ጴርጋሞስ ካብ ስምርና ኣስታት ስሳ ማይልስ ናብ ሰሜንን ምብራቕን ትርከብ። ኣብቲ ናይ ሾውዓተ ማሕበራት መስመር ድሕሪ ስምርና እትርከብ ከተማ እያ። ስማ «ሓያል መርዓ» ማለት እዩ። ብትንቢታዊ መገዲ ጴርጋሞስ ናብቲ ብ306 ዓ.ም. ኣብ ሮሜ ንጉስ ዝኾነ ንጉስ ቆስጠንጢኖስ እትጥምት እያ። ብግዝኣቱ ቤተ ክርስትያን ምስ መንግስቲ ሓበረት። ክርስትና ብንጡፍን ብወግዕን ተደጊፉ። እታ ንክርስቶስ እሙን ክትከውን ዝነበራ ማሕበር ምስ ዓለም ተመርዓወት፣ እቲ ስርዓታ ንኣምላኽ ዝጻረር እዩ።
ነቲ መጠንቀቕታ ሓዲጋቶ እያ፦
«ንዓለም ወይስ ኣብ ዓለም ዘሎ ኣይትፍቀሩ። ሓደ እኳ ንዓለም እንተ ፈተወ፡ ፍቕሪ ኣቦ የብሉን» (1 ዮሃንስ 2:15)።
ካብቲ ኣብ ስምርና ዝተሰቕየ ስደት ዓለም ንምምላጥ፡ ቤተ ክርስትያን ናብ ዓለም ኣተወት። እቲ መርዓ ግን ቅዱስ ዘይኮነ ሓባርነት ነበረ። ሓንቲ ብጽቡቕ ዝተነድፈት፡ ዝተሰርሐት፡ ዝተሓለወት፡ ዝተቖጻጸረት መርከብ ኣብ ማእከል ማዕበላዊ ባሕሪ ድሕንነት ኣለዋ፣ ባሕሪ ናብ መርከብ ምስ ኣተወ ግን ትሰጥም። ካብዚ እዋን እዚ ጀሚሩ እታ ቤተ ክርስትያን ብሓፈሻ ሰማያዊ ባህርያ ኣጥፊኣቶ ዝመስል እዩ።
ፍቕዲ 12
ንመልኣኽ ማሕበር ጴርጋሞስ ድማ ጽሓፍ፦ እቲ ኽልተ ዝኣፉ ዝኾነ በራድ ሰይፊ ዘለዎ እዚ ይብል፦
″መልኣኽ« ማለት »መልእኽተኛ።″ እታ ደብዳበ ናብቲ ኣብታ ከባብያዊት ቤተ ክርስትያን ሓላፍነት ዝነበሮም ኣባላት ዝተላእከት እያ፤ ማለት፡ ኣብቲ ኣኼባ ብሓላፍነት ዝሰርሑን ኣብ ጉዳያት ኣኼባ ሓላፍነት ንምቕባል ድሉዋት ዝነበሩን።
እቲ ኽልተ ዝኣፉ በራድ ሰይፊ
ክርስቶስ ንርእሱ ብግቡእ መገዲ ንኹነታት እታ ማሕበር ኣብዚ እዋን እዚ ከም
«እቲ ኽልተ ዝኣፉ በራድ ሰይፊ ዘለዎ» (እብራውያን 4:12 ኣንብብ) ገይሩ የቕርብ።
ብጽድቂ ንምምርማርን ንምፍራድን ዓቕሚ ኣለዎ (2 ጢሞቴዎስ 4:8)። ርእስኻ ምፍራድ ዝበለጸ ፍርዲ እዩ፣ እታ ማሕበር ንርእሳ እንተ ዘይፈሪዳ ግን፡ ንሱ ከምኡ ንምግባር ኣይትሓስምን።
ፍቕዲ 13
ግብርኻን፡ ሰይጣን ዝቕመጠሉ ቦታን፡ ኣንቲጳስ እሙን ምስክርይ ኣብ ማእከልኩም፡ ሰይጣን ኣብኡ ዚቕመጠሉ፡ ምስ ተቐትለ እኳ፡ ስምካ ኸም ዝሓዝካን፡ እምነተይ ከም ዘይካድካን እፈልጥ እየ።
