ፊልሞን ከሓጋዚ ሓውኡ ጋራ

ፊልሞንን እቲ ረባሕን ሓው «ኵሎም ሓደ ኪኾኑ፡ ከምቲ ንስኻ ኻባይ፡ ኣነውን ካባኻ ዘሎኹ፡ ንሳቶምውን ሓደ ኪኾኑና፡ ዓለም ከኣ ንስኻ ኸም ዝለኣኽካኒ ኽትኣምን።» —ዮሃንስ 17:21 KJV

መጽሓፍ ፊልሞን ንክርስትያናት ምስ ካልኦት ምእመናን ብኸመይ ክራኸቡ ከም ዘለዎም ቅኑዕ መገዲ የርእየና። ምእመናን ኣብ ዝምድናኦም ምስ ነፍሲ ወከፎም ክሽገሩ ብዙሕ ግዜ እርኢ። እቲ ካብዛ ሓንቲ ምዕራፍ ዘለዋ መጽሓፍ ዝርከብ ትምህርቲ ምስ ኩሎም ህዝቢ እግዚኣብሔር ክንራኸብ ከለና ሰላምን ምትእምማንን ብኸመይ ክህልወና ከም ዘለዎ የርእየና። እዚ ብፍላይ ምስቶም ዝተሻቐልናዮም ሰባት ክንሰርሕ ከለና እውን ሓቂ እዩ። ነዘን ሓቅታት እዚኤን ምስ ተማሂርናየን ምስ ፈጸምናየንን፡ ንብዙሕ ግዜ ንሕብረትና ዘዕንቅፍዎ ዝተፈላለዩ ባህርያት ክንሰግሮም ንኽእል ኢና። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ልቦም ብፍቕሪ መድሓኒና ዝመልአ ሰባት ንህዝቡ ዝያዳ ዝሓልዩ ከም ዝነበሩ ንረክብ።

ትምህርትታት ካብ ፊልሞን ክንሓስብ ከለና፡ እቲ እግዚኣብሔር ንሙሴ ዝመሃሮ ቀዳማይ ትምህርቲ ክንዝክር ይግባእ። ፈታዊ ኣምላኽ ዝኾነ ሙሴ ንግብጺ ገዲፉ ናብ ጸግዒ ወይ ርሑቕ ሸነኽ በረኻ ተመርሐ። ኣብኡ እግዚኣብሔር ብዛዕባ ባዕሉ ክምህሮ ጀመረ። ኣብቲ ባዶን ምድረበዳን ቦታ፡ ካብ ምብታን ተነጺሉ፡ ኣምላኽ ንፈታውኡ (ዘጸኣት 33:11) ሓዊ ዝነደደ ቁጥቋጥ (3:2) ኣርኣዮ። ሙሴ እቲ ቁጥቋጥ ስለምንታይ ከም ዘይተቓጸለ ንምርዳእ ገጹ ኣዘወረ። ኣምላኽ ኣብ ማእከል ህዝቡ ምህላዉ ግሩም ምዃኑ ንርዳእ፡ ብቕድስናኡ ከኣ ከም ዘይተቓጸልና ግሩም እዩ። እዚ ብኢድ ኣምላኽ ንሙሴ ዝተመሃሮ ቀዳማይ ትምህርቲ ነበረ፡ ንመላእ ህይወቱ ከኣ ባህርያቱ ክኸውን እዩ። ሓደ ካብ ዓበይቲ ትምህርትታት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ከም ክርስትያን ንዝተመርጹ ህዝቢ ኣምላኽ ክጽሊሎምን ጾሮም ክጾርን ከም ዘሎኒ እዩ ዝብል እዩ። ኣብ ማእከል ህዝቡ ንዘሎ ግርማ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ክንውድስ ዕላማና ክኸውን ይግባእ።

