ሙሴን እቲ ዝነድድ ቁጥቋጥን፡ ምስ ኣምላኽ ቅርበት ምምስራት

ምስ ኣምላኽ ምቅርራብ ምሕዋይ

ሙሴ ቅድሚ እቲ ኣብ ዘጸ 3 ተመዝጊቡ ዘሎ «ሓዊ ዝነደዶ ቍጥቋጦ» ተመክሮኡ፡ ብዛዕባ ኣምላኽ እብራውያን ዛንታታት ጥራይ ሰሚዑ ነይሩ። ንየሆዋ ብሕታዊ ኣይፈልጦን ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ንሙሴ ፍሉይ ተልእኮ ነበሮን ምስኡ ርክብ ክህልዎ ደለየን። ስለዚ እግዚኣብሔር ንመጀመርታ ግዜኦም ተራኸቡ፡ ድሕሪኡ ሙሴ ከቶ ከምቲ ዝነበሮ ኣይኮነን። ንዝቕጽሉ 40 ዓመታት፡ ብዛዕባ ኣምላኽ ዘለዎ ምርዳእን ምስ እግዚኣብሔር ዘለዎ ምቅርራብን በሰለ። ድሕሪ እቲ ናይ መጀመርታ ርክቦም ገለ ኣዋርሕ፡ እግዚኣብሔር ባዕሉ ምስ ሙሴ «ከም ሰብ ምስ ዓርኩ ዚዛረብ፡ ገጽ ንገጽ ተዛረበ» በለ (ዘጸ 33:11 NKJV)። ይኹን እምበር፡ እዚ ኣብቲ ሓዊ ዝነደዶ ቍጥቋጦ ንዝነበሮም ርክብ ክገልጾ ኣይከኣልን።

ኣብ መንጎ ሰብን ፈጣሪኡን ዘላቒ ዕርክነት ከመይ ከም እትምስረት ንምርዳእ፡ ገለ ካብቲ ኣምላኽ ምስ ሙሴ ንመጀመርታ ግዜኡ ኣብ ዝተራኸበሉ እዋን ዝነበሩ ስርዓታት ንመርምር።

ሓጺር ታሪኽ

ሙሴ ወዲ 40 ዓመት ከሎ፡ ካብ ግብጺ ሃዲሙ ምስቶም ከምኡ ደቂ ኣብርሃም ዝነበሩ ሚድያናውያን ተቐመጠ። ሓደ ኣምላኽ ጥራይ ከም ዘሎ ስለ ዝኣምኑን ገለ ሃይማኖታዊ ክብርታት ስለ ዝነበሮምን፡ ሙሴ ምስኦም ክነብር ምቹእ ኮይኑ ተሰምዖ፡ ንጽጶራ ጓል ዮቶር ድማ ኣእተወ። ብግብጻውያን መለክዒታት፡ ሙሴ ናብ ታሕተዋይ ደረጃ ማሕበራዊ ደረጃ ወሪዱ ነይሩ፤ ንላዕለዋይ ደረጃ ግብጺ ሓዲጉ ኣብ መንጎ ዘላን ጓሶት ክነብር ጀመረ – «ኵሉ ጓሳ ንግብጻውያን ፍንፉን እዩ» (ዘፍጥረት 46:34)። ኣምላኽ ንሙሴ ንዝመጽኦ ከቢድን ኣድካምን ዕዮ ንምድላው፡ ኣብ ምድረበዳ 40 ዓመታት ናይ ባህሪ ምህናጽ ክጥቀም እዩ። ሙሴ ንኣባጊዕ ክከናኸን፡ ንዘይከኣሉ ኣባጊዕ ካብ ጨካናት እንስሳታት ክከላኸል፡ ከምኡ’ውን ብቐሊል ህይወት ክዕገብ ተማህረ። ኣብ ርሑቕ ምድረበዳ ዝነበረ ትሑት ጓሳ ምዃኑ ንሙሴ ቅንዕና ትሕትና ኣምሃሮ (ዘሁልቍስ 12:3)። እዚኣቶም ከምኡ’ውን ካልኦት ተመክሮታት ንሓድሽ ተልእኮ ኣዳልይዎ – ንሱ ኣምላኽ ንእስራኤል ዝሾሞ ኣድሓኒ ክኸውን ነይሩ።