እታ ኣብ ጴርጋሞስ ዝነበረት ቤተ ክርስትያን ኣብ ኣዝዩ ዘይቅዱስ ቦታ ተደኲና ነበረት። ፍሉይ ጸገማትን ፈተናታትን ኣጋጢሙዋ ነበረ። እግዚኣብሔር ነዚ ይፈልጥ ነበረ።
«ኣበይ ከም እትቕመጥ፡ ሰይጣን ዝቕመጠሉ ቦታ እኳ እንተኾነ፡ እፈልጥ እየ።» ጴርጋሞስ ንመራሒ ምምላኽ ዝተቐበለት ቀዳመይቲ ከተማ ነበረት። እዚ ብሓደ ከባብያዊ ኣረማዊ ንጉስ ኣታሎስ ቀዳማይ ሶተር ዝተበገሰ እዩ። ንሱ ንርእሱ ዝተወሰነ ቤተ መቕደስ ነበሮ፣ ኣብ ሓደ ነቲ ከባብያዊ መሬት ዝበልጽ ዝነበረ ኣፍደገ ተሰሪሑ ነበረ። እቲ ሮማዊ ቄሳር ዶሚትያን ነቲ ከባቢ ክበጽሕ ከሎ፡ ነቲ መርሕነት ኣምላኽነት መራሒ ተቐበለ፣ ግን ንሱ ከም ንጉስ፡ እምበር ከባብያዊ ወኪሉ ከም ዘይኮነ፡ እቲ ዝምለኽ ዘሎ ንሱ ምዃኑ ኣስገደ። እቶም ከባብያዊ ህዝቢ፡ ብዙሓት ክርስትያናት እውን እንተኾኑ፡ ነዚ ንምጽዋር ድሉዋት ዝነበሩ ይመስል። ሰይጣን፡ እቲ ዘይተዓረቕቲ ጸላኢን ተጻራሪ ኣምላኽን፡ ብርግጽ እቲ ዘይርአ ሓይሊ ነበረ። ንሱ ኣምላኽ እዛ ዓለም እዚኣ እዩ (2 ቆሮንቶስ 4:4) ከምኡ'ውን መስፍን እዛ ዓለም እዚኣ እዩ (ዮሃንስ 12:31)።
ብሓዘን፡ እታ ቤተ ክርስትያን ብሓፈሻ ምስ ዓለም ሓያል ዝምድና ንምምስራት መሪጻ ነበረት። ኣብቲ ሓይሊ ሰይጣን ዝተገብረሉ ቦታ ይቕመጡ ነበሩ። እዚ ንምስክርነት እታ ቤተ ክርስትያን ኣብ ዓለምን ናብ ዓለምን ኣዳኺምዎ። ሓደ ሰብ ምስቲ ብሓባር ዝሰርሓሉ ስርዓት ክምስክር ኣይክእልን። ሰይጣን ነቲ ናብ ቤተ ክርስትያን ዝኣቱ ዝነበረ ዓለማዊ ስርዓት ይገዝእ ነበረ። እቲ ውጽኢት ድማ እዛ እትምስክር ቤተ ክርስትያን (ከምቲ ሎሚ ብዙሕ ካብቲ ክርስትና ዝበሃል) ኣብታ ብሰይጣን እትግዛእ ዓለም ንምንባር ትሰፍር ነበረት፣ በዚ ድማ ንሓቀኛ ኣምላኽ ኣርሒቓ ንሰይጣን፡ ብግብሪ፡ ንጉሳ ገይራቶ።
ስመይ ሓዝካ
ምንም እኳ ብዙሓት ኣብ ጴርጋሞስ እንተ ፈሸሉ፡ እግዚኣብሔር ከም ዝምስግኖም ዝነበረ ኣባላት ነበሩ።
«ስመይ ሓዝካ፡ እምነተይ ከኣ ኣይካድካን» በለ። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ስም ወትሩ ንሓደ ሰብ ይለሊን ባህርያቱ ይገልጽን። ኣብ ከምዚ ዝበለ መበላሽው ከባቢ፡ ነቲ ዓበይቲ መሰረታዊ ሓቅታት ክርስትና፡ ብፍላይ ብዛዕባ ስብእናን ዕዮን ክርስቶስ፡ ይሕልዉ ነበሩ። እግዚኣብሔር ንማሕበር ብሓፈሻ ከም
