ራእይ 3:1-6: እታ ኣብ ሰርዴስ ዝነበረት ቤተ ክርስቲያን ከምኡ’ውን ጻውዖኣ

ራእይ 3:1-6

ሰርዴስ

ሰርዴስ ካብ ትያጥሮ ኣስታት 30 ማይልስ ናብ ደቡብ ትርከብ፣ እቲ ካብ ኤፌሶን ዝጀመረን ኣብ ላኦዲቅያ ዝዛዘመን ዑደት ይቕጽል። እተን ሾብዓተ ኣብ እስያ ዝርከባ ኣብያተ ክርስቲያናት ካብ ግዜ ሃዋርያት ጀሚሩ ክሳዕ ምምጻእ ጐይታ ዘሎ ታሪኽ ክርስትያናዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ምድሪ ብትንቢታዊ መልክዑ ከም ዝህባና ድሮ ተማሂርና ኢና።

እተን ናይ መወዳእታ ኣርባዕተ ኻብዘን ሾብዓተ ኣብያተ ክርስቲያናት፣ ካብ ትያጥሮ ክሳዕ ላኦዲቅያ፣ ክሳዕ ምምጻእ ጐይታ ዚቕጽሉ ኩነታት ይገልጻ። ሰርዴስ፣ እታ ካልአይቲ ቤተ ክርስቲያን ናይዚ ጉጅለ እዚ፣ ከምኡ’ውን ናይቲ ትንቢታዊ ታሪኽ ክፋል እያ፤ እቲ ኻብ ኣስታት 1500 ድ.ክ. ጀሚሩ ብሓፈሻ ከም ምምሕያሽ ዚፍለጥ ዝጀመረ ግዜ ሰርዴስ። እንተኾነ ግን፣ እቲ ናብ ሰርዴስ ዝቐረበ መልእኽቲ ንምምሕያሽ ባዕሉ ዚገልጽ ከም ዘይኮነ ብንጹር ክንብል ኣሎና። ብታሪኽ፣ ኣምላኽ እምነቶምን ተግባሮምን ብቓል ኣምላኽ ጥራይ ኪመሓደር ዝወሰኑ ሰባት ዘተንስኣሉ ግዜ መጸ።

ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበሩ ዓበይቲ ሰባት እምነት ከም ማርቲን ሉተር ዝኣመሰሉ ነበሩ፣ ንሳቶም ድማ ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብእምነት ምጽዳቕ ሓቂ ምዃኑ ኣስሚሮምሉ። ካልእ ድማ ዊልያም ቲንደል፣ ወዲ 41 ዓመት ከሎ ሰማእትነት ዝረኸበ፣ ኣብ ኢንግላንድ ዘሎ ዅሉ ሓረስታይ ብቛንቋኡ ናይ ባዕሉ ቅዳሕ መጽሓፍ ቅዱስ ክሳዕ ዝረክብ ዕረፍቲ ከም ዘይረክብ ተዛሪቡ። እዚ ብሓቂ ናይ መንፈስ ቅዱስ ስራሕ ነበረ፣ ድሕሪ ብዙሓት ዘመናት ናይ መንፈሳዊ ጸልማትን ኣጉል እምነታትን፣ ንሕና ድማ ከም ግዜ ትያጥሮ ጌርና ዝሓሰብናዮ። ኣብዚ ግዜና ሒደት ሰባት ጥራይ እዮም ነቲ ከምኦም ዝኣመሰሉ ሰባት ብኸምዚ ዝኣመሰለ ዓቢ ዋጋ ዝረኸብዎ በረኸት ብሓቂ ዚጥቀሙሉ ዘለዉስ ክንደይ ዘሕዝን እዩ።

ከምኡ’ውን ነቲ ኣብ ሰርዴስ ዝነበረ ናይ ከባቢ ኩነታት ክንሓስብ ኢና፣ ከምኡ’ውን ነቲ ስነ-ምግባራዊ ጸገም ናብ ልብናን ሕልናናን ክንትግብሮ ኢና፣ ነቲ ናይ ባዕልና እምነት ክንፍርድ። ሕጂ ነቲ ጽሑፍና ንርአ እሞ ነቲ ዝገበርናዮ ሓሳባት ከም ዝድግፍ ንረጋግጽ።

