ካብ ምውራር ከነኣን ብእያሱ ዝርከብ መንፈሳዊ ትምህርቲ

ካብ ምውራር እያሱ ዝርከብ ብድሆታት

ምውራር እያሱ ንከነኣን ስለምንታይ ንጽንዖ?

ኣምላኽ ንምድሪ ከነኣን ንደቂ እስራኤል፡ ካብ ግብጺ ናብኣ ን40 ዓመት ዝወስድ ጉዕዞኦም ከይጀመሩ ኸለዉ ተስፋ ሂብዎም ነበረ። ንሙሴ ኸኣ፡ «እግዚኣብሔር ከምዚ በለ፡ ‘ጭካኔ ህዝበይ ኣብ ግብጺ ርእየዮ እየ… ስለዚ ኸኣ ካብ ኢድ ግብጻውያን ከናግፎም፡ ካብታ ምድሪ እቲኣ ኸኣ ናብ ጽብቕቲን ገፊሕን ምድሪ፡ ናብ ምድሪ ጸባን መዓርን እትፈስስ፡ ናብ ቦታ ከነኣናውያን ከውጽኦም ወሪደ እየ’» (ዘጸኣት 3:7-8 NKJV)።

ታሪኽ እስራኤል ብዙሕ ስእልታት ናይ ክርስትያናዊ ህይወት ይህብ። ንኣብነት፡ «ምድሪ ጸባን መዓርን እትፈስስ» ሓደ ካብቲ «መንፈሳዊ በረኸት ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ብክርስቶስ» (ኤፌሶን 1:3) ዘርኢ ምሳሌ እዩ፡ እዚ ኸኣ ጳውሎስ ንኣምላኽ ንምምስጋን ዝሃቦ ምኽንያት እዩ። ብፍላይ ግና፡ ምውራር እያሱ ንዝተዋህበ ውርሻ ንምርካብ፡ ክርስትያናት ንመንፈሳዊ በረኸቶም ብግብሪ ንምውራስ እንታይ ክገብሩ ከም ዘለዎም የርኢ፡ «እቲ ንሕና እንቃለሰሉ ዘሎና፡ ምስ ስጋን ደምን ኣይኰነን፡ ምስ መላእኽቲ ግና፡ ምስ ስልጣናት ግና፡ ምስ ገዛእቲ ጸልማት እዛ ዓለም እዚኣ ግና፡ ምስ መናፍስቲ እከይ ኣብ ሰማያዊ ቦታታት እዩ» (6:12)። ምውራር እያሱ ምስ እስራኤል ንነበርቲ ከነኣን ምቅታል፡ ዓወታት ምርካብ፡ ንህዝቢ ምጥፋእ፡ ንምድሮምን ከተማታቶምን ምውራስ ዝምልከት ነበረ። ብኣንጻሩ፡ ክርስትያናት ብዓወት ክርስቶስ «ይቀውሙ»፡ ንመንፈሳዊ ጸላእቶም ንምስዓር ኸኣ «ምሉእ ኣጽዋር ኣምላኽ» (ቁ.13) ተጠቒሞም ኣብ መንፈሳዊ ውግእ ይሳተፉ።

እቲ ንውግኣት ከነኣን ዝምዝግብ መጽሓፍ እያሱ፡ ኣብ ሰለስተ ቀንዲ ክፍላት ይምቀል፡

• እስራኤል ናብ ከነኣን ምእታዋ (1:1–5:15)፡
• ምውራር ከነኣን (6:1–12:24)፡
• ምምቃል ከነኣን (13:1–24:33)።

ናብ ከነኣን ምእታው

እያሱን ህዝቢ እስራኤልን ናብ ዮርዳኖስ ምስ በጽሑ፡ እቲ ርባ ባንክታቱ ይመልእ ነበረ (3:15)። እስራኤል ብተኣምራዊ ጣልቃ ምእታው ኣምላኽ ናብ ካልእ ወገን ክሰግሩ ክኢሎም፡ እቶም ታቦት ዝጾሩ ኻህናት ኣብ ማእከል እቲ ርባ ደው በሉ እሞ፡ «ኩሉ እስራኤል ብንቑጽ ምድሪ ሰገሩ» (ቁ.17)።

