ኣብ ዓለም ምህላው እምበር ካብኣ ዘይምዃን፡ መንነት ክርስትያን

እቲ ናይዛ ዓንቀጽ ኣርእስቲ ዘገርም ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ግናኸ መጽሓፍ ቅዱሳዊ እዩ፣ ካብ ከናፍር የሱስ ድማ እዩ። ኣብቲ ናይ ምልጃ ጸሎቱ፡ ንሰዓብቱ ሓዲጉ ናብ ሰማይ ክምለስ ከሎ፡ ብዛዕባኦም ንኣቦኡ ተዛረበ፡ “ኣብ ዓለም እዮም ... ግናኸ ... ከምቲ ኣነ ኻብ ዓለም ዘይኮንኩ፡ ንሳቶምውን ካብ ዓለም ኣይኮኑን” (ዮሃንስ 17:11,16 NIV)።

“ኮስሞስ” እቲ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ብብዝሒ “ዓለም” ተባሂሉ ዝተተርጎመ ግሪኻዊ ቃል (ልዕሊ 170 ግዜ)፡ ነቲ ብሓጢኣት ካብ ኣምላኽ ዝተፈልየን ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ሰይጣን ዘሎን ዝተፈጥረ ዓለም (ነቶም ኣብኡ ዝነብሩ ሰባት ሓዊሱ) የመልክት።1 የሱስ ኣብ ጸሎቱ ን“ዓለም” ዝጠቐሰሉ ናይ መጀመርታ ግዜ፡ ምስኣ ዘሎና ርክብና መፍትሕ ይህበና። ብዛዕባ ክብሩ ምስ ኣቦኡ “ዓለም ከይተፈጥረት” (17:5) ይዛረብ። ኩሉ ሰብኣዊ ነገር፡ ብርግጽ፡ ምስቲ ኣምላኽ ንሰብ ንምቕማጥ ዝፈጠሮ ዓለም ብቐጥታ ዝተኣሳሰር እዩ። ምሉእ ታሪኽና ከም ዘርኢ ምስዛ ዓለም ብዘይፍለ ዝተኣሳሰረ እዩ። ግናኸ የሱስ፡ ሰብኣዊ ታሪኽ እኳ እንተኣተወ፡ ቅድሚ ዓለም ነበረ፤ ንሱ እዩ ዝፈጠራ።

ስለዚ፡ ታሪኽ ዕዮ ኣምላኽ ምስ ደቂ ሰብ ካብ ዓለም ዝዓበየ እዩ። እቲ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ ጸገም ዝኸውን ፍታሕ ድማ ኣብቲ ካብዛ እንነብረላን ንሱ ዝመጸላን ዓለም ብኹሉ መለክዒ ብዘይልክዕ ዝዓበየ ኣምላኽ ይርከብ።

የሱስ ብዛዕባ “እቶም ንስኻ (ኣቦ) ኻብ ዓለም ዝሃብካኒ” ይዛረብ፡ “ንዓለም ኣይጽልን እየ፡ ግናኸ ነቶም ዝሃብካኒ እየ ዝጽሊ” (17:6,9) ይብል። ክርስትያናት ፍሉይ ዘርኢ እዮም፡ ኣብ ዓለም ዝተወልዱ እዮም፡ ግናኸ ከም ውህበት ኣምላኽ ንወዱ ኻብኣ ዝተመርጹን ዝተፈልዩን እዮም።

እዚ እዩ እቲ “ቕዱሳን” ዝብል ቃል ትርጉሙ፡ እዚ ቃል እዚ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ንክርስትያናት ብብዝሒ ዝጥቀመሉ እዩ – ንእሙናት ምእመናን ናይ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ ሰማይ ዝተኸበሩን ብቤተ ክርስትያን “ቕዱሳን” ዝተባህሉን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ምድሪ ዘለዉ ናይ ሓቂ፡ ህያዋን፡ ዝስሕቱ፡ ስጋን ደምን ዝኾኑ ሰባት፡ ብእምነት ኣብ ምሕረት ኣምላኽ ዝተወፈዩን ህይወቶምን ዘለኣለማዊ መጻኢኦምን ንየሱስ ክርስቶስ ዝኣመኑን። ስለዚ ኣምላኽ ካብ ዓለም ብሓፈሻ ከም ፍሉይ ጥሪቱ2 ፈሊይዎም፡ ንወዱ ድማ ሂብዎም። እቲ “ቕዱስ” ዝብል ቃል “ዝተፈልየ” ወይ “ዝተነጸለ” ማለት እዩ።