ፍቕዲ 1

«ንመልኣኽ ቤተ ክርስቲያን ሰርዴስ ድማ ጽሓፍ፤ እዚ ቓል እዚ ኻብቲ ሾብዓተ መናፍስቲ ኣምላኽን ሾብዓተ ከዋኽብትን ዘለዎ እዩ፤ ግብርኻ እፈልጥ፣ ህያው ኢኻ ዝብል ስም ኣሎካ፣ እንተኾነ ግን ምዉት ኢኻ።» እቲ መልኣኽ ነቲ ኣብታ ከባብያዊት ቤተ ክርስቲያን ዘሎ ሓላፊ ኣካል ይውክል፤ እቶም ናይ ከባቢ ሓላፍነት ክቕበሉ ዝኽእሉን ድሉዋትን። ብንጹር፣ እዚ ብብቕዓት ንምግባር ብምሉኡ ብጐይታ ክምርኮሱ ኣለዎም። ንነፍሲ ወከፍ ቤተ ክርስቲያን፣ እቲ ኻብቲ ኣብ ምዕራፍ 1 ፍቕድታት 12-18 ዘሎ መግለጺ ፈራዲ እተጠቕሰ ባህሪ ንኹነታት እታ ፍሉይ ቤተ ክርስቲያን ኣገዳሲን ኣገዳሲን እዩ። ኣብዚ፣ እቲ «ሾብዓተ መናፍስቲ ኣምላኽ ዘለዎ» ዝብል ቃል ነቲ ምሉእነት ናይ መንፈስ ቅዱስ የርኢ። ንሱን ሓይሉን ብብዝሒ ይርከቡ፣ ንጥቕሚ ኣምላኽ ይቈጻጸሩን ይሕልዉን። ወዲ ኣምላኽ ከምኡ ዀይኑ፣ ብዅሉ ግላዊ ክብሩን ግርማኡን፣ ንትያጥሮ ዚብሎ ነገር ነበሮ፣ እዚ ድማ ንእኡ ንእሽቶ ቦታ ሃቦ (ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ንእኡ ናብ ወዲ ማርያም ትቕይሮ—እዚ ድማ ብብዙሓት ሓወልትታት ዓባይ ማርያምን ንእሽቶ የሱስን ብምግላጽ ብንጹር ይርአ)። ኣብ ሰርዴስ እቲ ኣስምሮ ብተመሳሳሊ ኣዝዩ ቅኑዕ እዩ። ንመንፈስ ሒደት ቦታ ዝሃበት ሰርዴስ፣ መንፈስ ኣምላኽ እዩ ዚብሎ ነገር ዘለዎ።

እቲ ዓቢ ሓጢኣት ፕሮቴስታንቲዝም ብሓፈሻ ንመንፈስ ኣምላኽ ሒደት ቦታ ምሃቡ እዩ። እቲ ጸልማት ዘመናት ብምምሕያሽ ተዛዘመ፣ ካብኡ ድማ ፕሮቴስታንቲዝም ወጸ። እንተኾነ ግን፣ ምቁጽጻር ናይ ኣምላኽ ረብሓታት ኣብ ኢዱ እዩ ዘሎ፣ ኣብ ኢድ እቶም ነቲ ምምሕያሽ ዘተባብዑ ኣይኮነን። ንሳቶም ፍሉይ ዕዮ ንምግባር ተጸዊዖም ነበሩ፣ እዚ ድማ ኣዝዩ ጽቡቕ ገይሮምዎ፣ እንተኾነ ግን ተግባሮም ኣብ ኣገደስቲ መሰረታዊ ነገራት ጥራይ ተወሰነ። ከም ስእሊ ናይዚ፣ እታ ኣብ ሰርዴስ ዝነበረት ቤተ ክርስቲያን ጽቡቕ ጀሚራ፣ እንተኾነ ግን ቀልጢፋ ነቲ ናይ መጀመርታ ህይወታን ሓይላን ሰኣነት።