እስራኤል ኣብ ጊልጋል ሰፈሩ (4:19)። ኣብኡ ኸኣ ስርዓት ግዝረት እንደገና ኣተኣታተዉ፡ ፋስጋ ኣኽበሩ፡ ፍረ ምድሪ ኸኣ በልዑ (5:7-11)። እያሱ ድሕሪኡ ነታ ዓባይ ከተማ ኤሪኮ ንምርኣይ ከደ። ብሃንደበት ሓደ ሰብኣይ ሰይፊ ኣብ ኢዱ ሒዙ ምስኡ በይኑ ተረኸበ፡ እቲ ሰብኣይ ኸኣ ንርእሱ «ኣዛዚ ሰራዊት እግዚኣብሔር» ምዃኑ ኣወጀ (ቁ.14)። እያሱን እስራኤልን እግዚኣብሔር ምእንትኦም ከም ዝዋጋእ ብምፍላጥ ናብ ቅድሚት ከዱ!

እዚ ንክርስትያናዊ ውግእ መበገሲ እዩ፡ እግዚኣብሔር የሱስ «ሓለቓ ምድሓንና» ምዃኑ ንምፍላጥ (እብራውያን 2:10)። «ብእግዚኣብሔርን ብሓይሊ ብርታዔኡን ብርቱዓት ኩኑ» (ኤፌሶን 6:10)። ኣብ ዕለታዊ መንፈሳዊ ውግኣትና፡ ብሓይሊ ክርስቶስ፡ ብኽብሪ ዝተቐመጠ ርእስና፡ ብእምነት ኣብ የማን ኣምላኽ ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ከም ዘሎ ንፈልጥ (1:20-21 ተመልከት)።

ምውራር እያሱ ንከነኣን

ኤሪኮ።

ዓወት እያሱ ኣብ ኤሪኮ ፍሉጥ እዩ። «ግንቡ ብምሉኡ ፈረሰ» (እያሱ 6:20) ዝብል ሓቂ፡ ክርስትያናት ንኹሉ መንፈሳዊ ተቓውሞ ክስዕሩ ከም ዝኽእሉ የርኢ። «ንሕና ብስጋ ኣይንዋጋእን ኢና። ከመይሲ ኣጽዋር ውግእ [ክርስትያናዊ] ውግእና ስጋዊ ኣይኰነን፡ የግዳስ ንምፍራስ ዕርድታት፡ ንምፍራስ ክርክራት፡ ንኹሉ ንፍልጠት ኣምላኽ ዝቃወም ልዑል ነገር፡ ንኹሉ ሓሳብ ናብ ምርድዳእ ክርስቶስ ንምምጻእ ብኣምላኽ ብርቱዕ እዩ» (2 ቈረንቶስ 10:3-5)። ብእምነት ንቓል ኣምላኽ ምእዛዝ ንመጀመርታ ዓወት እያሱ መፍትሕ ነበረ።