«እሙን ምስክርይ» ክዛረብ እንተ ዘይከኣለ እኳ፡ ብሓጎስ ግን ገና ገለ እሙናት ውልቀሰባት ነበሩ። እዚ ብኣንቲጳስ እቲ እሙን ሰማእት ኣብነት ይኸውን።
እቲ ስም ኣንቲጳስ ናይ ብሓቂ፡ ቃል ብቓሉ፡ ውልቃዊ ስሙ ይኹን ኣይኹን፡ ትርጉሙ
(«ንኣቦ ዝጻረር») ብርግጽ ባህርያዊ ነበረ። ኣንቲጳስ ነቲ ሽዑ ዝነበረ ስሕተት ንምቅላስ ብዝገበሮ ፈተነታት ሰማእት ኮይኑ ተቐትለ። ሰባት ይለዓሉ ነበሩ፡ ነቲ ቦታ፡ ደረጃን ማዕርግ «ኣቦ» ይወስዱ ነበሩ። ኣንቲጳስ ንኣቦ፡ ንኣምላኽ ኣቦ፡ ኣይተጻረረን፡ ግን ንዝኾነ ሰብ ንርእሱ ከም ወግዓዊ፡ ቤተ ክርስትያናዊ «ኣቦ» ገይሩ ንዘቕረበ ሰብ ተጻረረ።
እግዚኣብሔር ከም «እሙን ምስክርይ፡ ኣብ ማእከልኩም፡ ሰይጣን ኣብኡ ዚቕመጠሉ፡ ዝተቐትለ» ገይሩ የምስግኖ። ኣንቲጳስ ሓያል ኣብነት ናይቲ ጸኒዑ ዝቐነየ፡ ዘይተንበርከኸ፡ እሙንነቱ ናብ ሞት ሰማእትነት እንተ ኣምርሖ እኳ። ኣብ ዓለም ሰይጣን ንክርስቶስ ብሩህ ምስክር ነበረ፡ ንኹላ ቤተ ክርስትያን ኣብዛ ዓለም እዚኣ እንታይ ክትከውን ከም ዝግባእ ብሩህ ኣብነት ነበረ።
ቃላት እግዚኣብሔር፡ «ኣብ ማእከልኩም፡ ሰይጣን ኣብኡ ዚቕመጠሉ፡ ተቐትለ» ነቶም ምስቲ ህዝባዊ ርእይቶ ንምኻድ ድሉዋት ዝነበሩ ግልጺ ወቐሳ ነበረ።
ፍቕዲ 14
ግን ገለ ነገር ኣሎኒ ንዓኻ፡ ኣብኡ ነቲ ትምህርቲ በልዓም ዝሕዙ ኣለዉኻ እሞ፡ ንባላቕ ንደቂ እስራኤል መዓንቀፊ ኼንብር፡ ንጣኦታት ዝተሰውኤ ኺበልዑን ምንዝርና ኺገብሩን ዝመሃሮም።
እቲ ብስደት ካብ ወጻኢ ክረጋገጽ ዘይከኣለ፡ ከምቲ ሰይጣን ኣብ ስምርና ዝፈተኖ፡ ሕጂ ኣብ ጴርጋሞስ ብብልሽውና ካብ ውሽጢ ተረኺቡ። ስለዚ እዩ እቲ ናብ በልዓም ዝግበር ምጥቃስ (ፍ. 14)፡ ንሱ፡ ምንም እኳ ብባላቕ እንተ ተተባብዐ (ዘሁልቍ 22:6)፡ ንህዝቢ ኣምላኽ ክረግም ከም ዘይከኣለ ፈሊጡ፡ ንምብላሾም ቀጸለ።
ምኽሪ በልዓም ንእስራኤል፡ «ምስ ሞኣብ ፈተውቲ ኩኑ» (ዘሁልቍ 25:1-3)፡ ነቲ ኣብ ጴርጋሞስ ዝነበረ ስነ-ምግባራዊ ኩነታት ብልክዕ ይገልጽ። ኣብ ታሪኽ ቤተ ክርስትያን፡ እቲ ከም
«መገዲ ቃየል» (ርእሰ-ፍቓድ) ዝጅምርን
«ስሕተት በልዓም» (ርእሰ-ጥቕሚ) ኮይኑ ዝቕጽልን፡ ብዘይጥርጥር ከምቲ
ቆራሕ (ርእሰ-ምምካት) ዝተፈረደ ክኸውን ኣለዎ (ይሁዳ 11)። ኣብ ዓለም ንምንባር ዝሰፈረት ቤተ ክርስትያን መንገዳታ ትወስድ። ውልቀ ክርስትያናት ነዚ ነገር እዚ ተቓዊሞም ይኾኑ፡ ግን ብዙሓት ክርስትያናት ነዞም ሓሰውቲ መምህራን ኣይተቓወሙን።
