ናይ ሎጥ ዝባኸነ ህይወት፡ ትምህርትታት ካብ ምርጫታት ጻድቕ ሰብ

ሎጥ መንእሰይ ከሎ፡ የሆዋ ንኣቦሓጎኡ ኣብራም ኣብ ኡር ከለዳውያን ጸውዖ፡ “ካብ ሃገርካ፡ ካብ ህዝብኻን ካብ ቤት ኣቦኻን ወጺእካ ናብታ ኣነ ዘርእየካ ምድሪ ኺድ” (ዘፍጥረት 12:1)። ምስቲ ጽውዓ የሆዋ ንኣብራም ግሩም መብጽዓታት ሃቦ።

ምስ ኣብራም

ኣብራም ከደ፡ “ናበይ ከም ዝኸይድ ከይፈለጥ” (እብራውያን 11:8) – እዚ ኣምላኽ ባዕሉ መራሒ እንተ ዘይኮይኑ ዘይጥበባዊ ምዃኑ የርኢ። ኣቦ ዘይብሉ ሎጥ (ኣቦኡ ኣብ ኡር ሞይቱ) ምስ ደቂ ዘይብሉ ኣብራም (ዘፍጥረት 12:4)፡ ሕጂ ድማ ተካኢ ኣቦኡ ኸደ። ናብ ከነኣን ምስ በጽሑ፡ እግዚኣብሄር ንኣብራም እዚ ቦታ እዩ በሎ። ኣብራም ንእግዚኣብሄር መሰውኢ ሰርሐ። ናብ ቤትኤል ከደ፡ ካልእ መሰውኢ ሰርሐ፡ ድሕሪኡ ድማ ናብ ነጌብ ከደ (12:6-9)።

ጥሜት ናብ ከነኣን ምስ መጸ፡ ኣብራም ናብ ግብጺ ከደ። ክንፈርዶ ኣይንኽእልን፡ ግን ኣምላኽ ካብ ዝጸውዖ ንላዕሊ ከም ዝኸደ ክንምልከት ንኽእል፤ መሰውኢ እውን ኣይተጠቕሰን፡ እዚ ድማ ኣምልኾ ሕጂ ትሑት ቅድሚያ ከም ዝነበሮ የርኢ። ኣብቲ ኣምላኽ ዘንበረና ቦታ ዝመጽእ ጥሜት ካብ ብገዛእ ርእሰይ ዝገብሮ ጻዕሪ ንምድሓን ይበልጽ። ጸገማት ንኣምላኽ ኣየደንጽዎን፡ ወይ ንቁጽጽሩን ንምምላኡን ኣየዳኽሙዎን። ኣብርሃም እውን፡ ካብቶም ዝበለጹ ኣብነታት እምነት ኣምላኽ ዝኾነ፡ ናይ እምነት ድኻማት ነበሮ። እዚ ቀዳማይ እዩ ነይሩ። ካልኣይ ድማ ብኡብኡ ሰዓበ፡ ንሰበይቱ ምስኡ ዘለዋ ርክብ ብምኽሓድ ንርእሱ ንምድሓን ንውርደት ምስ ኣቃልዓ!

እቲ ይቕረ በሃሊ ጐይታ ንኣብራም ካብቲ ብገዛእ ርእሱ ዝፈጠሮ ጸገም ኣውጽኦ፡ ግን ብዘይ ሳዕቤናት ኣይኮነን። ኣብራም ናብቲ ክጸንሓሉ ዝግባእ ቦታ፡ ከምኡ እውን ናብ መሰውኡ ተመልሰ፡ ሎጥ ድማ ገና ምስኡ ይኸይድ ነበረ (13:1-5)፡ ኩሉ ዝኸውን ዘሎ እናረኣየን ንመጻኢ ዝኸውን ኣእምሮኣዊ ማስታወሻታት እናሓዘን። እቲ ኣብ ግብጺ ብምኽንያት ምኽሓድ ሳራይ ዝረኸብዎ ብዙሕ ሃብቲ (12:15-16) ብኡብኡ ንምፍልላይ ዝገደዶም ባእሲ ኣምጽአ፡ ንሎጥ ድማ በይኑን ዘይተዳለወን ገደፎ።

