ጳውሎስ፡ ንሓያል ኣገልግሎት ዝተመርጸ
ሓደ ካብቲ ምስ “ዝሓሸ ኪዳን” (እብራውያን 8:6 KJV) ዝተሓሓዝ በረኸት፡ ምስጢራት ኣምላኽ ብኸመይ ከም እተገልጹ እዩ። ካብ ኩሎም ሊቃውንቲ ናይ ዝሓለፈ ታሪኽ ንላዕሊ፡ ካብ ሓደ ጸራቢ፡ ገለ ገፈፍቲ ዓሳን ሰራሒ ድንኳንን ብዙሕ ተማሂርና ኢና። እቲ ጸራቢ ወዲ ኣምላኽ ብምዃኑ፡ ማሕተማት ናይ ብሉይ ኪዳን ሰይሩ፡ ከምኡ’ውን ንኽብሪ ኣምላኽ ካብ ኣዒንቲ ሰብ ዝሓብአ መጋረጃ ኣልዒሉ (ራእይ 5-6፤ እብራውያን 10:19-22)። ወዲ ኣምላኽ ብምዃኑ፡ ኣቦኡ ኣብ ነፍሱ ገሊጹ፡ ንፊልጶስ ድማ፡ “ንኣይ ዝረኣየ ንኣቦ ረኣየ” (ዮሃንስ 14:9) ኢሉ ነገሮ። ፊልጶስ ድማ እቶም ግሪኻውያን “ጐይታይ፡ ንየሱስ ክንርኢ ንደሊ” (ዮሃንስ 12:21) ኢሎም ዝቐረብዎ እዩ ነይሩ። ሕቶኦም ድማ ተመለሰ፡ እዚ ኸኣ እቲ ሓደ የሱስ ንኣህዛብ ከምቲ ንኣይሁድ ዝባረኾም ባሪኽዎም። ግናኸ፡ እቲ ንኣህዛብ ዝተመርጸ መልእክተኛኡ ፊልጶስ ዘይኮነስ፡ ሳውል ናይ ጠርሴስ እዩ ነይሩ።
እዚ ምርጫ እዚ ምስ ፍርዲ ሰብ ዘይሰማማዕ እዩ ነይሩ። ሳውል ንኣህዛብ ዝጸልእ ዓንደራሲ ፈሪሳዊ እዩ ነይሩ። ንሱ ብሉጽ ተምሃራይ ናይ ገማልኤል፡ ኣብ የሩሳሌም ወንበር ስነ-መለኮት ዝሓዘ ሊቅ ሕጊ እዩ ነይሩ። ገለ ድማ እዚ ብሉጽ ብንያማዊ (ሮሜ 11:1) ወራሲ ናይ ፕሮፌሰርነት ገማልኤል እዩ ይብሉ። ብኣንጻሩ ናይቶም ካብ ስውር ቦታ ተላዒሎም ኣብቲ ናይ ኣምላኽ መጻኢ መንግስቲ 12 ዝፋናት ክሕዙ ዝተመርጹ ስሩዓት ኣይሁድ (ማቴዎስ 19:28)፡ ሳውል ፍሉይ ኣብ ገዛ ዝተወልደ ዜጋ ሮሜን ኣብ የሩሳሌም ዝተፈልጠ ተምሃራይ ሕግን እዩ ነይሩ።
ምልዋጡ
ምልዋጥ ሳውል ፍሉይ እዩ ነይሩ። ብኸመይን መዓስን ከም እተመርጸ፡ ምስ የሱስ ገጽ ንገጽ ክራኸብ ነይርዎ፡ ከመይሲ ሃዋርያ ብፍርሓት ዝተንስአ ክርስቶስ ዝረኣየ እዩ (1 ቈረንቶስ 9:1)። እቲ ጐይታ ንቐንዲ መሳቕዩኡ ዝገበሮ ምግላጽ፡ ነዚ ሃይማኖታዊ ኣዕናዊ ናብ ብርኩን ናብ ኣእምሮኡን ኣምጺእዎ (ግብሪ ሃዋርያት 9:4-6)። ምስ ክርስቶስ ከይተራኸበ፡ ሳውል ንክርስትያናት ምቕታል ግዴታኡ ከም ዝኾነ ይኣምን ነይሩ (ዮሃንስ 16:2)። ምስ ጐይታ ዝተራኸበ ደም ኣብ ኣእዳዉ ከሎን ብቕትለት ዝመልአ ቕንኢ ከሎን እዩ ነይሩ፡ ከመይሲ እቲ ናዝራዊ “ምፍንጫል” ናብ ደማስቆ በጺሑ ነይሩ። ሕጂ ኣምላኽ ንህይወቱ ብምሉኡ ይቕይሮ ነይሩ፡ ንኣህዛብ ክምስክር ከምቲ ንጴጥሮስ ንኣይሁድ ክምስክር ዝጸውዖ።