ብሓቂ እኳ እንተኾነ፡ ሕጂውን ኣብ ዛ ዓለም ኢና፡ ብመንነትናን ብዜግነትናን ግና፡ ካብዛ ዓለም ኣይኮናን (ፊልጲ 3:20)። ንሕና ፍሉያት ዕላማታት ኣቓልቦን ፍቕርን ኣምላኽ ኢና፡ “ካብ ዓለም” ተመሪጽና ዜጋታትን ነባሮን ናይቲ ዘይተወሰነ ልኬት ዘለኣለማዊ ህይወት፡ ማለት ከባቢ ኣምላኽን ወዱን ክንከውን።

የሱስ ንዛ ዓለም እኳ እንተሓደጋ፡ “ነቶም ኣብ ዓለም ዝነበሩ ናቱ ዝኾኑ ኣፍቀሮም ... ክሳዕ መወዳእታ” (ዮሃንስ 13:1 NASB)። ስለዚ፡ ንሱ ኩሉ ግዜ ብዛዕባና ብንቕሓት ይሓስብን ኣብዚ ክሳዕ ዘለና ብዛዕባ ደሓን ምህላውና ንኣምላኽ ይልምንን፡ “ኣነ ደጊም ኣብ ዓለም ኣይነብርን እየ፡ ንሳቶም ግና ኣብ ዓለም ኣለዉ”? (ዮሃንስ 17:11 NIV)። የሱስ ልቡ ኣብዚ ምስቶም ኣቦ ዝሃቦም፡ ንሱ ባዕሉ ብመስዋእቱ ኣብ መስቀል ካብ ዘለኣለማዊ ፍርዲ ዘድሓኖም፡ ሓዲግዎ እዩ ምባል ቅኑዕ እዩ።

ብሓቂ፡ ምልጃ ንኣና፡ መግለጺ ዕዮ የሱስ፡ ክሳዕ ዝምለስ ምሉእ ግዜ ዝሰርሖ ዕዮኡ ይመስል። (ሮሜ 8:31-39፤ 1 ዮሃንስ 2:1-2፤ እብራውያን 7:25)። ባዕልና ኣይተረፍናን፤ ንሱ ኩሉ ግዜ ይዕዘበና፡ ብጸሎት ይድግፈና፡ ብቐጻሊ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣቦ የቕርበና። እዚ ሓያል ምልጃ የሱስ ኣብ ህይወት ጴጥሮስ ተራእዩ እዩ (ሉቃስ 22:31-34)፡ የሱስ ከኣ፡ “ስምኦን፡ ስምኦን፡ ሰይጣን ከም ስርናይ ኪሰርየካ ሓቲቱ እዩ። ግናኸ እምነትካ ምእንቲ ኸይትጠፍእ፡ ኣነ ምእንታኻ ጸሊየ ኣሎኹ። ንስኻ ድማ ምስ ተመለስካ፡ ንኣሕዋትካ ኣበርትዖም” በለ። ጴጥሮስ፡ “ጐይታይ፡ ምሳኻ ናብ ቤት ማእሰርትን ናብ ሞትን ክኸይድ ድሉው እየ” ምስ በለ፡ የሱስ፡ “ጴጥሮስ፡ ሎሚ ዶሮ ኸይጮኸት፡ ሰለስተ ሳዕ ከም ዘይትፈልጠኒ ኽትክሕድ ኢኻ፡ እብለካ ኣሎኹ” ኢሉ መለሰሉ። ጴጥሮስ ንየሱስ ከም ዘይፈልጦ ክሓደ። ይኹን እምበር፡ ኣብ የሱስ ዘለዎ እምነት ፈጺሙ ኣይከሓደን፡ እዚ ድማ ሰለስተ ሳዕ ብንጹር ተኣመነሉ (ሉቃስ 5:1-8፤ ማቴዎስ 16:16፤ ዮሃንስ 6:68-69)። እቲ ናይ ርእሱ እምነት ዝነበሮ ትብዓት ፈሸለ፡ እምነቱ ግና ኣይፈሸለን፤ ምልጃ የሱስ ውጽኢታዊ ነበረ።