ሓደ መዓልቲ ኣብ እግሪ ደብረ ሖሬብ ንመጓሰኡ እናጓሰየ ከሎ፡ ሙሴ ኣብቲ ደብሪ ዘደንቕ ትርኢት ረኣየ፡ ሓደ ቍጥቋጦ እናነደደ ከሎ፡ ብሓዊ ኣይተበልዔን። መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዝብሎ፡ «መልኣኽ እግዚኣብሔር ኣብ ማእከል ቍጥቋጦ ብሃልሃልታ ሓዊ ተራእዮ» (ዘጸ 3:2)። ኣምላኽ ይስሕብ ነይሩ፡ ሙሴ ድማ ምላሽ ይህብ ነይሩ፡ እዚ ድማ ንሰብ ኩሉ ግዜ ጠቓሚ እዩ። ንምርኣይ «መልኣኽ እግዚኣብሔር» ከም «ቴኦፋኒ» ንርድኦ። ቴኦፋኒ ማለት ክርስቶስ ቅድሚ ስጋ ምልባሱ ከም መልእክተኛ ኣቦኡ ናብ ምድሪ ዝገበሮ ምብጻሕ እዩ።

ትሑት ኣቀራርባ

ኣምላኽ ንሙሴ ብስሙ ጸውዖ፡ ናብቲ ቍጥቋጦ ምስ ቀረበ ድማ፡ «ናብዚ ኣይትቕረብ። ኣባጊዕካ ካብ እግርኻ ኣውጽእ፡ እቲ እትቘመሉ ዘሎኻ ቦታ ቅዱስ ምድሪ እዩ» (ቍ.5) ኢሉ ኣዘዞ። ሙሴ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ከሎ ስልኡ ስለምንታይ ከውጽእ ከም ዝነበሮ ኣይተነግረናን፡ ግናኸ ገለ ምኽንያታት ከም ዝነበሩ ክንርዳእ ንኽእል ኢና። ኣባጊዕ ሙሴ ብኢድ ዝተሰርሑ ክኾኑ ነይሮም፡ ንስራሕ ኢዱ ድማ ይውክሉ ነይሮም። ስራሕ ኢዱ። እግሩ ናብ ዝደለዮ ቦታ ክወስዶ እዩ፡ ንፍቓዱ ድማ የርኢ። ፍቓዱ። ኣብ ታሕቲ ኣባጊዑ ዝነበሩ ጸባብታት ንኹሉ ዝሓለፈ ስሕተታቱ መዝገብ ክኾኑ ነይሮም። ዝሓለፉ ስሕተታቱ። ብተወሳኺ፡ ኣባጊዕ ንእግሪ ሰብ ይከላኸሉ፡ ኣምላኽ ድማ ሙሴ ንሱ ጋሻኡን መከላኸሊኡን ከም ዝኸውን ክርድኦ ደለየ። ንሱ ጋሻኡን መከላኸሊኡን ክኸውን እዩ። ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ፡ ሙሴ ንርኽሰት ስራሕ ኢዱ፡ ንርእሰ-ፍቓዱ፡ ከምኡ’ውን ንዝሓለፉ ስሕተታቱ ክፈልጥ እዩ፡ እግዚኣብሔር ድማ ኣብ ግዜ ሽግር ከም ዝከላኸሎ ክረክብ እዩ።