እግዚኣብሔር፡ «ኣብኡ ነቲ ትምህርቲ በልዓም ዝሕዙ ኣለዉኻ» ክብል ነበሮ። እኩያት መምህራን ተጻዊሮም፡ እኩያት ተግባራት ከኣ ተኸቲሎም። ከም ወትሩ፡ ሕማቕ ትምህርቲ ናብ ሕማቕ ተግባር የብጽሕ።
ፍቕዲ 15
ከምኡ ድማ ነቲ ትምህርቲ ኒቆላውያን ዝሕዙ ኣለዉኻ፡ እዚ ነገር እዚ ኸኣ እጸልኦ እየ።
እቲ ናይ ጴርጋሞስ ደረጃ ታሪኽ ቤተ ክርስትያን ብኒቆላውያን ትምህርቲ ዝሕዙ ሰባት ዝተመልክተ ነበረ። እዞም ኒቆላውያን መን ምዃኖም ወይ ብልክዕ እንታይ ከም ዝመሃሩ ንምውሳን ኣጸጋሚ እዩ። ብቅዱሳት ጽሑፋት መለክዒታት ብፍጹም ተቐባልነት ዘይብሉን ብሓፈሻ ዝኹነን ዝነበረ ተግባር ንምጽድቕ ዝኸውን ዓይነት ትምህርቲ ኣማዕቢሎም ዝነበሩ ይመስል። እቲ ዝንባለ ፈለማ ኣብ ኤፌሶን ኣብታ ማሕበር ብዝኣተወ ስነ-ምግባር ዘይብሉ ተግባራት ተራእዩ ነበረ። እዞም ዘይግባእ ተግባራት ሽዑ ብእታ ቤተ ክርስትያን ተጸሊኦምን ተነጺጎምን ነበሩ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ጴርጋሞስ፡ እዚ እኩይ ነገር ዝኸፍአ ኮነ፡ እቲ ኣብ ቤተ ክርስትያን ኤፌሶን ተግባራት ዝነበረ ሕጂ ኣብ ጴርጋሞስ ዝተመስረተ ትምህርቲ ኮይኑ ነበረ። ብመሰረቱ፡ ኒቆላውያን ንጸጋ ኣምላኽ ዝበድሉ ሰባት ነበሩ።
«ጸጋ ምእንቲ ኺበዝሕ፡ ኣብ ሓጢኣት ንቕጽል» ኢሎም ይኾኑ፡ እዚ ኣረኣእያ እዚ ብሃዋርያ ጳውሎስ ዝተወገዘ እዩ (ሮሜ 6:1-2)።
እግዚኣብሔር ሰይፊ ኣፉ፡ ቃሉ፡ ነቲ ዝብልዎ፡ ትምህርቶም፡ ከም ዝነጽግ የጠንቅቕ።
እዚ ነገር እዚ ኸኣ እጸልኦ እየ
ጐይታ የሱስ እቲ ጻድቕ ፈራዲ እዩ፡ ንዘይጽድቂ ኸኣ ይጸልእ (መዝሙር 45:6-7፡ እብራውያን 1:8-9)።
ፍቕዲ 16
ተነስሑ፡ እንተ ዘይኮነስ፡ ብቕልጡፍ ናባኻ ኽመጽእ፡ ብሰይፊ ኣፈይ ከኣ ክዋግኣኩም እየ።
ንስሓን ርእሰ-ፍርድን እንተ ዘይተገብረ፡ ክርስቶስ ነቲ ሰይፊ ፍርዲ ኣብ ልዕሊ እቶም ሓላፍነት ዘለዎም ክጥቀም ኣድላዪ ክኸውን እዩ።
እግዚኣብሔር «ንዓኻ» ኣይዋግኣካን፡ ግን «ንኣቶም» ክዋግኦም እየ ኣይበለን። እታ ቤተ ክርስትያን ንሓሰውቲ መምህራንን እኩያት ገበርትን ንምቅላስ ስነ-ምግባራዊ ሓይሊ እንተ ዘይብላ፡ እግዚኣብሔር ባዕሉ ነቲ እኩይ ንምጽራይን ንስሙ ዝግባእ ክብሪ ንምሕላውን ክሰርሕ እዩ። እዚ ፍርዲ እዚ ብሰይፊ ኣፉ፡ ብቃሉ፡ ክትግበር እዩ።