ምስ ክርስቶስ ኣብ መገዲ ደማስቆ ዝገበሮ ርክብ፡ ፈጺሙ ዘይተበጠሰ ጥቡቕ ሓድነት ጀሚሩ። ካብቶም 12 ስለ ዘይነበረ፡ ኣገልግሎት ናይቲ ሓድሽ ጐይታኡ ኣሕሊፉዎ ነይሩ፡ ግናኸ ጳውሎስ ናብ ጐይታኡ ፍሉይ መእተዊ ነይርዎ፡ ከመይሲ ንሱ ጥራይ እዩ እቲ ብሓቂ ናብ ሰማይ ዝተወስደ ሃዋርያ፡ ምስቲ ዝተንስአ ክርስቶስ ክዛረብ (2 ቈረንቶስ 12:4)። ከም ካልእ ዝኾነ ሰብ፡ ንስብከቱ ዝኾነ ወንጌል ተረዲእዎ ነይሩ። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ምሁር ነይሩ፡ ምስ ሕጊ፡ መዝሙርን ነብያትን ድማ ይፈልጥ ነይሩ። ብዛዕባ እሾኹ ኣብ ስጋኡ፡ ንምውሳዱ ንየሱስ ብቐጥታ ምስ ለመኖ፡ ስለምንታይ ከምኡ ከም እተሰቕየ መብርሂ ተዋሂብዎ – ካልእ ሃዋርያ ብኸምዚ ዝበለ “ብዝሒ ምግላጻት” ኣይተባረኸን (2 ቈረንቶስ 12:7-9)።
ኣእምሮኡን ስጋኡን
ሳውል፡ እቲ ጳውሎስ ዝብሃል ዝነበረ – ትርጉሙ “ንእሽቶ” ወይ “ንኡስ” – (ግብሪ ሃዋርያት 13:9) ብሓይሊ ሳምሶን ወይ ብውበት ኣቤሴሎም ከም ዝኾነ ፈጺሙ ኣይተዛረበን (2 ቈረንቶስ 10:10)። ንርእሱ እኳ “ካብ ኩሎም ቅዱሳን ዝንእስ” (ኤፌሶን 3:8) ኢሉ ኣዋሪዱዋ፡ እዚ ድማ ንስጋዊ ከምኡ’ውን ንመንፈሳዊ ቁመቱ ዝምልከት ክኸውን ይኽእል እዩ።
ብቁመት ንእሽቶ እኳ እንተነበረ፡ ብኣእምሮኡ ግና ካብ ካልኦት ሃዋርያት ይበልጽ ነይሩ። ቤት ትምህርቲ ገማልኤል ኣእምሮኡ ኣንቂሑዎ ነይሩ። ንቅዱሳት ጽሑፋት ብልቡ ምሓዝ፡ ብድኻም ዓይኒን ብእስራት ሰንሰለትን ክጽሕፍ ምስ ተገደደ፡ ብሉጽ ኣገልግሎት ሂብዎ። ግናኸ፡ ንሱ ዝተፈልየ ምሁር ኣይነበረን፡ ከመይሲ ብምሉእ ልቡ ኣብ ስራሑ ነይሩ፡ “ንኣይሲ ምንባር ክርስቶስ እዩ፡ ምሟት ድማ ረብሓ እዩ” (ፊልጲ 1:21)። ብዘይ ክርስቶስ ክነብር ኣይከኣለን። ንምስዓቡ ዘሎ ዋጋ ኣይተጋገየን፡ “ንህይወተይሲ ኽቡር ኣይቖጽራን እየ፡ ነቲ ኻብ ጐይታ የሱስ ዝተቐበልኩዎ ኣገልግሎት፡ ማለት ወንጌል ጸጋ ኣምላኽ ክምስክር፡ ነቲ ጕዕዞይ ብሓጐስ ምእንቲ ኽውድኦ እምበር” (ግብሪ ሃዋርያት 20:24)።
ተኣማንነቱ