ቀጺሉ፣ «ሾብዓተ ከዋኽብቲ ኣለዎ» ይብል። ብቐሊሉ፣ እዘን ከዋኽብቲ እዚኤን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቤተ ክርስቲያን ብህይወትን ብቓልን ብርሃን ዚጸሩን ቅኑዕ ምስክርነት ዚህቡን ንሓቂ ኣምላኽ ዚውክላን እየን።

እቲ ናይ ጐይታ ናይ መጀመርታ ቓላት፣ «እፈልጥ» እዩ። ንሱ ካብ ትሕቲ ገጽ ክርኢ ይኽእል። ከምቲ ንጽሑፍ ቃል ኣምላኽ ዝቐረበ ምስጋና፣ እብራውያን 4:12፣ ንሱ «ሓሳባትን ሓሳባት ልብን ኪፈልጥ ይኽእል እዩ።»

«ግብርኻ።» ንዛ ቤተ ክርስቲያን እተዋህበ ፍሉይ ምስጋና የለን። እቲ ሰርዴስ ዝኣተወቶ ስንፍና ብሓቂ ኣብ ትያጥሮ እውን ካብ ሰርዴስ ንላዕሊ ብዙሕ ከም ዝተመስገነ ብምግላጽ ይረጋገጽ። እቲ ኣብ ሰርዴስ ዝተገብረ ብልምዲ ዝተገብረ ይመስል፣ ካብቲ ብምርሓን መሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ዝተገብረ ንላዕሊ። እዚ ኣብ ዝኾነ ክርስትያናዊ ህይወትን ኣገልግሎትን ዘሎ ዘይተቋርጽ ሓደጋ እዩ።

ጐይታ ድማ ቀጺሉ፣ «ህያው ኢኻ ዝብል ስም ኣሎካ፣ እንተኾነ ግን ምዉት ኢኻ» ይብል።

እቲ ኣብዚ ዘሎ «ስም» ዝብል ቃል ግላዊ ስም ኣይኮነን፣ እንተኾነ ግን ስም ዝና ማለት እዩ። እቶም ኣብ ሰርዴስ ዝነበሩ ክርስትያናት ብግብሮም ይሕበኑ ነበሩ። ኣብ መጀመርታ ብሓቂ ናይ ኣምላኽ ስራሕ ነበረ፣ ብዓቢ መንፈሳዊ ሓይሊ። እንተኾነ ግን ጐይታ ግላዊ ፍርዱ ንዛ ቤተ ክርስቲያን ይህብ። ንሳቶም ብስነ-ምግባርን ብመንፈስን ምዉታት ኰይኖም ነበሩ! እቲ ዝተረፈ ስም ዝና ጥራይ ነበረ! እቲ ጽቡቕ ጀሚሩ ዝነበረ ብቐሊሉ ተዛዘመ።

ኣብ ስራሕ ጐይታ ብሓቂ ዚቘጽር ነገር እንተድኣ ብህይወት ክቕጽል ኮይኑ፣ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተሓገዘ ዘይተቋርጽ ምትእምማን ብእኡ እዩ።

ፍቕዲ 2

«ንቕሑ፣ እተን ክመውታ ዝቐረባ ዘለዋ ነገራት ድማ ኣበርትዑ፤ ግብርኻትኩም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ፍጹም ኰይኑ ኣይረኸብኩዎን።»

«ንቕሑ።» ጐይታ የሱስ ንቕሓት ይሓትት (ነዚ ነጥቢ እዚ ፍቕዲ 3 ክንሓስብ ከለና ክንምለሰሉ ኢና)። እንተኾነ ግን ንምዉታት ሰባት ንቕሑ ምባል እንታይ ትርጉም ኣለዎ? እንተድኣ ንቑሓት ዝነበሩ፣ ናብዚ ኩነታት እዚ ኣይምተጓዕዙን። ንሕና እውን ክንነቅሕ ኣሎና፣ ብጸሎትን ብግብርን፣ ሰይጣን መርገጺ ከይረክብ።