ብኣንጻሩ፡ የሱስ ምእንቲ እቲ ከዳዕ ይሁዳ ከም ዝጸለየ ኣይንርእን። የሱስ፡ “ንዓለም ኣይጽልን እየ፡ ግናኸ ነቶም ዝሃብካኒ እየ ዝጽሊ” (ዮሃንስ 17:9) በለ፡ ድሕሪኡ ድማ ይሁዳ ርእሱ ቀተለ። እምነት ኣይነበረቶን፤ እቲ ዝለዓለ “ምእማኑ” ንየሱስ “ንጹህ” ከም ዝነበረ እዩ (ማቴዎስ 27:4)። ይሁዳ ሓደ ኻብ “ቕዱሳን” የሱስ ኣይነበረን፤ ጠፍአ።

ሰይጣን፡ እቲ ቀንዲ ጸላኢ ኣምላኽን ወዱን፡ ንኽሕደት ይሁዳ ኣሰናደወ (ሉቃስ 22:3-4፤ ዮሃንስ 13:2, 27)፡ እዚ ድማ ነቲ 40 ክፍለ ዘመናት ቅድሚኡ ብተመን ኣቢሉ ንኣዳምን ሄዋንን ካብ ምእዛዝ ሕግታት ኣምላኽ ክወጹ ብምፍታን ዝጀመሮ እኩይ ዕዮኡ መደምደምታኡ ነበረ። ንሳቶም –ንሕና ድማ ደቆም፡ ክሳዕ እዚ 21 ክፍለ ዘመን – ካብ ፈጣሪ ተፈልዩ። ኣምላኽ፡ ምንጪ ኩሉ ህይወት፡ ነዚ ምፍልላይ “ሞት” ይብሎ። እዚ ድማ ብተፈጥሮኣዊ መገዲ ናብ ስጋዊ ሞት፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ናብ ዘለኣለማዊ ሞት ይመርሕ። ጳውሎስ፡ “ብሓደ ሰብኣይ ሓጢኣት ናብ ዓለም ኣተወ፡ ብሓጢኣት ድማ ሞት፡ በዚ ኸኣ ሞት ናብ ኩሉ ሰብ በጽሐ፡ ምኽንያቱ ኩሎም ሓጢኦም” (ሮሜ 5:12) ኢሉ ጸሓፈ። ሓጢኣትን ሞትን ኣብ ዲኤንኤናን መንፈስናን ዝተጻሕፉ ዓለማዊ ዘርኣዊ ጉድለታት እዮም።

እቲ ንዛ ዓለም ዝጨበጠ ምፍልላይ ካብ ፈጣሪ፡ ኣብ መንጎ ህዝቢ እዛ ዓለምን ህዝቢ ኣምላኽን፡ ንሱ ድማ ንዕኡ ንምሕጓስ ካብዛ ዓለም ዝፈለያ፡ ይስምዓና።

ኣምላኽ መጀመርታ ንመጀመርታ ሰባት ኣብ ልዕሊ ምድራዊ ፍጥረቱ ገዛእቲ ገበሮም (ዘፍጥረት 1:26-28)። እቲ “እኩይ” – ንሳቶም ዝፈተኖምን ብኡኡ ኣቢሉ ንእምነቶምን ምእዛዞምን ዝሰሓቦምን – ሕጂ ኣብ ልዕሊ እዛ ዓለም ይገዝእ። የሱስ ብመስዋእታዊ ሞቱ ኣብ መስቀል ስዒርዎ እዩ (እብራውያን 2:14)፡ ግናኸ እዚ ዘይሕጋዊ “ጐይታ” እዚ፡ ክሳዕ ዘለኣለማዊ ፍርዲ ማእሰርቱ ዝጅምር (ራእይ 20:10)፡ ብቐጻሊ ኣብ ልዕሊ ዓለም ብምጭባጡ ኣቢሉ ንኣምላኽን ን“ቕዱሳኑን” ቍጥዓኡ የውጽእ ኣሎ።