ሎጥ ካብ ጌጋታት ኣብራም ተማህረ፡ ግን ካብ ምምላሱ ኣይተማህረን። ኣብራም ንጽውዓ ኣምላኽ መለሰ፡ ሎጥ ድማ ምስኡ ኸደ፤ ኣብራም ንኣምላኽ ኣምለኸ፡ ሎጥ ድማ ምናልባት ተሳተፈ – ግን ኣብ መሰውኢ ኣብራም፡ ዘይኮነስ ናቱ። ሎጥ ንኣብራም ናብ ግብጺ ሰዓቦ፡ ምስኡ ሃብታም ኮነ፡ ናብ ቤትኤል ድማ ሰዓቦ፡ ምስ ኣምላኽ ድማ ምምላሱ ረኣየ። ግን፡ ብዘሕዝን፡ ኣብ ህይወት ሎጥ ምምላስ ዝብሃል ኣይርአን፡ ወይ ድማ መሰውኢ ዝብል ቃል ኣይተጠቕሰን።

በይኑ

ክፈላለዩ ምስ ተገደዱ፡ እቲ ለዋህ ኣቦሓጎ ኣብራም ንሎጥ ቅድሚኡ ክመርጽ ፈቐደሉ፡ ንርእሱ ድማ ዝተረፈ ወሰደ (13:5-9)። ሎጥ ኣብቲ ኣምላኽ ካብ ዝደልዮ ወጻኢ ንኣብራም ዝሰዓበሉ ቦታ ዝተማህሮ መለክዒታት መሰረት ገይሩ መረጸ። “ኣዒንቱ ኣንቃዕሪሩ ርእዩ ኸኣ፡ ኵሉ ጐልጐል ዮርዳኖስ ጽቡቕ ማይ ዝመልኦ ... ከም ምድሪ ግብጺ” ረኣየ፡ ንሱ ድማ “ንርእሱ ንኹሉ ጐልጐል” መረጸ – እዚ ምርጫ እዚ ድማ “ናብ ጥቓ ሰዶም” ኣምጽኦ፡ ኣብኡ ድማ እቶም ሰባት “እኩያትን ኣዝዮም ሓጥኣንን” ነበሩ (13:10-13)። ብኡብኡ ሎጥ ኣብ ሰዶም ነበረ።

ከምኡ ከኣ፡ ኣምላኽ ንኣብራም ንኹሉ እቲ ዝርአ ምድሪ ናብ ኣርባዕተ ኣንፈታት፡ ንርእሱን ንዘርኡን ንዘለኣለም ሃቦ (13:14-17)። ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ነቶም ምስኡ ዝኸዱ ዝበለጸ ይህብ።

ቅድሚ ነዊሕ ግዜ ሎጥ ኣብ ጸገም ወደቐ። ኣርባዕተ ነገስታት ንሰዶምን ንሓለፍታታን ኣጥቅዑ፡ ንኹሎም ድማ ማሕዩር ገበሩ፡ ንሎጥ እውን ሓዊሱ። ኣብራም ን318 ገላውኡ ኣጽዋር ኣልበሰ፡ ብሓይሊ ኣምላኽ ድማ ነቶም ዝዘምቱ ነገስታት ሰዓሮም፡ ንኹሎም ማሕዩራት ድማ ኣድሓኖም (ዘፍጥረት 14)። ሎጥ ተማህረዶ? ኣይፋልን፡ ናብ ሰዶም ተመልሰ።

ኣምላኽ ንታሪኽ ትልማቱን ንጥፈታቱን ይቕጽል፡ እዚ ድማ ንኣብርሃም ኣዝዩ ዝምልከት እዩ፡ ሎጥ ግን፡ ካብ ፍሰት ፍቓድን ትልማትን ኣምላኽ ስለ ዝወጸ፡ ንሓጺር ግዜ ካብቲ ታሪኽ ጠፍአ፡ ኣብ ህይወቱ ኣብርሃም እንደገና ኣገዳሲ ግደ ምስ ዝጻወት ጥራይ ተመልሰ።