እቲ ቐጺሉ ዘሎ ጻውዖ፣ «እተን ዝተረፋ ነገራት ኣበርትዑ» እዩ። ሓድሽ ሓይሊ ኣዝዩ ኣድላዪ ነበረ፣ ንዝኣመንዎ ነገር ጸኒዖም ሓቀኛታት ክኾኑ። ብዛዕባ ሓደ ወይ ክልተ ታሪኻዊ ኣብነታት ሓሲብና ኢና። ከምኡ’ውን ብዛዕባ ከም ኤልያስ፣ እዝራ፣ ነህምያ፣ ሃጋይ፣ ከምኡ’ውን እቲ ኣብ እብራውያን 11 ዘሎ ዝርዝር እሙናት ሰባት ሕሰብ፣ ንሳቶም ድማ ከምዚ ዝኣመሰለ ጽቡቕ ኣብነታት ገዲፎምልና ኣለዉ።

«ክመውት ዝቐረበ»—ብሓቂ ምዉት ኣይኮነን፣ እንተኾነ ግን ክመውት ኣብ ወሰን ዝበጽሐ። ኣብ ጥቓኡ ኣብ ዝነበራ ኣኽራናት መቓብር፣ ማለት ናይቲ ከባቢ ማእከል ምዉታት፣ ብሓቂ «ከተማ ምዉታት» ነበረት። እቶም ነበርቲ ሰርዴስ ህያዋን፣ እንተላይ ህያውነት ዘለዎም፣ ዝብል ስም ዝና ነበሮም፣ እንተኾነ ግን ኣብ ኣዒንቲ ኣምላኽ ከም ምዉታት ነበሩ፣ ከምቶም ኣብ ጥቓኡ ዝነበረ መቓብር ዝነበሩ። ንሳቶም ነዚ ንሳቶም ዘሰናኽል ዝምድና ብፍላይ ስምዒታውያን ክኾኑ እዮም።

እቲ ናይ ምብራህ ጻውዖ ብተግሳጽ ይስዕብ። «ግብርኻትኩም ፍጹም ኰይኑ ኣይረኸብኩዎን፣» ማለት ምሉእ፣ «ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ።» ብኸመይ ኣገባብ?

ጐይታ ንቓላቶም ኣይጠቕስን፣ እንተኾነ ግን ንግብሮም፣ ንግብሮም እዩ። ትምህርትና ቅኑዕ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ እንተኾነ ግን ምስኡ ዝኸይድ ተግባራዊ ምላሽ ክህሉ ኣለዎ።

እቶም ምምሕያሻውያን ገዲፎምዎ ገሊኡ ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣልባሳት፣ እንተኾነ ግን ብምሉኡ ኣይከዱን። እቲ ብብዝሒ ዝርከብ ናይ ሓይሊ፣ ምቁጽጻር፣ ከምኡ’ውን መሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ምሉእ ምትእምማን ኣይነበረን። እቲ ስነ-ምግባራዊ ትምህርቲ ክምሃርን ክትግበርን ኣለዎ፣ ናብ ተግባር ክቕየር ኣለዎ፣ እንተዘይኮይኑ እዚ ታሪኻዊ ትምህርቲ ጥራይ እዩ። ባዶ ምእማን ዝኾነ ነገር ኣይፍጽምን።

