብዛዕባኡ ጽሑፍ ቅዱስ ብዙሕ ዘይነግረና ሰብኣይ፡ ተግባር እምነት የርኢ። ኣምራም ሌዋዊ ነበረ፡ ካብታ ሓንቲ ነገድ ድማ ሰበይቲ፡ ዮካቤድ (6:20) ወሰደ። ምስኣ ሓንቲ እምነትን ንኣምላኽ ንምግልጋል ድሌትን ዝመቕል ሰበይቲ፡ ከምኡ’ውን ብሓንቲ ልብን ነፍስን ንኣምላኽ ዝፈርሓ ስድራቤት ንምምራሕ ሓደ ክኸውን ዝኽእል ሰበይቲ ደለየ። እቲ ዝተረፈ ዘጸኣት፡ ጐይታ ነዚ ማዕረ ምእሳር እዚ ከመይ ገይሩ ብሃብቲ ከም ዝባረኾ የርኢ (2 ቈረንቶስ 6:14-15 ርአ)።
እቶም ክልተ ዝዓበዩ ደቅታት፡ ማርያምን ኣሮንን፡ ናይ ኣምራምን ዮካቤድን ኣብ ዝተረጋግአ ግዜ ተወልዱ። ይኹን እምበር፡ እተን ሙሴ ዝተወልደለን መዓልታት፡ ብጸላእነት ናብ ህዝቢ ኣምላኽ፡ ብፍላይ ናብ ደቆም ዝተመርሓ ነበራ። እዚ ምስ ዘመናን ሕብረተሰብናን ይመሳሰል። ደቅታት ካብ ኣምላኽ ዝተዋህቡ ህያባት እዮም (መዝሙር 127:3)፡ ግናኸ ብዙሕ ግዜ ይወርዱ ወይ ንበይኖም ይገድፉ፡ ምኽንያቱ ዓለም ንሓሳብ ወለዶም፡ ኣብ መንጎ እቶም ክርስትያናት ኢና ዝብሉ እውን፡ ከም ዝበላሾ ገይራቶ እያ።
ንማርያም፡ ኣሮንን ሙሴን፡ ነገራት ፍልይቲ ነበረት። ቀዳምነት ወለዶም ንኣምላኽ ዝፈርሓ ህይወት ስድራቤት ነበረ። እዚ ድማ ኣቦን ኣደን ብሓባር ሓላፍነቶም ከም ወለዲ ከም ዝወሰዱ ንርኢ። ግብሪ ሃዋርያት 7:20፡ «ሙሴ ... ኣብ ገዛ ኣቡኡ ዓበየ» (NKJV) ይብል። ዘጸኣት 2:9 ብዛዕባ ኣዲኡ ከመይ ገይራ ከም ዘጥበወቶ ትዛረብ፡ ከምኡ’ውን ከመይ ገይራ ሓንቲ ሳጹን ካብ ሸምበቆ ከም ዝሰርሐትን ብጥንቃቐ ብቅጥራን ሬንጅን ከም ዝሓለወታን፡ ንወዳ ኣብ መንጎ ሸምበቆታት ብገምገም ሩባ ንምሕላው ንዝክር (ቁ.3)። ድሕሪ ግዜ፡ እብራውያን 11:23፡ ወለዲ ብሓባር ንሙሴ ካብ ጽልዋ እቲ ኣብ ዝነበሩሉ ቦታ ዝገዝእ ዝነበረ ንምሕላው ጻዕሪ ከም ዝገበሩ የርኢ።
ጓል ፈርኦን ንሙሴ ኣብቲ ሳጹን ምስ ረኸበቶ፡ ንዮካቤድ ንወዲኣ ንምጥባው ደሞዝ ከም እትህባ ነገረታ (ዘጸኣት 2:5-9)። ግናኸ እዛ ኣደ ካብ ንወዳ ንሓጺር ግዜ ንምዕባይ ዝዓቢ ደሞዝ እንታይ ክትረክብ ትኽእል? ንጓል ፈርኦን ኣይነጸገተን፡ ሙሴ ጾር ክኸውን እዩ፡ ድሕሪ ግዜ ካብኣ ክውሰድ እዩ፡ ወይ ምዕባዩ ንግዜኣ ክገደቦ እዩ ብምባል ኣይሓሰበትን። ኣይፋሉን። ዮካቤድ ወዳ «ጽቡቕ» ከም ዝነበረ ረኣየት፡ ማለት ንኣምላኽ ክቡር ነበረ (እብራውያን 11:23)። ኣደ ሙሴ ብዛዕባ እቲ ጓል ፈርኦን ዝሃበቶ ደሞዝ ኣይተጨነቐትን። ኣብ ክንድኡ፡ ንወዳ ንኣምላኽ ክተዕቢ ከላ፡ ኣምላኽ ከም ዝኽእሳ ፈለጠት።
ሙሴ
ድሕሪ ዓሰርተታት ዓመታት፡ ሙሴ ምስ ዓበየ፡ ኣብ ቅድሚ እቲ በላዒ ፈርኦን፡ ህዝቢ፡ እብራውያን፡ ንኣምላኽ ንምግልጋል ክወጹ ክፈቕደሎም ኣትሪሩ ተዛረበ። ፈርኦን መጀመርታ ንሰብ ክኸዱ ፈቐደ፡ ድሕሪኡ ድማ ንህዝቢ ጥራይ ብዘይ ዝኾነ እንስሳ ንምስዋእ ወይ ንምብላዕ። ግናኸ ሙሴ ነዚ ዝኾነ ሓሳባት ኣይተሰማምዓሉን። ሙሴ ገለጸ፡ «ብደቅናን ብኣረግቶትናን፡ ብደቅናን ብኣዋልድናን፡ ብመጓሰናን ብኣባጊዕናን ክንከይድ ኢና፡ ከመይሲ ንጐይታ በዓል ክንገብር ኣለና» (ዘጸኣት 10:9)።
ምላሽ ፈርኦን ምዝባዕ ነበረ። ምስ ንኣሽቱ ደቆም ክኸዱ ኣይፈቐደሎምን (ቁ.10)። ግናኸ ሙሴ ጸንዐ፡ ኣምላኽ ድማ ንእምነቱ ባረኾ። ከም ንእሽቶ ሕጻን፡ ሙሴ ካብ ወለዱ ክንደይ ክቡር ከም ዝነበረ ተማሂሩ ነበረ። ንሱ ብጽቡቕ ይፈልጦ ነበረ፡ ኣብ ዕድመ 80 ዓመት ድማ ንጹር ርእይቶ ነበሮ። ንኣሽቱን ኣረግቶትን ብሓባር ይኸዱ፡ ከምኡ’ውን ህዝቢ ኣምላኽ ብሓባር ክግልግሉ ነበሮም፡ ኣብ በረኻ ንጐይታ በዓል ክገብሩ፡ ካብ ህዝቢ እታ ምድሪ ተፈልዮም።
ኣብ ገዛውቲ እብራውያን
ጽንዓት ፈርኦን ሓደ ድሕሪ ሓደ መዓት ናብ ግብጺ ከም ዝመጽእ ገበረ። እተን ቀዳሞት መዓትታት ንእስራኤላውያን ኣብ ጎሸን’ውን ኣጥቅዓ፡ ግናኸ ድሕሪኡ ኣምላኽ ፍልልይ ገበረ። ኣብ ሓንቲ መዓት – እታ ትሽዓይቲ – ጽልግልግ ዝበለ ጸልማት፡ ከምቲ ዝስምዖ፡ ኣብ ግብጺ ወረደ። ንሰለስተ መዓልቲ ግብጻውያን ካብ ቦታኦም ክትንስኡ ኣይደፈሩን (ቁ.22-23)።
እዚ ንዘለኣለማዊ ጸልማት ዝረኸብዎም እቶም ናብ ወጻኢ ጸልማት፡ ኣብ ዘለኣለማዊ መቕጻዕቲ ዝድርበዩ ሰባት ዝረኸብዎ ቅምሻ ነበረ። እዮብ 10:22 ብዛዕባ እዚ፡ «ምድሪ ጸልማት ከም ጸልማት ባዕላ፡ ከም ጽላሎት ሞት፡ ብዘይ ዝኾነ ስርዓት፡ ኣብኣ እውን ብርሃን ከም ጸልማት እዩ» ይዛረብ። ክንደይ ዘፍርህ! ይኹን እምበር፡ ሰባት እዚ ይመርጹ፡ ምኽንያቱ ንጸልማት ካብ ብርሃን ቅዱስ ምህላው ኣምላኽ ይመርጹ፡ እዚ ድማ የቃልዖም። ስለምንታይ? «ምኽንያቱ ግብሮም ክፉእ እዩ» (ዮሃንስ 3:19)፡ ከምኡ’ውን ክገድፍዎ ኣይደልዩን።
ንእስራኤላውያን ኣብ መዓልታት እቲ መዓት ከመይ ነበረ? ዘጸኣት 10:23፡ «ግናኸ ኩሎም ደቅታት እስራኤል ኣብ ገዛውቶም ብርሃን ነበሮም» ወይ «ኣብ ዝነበሩሉ» (ESV) ይነግረና። ብዘሎ ምድሪ ጎሸን ብርሃን ነበራ ኣይብልን፡ ግናኸ ኣብ ገዛውቲ ህዝቢ ኣምላኽ ጥራይ ብርሃን ነበረ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ገዛ መብራህቲ ይነድድ ነበረ ማለት ኣይኮነን። ኣብ ክንድኡ፡ ካብ ኣምላኽ ዝመጸ ተኣምር ነበረ፡ ንሱ ድማ ነቲ ብርሃን ኣቕረበ (ዮሃንስ 3:21 ርአ)።
ደቅና እዚ ዓለም ዝገዝኦ ጸልማት ክንደይ ዓሚቕ ምዃኑ ካብ ምርካብ ክንዓግቶም ኣይንኽእልን ኢና፡ ግናኸ ብምርግጋጽ ብርሃን ኣምላኽ ኣብ ገዛውትና ከም ዝበርህ ክንከላኸሎም ንኽእል ኢና። ብርሃን ንጸልማት የባርሮ፡ ከምኡ’ውን ሙቐት የዘርግሕ። እዚ እዩ እቲ ደቅና ዝደልይዎ። ብርሃን ኣምላኽ ነቲ ጸልማት ከመይ ገይሩ ከም ዝባርሮ ክፈልጡ የድልዮም፡ እዚ ድማ ድሕሪ ኣብ ቦታታት ምህላው፡ ኣብኡ ቃል ኣምላኽ ብዙሕ ወይ ምንም ኣይውሰድን።
ፋስጋ
ሓድሽ ትምህርቲ ኣብ ዘጸኣት 12 ንረክብ፦ ገንሸል ፋስጋ። 1 ቈረንቶስ 5:7 እዚ ገንሸል ብዛዕባ ክርስቶስ፡ ፋስጋና፡ «ካብ ምምስራት ዓለም ዝተሓርደ ገንሸል» (ራእይ 13:8 NKJV) ከም ዝዛረብ የርኢ።
ኩሎም እስራኤላውያን ገንሸል ክወስዱ ነበሮም፡ «ገንሸል ንሓንቲ ስድራቤት» (ዘጸኣት 12:3)። ንኣርባዕተ መዓልቲ፡ እቲ ገንሸል ኣብ ገዛ ነበረ። ብኣቦ ተመርጸ፡ ምኽንያቱ «ብዘይ ጉድለት» ነበረ (ቁ.5)፡ እዚ ፍጽምና ድማ ኣብተን ኣርባዕተ መዓልቲ፡ ደቅታት ነቲ ገንሸል ከደንቑ ምስ ከኣሉ፡ ብዝያዳ ግልጺ ኮነ። ግናኸ እቲ ገንሸል ክሕረድ ዝነበሮ ግዜ መጸ። ብርግጽ ኣዝዩ ዘንቀጥቅጥ ነበረ፡ ብፍላይ ንደቅታት፡ ንሳቶም ድማ ንኸምዚ ዝኣመሰለ ጣዕሚ ንእሽቶ ገንሸል ብቐሊሉ ክለዓዓሉ ይኽእሉ ነበሩ!