እቲ ድሕሪኡ ዝመጸ ውግእ፡ ኣብ ዓይ ምስ ዝተሰነየ ስዕረት፡ ነዚ ሓቂ እዚ ብዝያዳ የርኢ። እያሱ ንሰራዊቱ ብዛዕባ ኤሪኮ ኣዘዘ፡ «ብዝኾነ ይኹን መገዲ ካብቲ ዝተረገመ ነገር ተጠንቀቑ» (እያሱ 6:18)። ይኹን እምበር፡ እቲ ናይ እያሱ 7 መጀመርታ ፍቕዲ፡ «ግናኸ ደቂ እስራኤል ብዛዕባ እቲ ዝተረገመ ነገር በደሉ፡ ከመይሲ ኣካን… ካብቲ ዝተረገመ ነገር ወሰደ» ይብል። ስዕረትን ሞት 36 ተዋጋእቲ ኣብ ዓይን ድሕሪኡ ኣብ ሰፈር ጊልጋል ድንጋጸ ተሰሚዑ (ቁ.5)። እግዚኣብሔር በደል ኣካን ገለጸ። ብዛዕባ ምርኮኡ ኸኣ፡ «ርእየ… ተመኒየ… ወሲደ… ሓቢአ» (ቁ.21) ኢሉ ተኣመነ። «ምሉእ ኣጽዋር ኣምላኽ» (ኤፌሶን 6:11) ኣይለበሰን፡ በዚ ኸኣ ሓጢኣት ክገዝኦ ፈቐደ።

እቶም መንፈሳውያን ሓይልታት እከይ ንሓጢኣት ከም ኣጽዋር ንምእመናን ይጥቀሙሉ። ንዝነብር ሓጢኣት ስስዔ ንምስዓር ዝኸውን ሓይሊ፡ ኣብ ክርስቶስ ዘሎ ሰማያዊ መዝገብ ብምድላይን፡ ኣፍቃርና ኣብኡ ብምግባርን፡ ኣብ ምድራዊ ነገራት ዘይምግባርን ይርከብ (ቈሎሴ 3:1-10 ተመልከት)።

ዓይን እቶም ጊብዖናውያንን።

ኣካን ኣብ ሸለል ኣኮር ምስ ተቐትለ፡ ዓይ ብቐሊሉ ተሳዕረ (እያሱ 7–8 ኣንብብ)። ድሕሪኡ መጽሓፍ ሕጊ ሙሴ ብእያሱ ኣብ ኣኽራን ገሪዚምን ኤባልን ተነቢቡ ተመስረተ። ድሕሪኡ፡ ንደቡብ ከነኣን ወተሃደራዊ ወፍሪ ተሓስበ፡ ኣብኡ ብዙሓት ሰራዊት ንእስራኤል ተጸምቢሮም ነበሩ። ይኹን እምበር፡ እቶም ጊብዖናውያን ንእያሱን ንገዛእቲ እስራኤልን እቲ ደቡባዊ ወፍሪ ከይጀመረ ኸሎ ኣታለልዎም። እዞም ነበርቲ ጊብዖን «ብጥበብ ገበሩ» (እያሱ 9:4)፡ ካብ ርሑቕ ሃገር ዝመጹ ከም ዝኾኑ እናመሰሉ ናብ ሰፈር ጊልጋል መጹ። ምስ እስራኤል ኪዳን ገበሩ፡ እቶም እስራኤላውያን ግና «ምኽሪ እግዚኣብሔር ኣይሓተቱን» (ቁ.14)። ስለዚ ኸኣ እስራኤል እቶም ጊብዖናውያን ብሓቂ ቀረባ ጎረባብቲ ምዃኖም ክሳዕ ዝረፍዶም ኣይፈለጡን (ቁ.16)።

እዞም ጊብዖናውያን ንክርስትያናት «ተንኮል ዲያብሎስ» (ኤፌሶን 6:11) የርእዩ፡ ነቲ ናይዚ ጸላኢ ህዝቢ ኣምላኽ ተንኮለኛ ስልትታት ኸኣ ይገልጹ። እንደገና፡ እስራኤል ምሉእ ኣጽዋር ኣምላኽ ክለብሱ ፈሸሉ – ምናልባት ኣብቲ እዋን እቲ እቲ ዝጎደለ ነገር ብምጽላይ ዝምርኮስ ጸሎት ነበረ።