እቲ ናብ ሰርዴስ ዝቐረበ መልእኽቲ ነቲ ድሕሪ ምምሕያሽ ዝመጸ ኩነታት ይገልጽ። ብሰንኪ እቲ ንብዙሓት ንብዙሓት ዘመናት ብባርነት ዝሓዘ ናይ ቤተ ክርስቲያን ስርዓት ዝነበረ ብርቱዕ ጽልኢ፣ እቶም ምምሕያሻውያን ንምክልኻል ናብ ፖለቲካዊ ሓይልታት ተገይሾም። እዚ ድማ ናብ ዓለማዊ ምትእስሳርን ብመወዳእታ ድማ ነቲ ብኸምዚ ዝኣመሰለ ግላዊ ዋጋ ብኣፍረይቲ ምምሕያሽ ዝተረኽበ ብዙሕ መንፈሳዊ ረብሓታት ምግዳፍን ኣምርሐ። ኣብ ክንዲ ናይ ዓለም ምክልኻል ምድላይ፣ ብእኡ ዝተኣማመኑ ክኾኑ ነበሮም፣ ኣብ ኢዱ ድማ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓበይቲ ሃብቲ ነበሮ። ከም ውጽኢት ናይዚ፣ ሕጂ ፕሮቴስታንቲዝም ብብዙሓት ዝተፈላለዩ ኣምልኾታት ኣሎና። ብሓቂ ድማ ንስሓ ምግባር ኣድላዪ ነበረን ኣሎን!

ፍቕዲ 3

«ስለዚ ኸኣ ከመይ ጌርካ ኸም እተቐበልካን ከም ዝሰማዕካን ዘክር፣ ጸኒዕካ ሓዝ፣ ተነስሕ ድማ። ስለዚ ኸኣ እንተዘይነቐሕካ፣ ከም ሰራቒ ክመጸካ እየ፣ መዓስ ከም ዝመጸካ ድማ ኣይትፈልጥን ኢኻ።»

«ዘክር።» ነቲ «እንታይ» ከም ዝሓለፍካ፣ እተረኽቡ ዓወታት፣ ከምኡ’ውን «ከመይ»፣ እቲ ዝተሓወሰ ዋጋ ግምት ሃብ። ነቲ ሎሚ ዘሎና ረብሓታት ብኽብሪ ንሕዞዶ? እዚ ንነፍሲ ወከፍ ሓቀኛ ምእመን ዘይተቋርጽ ጸገም እዩ፣ ብፍላይ ነቲ ንቀደም ዝነበሩ ጽኑዓት ዝተሓወሰ ዋጋ ክንሓስብ ከለና። ጸኒዕካ ሓዝ፣ ብሓቂ! እንተዘይኮይኑ ድማ ሓድሽ ንስሓ ምግባር ኣድላዪ ክኸውን እዩ።

«እንተዘይነቐሕካ።» ኣብ መበል 6 ክፍለ ዘመን ቅ.ክ.፣ ብቂሮስ ኣብ ከበባ ከላ፣ ሰርዴስ ኣብ መበል 14 መዓልቲ ናይ ከበባ ወደቐት፣ ምኽንያቱ ኣብቲ ንሳቶም ዝሓሰብዎ ዝበለጸ ሓይሊ መከላኸሊኦም ሓላዊ ኣይነበረን። ንሳቶም፣ ብጌጋ፣ ኣብቲ ነጥቢ እቲ ዘይበጽሑ ከም ዝኾኑ ገመቱ። እዚ ድማ ናብ ንቕሓት ምጕዳልን ዘይተጸበዩዎ ስዕረትን ኣምርሐ። እቶም ኣብ ሓለዋ ዝነበሩ ኣብ ንቕሓቶም ፈሺሎም ነበሩ።