ቅድሚ እዚ ተመክሮ እዚ፡ ሙሴ ኣብ ግብጺ ብኢዱ ሰብ ቀቲሉ ነይሩ፡ ብእግሩ ካብ ሃገር ብምህዳም ድማ ካብ ፍርዲ ሃዲሙ ነይሩ። ንርእሱ ዝነብርን ዘይቅየርን ኣምላኽ ዩኒቨርስ ብሰብኣዊ ጻዕሪ ክቐርቦን ክቕበሎን ኣይከኣለን። ሙሴ ድማ ንኣምላኽ ንህይወቱ ዘለዎ ፍቓድ ከይተቐበለ ብቕቡል ክዓይየሉ ኣይከኣለን፡ እዚ ድማ ንዝሓለፉ ውድቀታትን ተስፋ ምቑራጽን ምግዳፍ ማለት እዩ። ካብ ኣባጊዑ ብምውጻእ ኣብ ቅዱስ ምድሪ ብምቘም፡ ሙሴ ናብ መለኮታዊ ጽውዓኡ ንምእታው ተዳልዩ – ንህይወቱ ዘለዎ ዕላማ ኣምላኽ።

መለኮታዊ ምግላጽ ተዋሂቡ

ሙሴ ስልኡ ድሕሪ ምውጻኡ፡ መልኣኽ እግዚኣብሔር ንርእሱ ከም ኣምላኽ ኣብርሃም፡ ይስሃቅን ያእቆብን ገይሩ ንሙሴ ኣፋለጠ። ሙሴ ድማ ብምጥዋርን ገጹ ብምሕባእን ምላሽ ሃበ። ኣምላኽ ንርእሱ ብዕላማ ከም ኣምላኽ ኣቦታት ይገልጽ፤ እዚ ድማ ንሙሴ እቲ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ንርእሱ ንኣብርሃም፡ ይስሃቅን ያእቆብን ብኸመይ ፍሉይ መገዲ ከም ዘፍለጠ ክሓስብ ክገብሮ እዩ። እስጢፋኖስ «ኣምላኽ ክብሪ ንኣቦና ኣብርሃም» ኣብ ኡር ከም ዝተራእዮ ይገልጽ (ግብሪ ሃዋርያት 7:2)። ይስሃቅ ንመጀመርታ ግዜ ድምጺ እግዚኣብሔር ኣብ ደብሪ ሞርያ ሰምዐ፡ ቅድሚ ኣቦኡ ንኣምላኽ ክስውኦ ቅሩብ ቅጽበት። ድሕሪኡ ኣምላኽ ንይስሃቅ ብግልጺ ተራእዮ፡ ኣብ ግዜ ሓደ ከቢድ ጥሜት መምርሒ ንምሃብ (ዘፍጥረት 26:2)። ያእቆብ ንህይወቱ ሃዲሙ ናብ ፓዳን ኣራም ይኸይድ ከሎ፡ ኣብ ሓደ በይናዊ ቦታ ኣብ ጥቓ ቤቴል፡ ኣምላኽ ኣብ ሕልሙ ብሰንሰለት ናብ ሰማይ ንያእቆብ ንርእሱ ኣቕረበ (ዘፍጥረት 28)። ነፍሲ ወከፍ መለኮታዊ ምፍላጥ ዘገርምን ዘደንቕን ነይሩ፡ እቲ ናይ ሙሴ ምስ ኣምላኽ ዝነበሮ ናይ መጀመርታ ርክብ ድማ ብኡ መጠን ፍሉይ ክኸውን እዩ። ኣምላኽ ንኣቦታት ዝተዛረበሉ ኩሉ ግዜ ንመብጽዓታቱ ንምርግጋጽ ነይሩ። ሙሴ ነዚኣቶም ከምኡ’ውን ንእምነቱ ንምሕላው ክፈልጥ እዩ።