እቲ ዝኸበደ ገጽ ናይ ደቀ መዛሙርቲ ምዃን፡ ንሓዋሩ ዘይተቐየረ ደረጃታት፡ ዘይደኸመ መንፈስ ወይ ዘይጠፍአ ቅንኣት ዘለዎ ህይወት እዩ። ኩላትና ሓዘን ናይ ሓደ ክርስትያን፡ ንዓቕሚ ምልዋጡ ዘይበጽሐ፡ ኣጋጢሙና እዩ። ከምኡ’ውን ገለ ኣብ ዝተወሰነ ዕድመ ተሰናኺሎም ጽቡቕ ገይሮም ከይወድኡ ርኢና ኢና። ግናኸ፡ እቲ ኣብ መገዲ ደማስቆ ምስ ክርስቶስ ዝተራኸበ፡ ክሳዕ ሞት ፈጺሙ ኣይተጠራጠረን ወይ ኣይተዛብዐን። ምስ ኣዕናውያን ኣይሁድ ወይ ምስ ዝተጋገዩ ክርስትያናት ክከራኸር እንከሎ፡ ክዕገት ኣበየ። ብክርክር ዘይስዓር ነይሩ፡ ከመይሲ ብሓደ መንፈስ እዩ ዝዛረብ ነይሩ፡ እቲ ንእስጢፋኖስ ንከሳስዩኡ ክምልስ ዝሓገዞ። ብሓቂ፡ ጥንቁቕ ትንተና ናይ ጳውሎስ ክርክር ንክርስቶስ ዝጻረር ኣይሁድነት፡ ብብዝሒ ምዕባለ ናይ ምክልኻል እስጢፋኖስ እዩ።
ጳውሎስ ካብ ሉቃስ ክመሃር ዝኽእል ኩሉ ዕድል ተጠቒሙ፡ ሉቃስ ድማ እሙን መጓዓዝያ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንህይወት ክርስቶስ ካብ ቤተልሔም ክሳዕ ክብሪ ብጥንቃቐ ዝመዝገበ መርማሪ እዩ ነይሩ። ብሓቂ፡ ንሓድሽ ኪዳን ብቓላት እንተ ለኪዕናዮ፡ ሉቃስን ጳውሎስን ክልተ ሲሶ ናይ ሓድሽ ኪዳን ቅዱሳት ጽሑፋት ጽሒፎም! ካልኦት ሃዋርያት ን“እንታይ” ናይ ወንጌል ክምልሱ እንከለዉ፡ ጳውሎስ ን“ስለምንታይ” ኣብ ምግላጽ ይበልጽ ነይሩ። መልእኽቲ ሮሜኡ ብሉጽ ስራሕ ናይ ሰማያዊ ምኽንያት እዩ፡ ብወንጌል ድማ ብክርስቶስ ባዕሉ ዝተሰብከ እዩ።
ውርሻኡ
መጀመርታ፡ ሳውል ናይ ጠርሴስ ንኣህዛብ ሃዋርያ ክኸውን ግጉይ ምርጫ ከም ዝነበረ ክንሓስብ ንኽእል ኢና። ንኣብነት፡ ኣብ ባህሉ፡ ስድራቤት ዘይብሉ ምዃኑ፡ ብዛዕባ ጉዳያት መርዓ ምምሃር ከም ዘይብሉ ይገብሮ ነይሩ። ከምኡ’ውን፡ ከም ኣይሁዳዊ ንኣረማውያን ዝረግም ዝነበረ፡ ኣብ ጽላል ናይቲ ኣረማዊ ቤተ መቕደስ ኣብ ኤፌሶን ብኸመይ ክኸይድ ይኽእል? ንፈላስፋታት ዝጸልእ ሰብ ድማ ምስ ግሪኻውያን ብኸመይ ክዛረብ ይኽእል? መዓልታቱ ኣብ ጠርሴስ ኣይጠፍአን። ከም ዜጋ ሮሜ፡ ኣብ ምሉእ ግዝኣት ክጓዓዝ ናጻ ነይሩ። ውርሻኡ ንቄሳር ክምሕጸን ንኔሮ ድማ ክርስቶስ ክሰብኽ ኣፍቂዱሉ።
ጳውሎስ ሰባኺ ሕጊ ሙሴ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ሕጊ ሮሜ’ውን ሊቅ ነይሩ፡ ከምቲ ካብ ምክልኻል ቤት ፍርዱ ዝረአ። ብተመሳሳሊ፡ እዚ ንኣህዛብ ዝተላእከ ሃዋርያ፡ ንዝተመስጠዐ ግጥሚ ዳዊት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ማርስ ሂል ክሰብኽ እንከሎ ካብ ኣረማውያን ገጣሚታት ክጠቅስ ይኽእል ነይሩ። ንግሪኻውያን ክረክብ፡ ከም ግሪኻዊ ኮይኑ፡ ነቶም ንሓቂ ትንሳኤ ዝተጻረሩ ቈረንቶሳውያን ኣደናጊሩ። ኣብ 1 ቈረንቶስ 15፡ ንፕላቶን ኣርስቶትልን ብምጥቃስ ምስክርነት ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ግላዊ ተመክሮ፡ ፍጥረት ከምኡ’ውን መለኮታዊ ምግላጽ በሊጹ።