ሕጂ ጐይታ የሱስ ብዛዕባ ዳግማይ ምምጻኡ ዝጠቕሰሉ ኣገባብ ንሕሰብ። እዚ ምስ መጠንቀቕታ ተዋሂቡ ኣሎ። «ስለዚ ኸኣ እንተዘይነቐሕካ፣ ከም ሰራቒ ክመጸካ እየ።» እዚ ንባዕሉ ንምምጻእ ዝመጸሉ ኣገባብ ብርግጽ ኣይኮነን። እዚ ናብ ዓለም፣ ደቂሳን ንእኡ ዘይግድሳን ከላ ዝመጸሉ ኣገባብ እዩ። ነቲ ጳውሎስ ንተሰሎንቄ ዝጸሓፎ ቓላት ስምዑ፣ «ግናኸ ኣቱም ኣሕዋት፣ እታ መዓልቲ እቲኣ ኸም ሰራቒ ኽትበጽሓኩምሲ፣ ኣብ ጸልማት ኣይኮንኩምን» (1 ተሰሎንቄ 5:4)። ንሱ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዓለም ዝመጽእ ድንገታዊ ጥፍኣት ይጽሕፍ ነበረ። ብዙሕ ኣብ ሰርዴስ ዝነበረ ባዶ ምእማን ኰይኑ ነበረ፣ ምስ ዓለም ዝተኣሳሰረ፣ ስለዚ ድማ ምስ ዓለም ክፍረድ ኣብ ሓደጋ ነበረ። ጐይታ ንቤተ ክርስቲያኑ ከም መርዓዊ፣ ንመርዓቱ ኺሓትት እዩ ዚመጽእ፣ ከም ሰራቒ ኣይኮነን።

ፍቕዲ 4

«እንተኾነ ግን ኣብ ሰርዴስ እውን ገለ ሒደት ስማት ኣሎካ፣ ንሳቶም ድማ ክዳውንቶም ዘየረኸሱ፤ ንሳቶም ድማ ብጻዕዳ ምስይ ክኸዱ እዮም፤ ምኽንያቱ ብቑዓት እዮም።»

«ሒደት ስማት።» እቲ ስርዓት ምዉት ነበረ። እንተኾነ ግን ሒደት ሰባት ነበሩ፣ ንሳቶም ድማ ብህይወት፣ ብንጥፈት ንምርሓን መንፈስ ቅዱስ ምላሽ ይህቡ ነበሩ።

ግላዊ ቅድስናን ጽድቅን ኣብ ምስክርነትን ኣገልግሎትን ንብሩኽ ጐይታና ኣገዳሲ እዩ።

«ብጻዕዳ ምስይ ክኸዱ እዮም።» እቶም ሮማውያን ዜጋታት ንሓደ ካብ ዕዉት ወፍሪ ዝምለስ ዓዋቲ ጀነራል ዚቕበሉ ብጻዕዳ ክዳውንቲ ተኸዲኖም ነበሩ፣ እቶም ፍሉይ ዝና ዘለዎም ድማ ምስኡ ኣብቲ ዓዋቲ ሰልፉ ኽኸዱ ክብሪ ይወሃቦም ነበረ። ብንጹር፣ ኣብ ሰርዴስ ተረፍ ነበረ፣ ሒደት ጥራይ፣ ንክርስቶስ ድማ ብግላዊ ዝፍለጡ፣ ብዛዕባኦም ድማ «ክዳውንቶም ኣየረኸሱን፤ ንሳቶም ድማ ብጻዕዳ ምስይ ክኸዱ እዮም፤ ምኽንያቱ ብቑዓት እዮም» ክብል ይኽእል እዩ። ኣብ ግዜ ጸገምን ጭንቀትን፣ ከምኡ’ውን ምናልባት ተቓውሞ፣ እሙናት ኰይኖም ጸኒዖም። ካብ ኣፍ ጐይታ ባዕሉ ክንደይ ዝኸበረ ክብሪ እዩ፣ «ብቑዓት እዮም።»

ፍቕዲ 5

«እቲ ዚስዕር፣ ንሱ ብጻዕዳ ክዳውንቲ ኺኽደን እዩ፤ ስሙ ድማ ካብ መጽሓፍ ህይወት ኣይድምስስን እየ፣ ስሙ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣቦይን ኣብ ቅድሚ መላእኽቱን ክእመን እየ።»

ነፍሲ ወከፍ ካብዘን መልእኽትታት እዚኤን ንስዓሪ፣ ማለት ኣብ ክፉእ መዓልቲ ንጐይታ እሙን ዝኾነ፣ ብምስያም ይዛዘማ። ሕጂ «ንሳቶም» ኣይኮነን፣ እንተኾነ ግን «ንሱ»፤ ግላዊ ጉዳይ። ኣብዚ እቲ ምስያም ሰለስተ እዩ።