ደቡባዊ ከነኣን።

ኣብ ደቡብ ከነኣን ውግእ ተኸተለ፡ እዚ ኸኣ ኣብ ታሪኽ ፍሉይ ፍጻሜ ኮይኑ ይርአ። እግዚኣብሔር ንሓሙሽተ ነገስታት ኣሞራውያን ኣብ ቅድሚ እስራኤል ኣባረሮም፡ እቶም እስራኤላውያን ድማ ምሉእ ለይቲ፡ ካብ ሰፈር ጊልጋል ኣስታት 20 ማይል ርሕቀት ተጓዒዞም ነበሩ። እቲ ውግእ ምሉእ መዓልቲ ቀጸለ፡ ግናኸ ምሸት ምስ ቀረበ፡ እቲ ዝሃድም ዝነበረ ሓይሊ ንለይቲ ናብ ዝተዓርዱ ከተማታቶም ክምለሱ ሓሰቡ። እያሱ ነቲ ህጹጽ ኩነታት ተረዲኡ፡ ንእግዚኣብሔር ነታ መዓልቲ ከናውሓሉ ፍሉይ ሕቶ ኣቕረበ፡ «ጸሓይ፡ ኣብ ልዕሊ ጊብዖን ደው በሊ» (እያሱ 10:12)። ነቲ መለኮታዊ ጽሑፍ ኣስተብህል፡ «ስለዚ ኸኣ ጸሓይ ደው በለት፡ ወርሒ ኸኣ ደው በለት፡ ክሳዕ እቲ ህዝቢ ንጸላእቶም ዝበቐሎም… ስለዚ ኸኣ ጸሓይ ኣብ ማእከል ሰማይ ደው በለት፡ ንሓደ ምሉእ መዓልቲ ኸኣ ክትዓርብ ኣይተሃወኸትን። ከምኡ ዝበለ መዓልቲ ኸኣ ቅድሚኡ ወይ ድሕሪኡ ኣይነበረን፡ እግዚኣብሔር ድምጺ ሰብኣይ ዝሰምዓሉ፡ ከመይሲ እግዚኣብሔር ምእንቲ እስራኤል ተዋግአ» (ቁ.13-14)። እያሱ ድሕሪኡ «ብእግዚኣብሔርን ብሓይሊ ብርታዔኡን ብርቱዕ» (ኤፌሶን 6:10) ኮይኑ፡ ነቲ ዝተረፈ ደቡብ ከነኣን ብምሉኡ ወረረ።

ምምላስ ምሉእ ሰራዊት ናብ ጊልጋል ካብ ጊብዖን፡ ድሕሪኡ ኸኣ ኣብ መወዳእታ ናይቲ ደቡባዊ ወፍሪ (እያሱ 10:15,43) ኣገዳሲ እዩ። ጊልጋል እቲ ደቂ እስራኤል፡ ብምድጋም ግዝረት፡ ካብ ግብጺ ብምሉኡ ከም ዝተፈልዩ ዝተቐበሉሉ ቦታ እዩ። ምምላሶም ኸኣ እግዚኣብሔር «ነቲ ናይ ግብጺ ውርደት ኣንከራሪዎ» (5:9) ምዃኑን፡ ዓወቶም ብወተሃደራዊ ብቕዓቶም ዘይኮነስ፡ ብሓይሊ ኣምላኽ ምዃኑን ኣዘኻኸሮም።

ክርስትያናት «ኣብ ስጋ እምነት የብሎምን» (ፊልጲ 3:3 ተመልከት)። ምናልባት እዚ ትሑት ኣመለኻኽታ እዚ፡ ድሕሪ ገለ ዓወት ኣብ መንፈሳዊ ውግእና ብዝያዳ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ። «እቲ ውግእ ኣነ ረኺበዮ» ኢልካ ብስጋ ምትላል ቀሊል እዩ፡ ክሳዕ ክንድዚ ግና ብእግዚኣብሔር እዩ ዝረኸብ! ርእሰ-ፍርዲ «ኣብቲ እኩይ መዓልቲ ንምጽዋር፡ ኩሉ ድሕሪ ምግባር ኸኣ ንምቕዋም» (ኤፌሶን 6:13) ዘይተቋርጽ ረቛሒ እዩ።