ምላሽ ምእዛዝ

ኣብ ምላሽ ንትሕትናን ምእዛዝን ሙሴ፡ ኣምላኽ ብዛዕባ እቲ ኣብ ግብጺ ዝነበረ ጸበባ ህዝቡ ኣፍለጠ። ኣምላኽ ጸበባኦም ርእዩ፡ ጩኸቶም ሰሚዑ፡ እዋን ምድሓኖም ድማ በጺሑ ነይሩ። ሙሴ እቲ ኣድሓኒ ክኸውን ነይሩ (ግብሪ ሃዋርያት 7:35)። ሙሴ ንምግላጽ ኣምላኽ ዝህቦ ኩሉ ግዜ ምላሽ በረኸትን ተወሳኺ ምግላጽን ከም ዝህልዎ ኣስተብህል። ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ትሕትናን ንቓሉ ምፍራህን በረኸትን ተወሳኺ ምርዳእ ፍቓድ ኣምላኽን የፍሪ። እግዚኣብሔር የሱስ ቅድሚ ምስማሩ ሓደ ለይቲ ንደቀ መዛሙርቱ እዚ መብጽዓ እዚ ሃቦም፡ «ትእዛዛተይ ዘለዎ እሞ ዚሕልዎ፡ ንሱ እዩ ዜፍቅረኒ። ዜፍቅረኒ ኸኣ ብኣቦይ ኪፍቀር እዩ፡ ኣነውን ከፍቅሮን ንርእሰይ ክገልጸሉን እየ» (ዮሃንስ 14:21)። ፍቕሪ ንእግዚኣብሔር የሱስ ብምእማን ኣብ ቃሉን ብምእዛዝን ክግለጽ እዩ። እዚ ድማ ንመብጽዓ ክርስቶስ ንዝእዘዙ ቃሉ ንርእሱ ዝያዳ ንምርኣይ ምፍጻም እዩ። ብፍቓድ ዘይምፍላጥ፡ ዕልወት ወይ ስምምዕ ንቅዱስ ጽሑፋት ምላሽ ክኸውን የብሉን፡ ብሓቂ ንኣምላኽ ክፈልጡን ክሕወዩን ንዝደልዩ።

ቅልውላው መንነት

ሙሴ ንትእዛዝ ኣምላኽ «ሕጂ ድማ ንዓ፡ ናብ ፈርኦን ክሰደካ እየ» (ዘጸ 3:10) እንታይ ምላሽ ሃበ? «ኣነኸ መን እየ እሞ ናብ ፈርኦን ክኸይድ?» (ዘጸ 3:11) ኢሉ መለሰ። ሙሴ ክልተ ዓይነት ቅልውላው መንነት ነበሮ። ቀዳማይ፡ መን ምዃኑ ኣይተረጋገጸን። ካልኣይ፡ ኣምላኽ መን ምዃኑ ኣይፈልጥን ነይሩ፡ «ስምካ እንታይ እዩ?» (ዘጸ 3:13)፡ ወይ ብምግላጽ፡ «ንስኻ መን ኢኻ?»

ብሓፈሻ፡ ሓደ ሰብ ንሓደ ሰብ ንመጀመርታ ግዜኡ ምስ ረኸቦ ዝፈልጦ ቀዳማይ ነገር ስሙ እዩ፡ ሙሴ ድማ ነቲ ኣብ ግብጺ ክውክሎ ዝነበሮ ሰብ ክፈልጦ ነበሮ። እቲ ናይ ሙሴ ሕቶ ካብቲ ናቱ ዘይምኽኣል ናብ ሓይልን ስልጣንን ኣምላኽ ዘሎ ኣተኩሮ ምቕያር የርኢ። እዚ ኣብ ህይወትና ንዕላማታት ኣምላኽ ንምርዳእ ቀዳማይ ስጉምቲ እዩ።

ምላሽ ኣምላኽ ንኻልኣይ ሕቶ ሙሴ «ኣነ ዝኾንኩ እየ» (ቍ.14) ነይሩ። ንምድሓኖም ካብ ግብጺን ንዝስዕብ ምድረበዳ ተመክሮን ንምድላው፡ ኣምላኽ ንህዝቡ ብኪዳን ከም «ኣነ እየ» – እቲ ንርእሱ ዝነብር – ክፈልጥዎ ደለየ። ብምላሽ ኣምላኽ ንሕቶታቱ፡ ሙሴ ፍቓድ ኣምላኽ ምግባር ኣብ መን ምዃኑ ዘይኮነስ፡ ኣብ መን ምዃኑ ኣምላኽ ከም ዝምርኮስ ክርድኦ እዩ።