ሓደ መዓልቲ ኣብርሃም ሰለስተ በጻሕቲ ተቐበለ (ዘፍጥረት 8)። ክልተ መላእኽቲ ነበሩ፡ ናብ ሰዶም ድማ ከዱ። ሳልሳይ እግዚኣብሄር ነበረ፡ ንሱ ድማ ንኣብርሃም ነቲ ብልሹው ቦታ ንምጥፋእ ዘለዎ ትልሚ ኣካፈሎ። ቅሬታ ብብልሽውና ስነምግባር ሰዶም “ጩኸት” ኮይኑ ናብ ሰማይ በጽሐ፡ እግዚኣብሄር ድማ ንዝያዳ ምርመራ ወረደ። እንታይ ዝገርም መርኣያ ናይ ድንጉይነት ኣምላኽ ንዝግባእ ፍርዲ ክሳብ ካልእ ምርጫ ዘይህሉ! ኣዝዩ ንሎጥ ዝተጨነቐ ኣብርሃም፡ እታ ከተማ ብውሑዳት ጽቡቕ ሰባት እንተ ተረኺቦም ንምድሓን ለመነ። ኣምላኽ፡ ብምሕጽንታ ናይ “ዓርኩ” (ያእቆብ 2:23)፡ ንዓሰርተ “ጻድቃን” ሰባት እውን እንተኾነ ፍርዲ ንምስራዝ ፍጹም ድሉው ነበረ፡ ግን እቲ ዝተሓተ ቁጽሪ ኣይነበረን።

እቶም ሰለስተ በጻሕቲ፡ ንእግዚኣብሄር ሓዊሱ፡ ንኣብርሃም – ንኣምላኹ ብምልኣት ዝኣምልኽን ምስኡ ብሓባር ዝነብርን – ብናይ ኣብርሃም ደረጃ፡ ከም “ሰብ” (18:2)፡ ምስኡ ብምቾት ምቕራቦም ኣገዳሲ እዩ።

ኣብ ሰዶም

ግን እቶም ክልተ ናብ ሰዶም ከም “መላእኽቲ” (19:1) በጽሑ – ካብቲ ስነምግባራዊ ብልሽውና ናይቲ ከባቢ ርሑቓትን ፍሉያትን – ንሎጥ ኣብ ደገ ከተማ ተቐሚጡ ረኸብዎ፡ እዚ ድማ መንግስትን ቤት ፍርድን ዝእከቡሉ ቦታ እዩ፡ እዚ ድማ ኣብ ከተማኡ ንዝኸውን ዘሎ ነገር ሓላፍነት ከም ዝህልዎ ገበሮ።

ብፍጹም ብኣንጻሩ ናይ ምብጻሖም ናብ ኣብርሃም፡ እዞም መላእኽቲ ካብ ሰማይ ንምቕባል ምግልጋል ሎጥ ኣይተሃንጠዩን፡ ምስኡ ንምሓበር ኣይተመችኦምን፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ገዝኡ እንግዶት ምዃን ኣብ ህዝባዊ ኣደባባይ ምሕዳር መረጹ። ጐይታይ፡ ኣብ ገዛይ ኩሉ ግዜ ተቐባልነትን ምቾትን ይስምዓካ!

ሎጥ ኣትሪሩ ለመነ (19:1-3)፤ ካብቲ ዝቕጽል እንርእዮ፡ ጽቡቕ ሰባት ኣብ ጎደና ድሕንነት ከም ዘይብሎም፡ ሎጥ ድማ ይፈልጥ ነበረ። እቶም መላእኽቲ ተቐበሉ። ምሉእ ብልሽውና ኣብ ሰዶም ንምእማን ይጽግም፡ “ኩሎም ሰባት ካብ ኩሉ ክፍሊ ከተማ ... መንእሰያትን ዓበይትን” ንሎጥ እንግዶቱ ከውጽእዎ፡ ንሳቶም ድማ ብግብረሰዶም ክድፍርዎም ለመኑ (19:4-5)።