ብተመሳሳሊ፡ ንገዛውትና ገንሸል የድልየና። ንክርስቶስ ከም መድሓኒና ንፈልጦ ኢና፡ ግናኸ ገንሸል ኣምላኽ ኣብ ህይወትናን ኣብ ስድራቤትናን እንታይ ተራ ኣለዎ? ገንሸል ኣብ ምትእስሳርና ምስ ዝሰፍሐ ስድራቤት ወይ ምስ ኣዕሩኽ እንታይ ተራ ኣለዎ? ብዛዕባኡ ንዛረብን ንዝምርንዶ? ወይስ ብዛዕባ ኩሉ ዓይነት ንኣሽቱ ጉዳያት ንዛረብ፡ ከምቶም ክልተ ኣብ መገዲ ኤማሁስ ኣብ ሉቃስ 24? ኣብዚ ወጥሪ ብዙሕ ግዜ ከም ዝወደቕኩ ክእመን ኣለኒ።
ጐይታ የሱስ ምስቲ ዘይተደራደረ ፍርዲ ቅዱስ ኣምላኽ እንታይ ከም ዝሓለፈ ከመይ ገይርና ክንርስዕ ንኽእል? እቲ ገንሸል ብሓዊ ተጠበሰ (ዘጸኣት 12:9)፡ ከመይሲ ኣብ ማይ ምጥባሱ እውን ንጐይታ የሱስ ከም ፋስጋና ኣብ ትሕቲ ቍጥዓ ኣምላኽ ክሳቐ ከሎ ዝሓለፎ ንምግላጽ እኹል ሙቐት ኣይነበሮን።
ገንሸል ፋስጋ ምስ መሪር ኣሕምልቲ ተበልዐ። እዚ ድማ ክርስቶስ ብኣምላኽ ብምጥላሙ ዘይትምዘን መሪር መከራ ከም ዝሓለፈ ይዛረብ – ኣቦ ኣይኮነን (ማቴዎስ 27:46 ርአ)። እዚ ምኽንያትና ምዃንና ክንዝክር ከለና፡ ንዓና መሪር እዩ።
ንሕና ከም ወለዲ ብዛዕባ እዚ ነገራት ክንሓስብ ከለና፡ ገንሸል ኣብ ህይወት ስድራቤትና ማእከላይ ክኸውን ዘለና ድሌት ኣይስምዓናንዶ፡ ንጐይታ ብፍቓዱ ንዓና ዝሓለፎ እናመስገና? እዚ ናብ ምምላኽ ክመርሓና እዩ። እዚ እዩ እቲ ደቅና ኣብዚ ዘመን፡ ብዙሕ ነገር ንርእሱ ዝተመርከዘሉ ዘመን፡ ዝደልይዎ። እቲ ብዙሕ ግዜ ክርስትያናዊ «ምስጋና»ን «ኣምልኾን» ዝበሃል፡ ካብ ገዛእ ስምዒታትናን ስምዒታትናን ምግላጽ ሓሊፉ ምንም ኣይኮነን። ገንሸል ኣብ ገዛውትና ብምህላው፡ ደቅና ሓቀኛ ክርስትያናዊ ኣምልኾ ስለምንታይ ኣብ ክርስቶስ – ኣብ ሰብኡ፡ ኣብ ስራሑን ኣብ ልቢ ኣምላኽ ዘለዎ ዋጋን – ዝተመርከዘ ምዃኑ ክርድኡ እዮም። ኣብ ክርስቶስ ብምትኳር፡ ደቅና ካብ ጽልዋ ግብጺ፡ ካብዛ ንገንሸል ዘይትፈልጥ ዓለም ክድሕኑ እዮም።
ኣብቲ መዘክር
ኣብዛ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ንኣምላኽ ዝፈርሓ ህይወት ስድራቤት ብዙሕ ካልእ ክርከብ ይከኣል፡ ግናኸ ሓንቲ ናይ መወዳእታ ትምህርቲ ካብ ዘጸኣት 12:26-27 ንርአ። ኣብኡ ድማ ንንበብ፦ «ክኸውን እዩ፡ ደቅኹም ‘እዚ ኣገልግሎት እዚ እንታይ ማለት እዩ?’ ምስ በሉኹም፡ ‘እዚ መስዋእቲ ፋስጋ ጐይታ እዩ፡ ንሱ ድማ ኣብ ግብጺ ንገዛውቲ ደቅታት እስራኤል ዝሓለፈ፡ ንግብጻውያን ምስ መትሐን ንገዛውትና ድማ ኣድሓነን’ ክትብሉ ኢኹም።»