እቲ ናይ መጀመርታ ምስቲ ናይ ፍቕዲ 4 ምስያም ኣዝዩ ዝመሳሰል እዩ። «ንሱ ብጻዕዳ ክዳውንቲ ኺኽደን እዩ።» ከም ዝሓሰብናዮ፣ እቶም ዓበይቲ ሮማውያን ዜጋታት ንሓደ ካብ ዕዉት ወፍሪ ዝምለስ ዓዋቲ ጀነራል ዚቕበሉ ብጻዕዳ ክዳውንቲ ተኸዲኖም ነበሩ፣ እቶም ብቑዓት ተባሂሎም ዝተገምገሙ ድማ ምስኡ ኣብቲ ዓዋቲ ሰልፉ ኽኸዱ ፍሉይ ክብሪ ይወሃቦም ነበረ።

እቲ ዚስዕር ናይ ክርስቶስ ዓዋቲ ሰልፊ ክፋል ክኸውን እዩ፣ ኣብ መዓልቲ ክብሩ ምስኡ ዝተኣሳሰረ። እቲ ካልኣይ ካብዘን ምስያማት እዚኤን ካልእ ምትብባዕ እዩ፣ «ስሙ ድማ ካብ መጽሓፍ ህይወት ኣይድምስስን እየ።» እዚ ምናልባት ናብ ምውጻእ ካብ ቤተ ክርስቲያን ዝጠቕስ እዩ።

ኣብ መወዳእታ ናይ መበል 1 ክፍለ ዘመን ድ.ክ.፣ ኣይሁድ ነቶም ኣብ መዝገብ ቤት ጸሎት ዝተመዝገቡ ፍርያዊ ምክልኻል ረኸቡ። እቶም ንኣይሁዳውያን ስልጣናት ዝበደሉ ካብ ቤተ ክርስቲያን ይወጹ ነበሩ፣ ከምኡ’ውን ንቄሳር ስለ ዘየምለኹ ብሮማውያን ስልጣናት ንስደት ይቃልዑ ነበሩ። እቶም ንክርስትያናዊ እምነት ብብርቱዕ ዝቃለሱ ዝነበሩ ሓድሓደ ግዜ ካብ መጽሓፍ ሰባት ኣብቲ ከባብያዊ ቤት ጸሎት ይድምሰሱ ነበሩ፣ እንተኾነ ግን ካብ መጽሓፍ ኣምላኽ ከም ዘይድምሰሱ ምስያም ተዋሂቦም ኣሎ። እዚ ምስያም እዚ ንምምሕያሻውያን ኣብ ግዜኦም ተመሳሳሊ ትርጉም ክህልዎም እዩ።

ዝኾነ ሓቀኛ ምእመን ስሙ ካብ መጽሓፍ ኣምላኽ ኣይድምሰስን። ዘለኣለማዊ ዕድሎም ድማ ድሕንነት ኣለዎ። ካልኦት ድማ ስሞም ኣብ መዝገብ ክብሪ ምድሪ ብምህላዉ ዝሕበኑ ክህልዉ ይኽእሉ እዮም፣ እንተኾነ ግን ኣብኡ ዘለዎም ቦታ ብዘይተኣማንነት ዝተኣሳሰረ እዩ፣ ብናይ መጻኢ ባህርያቶምን ተግባሮምን ዝምርኮስ። እቲ ዚስዕር ኣብ መጽሓፍ ህይወት ዘለዎ ቦታ ክተኣማመን ይኽእል እዩ፣ ካብኡ ድማ ስሙ ፈጺሙ ኣይድምሰስን።

እቲ ሳልሳይ ምስያም ናይ ክብሪ ቦታ እዩ፣ «ስሙ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣቦይን ኣብ ቅድሚ መላእኽቱን ክእመን እየ።»

ጐይታ የሱስ ንእምነት ኣገልገልቱ ኺዝክርን ኬኽብርን እዩ!