ብዘገርም ኩነታት፡ ሎጥ ንሳቶም “ኣዕሩኽ” ኢሉ ጸውዖም፡ ንሳቶም ከይፈርዶም ድማ ተጠንቀቐ – ልክዕ ከም ሎሚ ፖለቲካዊ ቕኑዕ ዘይኮነ – “እዚ እኩይ ነገር እዚ ኣይትግበሩ” ኢሉ ለመኖም። ብዝያዳ ዘገርም ድማ፡ ኣብ ክንዲኡ ንድንግል ኣዋልዱ “ዝደለኹምዎ ግበሩለን” ኢሉ ኣቕረበ (19:7-8)። ብፍጹም ብልሹው ሰዶም ተኸቢቡ፡ ሎጥ ንስነምግባራዊ፡ ንኣምላኽ ዝፈርህ ኣእምሮኡ ብምልኣት ኣጥፍአ።

እቶም ሰባት ሰዶም ንኽልተ ለዋሃት መንእሰያት ደናግል ዘይተገደሱ ምዃኖም፡ ንስፍሓት ብልሽውናኦም የርኢ። ብቑጥዓ ተመሊኦም፡ ድሕሪኡ ድማ ከም ወጻኢ ዝመጸን ንርእሱ ከም ፈራዲ ዝሰርዐን ገይሮም ኣጥቅዕዎ።

እቲ ነገር ናበይ ከም ዝበጽሕ መን ይፈልጥ፡ እቶም መላእኽቲ ንሎጥ ካብቲ ዝመጽእ ዘሎ ፍርዲ ንምህዳም እንተ ዘየድሓንዎ። ክልተ መንእሰያት ሰዶም (ካብቶም ኣብ ደገ ሎጥ ዝነበሩዶ ነበሩ?) ምስ ክልተ ኣዋልድ ሎጥ ክምርዓዉ ተሓጽዩ ነበረ፡ ንሳቶም ድማ ንህዝቢ ክህቦም ቀሪቡ ነበረ። ንሳቶም ኣጠንቀቖም ግን “ይጻወት ከም ዘሎ ሓሰቡ” (19:10-14)። ብዘይ ኣኽብሮት ዝጻወትዶ ነበረ? ምስቶም ጽቡቕ ዝፈልጥዎ መንእሰያት ፍጹም ተኣማንነት ኣይነበሮን። ስለዚ ምስቶም ዝተረፉ ጠፍኡ።

ካብ ሰዶም

ንሎጥ ካብ ሰዶም ምውጻእ ንዞም መላእኽቲ ንተልእኾኦም ንምፍጻምን ካብ ከተማ ንምውጻእን ዝተሃንጠዩ ኣዝዩ ከቢድ ዕዮ ኮይኑ ተረኽበ። ብምሕረት ኣምላኽ (ሎጥ ስለምንታይ ኣይተኣመኖን?) ከምኡ እውን ብምሕጽንታ መላእኽቲ “ናብ ኣኽራን ህደም ወይ ክትጠፍእ ኢኻ” (19:17)፡ ሎጥ ዝበለጸ ሓሳብ ከም ዘለዎ ሓሰበ፡ ገና ድማ ንርእሱ ክመርጽ ደለየ፡ “ኣይፋልን፡ ጐይተተይ፡ በጃኹም! ... እንሆ፡ ኣብዚ ከተማ ኣላ ... ናብኣ ክሃድም ፍቐዱለይ ... ሽዑ ህይወተይ ክድሕን እዩ” (19:16-20)። ሕቶኡ ተፈቕደ። ቅልጡፍ ግበር፤ እቶም መላእኽቲ ሎጥን ስድራቤቱን ድሕንነት ክሳብ ዝረኽቡ ተልእኾኦም ክፍጽሙ ኣይከኣሉን (19:21-22)።