የሱስ ጸለየ፡ “ጸሎተይ ካብ ዓለም (ብኣካል) ከተውጽኦም ኣይኮነን፡ ግናኸ ካብቲ እኩይ ክትሕልዎም እዩ” (ዮሃንስ 17:15)። እቲ ዅሉ ዝኽእል ምልጃኡ ወይ ምምጓሱ ምእንታና፡ ከምቲ ምስ ጴጥሮስ ዝረኣናዮ፡ ንኹሉ ጻዕርታት ጸላኢ ንምፍሻልን ንምስዓርን ካብ እኹል ንላዕሊ እዩ። ጳውሎስ ብዘይመልሲ፡ “ኣምላኽ ምእንታና እንተኾይኑስ፡ መን እዩ ኺጻረረና ዝኽእል፧” (ሮሜ 8:31) ኢሉ ሓተተ። ቀጺሉ ድማ፡ “መን እዩ ኣብቶም ኣምላኽ ዝመረጾም ክሲ ዜቕርብ፧ ኣምላኽ እዩ ዜጽድቕ። መን እዩ ዚዅንን፧ ክርስቶስ የሱስ፡ እቲ ዝሞተ፡ ካብኡ ንላዕሊ ድማ ካብ ምዉታት ዝተንስአ፡ ኣብ የማን ኣምላኽ ዘሎ፡ ምእንታና ዚልምንውን ንሱ እዩ” (ሮሜ 8:33-34)።

ካልእ ካብ ሕቶታት ጸሎት የሱስ፡ “ብሓቂ ኣቕድሶም፤ ቃልካ ሓቂ እዩ” (ዮሃንስ 17:17)። “ምቕዳስ” ማለት ንህዝቡ “ቕዱሳን” ምግባር፡ ብግብሪ ኣብ መዓልታዊ ህይወቶም “ምፍላይ” ማለት እዩ። ኩሎም ናይ ሓቂ ሰዓብቲ የሱስ ቕዱሳን እዮም፡ ግናኸ ኩሉ ግዜ ከምኡ ኣይንገብርን። የሱስ ንኣቦኡ፡ ብቓሉ ኣቢሉ ብኣመለኻኽታናን ተግባራትናን ብግብሪ ቕዱሳን ክንከውን ከኽእለና ይሓትት። ምስ ኣምላኽ ብምብራህ ቃል ምስ እንራኸብ፡ እቲ ኣብ ህይወትና ሓይሊ ዝህቦ መንፈስ ቅዱስ (ዮሃንስ 14:26፤ 16:12-13)፡ “ምቕዳስና” ወይ ምፍልላይና ካብ ዓለምን ብልሽውናኣን ክገብር ይኽእል። ብዘይ እዚ ቐጻሊ ጽልዋ፡ ወይ ምውሓዝ ቃል ኣብ ህይወትና፡ ከም ዝተፈልዩ ሰባት ክንነብር ኣይንኽእልን።

እዚ የሱስ ንሰዓብቱ ዝሃቦ ቃል (ዮሃንስ 17:14)፡ ኣብ መንጎናን ዓለምን ከምቲ ኣብ መንጎ የሱስን ጸላእቱን ዝነበረ፡ ሓደ ዓይነት ውጥረት ይፈጥር። እቲ ቃል ካብዛ ዓለም ከም ዘይኮና የንቕሓና፡ ከም “ቕዱሳን” ክንነብር ድማ የዐጥቐና፡ ከምቲ ዓለም ዝጸልኣቶን ዝነጸገቶን የሱስ (ዮሃንስ 1:10-11)።