ኣምላኽ ንርእሱ ንምግላጽን ፍቓዱ ንምእዋጅን ምስ ሰብ ይራኸብ። ንርእሱ ንሙሴ ድሕሪ ምፍላጡ፡ እግዚኣብሔር ንውሳኔኡ ኣፍለጠ፡ «ካብ ኢድ ግብጻውያን ንምድሓኖም ወሪደ እየ» (ቍ.8)። ኣምላኽ ብሕታዊ ንምድሪ ወሪዱ ምስኡ ክዛረብ፡ እቲ ንሙሴ ተቐባልነት ዘለዎ ምላሽ ድማ ብኡ ንብኡ ናብኡ ምቕራብ ነይሩ። ሙሴ ክደሊ ነበሮ ናብ ኣምላኽ ምምጻእ ቅድሚ ምድላዩ ንኣምላኽ ምኻድ። እዚ ድማ ንመጀመርታ ግዜኡ ናብ ግብጺ ንምኻድ ዝነበሮ ተቓውሞ የረድእ፡ ከመይሲ ንእግዚኣብሔር ከይፈለጡ ከምዚ ዝበለ ዕዮ ዘይከኣል እዩ።

ንኽትኣቱ ምጽዋዕ

ምድሓን ካብ ሲኦልን ምድሓን ካብ ክፋእ ዓለምን ምስ ኣምላኽ ዘይተኣሳሰሩ ሓቅታት ኣይኮኑን። ኣምላኽ ንሰብ ክጽውዖ ከሎ ካብ ሓደ ነገር፡ ንምእታው እዩ ምእታው ካልእ ነገር። ምድሓን ኣምላኽ ንሰብ ምሉእ ምድሓን ካብ ሓጢኣት እዩ፡ በዚ ድማ ንኣምላኽ ዝተቐደሱ ህዝቢ፡ እቶም ዝተፈልዩ፡ የረጋግጽ። በዚ ድማ ንኣመንቲ ብሉይን ሓድሽ ኪዳንን የጠንቅቕ፡ «ቅዱሳት ኩኑ፡ ኣነ ቅዱስ እየ እሞ» (ዘሌዋውያን 11:44፤ 1 ጴጥሮስ 1:16)። ሙሴ ንዕላማ ኣምላኽ ክፈልጥ ነበሮ ምድሓን ንእስራኤላውያን ካብ ባርነትን ካብ ግብጺን፡ ከምኡ’ውን የጠቓልል ምፍላይ ንእስራኤላውያን ካብ ግብጺ። ምድሓን ካብ ባርነት ሓጢኣትን ዓለማውነት ግብጺን ናብ ህይወት መለኮታዊ በረኸት፡ ንኣምላኽ ብኣገልግሎት ንምሕጓስ ዕድል፡ ከምኡ’ውን ምስኡ ዕርክነት ንምሕዋይ የብጽሕ።

ዕላማ ኣምላኽ ንኣይሁድ ካብ ባርነትን ካብ ግብጺን ምድሓን ጥራይ ኣይነበረን፡ ግናኸ «ካብታ ምድሪ እቲኣ ናብ ጽብቕትን ገፊሕን ምድሪ ንምውጻእ» (ዘጸ 3:8)። ኣብ ዕላማ ኣምላኽ ኣብ መንጎ ግብጺ (ዓለም)ን ከነኣን (ዓወት ዝመልኦ ክርስትያናዊ ህይወት) ምምላስ ዝብል ነገር ኣይነበረን፤ ናብ ደብረ ሲና ምጕዓዝ ናብቲ ኣብ ከነኣን ዘለዎም ናይ መወዳእታ ዕድል ዘድሊ ስጉምቲ ጥራይ ነይሩ። ጎሸን ኣብ ግዜ እቲ ዓቢ ጥሜት ንህዝቡ ንምድጋፍ ዝነበረ ምድላው ኣምላኽ ነይሩ፡ ከምኡ’ውን ንሳቶም ክበዝሑን ህዝቢ ክእከቡን ዝኽእሉሉ ቦታ። ይኹን እምበር፡ እዋን ህዝቡ ካብ ግብጺ ወጺኦም ምሉእ ምድሪ – ምድሪ «ጸባን መዓርን» (ቍ.17) – ክወርሱ፡ ከምኡ’ውን ኣምላኽ ምስ ህዝቡ ብኪዳን፡ ብዘይዕንቅፋት ግብጺ፡ ክራኸብ ዝኽእለሉ ቦታ በጺሑ ነይሩ።