እቲ ቀዳማይ መጥቃዕቲ ሰይጣን ነቲ ካብ ኣፍ ኣምላኽ ዝወጸ ነገር ንምጥርጣር ነበረ -
«ኣምላኽዶ በለ?» (ዘፍጥረት 3:1)። ስሙ ቃል ኣምላኽ ዝበሃል፡ ኣብ ምግላጹ፡ ንኣህዛብ ብሓደ ካብ ኣፉ ዝወጸ በራድ ሰይፊ ክወቅዕ እዩ (ራእይ 19:15)። ቃሉ ይኣክል እዩ። ቅድሚኡ፡ እቶም ኣብ ጴርጋሞስ ዝነበሩ ሓሰውቲ መምህራን ብቃል ኣምላኽ ካብ ኣፍ ወዲ ኣምላኽ ዝወጸ ክግለጹን ክኹነኑን እዮም።
ፍቕዲ 17
እዝኒ ዘለዎ፡ መንፈስ ንማሕበራት ዚብሎ ይስማዕ። ነቲ ዚሰዓር፡ ካብቲ ሕቡእ መና ኽህቦ እየ፡ ጻዕዳ እምኒ ኸኣ ክህቦ እየ፡ ኣብታ እምኒ ኸኣ ሓድሽ ስም ጽሑፍ ኣሎ፡ እቲ ዚቕበሎ እንተ ዘይኮይኑ፡ ሓደ እኳ ኣይፈልጦን።
ሽዑ ንውልቀሰብ መንፈስ ንማሕበራት ዝብሎ ንምስማዕ ጻውዒት ኣሎ። እቲ ቃል ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ብሓቂ፡ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ብኣምላኽ ዝተነፍሰ እዩ (1 ቆሮንቶስ 2:13፡ 2 ጢሞቴዎስ 3:15-16)።
ነቲ ዚሰዓር
ን ሰዓሪ ፡ እዝኒ ዘለዎን ቃል ንምቕባልን ንምእዛዝን ድሉው ዝኾነ፡ ሰለስተ ዕጥቂ ተስፋ ኣሎ።
ሕቡእ መና፡ ጻዕዳ እምኒ፡ ከምኡ'ውን ሓድሽ ስም
ኣብ ጴርጋሞስ፡ ብዙሕ ካብቲ ንሽያጭ ዝቐርብ ዝነበረ መግቢ ቅድሚኡ ንኣረማውያን ኣማልኽቲ ወይ ንሮማዊ ንጉስ ዝተወፈየ ነበረ። ክርስትያናት ብሕሊናኦም (ግብሪ ሃዋርያት 15:20፡ 1 ቆሮንቶስ 10:25-29) ካብ ከምዚ ዝበለ ስጋ ዝተቖጠቡ፡ ሕቡእ መና ተስፋ ተዋሂብዎም። እዚ ነቲ ኣብ ታቦት ኪዳን ንመዘከርታ ጽቡቕነት ኣምላኽ ንእስራኤል ኣብ ምድረ በዳ ኣብ ዝጓዓዙሉ እዋን ዝተነብረ መና የመልክት። እቲ መና ባዕሉ ንቅዱስ፡ ፍጹም ሰብኣውነት ጐይታ የሱስ፡ ኣብ ህይወቱ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ዝተገለጸ፡ የመልክት። እቲ ሰዓሪ፡ እቲ ካብ ዓለም ብስነ-ምግባር ዝተፈልየ እሙን ምእመን፡ ናብቲ ናይ ኣምላኽ ባዕሉ ንቅዱስ፡ ዝተፈልየ ሰብኣውነትን ህይወትን ኣብ ምድሪ ናይቲ ሓደ ወዱ ዘለዎ ኣድናቖት ምስጢር ይኣቱ። እቲ ሰዓሪ ኣብ ነፍሱ ናይ ኣምላኽ ባዕሉ ንፍጹም ሰብኣውነት ጐይታ የሱስ ዘለዎ ኣድናቖት ውልቃዊ ስምዒት ኣለዎ። ኣቦ በይኑ እዩ ፍጹም ኣድናቖት ዘለዎ፡ ግን እቲ ሰዓሪ ንኹሉ ካብ ኣምላኽን ነቲ ዝተገልጸሉን ዝተሓብአ ነገር ሓድሽ ኣድናቖት ይረክብ (ዘጸኣት 16:33ን እብራውያን 9:4ን ኣንብብ)።