ካልእ ካብ ሕቶታት የሱስ፡ ንሓድነት ሰዓብቱ እዩ፡ ንዓለም ንጹር ስእሊ ናይ ርክብና ምስ ኣምላኽን ናይ ምምልላስና ንየሱስን ንምርኣይ። ሓደ ዝኾነ ግንባር ንዓና ዝያዳ ኣእማኒ፡ ዘይበላዕን ዘይተቓወምትን ክገብረና እዩ፡ ግናኸ ብሓዘን እዚ ሕቶ የሱስ ብግብሪ ምሉእ ብምሉእ ኣይተመለሰን። እዚ ኣምላኽ ስለ ዘይከኣለ ኣይኮነን፡ ግናኸ ንሕና፡ እቶም ዝስሕቱ ሰዓብቱ፡ ፍልልያት ከፋፍሉናን ንግብሪ ሓድነትና ከፍሽሉናን ስለ እንፈቕድ ኢና። ግናኸ እዚ ሓድነት እዚ ንቐንዲ ዕላማ የሱስ ኣብዛ ዓለም ኣገዳሲ እዩ፡ “ናብ ኩሉ ዓለም ኪዱ፡ ንኹሉ ፍጥረት ወንጌል ስበኹ” (ማርቆስ 16:15)። “ከምቲ ንስኻ ናብ ዓለም ዝለኣኽካኒ፡ ኣነውን ናብ ዓለም ለኣኽኩዎም ... ብቓሎም ኣቢሎም ብኣይ ንዝኣምኑውን እጽሊ ኣሎኹ፡ ኩሎም ሓደ ምእንቲ ኪኾኑ፡ ኣቦ፡ ከምቲ ንስኻ ብኣይ ዘሎኻ፡ ኣነውን ብኣኻ ዘሎኹ ... ዓለም ከም ዝለኣኽካኒ ምእንቲ ኽትኣምን ... ምሉእ ሓድነት ምእንቲ ኺረኽቡ፡ ዓለም ከም ዝለኣኽካኒ ምእንቲ ኽትፈልጥ” (ዮሃንስ 17:18-23)።

የሱስ ቅድሚኡ መሃሮም፡ “ሓድሽ ትእዛዝ እህበኩም፡ ንሓድሕድኩም ተፋቐሩ። ከምቲ ኣነ ዘፍቀርኩኹም፡ ንስኻትኩምውን ንሓድሕድኩም ተፋቐሩ። በዚ ኸኣ ኩሉ ሰብ ደቀ መዛሙርተይ ምዃንኩም ኪፈልጥ እዩ፡ ንሓድሕድኩም ፍቕሪ እንተ ኣልያትኩም” (ዮሃንስ 13:34-35)። ንፍቕሪ መድሓኒና ምላሽ ክንህብ ከለና፡ ፍቕሪ ኣብ መንጎናን ኣብ መንጎ ኩሉ ስድራ ቤት ኣምላኽን ይውሕዝ (1 ዮሃንስ 5:1-5)። ብፍቕሪ ተሓባቢርና ድማ፡ ንዓለም ዘይከሓድ፡ ዝርአ መልእኽቲ ነቕርብ። ካብ ዓለም ተፈልዩ፡ ከም ምስክር ሓድነትና ንዓለም ዘሎና ተቓውሞን ንመልእኽትና ዘለዋ ምጽራርን ዝሰዓርና ኢና።

እታ ዓለም ብሓቂ ንክርስትያናት ተስሕቦም ኣላ። ዮሃንስ፡ እታ ዓለም ተስሕበናን ንፍቕርና ከተበላሽዎን ከም እትደሊ ይብል። የጠንቅቕ፡ “ንዓለም ወይ ኣብ ዓለም ዘሎ ነገር ኣይትፍቀሩ። ሓደ እኳ ንዓለም እንተ ፈተወ፡ ፍቕሪ ኣቦ ኣብኡ የልቦን” (1 ዮሃንስ 2:15)። ፍቕሪ ኣቦ ኩሉ ግዜ ኣብ ውሽጥና እኳ እንተሃለወ፡ ብዓለም ክንስሓብ እንተ ፈቒድና፡ ንስምዒትና ንፍቕሩን ጽልዋኡን ኣብ ውሽጥና ነደንዝዞ። የሱስ ክልተ ጐይተስ ክትግዝእ ወይ ከተፍቅር ዘይከኣል ምዃኑ ተዛረበ (ማቴዎስ 6:24)። ፍቕሪ ኣቦ ዘየተባብዓና እንተኾይኑ፡ ንደቁ፡ ንኣሕዋትናን ኣሓትናን ኣይንፈቅርን። ሽዑ እቲ ንጸላኢ ዘሎና ሓድነት ይደክም፡ እቲ ንጠፋኢት ዓለም ዘሎና ሓድነት መልእኽቲ ድማ ይደብዝዝ።