እቲ ሃዋርያ ንጥበብ ዓለም ይጸልእ ነይሩ፡ እቲ ንዝተሰቕለን ዝተንስአን መድሓኒ ዝነጸገ (1 ቈረንቶስ 1:18-25)። እዚ ማለት፡ ንመልእክቱ፡ እቲ ኣብ ኣቴና ዝተነጸገ፡ ኣብ ቈረንቶስ ዝያዳ ተቐባልነት ንምርካብ ኣይቀየሮን። ከምኡ’ውን ንሰማዕቱ ንምምሳጥ ዝያዳ ስነ-ጥበባዊ ክእለት ኣይተጠቕመን። ንሱ ብቐሊሉ፡ “ቓለይን ስብከተይንሲ ብቓላት ጥበብ ሰብ ኣይነበረን፡ ብምግላጽ መንፈስን ሓይልን እዩ ነይሩ” (1 ቈረንቶስ 2:4) ኢሉ ተዛሪቡ።
ኣገባብ ኣጸሓሕፋኡ
እቲ ናይ ጳውሎስ ዝተሓላለኸ ኣገባብ ኣጸሓሕፋ ምስቲ ናይ ወንጌላት መዓልታዊ ቛንቋ ፍጹም ዝተፈልየ እዩ ነይሩ። ግናኸ፡ ስብከቱ ብብዝሒ ፍርያም፡ ሓጺርን ናብ ነጥቢ ዝቐንዐን ኮይኑ ተረኺቡ፡ ከምቲ ኣብ ጉዳይ እቲ ሓላዊ ቤት ማእሰርቲ ፊልጲ (ግብሪ ሃዋርያት 16:31)። ኣገባቡ ንምዕባለ ወንጌል ኣይዓገተን፡ ከመይሲ ብስብከቱ ሽዑ፡ ብመልእኽታቱ ድማ ካብ ሽዑ ንደሓር ክንደይ ዝኣክል ሰብ ከም ዝደሓነ ምግማት ኣይከኣልን እዩ። መብዛሕትኡ ናይ ጳውሎስ ዝተሓላለኸ ሓረጋት ንቐሊል ነገራት ይገልጽ፡ ግናኸ ንዕኡ ዘይፈልጥዎ ዕብራውያን ኣባህላታት ንምጥቃም ዝንባለ ነይርዎ። ጴጥሮስ ባዕሉ ጳውሎስ “ገሊኡ ንምርዳእ ዝኸብድ” ከም ዝጸሓፈ ኣሚኑ፡ ግናኸ ንብጻይ ሃዋርያኡ ብምጥቃስ፡ እቶም “ዘይተማህሩን ዘይጸንዑን” ጥራይ ንቓላት ጳውሎስ ንምፍንጫላቶም ከም ዝቕይርዎ ገሊጹ (2 ጴጥሮስ 3:16)።
ጕዕዞታቱ
ብዛዕባ ዓወት ጳውሎስ ኣብ ወንጌላዊ ስራሕ፡ ንሱ ናብ ኤውሮጳ ዝረገጸ ናይ መጀመርታ ሃዋርያ ምዃኑ ክንርስዕ የብልናን፡ ወንጌል ድማ ኣብ ምሉእ እቲ ኣህጉር ከም ሓዊ ተዘርጊሑ። ኣብ ፊልጲ እኳ እንተተገረፈ፡ ኣረማውያን ንኣምላኽ ኣብቲ ንነፍሳት ክሳዕ ወሰን ምድሪ ንምርካብ ዝገበሮ ወፍሪ ክስዕርዎ ኣይከኣሉን። እዚ ዕላማ እዚ ኣብቲ ጳውሎስ ምስ ዓበይቲ ከተማታት ኣህዛብ ናይ ግዝኣት ሮሜ ዝገበሮ ምትእስሳር ግሉጽ ነይሩ። እዚኣቶም ገጽታታት ናይ ሰብኣዊ ንጥፈታት ይውክሉ ነይሮም፡ እዚኣቶም ንኣምላኽ ዝጻረሩ እኳ እንተነበሩ፡ ኣብ መወዳእታ ግና ንምርካብ ነፍሳት ንዓወቱ ክሰግዱ እዮም። ከመይሲ ኤፌሶናውያን ንጳውሎስ እንተ ኣባረርዎ፡ እዚ ኣይሁዳዊ ንዲያና ናይ ኤፌሶናውያን ንምውዳቕ ወጺኡ።