ሃዋርያ ጳውሎስ፡ ምናልባት ኣብ ሓድሽ ኪዳን ዝበለጸ ዝፍለጥ ምእመን፡ ምስ መድሓኒኡ ዕለታዊን ጽኑዕን ኣካይዳ ነበሮ። እዚ ሰብ እዚ እግዚኣብሔር ቅድሚ ምግላጹሉ ብጽልእን ቅሬታን ዝመልአ ነበረ። ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 8:1-3 ንዝተመርጹ ህዝቢ ኣምላኽ ብኸመይ ከም ዝሓዞም ንርኢ። እግዚኣብሔር ንሳውል ኣብ መገዲ ደማስቆ ምስ ኣድሓኖ፡ «ሳውል፡ ሳውል፡ ስለምንታይ ኢኻ እትሰጉየኒ ዘሎኻ?» (9:4 ESV) በሎ። ከምቲ ምስ ሙሴ ዝኾነ፡ እቲ ንሃዋርያ ጳውሎስ ዝተመሃሮ ቀዳማይ ትምህርቲ ባህርይ ኣምላኽ ምስ ዝተመርጹ ህዝቡ ኣተሓሓዞ።

መንፈስ ቅዱስ፡ ብመጽሓፍ ፊልሞን ኣቢሉ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብ ግዝኣት ሮሜ ዝነበረ ባርነትን ልቢ ዝሰብሩ ኩነታትን ተጠቒሙ ንልብናን ሕልናናን ይዛረብ። እታ መጽሓፍ ምስ ኣምላኽና ብኸመይ ቀረባ ክንከውን ከም ዘሎናን ኣብ ዕለታዊ ኣካይዳና ስምዒት ምህላዉ ብኸመይ ክህልወና ከም ዘሎናን ብዝርዝር ትገልጽ። ሃዋርያ ጳውሎስ ካልኦት ክርስትያናት ከምኡ ከም ዝተባረኹ ንምርኣይ ብኣምላኽ ዝተዋህቦ ባህጊ ዝገልጽ ኣገባብ ብኸመይ ከም ዝተግበረ ተርኢ። እግዚኣብሔር ኣብ ጳውሎስ እዚ ንኻልኦት ምእመናን ዘለዎ ሓልዮት ኣሰርሐ፡ እዚ ድማ ምስ ክርስቶስ ዘለዎ ቀረባ ኣካይዳ ምንጪ እዩ ዝብል እምነት ኣሎኒ። እግዚኣብሔር ኣብ ነፍሲ ወከፍና ንሓውና ምእመናን ክባረኹ ዘይነጽፍ ባህጊ ይስራሕ – ንሳቶም ዕቤት ክገብሩን ብጸጋ ኣምላኽ ክዓብዩን ንምርኣይ።

ትምህርትታት ኣብ መጽሓፍ ፊልሞን ክንሓስብ ከለና፡ እግዚኣብሔር ንኹሉ ክንገድፍ ብክርስቶስ ዝተመስረተ ባህጊ ይሃበና ሰብኣዊ ንሓውና ምእመናን እንገብሮም ሕቶታት። ኣብ ምሳሌ 6 ዝተገልጸ ክንዝክር ይግባእ፦

«እግዚኣብሔር ዝጸልኦም ሽዱሽተ ነገራት ኣለዋ፡ ሾብዓተ ድማ ንዕኡ ፍንፉን እየን» (ምሳሌ 6:16)።

እቲ ኣብቲ ዝርዝር ዘሎ ሾብዓይ ነገር እዚ እዩ፦

«ኣብ መንጎ ኣሕዋት ባእሲ ዝዘርእ» (ምሳሌ 6:19)።

ፊልሞን 1-3: መኽፈቲ ቃላት

ብዛዕባ ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ከም ዝበሎ፦

«ነዘን ነገራት እዚኤን ኣስተንትነን፡ ብምሉእ ልብኻ ድማ ተዋፈረለን፡ ምዕባይካ ንኹሉ ምእንቲ ኺግለጽ» (1 ጢሞቴዎስ 4:15 KJV)።