ጳውሎስ ድማ፡ እታ ዓለም ካብ እምነትና ንመድሓኒና ንምምላስ ጽልዋኣ ከም እትገብር የጠንቅቐና። “እታ ኣብ ከባቢኹም ዘላ ዓለም 3 ናብ ባዕላዊ ቅርጺኣ ከይትጸቕጠኩም” ይብል (ሮሜ 12:2 JBP)። ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር “መራሒ” ሰይጣን (ዮሃንስ 12:31፤ 14:30፤ 16:11፤ 1 ዮሃንስ 5:19)፡ እታ ዓለም ናብ ንግዱን ባህታኡን ክትስሕበና፡ ኣቓልቦና ክትሰርቕን ንምስክርነትና ክትደብዝዝን ትደሊ።

“እታ ዓለምን ትምኒታታን ሓላፊ ምዃና፡ እቲ ፍቓድ ኣምላኽ ዚገብር ግና ንዘለኣለም ከም ዚነብር” ትዝክሩዶ፧ (1 ዮሃንስ 2:17)። እታ ዓለም ትሓልፍ ኣላ – ትመውት ኣላ! ንሕና ብክርስቶስ ዘይንስዓር ኢና – ንዘለኣለም ድሒንና! ብዝመውት ጸላኢ ክንስዓር ኣይንኽእልን። ብኣንጻሩ፡ ነታ እትጠፍእ ዘላ ዓለም ምስ ኣምላኽ ንምዕራቕ ክንጽዕር ኣሎና። ካብ ፍርህን ምፍርራህን ነጻ ዄንና፡ ከምቲ ኣምላኽ ዝፈትዋ (ዮሃንስ 3:16)፡ “ንዓለም ክንፈቅር” ኣሎና፡ ብርሕራሔ መድሓኒና ድማ ናብቶም ዝጠፍኡ ክንበጽሕ ኣሎና። ካብታ ዝጠፍአት ዓለም ንምድሓን ዕዮ ተድሒንና ኢና! ካልእ ኩሉ ብኸንቱ እዩ።

“ክርስቶስ ... ምእንቲ ኩሎም ሞተ፡ እቶም ዝነብሩ ድማ ደጊም ንርእሶም ዘይኮነስ፡ ምእንቲ እቲ ምእንታኦም ዝሞተን ዝተንስአን ክነብሩ ... ሓደ እኳ ብክርስቶስ እንተሎ፡ ሓድሽ ፍጥረት እዩ፤ እቲ ብሉይ ሓሊፉ፡ እቲ ሓድሽ መጺኡ! ... ኣምላኽ ንሓጢኣት ሰባት ከይቖጸረሎም፡ ንዓለም ብክርስቶስ ምስኡ የዐርቓ ነበረ። ንሱ ድማ መልእኽቲ ዕርቂ ኣውፊዩና። ስለዚ ንሕና ልኡኻት ክርስቶስ ኢና ... ብስም ክርስቶስ ንልምንኩም፡ ምስ ኣምላኽ ተዓረቑ” (2 ቈረንቶስ 5:14-20)።

መወዳእታ ማስታወሻታት

1. እቲ ቃል ኮስሞስ ኣብ ጽሑፋት ዮሃንስ ልዕሊ 100 ግዜ ይርከብ፡ ኣብ ወንጌሉ ድማ ኣስታት 75 ግዜ። ኣብ ጸሎት የሱስ ኣብ ዮሃንስ 17፡ እቲ ቃል 17 ግዜ ይርከብ።
2. ብዛዕባ እዚ ዝያዳ ንምፍላጥ፡ 1 ጴጥሮስ 1:18-25፤ 2:9-12ን ሮሜ 8:28-30ን ተመልከት።
3. ኣብዚ ኣጋጣሚ እዚ፡ “ዓለም” እቲ ግሪኻዊ ቃል ኮስሞስ ኣይኮነን፡ ግናኸ ኣዮን እዩ፡ እዚ ድማ “ዘመን ወይ ግዜ” ማለት እዩ፡ እዚ ድማ እቲ ኣብ 1 ዮሃንስ 2:17 ዘሎ ኣመለኻኽታ ብዛዕባ እዛ ዓለም ግዝያዊ ምዃኑ፡ “ትሓልፍ” ምዃኑ የመልክት። እዚ ሓደ ዓይነት ግሪኻዊ ቃል ኣብ ገላትያ 1:4 ይርከብ፡ እዚ ድማ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ “ምእንቲ ሓጢኣትና ርእሱ ሂቡ፡ ካብዛ ሕጂ ዘላ እክይቲ ዘመን ከድሕነና” ይብል።