ሃዋርያ ጳውሎስ ናብ ኣቴና ምስ በጽሐ፡ ንሲላስን ንጢሞቴዎስን ክመጹሉ ኺጽበ ኸሎ፡ ነታ ኸተማ “ብጣኦታት ምልእቲ” ኸም ዝዀነት ምስ ረኣያ፡ መንፈሱ ኸም እተተንከፈ ንኸንብብ ንረክብ፡ ግብሪ ሃዋርያ 17:16 (ሕዳግ)። ኣብኡ ኺጽበ ኸሎ፡ ኣብ ኣባይቲ ምኩራብ ምስ ኣይሁድን ምስ እሙናት ሰባትን (ዝዀኑ ይኹኑ)፡ ከምኡውን መዓልታዊ ኣብ ዕዳጋ ይከራኸር ነበረ። እዚ ህዝባዊ ምምህሃር እዚ ምስቶም ቀንዲ ፈላስፋታት እታ ዩኒቨርሲቲ ኸተማ ዓለም ግሪኽ ዚመስል ዝነበረት ኣራኸቦ። ገሊኦም ኤጲቁሮሳውያን፡ ገሊኦም ከኣ ስቶይካውያን ተባሂሎም ይፍለጡ ነበሩ። ኵሎም ንጳውሎስ ናብ ፍርዲ ኼቕርብዎ ቘሪጾም ነበሩ፡ ምናልባት ከኣ ከም ሓሳዊ ኼቃልዕዎ ተስፋ ይገብሩ ነበሩ። ንሕና ኸኣ ብጽቡቕ ክንሓትት ንኽእል ኢና፡ እዞም ሰባት እዚኣቶም መን እዮም ነይሮም፧ እንታይከ እዮም መሃሩ፧
ፈላስፋታት ኣቴና
ታሪኽ ከም ዚሕብሮ፡ እዘን ክልተ ኣብያተ ትምህርቲ ብምምህርናኤን ኣዝየን ዝተፈላለያ እየን ነይረን። ኤጲቁሮሳውያን ንህይወት ዚነብሩሉ ዝበለጸ መገዲ ኻብ ዚረኽብዎ ዅሉ ባህታ ብምጥቃም ከም ዝዀነ ይኣምኑ ነበሩ። ስቶይካውያን፡ ንሳቶም ከኣ ብዙሓት ኣማልኽቲ ዝነበሮም (pantheists) —ንብዙሓት ጣኦታት እታ ኸተማ ኸኣ ብርግጽ ተሓተይቲ ነበሩ—ርእሰ-ምኽልካል ይኣምኑ ነበሩ። ካብዞም ኣረማውያን ፈላስፋታት እዚኣቶም ሓደ እኳ ብስጋዊ ኣእምሮኦም ጥራይ ዝርከብ ብዝዀነ መገዲ ንፍልጠት “ሓቀኛ ኣምላኽ” ኪረኽብ ኣይከኣለን። ንኸንብብ ንረክብ
ስጋዊ ኣእምሮ ንኣምላኽ ጸላኢ እዩ እሞ፡ ንሕጊ ኣምላኽ ኣይግዝእን፡ ኪግዛእ እውን ኣይከኣሎን እዩ (ሮሜ 8:7)።
እዞም ፈላስፋታት እዚኣቶም ኪፈልጥዎ ዚግባእ ኵሉ ኸም ዚፈልጡ ገይሮም ይሓስቡ ይዀኑ፡ ግናኸ እተን ክልተ ፍሉጣት ነገራት ኣብ ምምህርና ጳውሎስ —“የሱስን ትንሳኤን”—ኣይፈልጥወንን ነበሩ። ምናልባት እቶም ንዕኡ “ሃካይ” ዝበልዎ ኤጲቁሮሳውያን ይዀኑ፡ እዚ ቓል እዚ ኸኣ ብቐዳማይ ቋንቋኡ “ዘርኢ ዚለቅም” ማለት እዩ። ንዕኡ ኸም ሓደ ኻብዚን ካብቲን ቃል ለቒሙ ኸም ዓብዪ ሰብ ገይሩ ዜቕርቦ ዘሎ ንኡስ ሰብ ገይሮም ፈረድዎ። ኣብ ኣርዮስፋጎስ ናብ ፍርዲ ብምቕራቦም፡ ከም ዘይፈልጥን ዘይተማህረን ሰብ ኬቃልዕዎ ኸም ዚኽእሉ ይተኣማመኑ ነበሩ። እቲ ብቕዓት ዘለዎ ምኽልኻሉ ኸመይ ዝበለ ዜገርም እዩ ነይሩ! ምናልባት እቶም ንዕኡ “ኣምላኽ ዘይፈልጥ” ወይ “ጓና ኣጋንንቲ” (J.N.D.) ዚብልዎ ስቶይካውያን ይዀኑ። ብዅሉ እቲ ዚምክሕሉ ጥበቦም፡ ብዛዕባ ፍልጠት እቲ ሓደ ሓቀኛ ኣምላኽ ብምሉኡ ዘይፈልጡ ኸም ዝዀኑ ተቓልዑ። ብዛዕባ እቲ ብቕዓት ዘለዎ ምኽልኻል ጳውሎስ ብዝርዝር ከይኣተና፡ ብዛዕባ እተን ጳውሎስ ኣብ ኣቴና ዝሰበኸን ክልተ ባህርያት ወንጌል ሓንቲ ቓል ምትብባዕ ክንሓልፍ ኢና፡ እቶም እዚ ርእይቶታት እዚ ዜንብቡ ንዓብዪ ሃዋርያ ጳውሎስ “ዘርኢ ዚለቅም” ወይ “ጓና ኣጋንንቲ ዜቕርብ” ገይሮም ከም ዘይርእይዎ ብርግጽ ንፈልጥ።
በረኸት የሱስን ትንሳኤን
ብዛዕባ “የሱስን ትንሳኤን” ብሓቀኛ ብርሃን ስለ እተባረኽና ኽንደይ ኢና ነመስግን። ብየሱስ ንነፍሳትና ሎሚ በረኸት ኣሎና፡ ብትንሳኤ ኸኣ ኣብቲ ዚመጽእ ዓለም በረኸት ኣሎና፡ ምኽንያቱ ትንሳኤኡ ንሞት ዚበልጽ ምሉእ ብምሉኡ ሓድሽ ስርዓት ነገራት ከፊቱ እዩ። ንየሱስ ጐይታና ሎሚ ከም መድሓኒና ንፈልጦ፡ ንሱ ብፍቕሪ ኣብ መስቀል ምስ ሞተ ንርእሱ ንኣና ዝሃበ። ንዕኡ ኸም መድሓኒና ተቐቢልናዮ፡ ከም ጐይታና ኸኣ ወሲድናዮ፡ ብዛዕባ ሓጢኣትና ኸኣ ኣብ መንጎ ነፍሳትናን ኣምላኽን ዘሎ ዅሉ ሕቶ ንዘለኣለም ከም እተፈትሐ ርግጽ ፍልጠት ኣሎና። ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ ኣቢሉ ዚርከብ በረኸት ጥራይ ኣይኮነን እንረክብ፡ በረኸት ዚህብ —የሱስ—እውን ንፈልጦ። እዚ ኸኣ ፍረ ትንሳኤኡ እዩ፡ ምኽንያቱ ኻብ ምዉታት እንተ ዘይተንስአ ኸመይ ጌርና ኽንፈልጦ ንኽእል፧ ብዛዕባኡ ፈሊጥና ንኸውን፡ ግናኸ ኣብ ፍቕርና ኸም እተሰረተ ንፈልጦ፡ ንሱ እንደገና ኸም ዝተንስአ ዘላቒ መርኣያ እዩ። ብመንፈስ ናይ መንፈሳዊ፡ ሰማያዊ፡ ዘለኣለማዊ በረኸት ብርሃንን ሓይልን ኣሎና፡ ኣብኡ ኸኣ ኵሉ ቅዱስ ኣብ ምምጻእ ክርስቶስ ኪኣቱ እዩ። ናብዚ ዓለም እዚ ንሓቀኛ ምእታውና ኽንጽበ ኸለና፡ ምጥቃሙ ሎሚ ኣብ ነፍሳትና ኣሎ፡ “ናብ ኣምላኽ ንስሓ፡ ናብ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ከኣ እምነት” ብምግባርና፡ ግብሪ ሃዋርያ 20:21። ኽንደይ ዝተባረኽና ህዝቢ ኢና!
ብጸጋ ምቕጻል
ንጥበብ እዛ ዓለም እዚኣ፡ ንኣምላኽ ዘይትፈልጥ፡ ንድሕሪት ክንገብር ንኽእል ኢና፡ ብጸጋ ኸኣ ብ“የሱስን ትንሳኤን” ብምእማንና ዘሎና በረኸት ክንቅጽል ንደሊ።