ስለዚ፡ ኣብ መኽፈቲ ቃላት ፊልሞን ምምስጣር ጽቡቕ እዩ። እቲ ሃዋርያ ብግፍዒ ናይቲ ጨካን ግዝኣት ሮሜ እሱር ነበረ፡ እዚ ድማ ኣብ ኩሉ ደብዳበታት ጳውሎስ ንሱ ከም ዝኸፈተ እሱር ምዃኑ ብምባል ዝገለጸሉ እዋን እዩ። እሱር ምዃን ምናልባት ካብ ባርያ ዝወሓደ ቦታ እዩ። ጳውሎስ ብኢድ ኣይሁዳውያን መራሕቲ ናይ ሮሜ እሱር ነበረ፡ ምናልባት ድማ ምስ ምስማር ይገጥም ነበረ።

ኣብ ዝኸፍአ ኩነታት ክንህሉ ከለና፡ ነቲ ኩነታት ንምስጋር ዘሎ ተግባራዊ መገዲ ኣብ ፊልጲ 1:28 ተርኢ። እቲ ፍቕዲ፡ «ብሓንቲ እኳ ብተጻረርቲ ዘይትፍርሁ፡ እዚ ንኣታቶም ምልክት ጥፍኣት፡ ንኣኻትኩም ግና ናይ ምድሓንኩም፡ እዚ ድማ ካብ ኣምላኽ እዩ» (JND) ይብል። እግዚኣብሔር ንጳውሎስ ነቲ ዝመጽእ ዝነበረ ንምግጣም ዘድልዮ ጸጋ ሃቦ፡ ምእሳር ድማ ንሱ ብዙሓት መጽሓፍቲ ሓድሽ ኪዳን፡ እንተላይ ነቲ መልእኽቲ ናብ ፊልሞንክጽሕፍ ዕድል ሃቦ።

እዛ ደብዳበ እዚኣ ንሓንቲ ስድራቤት እያ ተጻሒፋ፦ ፊልሞን ኣቦ፡ ኣፍያ ሰበይቲ፡ ኣርኪጶስ ወዶም፡ ብተወሳኺ ድማ እታ ቤተ ክርስትያን – ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ምእመናን – ኣብ ቤቶም ዝእከቡ ዝነበሩ። እቲ ሃዋርያ ንጢሞቴዎስ ኣብቲ ሰላምታ ጠቒስዎ፡ ወዲ ጳውሎስ ብእምነት (ፊልሞን 1፡ 1 ጢሞቴዎስ 1:2)፡ ስለዚ ጳውሎስ ብኸመይ ከም ዝፈትዎ እሞ ንባዕሉ ድማ ነዚ መንእሰይ ብመንፈሳዊ ዝሕግዝ ዓቢ ክርስትያን ከም ዝርኢ ንሓስብ። እዛ ደብዳበ እዚኣ ንሓንቲ ስድራቤት ከም ዝተጻሕፈት ብምርኣይ፡ ንህዝቢ እግዚኣብሔር ከም ስድራቤት ኣምላኽ ክንሓስብ ንዝክር። እዚ ድማ መንፈስ ቅዱስ ንልብና ክትንክፍን ንናቱ ፍቕሪ ክትንስእን የፍቅደሉ እዩ። እቲ ኣብ ፍቕዲ 3 ዘሎ ሰላምታ «ምሕረት» ዝብል ቃል የብሉን፡ ከመይሲ እዛ ደብዳበ እዚኣ ንጉባኤ እውን ተጻሒፋ እያ፡ እዚ ድማ ስርዓት ንምሕላውን ሓጢኣት ከም ኣድላይነቱ ንምፍታሕን ሓላፍነት ኣለዎ።