ድሕሪኡ እግዚኣብሄር ሓዊን ዲንን ኣዝነመ፡ ንኹሉ እቲ ከባቢ ድማ ኣጥፍኦ፡ እዚ ድማ ክሳብ ሎሚ በረኻ ኮይኑ ኣሎ። ሰበይቲ ሎጥ፡ ንምሉእ ህይወታ ኣብ ሰዶም ዝነበረት፡ ብምስጠንቀቕታ መላእኽቲ “ድሕሪት ኣይትመልከቲ!” እኳ እንተ ተባህለት፡ ብናፍቖት ገበረት፡ “ዓንዲ ጨው” ድማ ኮነት – ናይ ፍርዲ ኣምላኽ ከቢድነትን ምስኡ ምጽዋት ዘለዎ ሓደጋን ዘለኣለማዊ መዘከርታ (19:17,26፤ ሉቃስ 17:32)።

ኩሉ እቲ ኣብ ህይወት ሎጥ ዝመጸ ጽቡቕ ነገር ብምኽንያት ጽኑዕ ዕርክነት ኣቦሓጎኡ ኣብርሃም ምስ ኣምላኽ እዩ ነይሩ፡ “ስለዚ ኣምላኽ ንከተማታት ጐልጐል ምስ ኣጥፍኤን፡ ንኣብርሃም ዘከሮ፡ ንሎጥ ድማ ካብቲ ንከተማታት ሎጥ ዝነበረለን ዝገለበጠ ጥፍኣት ኣውጽኦ” (19:29)።

ግን ሎጥ ናብ ናይ መወዳእታ ስነምግባራዊ ውድቀት ጥራይ ኸደ። ኣብ ዞዓር ድሕንነት ከም ዘይብሉ ስለ ዝተሰምዖ፡ ንኣዋልዱ ናብ ዋሻ ወሲዱ ኖረ። ዓለም ከም ዝወድአት፡ ንሳቶም ድማ በይኖም ከም ዝተረፉ ተሰምዖም። ንምድሪ እንደገና ንምምላእ ህጹጽነት ተሰምዖም፡ ኣቦኦም ድማ በይኑ ዝርከብ ሰብ ከም ዝኾነ ሓሰቡ።

እቲ ትርኢት ካብቶም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘለዉ ዝኸፍኡ ትርኢታት ሓደ እዩ። ንኣቦኦም ኣስከሩዎ፡ ክልቲኤን ኣዋልድ ድማ ብእኡ ደቅን ወለዳ፡ እዞም ደቅን ድማ ንዓመታት ንህዝቢ እስራኤል ዘሳቕዩን ኣብ መንጎኦም ምንጪ ጣኦት ዝኾኑን ዘርኢ ኮኑ (ዘፍጥረት 19:30-38፤ መዝሙር 83:1-8፤ 2 ዜና መዋእል 20፤ ነህምያ 13:23፤ 2 ነገስት 23:13)።

ዘፍጥረት ኣብ ሎጥ ዝኾነ ምልክት ሃይማኖት ዝህብ ኣይመስልን፡ ግን ንኣምላኽ ምስጋና ይብጻሕ “እግዚኣብሄር ንናቱ ዝኾኑ ይፈልጥ” (2 ጢሞቴዎስ 2:19)፡ ጴጥሮስ ድማ ንሎጥ “ጻድቕ ሰብ” ኢሉ ብግልጺ ይገልጾ። ግን ጻድቕ ሰብ ኣብታ ሎጥ ዝመረጻ ዓለም ከመይ ይነብር? ንሱ “ብብልሹው ህይወት ናይቶም ሕጊ ዘይብሎም ሰባት ይጨነቕ ነበረ (እቲ ጻድቕ ሰብ፡ መዓልታዊ ኣብ መንጎኦም እናነበረ፡ ብዘይሕጋዊ ተግባራት ዝርእዮን ዝሰምዖን ነፍሱ ይሳቐ ነበረ)” (2 ጴጥሮስ 2:7-8)።