ኣብዚ ብዛዕባ ግልጺ ምትእስሳር ኣብ ስድራቤት ክንደይ ዝኣመሰለ ግሩም ትምህርቲ ንመሃር! እዚ ብርግጽ ናይ ምምሃር ሂደት እዩ። ካብ ንእሽቶ ዕድመ ጀሚርና ብዛዕባ መዓልታዊ ነገራት ብሓባር ብምዝራብ፡ ናይ እምነት ምትእስሳር ብምህናጽን ብሓድሕድ ግዜ ብምሕላፍን እንተ ዘይሰራሕና፡ ብዛዕባ መንፈሳዊ ነገራት’ውን ግልጽነት ኣይክህሉን እዩ። ደቅና ብመንፈሳዊ ሕቶታት ናባና ኣይክመጹን እዮም፡ ምናልባት እዘን ሕቶታት እዚኣተን ኣብኦም ኣይክለዓልን እዩ።
ደቅና ብሕቶታት ናብ መንፈሳዊ ኣሕዋትን ኣሓትን ክኸዱ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ድማ ጽቡቕ እዩ። ይኹን እምበር፡ ዕላማ ኣምላኽ ኣብ ስድራቤት እኹል ግልጽነትን እምነትን ክህሉ እዩ፡ ደቅና ብዛዕባ ስምዒታት፡ ተመክሮታትን ሕቶታት እምነትን ብምቾት ክዛረቡ ንኽእሉ። እዚ ክንመሃሮ ኣለና። ክርስቶስ ብዙሕ ግዜ ኣርእስቲ ምዝራብና እንተኾነ፡ ንመርዓን ስድራቤትን ብሓቂ በረኸት እዩ።
ኣምላኽ ንገዛውቲ ህዝቡ ኣድሓነ፡ ከምቲ ዝንበብ። ስድራቤታት ካብ ግብጺ ብሓያል ኢዱ ተዋጀዋ። ብተመሳሳሊ፡ ሕጂ’ውን፡ ዕላማ ኣምላኽ ብእምነት «ንዓኻን ንገዛኻን» ምድሓን እዩ (ግብሪ ሃዋርያት 16:31)።
ኣምላኽ ነዚ ንጹር ትእዛዛት ንህዝቡ ምስ ሃበ፡ ኣብ መወዳእታ ዘጸኣት 12:27 እንታይ ውጽኢት ነበረ? «ህዝቢ ርእሶም ኣድኒዖም ኣምለኹ።» ብሓያል ተግባር ኣምላኽ ኣዝዮም ተገረሙ፡ ንሱ ድማ ካብ ባርነት ግብጺ ብኽቡር ንእሽቶ ገንሸል ኣድሓኖም፡ ንኣምላኽ ድማ ኣምለኹ።
ጐይታ ዝገበሮ ንዓና ክጸልወና እንተ ዝፈቕድ፡ ኩላትና ኣብ ኣጕልና ብኣምልኾ ኣይንሰግድንዶ – ከም ውልቀ ሰባት፡ ከም ሰብ ሓዳርን ከም ስድራቤትን? ድሕሪኡ ንኣምላኽ ንገንሸል፡ ንሱ ብፍቓዱ ዝሃቦ፡ ብእኡ ንርእሱ ዘኽበረ፡ ከምኡ’ውን ብእኡ ንዘለኣለም ዘድሓነና፡ ከነመስግኖ ኢና። ብሓባር ክንከውን ኢና፡ ንኣሽቱን ኣረግቶትን፡ ኣብ ንግሆ መዓልቲ ጐይታን ካልእ ግዜያትን፡ ብመስጋና ልቢ ኣብቲ ኣምላኽ ባዕሉ ክዕርፈሉ ዝኽእል ዝተመርከዘ።