ፊልሞን 4-7: ለዋህ ሰላምታ

ኣብ ፍቕድታት 4-7 ጳውሎስ ክርስትና ብተግባራዊ መገዲ እንታይ ክኸውን ከም ዘለዎ ዝገልጽ ኣገባብ ተዛረበ። ንኻልኦት ምእመናን ኣብ ጸሎት «ኩሉ ግዜ» ንኣምላኹ ጠቐሰ። እቲ ሃዋርያ ንፍቕርን እምነትን ፊልሞን ናብ ካልኦት ክስሕብ ክኢሉ፡ ፊልሞን ኣብ መንጎ ምእመናን ክንቀሳቐስ ከሎ ድማ ኣምላኽ ኣብ መንጎኦም ዝሰርሖ ዘሎ ኩሉ ጽቡቕ ፍሉይ ፍልጠት ክህልዎ ጸለየ። ድሕሪኡ ድማ ብዛዕባ እቲ ካብ ፍቕሪ ፊልሞን ዝረኸቦ ሓጎስን ምጽንናዕን ጸሓፈ። ክርስትና በዚ መንፈሳዊ ደረጃ እዚ ንኹሎም ምእመናን ክፍቲ እዩ። እግዚኣብሔር ንልብና ንዕኡን ንህዝቡን ንምፍቃር የሀብትመና።

ኣብ ኩሉ ደብዳበታት ጳውሎስ ኣብ መኽፈቲ ቃላት ምምስጣር ዘተባብዕን መሃርን መጽናዕቲ እዩ። ካብ ሮሜ ናብ ፊልሞን ኣብ ህይወት እቲ ሃዋርያ ዘሎ ዓሚቕ ስራሕ ኣምላኽ ክንምስክርን ንዕኡ ዘለዎ ኣድናቖት ክንርእን ንኽእል፡ ከምቲ ሙሴ ንዘይተቓጸለ ወይ ዘይተበልዐ ቁጥቋጥ ዝነበሮ። ኣብ 2 ቈረንቶስ 11 እቲ ሃዋርያ ብዛዕባ ህዝቢ እግዚኣብሔር ከም ዝበሎ፦

«ብቕንኣት ኣምላኽ ብኣኻትኩም እቐንእ ኣሎኹ» (2 ቈረንቶስ 11:2 KJV)።

ድሕሪኡ ኣብታ ምዕራፍ እቲኣ ከም ኣገልጋሊ ክርስቶስ ዝተሰቀዮ ብዙሓት ነገራት ብዝርዝር ገለጸ።

ፊልሞን 8-13: ምቹእነት ወይ ብፍቕሪ ምኽንያት

ኦኔሲሞስ – ስሙ «ረባሕ» ማለት እዩ – ኣብ ስራሕ እግዚኣብሔር ጠቓሚ ሰብ ነበረ። ብዙሓት ባሮት ኣብ ግዝኣት ሮሜ ብሮማውያን ወተሃደራት ካብ ዝተዓወታ ሃገራት ዝተማረኹ ሰባት ነበሩ። ንኣብነት፡ ነታ ኣብ 2 ነገስት 5 ዝነበረት ንእሽቶ ኣይሁዳዊት ገረድ ትዝክሩዶ፡ ድሕሪ ምጥቃዕ እስራኤል ናብ ሶርያ ዝተወሰደት? ንሰበይቲ ናእማን ብምቕባል ነቀፌታ ክርስቶስ ክሓዊ ከም ዝኽእል ነገረታ። ንኤልሳእ ክርኢ ክኸይድ ነበሮ፡ ንሱ ድማ ኣብ ዮርዳኖስ፡ ኣብ እስራኤል ክሕጸብ ነገሮ።

ኣብ ጉዳይ እቲ ባርያ ኦኔሲሞስ፡ እዚ ይከኣል እዩ፡ ንሱ ምሁር ሰብ ወይ ምናልባት ክኢላ ሰራሕተኛ ነበረ። ዝኾነ ይኹን፡ ንሱ ከም ረባሕ ሰብ እዩ ዝቐርበልና። እዚ ድማ ሰባት ሃገሮም ምስ ተዓወተት፡ ናብ ወጻኢ ሃገር ምስ ተወስዱ፡ ኩሉ ህይወቶም ክገድፉ ይግደዱ ከም ዝነበሩ የዘኻኽረና። እቲ ካብኡ ዝተወስደሉን ድሕሪኡ ከም ትሑት ባርያ ክሰርሕ ምግዳዱን ንኦኔሲሞስ ከቢድ ክኸውን ነይሩዎ።