ገለ ሰባት ኣብ ምድሪ ዝበዝሐ ዘይሕጉስ ሰብ ዘይኣማኒ ዘይኮነስ፡ ካብ ፍቓድን ንጹህ ሓባርነትን ኣምላኽ ወጻኢ ዝነብር ምእመን እዩ ይብሉ። ኣብኡ እሞ ሎጥ ቀዳማይ ኣብነት እዩ። ግን በይኑ ኣይኮነን። ናይ ሎሚ ዓለም ብተመሳሳሊ ኣሽሓት ክርስትያናት ኣፍሪሓቶም፡ ሰዒራቶም፡ ኣሕሚማቶም እያ።

እንታይ ንመሃር

ካብ ሎጥ እንታይ ንመሃር? ከም ክርስትያናት – ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ብልሹው ዓለም – ብዘይካ ብምሉእ ልቢ ንየሱስ ክርስቶስ ኣብ መዓልታዊ ህይወትና እንተ ዘይሰዓብና ክንዕወት ከም ዘይንኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። ኣብርሃም ንኣምላኽ ሰዓቦ። ተንሸራተተን ወደቐን፡ ግን ናብ መሰውኡ ተመልሰ። ሎጥ ንኣምላኽ ብሓቂ ኣይሰዓበን፤ ንሰዓቢ ኣምላኽ ሰዓቦ። ሎጥ ናቱ መሰውኢ ኣይነበሮን። ስለዚ፡ ኣብርሃም ተንሸራቲቱን ወዲቑን እኳ እንተኾነ፡ ተመሊሱ። ሎጥ ምስኡ ምስ ተንሸራተተን ወደቐን፡ ኣይተመለሰን። ኣብርሃም ናብ መሰውኡ ተመልሰ። ሎጥ ዝምለሰሉ መሰውኢ ኣይነበሮን። ናይ ሎጥ መገዲ ካብ ሕማቕ ናብ ዝኸፍአ እናወረደ ኸደ። ኣብርሃም ንገዛእ ርእሱ መንፈሳዊ ሚዛኑ ጥራይ ኣይመለሰን፡ ንሎጥ እውን ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ ከድሕኖ ኸኣለ።

ኣዳናግልና ኣብ ብልሹው ዓለም፡ ኣብ 21 ክፍለ ዘመን ሰዶም ከም ዝገደፈና ንፈልጥ። ከመይ ኢና ክንጸልዎ? ኣብርሃም ካብ ዓለም ወጻኢ ምስ ኣምላኽ ኸደ፡ ኣወንታዊ ጽልዋ ድማ ነበሮ። ሎጥ ኣብ ሰዶም ክነብር መረጸ፡ ምስ ኣምላኽ ኣይኸደን፡ ስለዚ ድማ ከም ምስክር ናብ ዝባኸነ ነገር ወረደ። እተን ኣብ ሰዶም ዝዓበያ ኣዋልዱ ብብልሹው ስነምግባራ ብምልኣት ተለኺፈን ነበራ። ሰዶም ብምስታፉ ከም ከተማዊ መራሒ ኣይተሓገዘትን። ከም ወኪል ኣምላኽ ዝኾነ ተኣማንነት ኣይነበሮን፡ ምስቶም ክምርዓዉ ዝነበሩ ኣወዳት እውን። ስነምግባራዊ ኩነታት ኣብ ሰዶም ድማ ኣብ ግዜ ምንባሩ ጥራይ እናኸፍአ ኸደ፡ ክሳብ ኣምላኽ ዝበዝሖ። “እታ ኣብ ከባቢኻ ዘላ ዓለም ናብ ገዛእ ቅርጻ ከይትጸቕጠካ” (ሮሜ 12:2 ፊሊፕስ)። “ኣብ መንጎ ኣህዛብ ከምኡ ዝበለ ጽቡቕ ህይወት ንበሩ፡ ንሳቶም ብጌጋ ትገብሩ እኳ እንተ ወቐሱኹም፡ ጽቡቕ ግብርኹም ርእዮም ኣብታ ኣምላኽ ዝበጽሓና መዓልቲ ንኣምላኽ ክብሪ ይህቡ” (1 ጴጥሮስ 2:12)።