ምስ ኣምላኽ ምሕዋይ

ምላሽ ኣምላኽ ንተቓውሞ ሙሴ «ብርግጽ ምሳኻ ክኸውን እየ» (ቍ.12) ነይሩ። ኣምላኽ ንዕዮ ምስ ጸውዖ፡ ሙሴ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ናቱ ዘይምኽኣል ኣተኩሩ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ክእለት ኣምላኽ ምእማን። ኣብ ህይወትና ዕግበት ክንረክብ ኢና፡ ንመለኮታዊ ጽውዓና ብምቕባልን ብምፍጻምን። ብክእለትና፡ ብዘይምኽኣልና ወይ ብሕታዊ ረብሓታትና ምጥባቕ ግዜ ዝወስድ እዩ፡ ንኣምላኽ ንምጥቃም ዘሎና ድሉውነት ድማ የዕንቅፍ። በዚ ድማ፡ ሙሴ ከም ምኽንያት ንዘይምኽኣሉ ንምድሓን ዝገለጾ ኩሉ ሕጽረታት፡ ኣምላኽ ንዕዮ ስለምንታይ ከም ዝመረጾ ጥራይ ኣጕሊሑ። ጳውሎስ ኣምላኽ ንዕላማታቱ ብኸምዚ መገዲ ስለምንታይ ከም ዝፍጽም ገለጸ፡ «ስጋ ኸኣ ኣብ ቅድሚኡ ኸይመካሕ» (1 ቈረንቶስ 1:26-29)።

እግዚኣብሔር ንዓኻ ናብኡ ንምምጻእን ንምፍላጥን ንህይወትካ ዘለዎ ጽውዓ ንምፍላጥን ይጽውዓካ ድዩ? እቲ ናይ ዘላቒ ምህላዉ መብጽዓኡ ኣብ ግዜ ሽግር ንሓሳብካ ክከላኸለልካ እዩ፡ «‘ከቶ ኣይሓድገካን ኣይትጥለቀካን።’ ስለዚ ብትብዓት ክንብል ንኽእል ኢና፡ ‘እግዚኣብሔር ረዳኢይ እዩ፤ ኣይፈርህን። ሰብ እንታይ ክገብረኒ ይኽእል?’» (እብራውያን 13:5-6)። ሙሴ ዘላቒ ምህላው ኣምላኽ ኣብ ዝተረፈ ህይወቱ ንዝገጠሞ ብዙሕ ሽግራት ዘደንቕ ምንጪ ምጽንናዕ ኮይኑ ረኺብዎ። እዚ ናይ ሰላም ምድላው እዚ ካብቲ ቅድሚኡ ንትእዛዝ እግዚኣብሔር ዝሃቦ ምእዛዝ ጥራይ እዩ ዝመጸ፡ «ንዓ።»

ብሓጺሩ

ዝያዳ ምቅርራብ ምስ እግዚኣብሔር ዝምስረት፡ ኣማኒ ብእምነት ንዝተገለጸ ቃል ኣምላኽ ምስ ዝግዛእን ምስ ዝተኣዘዝን እዩ። ብኡ መጠን ቐሊል እዩ! ሙሴ ንቃል ኣምላኽ ዝተኣዘዘሉ ኩሉ ግዜ፡ ኣምላኽ ንርእሱ ዝያዳ ንሙሴ ብምግላጽ ምላሽ ሃበ። እግዚኣብሔር የሱስ ንኹሉ ክርስትያን ከምኡ ክገብር ይምብጽዕ (ዮሃንስ 14:21) – ምእዛዝን እምነትን ናብ ልቢ ኣምላኽ የቕርቡና። ብኸምዚ መገዲ ጥራይ እዩ ሓደ ሰብ ኣብ ስውር ቦታ ልዑል ክነብርን ንኹሉ ዘደንቕ በረኸታትን መሰላትን ወድነት ክሕወስን ዝኽእል (መዝሙር 91:1)።