ኣብዛ መጽሓፍ ፊልሞን እዚኣ፡ ሃዋርያ ጳውሎስ ንኦኔሲሞስ ናብ ፊልሞን ክምለስን ህይወቱ ከም ባርያ ክቕጽልን ከም ዝሓተቶ ንርኢ። ብኣረኣእያይ፡ ኦኔሲሞስ ንሕቶ እቲ ሃዋርያ ንምፍጻም፡ ፍቓድ እግዚኣብሔር ክቕበልን ንመብጽዓታት ካልኦት ካብ ናቱ ባህጊ ንላዕሊ ክውድስን የድልዮ ነይሩ። ብመንፈስ ቅዱስ ናብቲ ኣእምሮኣዊ ኩነታት ምስ ተመርሐ፡ ሽዑ ብሓቂ ረባሕ ሰብ ነበረ።

ጳውሎስ እቲ ሮማዊ እሱር ንኦኔሲሞስ ምስኡ ንምሓዝ ምኽንያታት ነበሮ። ንፊልሞን ከምዚ ዝበለ ምድላው ጽቡቕን ጥዑይን ነገር ምዃኑ ብቕኑዕ ክነግሮ ምኸኣለ። ፊልሞን ካብ ሃዋርያ ጳውሎስ ብዛዕባ ምልዋጥ ኦኔሲሞስ ዝነግሮን ምስ እቲ ሃዋርያ ንስራሕ እግዚኣብሔር ንምሕጋዝ ከም ዝጸንሕ ዝሕብሮን ደብዳበ እንተ ዝቕበል እንታይ ምገበረ? ፊልሞን ከምኡ ምስ ተኣዘዘ ክቃወም ከቢድ ምኾነ። ከምዚ እዩ ኣመክንዮ ሰብ፡ ግናኸ መገዲ ቅዱስ ኣምላኽ ኣብ መንጎ ህዝቡ ኣይኮነን። ሓደ ካብ ዓበይቲ ትምህርትታት መጽሓፍ ቅዱስ ንሓድሕድና ክንፋቐር ከም ዘሎና እዩ። ዮሃንስ 13:34 ከም ዝብሎ፦

«ሓድሽ ትእዛዝ እህበኩም ኣሎኹ፡ ንሓድሕድኩም ተፋቐሩ፡ ከምቲ ኣነ ዝፈቶኹም፡ ንስኻትኩምውን ንሓድሕድኩም ተፋቐሩ» (ዮሃንስ 13:34 ESV)።

ጳውሎስ በቲ ስርዓት ተግበረ።

ፊልሞን 14-19: ብዘይ ፍቓድካ

ኣብ ንግዲ ሓደ ኣበሃህላ ኣሎ፡ «ቅልጡፍ ክትከይድ እንተ ደሊኻ በይንኻ ኺድ፡ ርሑቕ ክትከይድ እንተ ደሊኻ ካልኦት ምሳኻ ውሰድ።» ተመክሮይ ቅልጡፍ ምኻድ ጭንቀት ከምጽእ ከሎ፡ ካልኦት ምእመናን ምሕዋስ ድማ ንልቢ ሰብ ኣብ ጸሎት ንምሓዝ ከም መሳርሒ የገልግል። ኣብዚ ክፋል መጽሓፍ ፊልሞን፡ ንባዕልና ክንሓትት ይግባእ፡ ኣብ ሓውና ምእመናን ንስራሕ ክርስቶስ ክንደይ ከም እንውድስ። እቲ ሃዋርያ ጳውሎስ ደብዳበታቱ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ዝኸፈተሉ ሓላፍን ኣኽባርን ኣገባብ ኣስተብህል። ጳውሎስ ንምእመናን ብኸመይ ክርእዮም ከም ዘለዎን ኣምላኽ ዝሃቦም ህያባትን ስራሕ ክርስቶስ ኣብኦምን ክርኢ ይፈልጥ ነበረ።