ከምኡ’ውን ኣብ መንጎ ግሪኻውያን፡ ኣቴና፡ ኣምላኽ ጥበብ፡ ብኣምላኽ ጥበብ ተደናጊራ። ኣቴናውያን “ክሳሓቑ” እንከለዉ፡ ቈረንቶሳውያን ብንስሓ በኸዩን ብእምነት ተሓጐሱ (ግብሪ ሃዋርያት 17:22-18:11)። ብተመሳሳሊ፡ ናብ ሮሜ ምስ በጽሐ፡ ጳውሎስ ነዚ ማእከል ወተሃደራዊ ሓይሊን ዓለማዊ መንግስቲን ሰዓሮ። ድሕሪ ግዜ ድማ ንደቀ መዛሙርቲ ኣብቲ ርእሲ ከተማ ጽሒፉ፡ “ሓይሊ የልቦን እምበር ... ዘለዉ ስልጣናት ካብ ኣምላኽ እዮም ተሰሪዖም” (ሮሜ 13:1) ኢሉ ኣዘኻኺርዎም። ኣብዚ ረብሓ እዚ፡ ንርእሱ መልእክተኛ ናይ ንጉስ ነገስታት፡ ንኣረማውያን ደቅታት ሮሙሉስ ንምዕራቕ ዝተላእከ፡ ገይሩ ይርእስ ነይሩ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ኣብ መልእኽቲ ኤፌሶን ካብ ቤት ማእሰርቲ፡ “ኣምባሳደር ብሰንሰለት” (ኤፌሶን 6:20) ገይሩ ገሊጹ።
ዓወቱ
ከም ወትሩ ዓዊቱ፡ ከመይሲ “ኩሎም ቅዱሳን ሰላም ይብሉኹም፡ ብፍላይ ድማ እቶም ካብ ቤት ቄሳር ዝኾኑ” (ፊልጲ 6:22) ኢሉ ወሲኹ። ብሓቂ፡ ኣብ መልእኽቲ ፊልጲ፡ ንምሉእ ፕራይቶርያን ሓለዋ ብምስባኹ ይምካሕ ነይሩ፡ “እስራተይ ኣብ ክርስቶስ ኣብ ምሉእ ቤተ መንግስቲን ኣብ ኩሉ ካልእ ቦታታትን ግሉጽ እዩ” (ፊልጲ 1:13) ኢሉ ገሊጹ።
ኣብቲ ካልኣይ እስራቱ ኣብ ሮሜ ድማ፡ ንመከራኡ በዚ ቓላት እዚ ኣርጊእዎ፡ “ከም ገባሪ እከይ፡ ክሳዕ እስራት እሰቕይ ኣለኹ፡ ግናኸ ቃል ኣምላኽ ኣይተኣስረን” (2 ጢሞቴዎስ 2:9)። እዚ ድማ ብዙሕ ዓመታት ጸኒሑ፡ እቶም ካብ ቍጥዓ ቄሳር ዝሃደሙ ካብቲ ናይ ሮሜ መቓብር ከም ቅዱሳን ብዓወት ካብ ሞት ዝተንስኡ ኮይኖም ምስ ወጹ፡ ሓቂ ኮይኑ ተረኺቡ።
ጳውሎስ ንቤተ ክርስቲያን ዝተሰቕየት እንተወከለ፡ ንቤተ ክርስቲያን ዓዋቲት’ውን ኣቐዲሙ ኣርእዩ። ንርእሱ ኣብቲ ንሓዋሩ ዝዓረፈት ቤተ ክርስቲያን ናይ ክብሪ ቦታ ረኺቡ። ከምቲ ንልዕልና ናይቲ ጐይታ ፈጺሙ ዘይተጠራጠረ፡ ጳውሎስ ብጸጋ ኣምላኽ ሓደ ሞታዊ ድኻ ሰብ እንታይ ከም ዝሰርሕ ኣብነት ነይሩ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ፡ “ኩሉ ብክርስቶስ፡ እቲ ዘበርትዓኒ፡ ክገብር ይኽእል እየ” (ፊልጲ 4:13) ኢሉ ጽሒፉ። እቲ ካብ መጀመርታ ምስኡ ዝነበረ፡ ኣብ መወዳእታ’ውን ከበርትዖ ኣብኡ ነይሩ (2 ጢሞቴዎስ 4:16-17)።