ሰሜናዊ ከነኣን።

እያሱ ድሕሪ ነዊሕ ወፍሪ ንሰሜን፡ ንከነኣን ብምሉኡ ወረረ። «ስለዚ ኸኣ እያሱ ንምሉእ ምድሪ፡ እግዚኣብሔር ንሙሴ ከም ዝበሎ፡ ወሰደ፡ እያሱ ኸኣ ንእስራኤል ብምምቕቓሎም ብነገድታቶም ከም ውርሻ ሃቦም። ድሕሪኡ ኸኣ እታ ምድሪ ካብ ውግእ ኣዕረፈት» (እያሱ 11:23)። ምዕራፍ 12 ነቲ ምውራር ብዝርዝር ነገስታት ብእስራኤል ብሙሴ ኣብ ምብራቕ ዮርዳኖስ ዝተሳዕሩን፡ ብዝርዝር ነገስታት ብእስራኤል ኣብ ከነኣን ብመሪሕነት እያሱ ዝተሳዕሩን ይዛዝም።

መደምደምታ

ምውራር እያሱ ክሓስብ ከለኹ፡ ነቲ ተግባራዊ ብድሆታት ቃል ኣምላኽ ምግጣም ኣድላዪ እዩ። ቀዳማይ፡ «እግዚኣብሔር ከምዚ በለ… ‘ብዙሕ ምድሪ ገና ክትውረስ ኣሎ’» (13:1) ክብል ከለኹ፡ ብዘይምጽዓር ኣብ ነገራት ኣምላኽ ክንደይ ካብቲ ሃብታም መንፈሳዊ በረኸት ከም ዝጎድለኒ ክሓትት ይግባእ። እያሱ ንእስራኤል ከም ዝገበሮ፡ ንዓይ ክምዕደኒ ድዩ፡ «ክሳዕ መዓስ ኢኹም ነታ እግዚኣብሔር ኣምላኽ ኣቦታትኩም ዝሃበኩም ምድሪ ንምውራስ ዘግድፉ?» (18:3)።

ካልኣይ፡ ኣብ እያሱ 22 ክልተን ፈረቓን ነገዳት ናብ ውርሻኦም ኣብ ምብራቓዊ ሸነኽ ዮርዳኖስ ከም ዝተመልሱ ክንበብ ከለኹ፡ እቲ ብድሆ፡ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ብዘይ ዝኾነ ውግእ ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ብምቹእ ህይወት ተሓጒሰ ድየ? ኣምላኽ ዝሃቦ ንምርካብ ናብ ቅድሚት ካብ ምኻድ ይልቅዕ፡ ከም ቤት ዮሴፍ ኣብ ከረን ሃገር ንውርሻይ ንምውጋእ ድየ ዝሰነፍ (እያሱ 17:14-18)? ቃል ኣምላኽ ንነፍሲ ወከፍና ይብድሃና።

መወከሲ

• «እዚ ቅቡል ምምሕያሽ እዩ። ከነኣን፡ ኣብ ምድራዊ ታሪኽ እያሱ፡ ምስ ሰማያዊ ቦታታት ኣብ መንፈሳዊ ትምህርቲ ኤፌሶን ይዛመድ። ወይኒ ኤሽኮልን፡ ጽቡቕ ፍረታት ከነኣንን፡ ምስ መንፈሳዊ በረኸታት ኤፌሶን ይዛመድ። ኣብ እያሱ ንከነኣን ንምውራስ ዝግበር ውግእ፡ ምስ ክርስትያናት ኣብ ኤፌሶን 6:10-18 ዘካይድዎ ቅዱስ ውግእ ይዛመድ» (ጄ. ኤስ. ብላክበርን፡ ከነኣን ዝተወረሰት፡ ገጽ 63፡ Scripture Truth Publications፡ ክሩ፡ ዩኬ፡ 2020)።