ድሕሪኡ፡ ጳውሎስ ኦኔሲሞስ ዝተኣከቦ ወይ ዝተዋህቦ ዝኾነ ዕዳ ንምኽፋል ኣቕረበ። እቲ ሃዋርያ ከምዚ ዝበለ ዕዳ ክኸፍል ክኢሉ፡ ባርያ ግና ኣይክእልን። ነቲ ኣብ ማቴዎስ 18:23 ዝጅምር ፍጻመታት ክንዝክር ንኽእል ኢና። ኣብኡ ብዛዕባ ንጉስን ኣገልገልቱን ንብብ። ሓደ ኣገልጋሊ ኣብ ህይወቱ ክኸፍሎ ካብ ዝኽእል ንላዕሊ ዕዳ ነበሮ፡ እዚ ድማ ኩነታት ሓጥእ እዩ። እቲ ለዋህ ንጉስ ንዚ ሰብ እዚ ኩሉ ዕዳኡ ይቕረ በለሉ። እዚ ብጸጋ ዝድሓነ ሓጥእ ዝመስል እዩ፡ ከመይሲ እግዚኣብሔር ክንከፍሎ ዘይንኽእል ዕዳና ይቕረ ኢሉልና! ይኹን እምበር፡ እዚ ኣገልጋሊ ድሕሪኡ ተመሊሱ ንሓው ኣገልጋሊኡ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣእተዎ፡ እቲ ድማ ንዕኡ ኣስታት ናይ ገለ መዓልታት ደሞዝ ዝኸውን ገንዘብ ዕዳ ነበሮ። እዚ ትምህርቲ እዚ ብዙሕ ክነግረና ይግባእ፦ ንኻልኦት ሕማቕ ስምዒታት ንሕዝን ቂም ንሕዝንዶ

«ክርስቶስ ዝሞተሎም» (ሮሜ 14:15)።

ፊልሞን 20-25: ዝመጽእ መዓልታት፡ ብጸጋ ምግባር

ፊልሞንን ኦኔሲሞስን ሓደ ንሓደ ክውንን ከሎ ሓደ ከም ሓው ኣብ እግዚኣብሔር ክሰርሑ ኣዝዩ ከቢድ ከም ዝኸውን ብንጹር ንርኢ። ፊልሞን ነቲ ኣብ ልዕሊ እዚ ሓው ዘለዎ ዝብሎ መሰላት ክገድፎ ነበሮ። ንኣብነቱ ክንክተልን ንኻልኦት ንምቁጽጻር ዘሎና ፈተነታት ክንገድፍን ይግባእ፡ ከም ኣገልገልቲ እግዚኣብሔር ድማ ንሳቶም ክባረኹ ክንደሊ ይግባእ።

እቲ ስነ-ምግባራዊ ጽልዋ ብዙሕ ክዛረብ ይግባእ። ክንደይ ግዜ ብፍቓደይ እገብር፡ ኣብ ዝምድና ምስ ካልኦት ምእመናን መሰላተይ ንምሕላው ድማ ንባዕለይ ኣበሳብስ? ካልኦት እንታይ ከም ዝብሉ ወይ ብኸመይ ከም ዝገብሩ ክቆጻጸር ከድልየኒ ከሎ፡ ሽዑ ጭንቀት ናብ ህይወተይን ዝምድናናን አመጽእ። ብኻልእ ወገን ድማ ዕላማይ ነዞም ምእመናን ካብ ከምዚ ዝበለ ቁጽጽር ንምፍታሕ፡ ንምፍቃሮም፡ በረኸቶም ንምድላይ እንተኾይኑ፡ ጸሎታዊ መንፈስን ኣምላኻዊ ስርዓትን ናብ ሓሳባተይ አመጽእ። ንኻልኦት ክባረኹ ክደሊን ኣብ ነገራት ክርስቶስ ዕቤት ክገብሩ ክሕግዞምን ከለኹ፡ ናይ ፈተና ግዜ ግናኸ ናይ ዕቤት ግዜ እውን ክረክብ እኽእል እየ። ን2 ተሰሎንቄ 3:13 ክዝክር ይግባእ፦