ብተወሳኺ ነዚ ናይ ውሽጣዊ ኣድናቖት ምልክት እዚ፡
እግዚኣብሔር፡ «ጻዕዳ እምኒ ኸኣ ክህቦ እየ» ይብል፡ ናይ ምጽዳቑ ግዳማዊ ምልክት። እዚ ብዝያዳ ነቲ ኣብ ምርጫ ንሓደ እጩ ምጽዳቕ ንምርኣይ ጻዕዳ እምኒ ኣብ ዕቃብ ምእታው ልምዲ የመልክት። እታ እምኒ ባዕላ ስም እቲ እጩ ትሕዝ ነበረት። ጸሊም እምኒ ዘይምጽዳቕ የመልክት።
ካልእ ከባብያዊ ዝምድና ነበረ። ብሓፈሻ፡ እቲ ከባብያዊ ጸሊም ግራናይት ንህዝባዊ ህንጻታት ይጥቀመሉ ነበረ። ንፍሉያት ህንጻታት፡ ብፍላይ ንሓደ ፍሉይ ሰብ ንምኽባር ዝተሰርሑ፡ ከምኡ'ውን ንሓወልቲ ቅርጻ ቅርጽታት፡ ዓንዲታት፡ ከምኡ'ውን ንጽሑፋት፡ ክቡር፡ ጻዕዳ፡ ኢጣልያዊ ሓምራዊ እምኒ ይኣቱ ነበረ። ንኣገልግሎት ማሕበረሰብ ዝወሃብ ዝነበረ ከባብያዊ ክብሪ፡ መዘከርታ ጽሑፋት ወይ ጽሑፋት ኣብዚ ጻዕዳ እምኒ እዚ ይሓዝ ነበረ። ምስዚ ክብሪ እዚ፡ ሓድሽ ስም ይወሃብ፡ ኣብቲ ጻዕዳ እምኒ ኸኣ ይስራሕ ነበረ።
እዚ እግዚኣብሔር ንሰዓሪ ግልጺ ምጽዳቑ ከም ዝህብ የመልክት። እቲ ሰዓሪ ብብዙሓት ይነጸግ ይኸውን፡ ምኽንያቱ ንዘይቅዱስ ሓባርነት ቤተ ክርስትያንን ዓለምን ይጻረር እዩ፤ ይኹን እምበር፡ ብሓሳብ ምጽዳቕ እግዚኣብሔር ከምቲ ኣብ ጻዕዳ እምኒ ዝተገልጸ ክተባባዕ ይግባእ።
እቲ ሓድሽ ስም እንታይ ከም ዝውክል ክልተ ግቡእ ኣረዳድኣ ኣሎ።
- እቲ ሰዓሪ ንጽባቐን ክብሪን እግዚኣብሔር ፍሉይ ኣድናቖት ይወሃቦ፡ እዚ ድማ ብሰንኪ ውልቃዊ እሙንነቱ ንእግዚኣብሔር፡ ኣብ ኣጸጋሚ እዋናት እኳ እንተኾነ፡ ውልቃዊ ምግላጽ እዩ።
- ፍሉይ ኣድናቖት እቲ ሰዓሪ ብእግዚኣብሔር ዝተገልጸ። እቲ ክርስቶስ ብውልቁ ዝርእዮን ዘድንቖን ስነ-ምግባራዊ ባህርይ ኣብቲ ጻዕዳ እምኒ ዝወሃቦ ውልቀሰብ ኣብቲ ሓድሽ ስም ክግለጽ እዩ።
ኣብ ክልቲኡ ኣተሓሳስባ ረብሓ ኣሎ።
ምሉእነት ናይ ዘለኣለማዊ፡ መንፈሳዊ፡ ሰማያዊ በረኸት ንኹሉ ምእመን ብጐይታ የሱስ ክርስቶስ ይጽበዮ ኣሎ። ግን፡ ሕጂ ብዛዕባ ሕቡእ መና፡ ጻዕዳ እምኒ፡ ከምኡ'ውን ሓድሽ ስም እንታይ እፈልጥ?
