ምምሕዳርን ኣገልግሎት ኣምላኽን

መወዳእታን መወዳእታ ናይ መወዳእታን

«ኣብ ምድሪ ዘስካሕክሕን ዘስደምምን ነገር ተገይሩ፤ ነብያት ብሓሶት ይንበዩ፣ ካህናት ድማ ብምኽሮም ይገዝኡ፣ ህዝበይ ከኣ ከምኡ ኪኸውን ይፈትዉ» (ኤርምያስ 5:30-31)። ነፍሲ ወከፍ ናይ ኣምላኽ ምምሕዳር ናብ ኢድ ሰብ ተዋሂቡ ስለ ዝነበረ፣ ብኸቢድ ፈሺሉ። እንተላይ ክህነትን ቤት ትምህርቲ ነብያትን ንህዝቢ ኣምላኽ ብምግዛእን ኣምላኽ ዝኣመኖም ገንዘብ ብምግባርን ተወዲኡ።

ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ክብሪ ዘለዎ መወዳእታ ኣብ ቅድሚኡ ነበሮ። ነፍሲ ወከፍ ውድቀት ሓድሽ ምግላጽን ሓድሽ ክብሪ ንኣምላኽናን ንዝተመባጽዓ መሲሑን ኣምጺኡ። «ንስኻ ድማ፣ ርኹስ ክፉእ መስፍን እስራኤል፣ መዓልትኻ መጺኣ እያ፣ ዓመጻ ኺውዳእ እዩ፣ ከምዚ ይብል እግዚኣብሔር ኣምላኽ፤ ዘውድኻ ኣውርድ፣ ኣኽሊልካ ድማ ኣውጽእ፤ እዚ ኸምቲ ዝነበረ ኣይኪኸውንን እዩ፤ ንትሑት ኣዕብዮ፣ ንልዑል ድማ ኣትሕቶ። ክግልብጦ፣ ክግልብጦ፣ ክግልብጦ እየ፤ መሰሉ ዘለዎ ኽሳዕ ዚመጽእ ድማ ኣይኪኸውንን እዩ፤ ንዕኡ ኸኣ ክህቦ እየ» (ህዝቅኤል 21:25-27)።

ናይ ኣምላኽ ትልሚ ብንጹር ተነጺሩ

ኣብ ፈለማ እቲ ቐዳማይ ሰብኣይን ሰበይትን ኣምላኽ ዝተኸሎ ጽቡቕ ገነት ንረክብ። ነቲ ገነት ክሕልዉን ክከናኸንዎን፣ ክፈርዩን ክበዝሑን፣ በዚ ድማ ንምድሪ ክመልእዋ ተመደቡ። እቲ ገነት ክሕሎ ወይ ክዕቀብ ዝግብኦ ጸላኢ ነይሩ ድዩ (ዘፍጥረት 2:15)? ኣዳምን ሄዋንን ምስ ደቆም፣ ነቲ ጽቡቕን ፍቕርን ዝመልኦ ሃዋህው ናብ ኩላ ምድሪ ምዝርጋሕ ዕማሞም ነይሩ ድዩ? ንኽልቲኡ ሕቶታት ብድሕንነት «እወ» ክንብል ንኽእል ኢና።

ወይለኻ፣ ሰይጣን ካብ ዕላማ ኣምላኽ ከይሰሓቦም ብዙሕ ኣይከዱን። እዚ ውድቀት እዚ፣ ካብ ገነት ምጥራፍን ብጽንኩር ዕዮ ምንባርን ኣድለየ። ብኣግራብ በለስ ክሽፍኑ ድሕሪ ምፍታኖም፣ ኣምላኽ ናይ እንስሳታት ቈርበት ከደኖም፦ «እግዚኣብሔር ኣምላኽ ድማ ንኣዳምን ንሰበይቱን ካባታት ቈርበት ገይሩ ኣልበሶም» (ዘፍጥረት 3:21)።

ድምጺ ኣምላኽ ኣብ ገነት ተሰምዐ፤ ኣምላኽ ምስቶም ቀዳሞት ወለድና ምሕባር ልማዱ ዝነበረ ይመስል። ድሕሪ ውድቀት ግን፣ ሓጥእ ሰብ ንኣምላኽ ንምቕራብ፣ ንጹሃት ግዳያት ክሞቱ ነበሮም፣ ጽባቐኦም ድማ ንሓጥኣን መሸፈኒ ኾነ። እዚ መስዋእትታት እዚ ናብቲ እግዚኣብሔር የሱስ «ንርእሱ ብዘይ ነውሪ ንኣምላኽ ዘቕረበሉ» ግዜ የመልክት ነበረ (እብራውያን 9:14)።

ካልእ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነገር ድማ ናይቲ ንሰይጣን ዜጥፍእ፣ ብምግባሩ ድማ ዚቘስል ዘርኢ ሰበይቲ ምምጻእ ትንቢት ነበረ (ዘፍጥረት 3:15)። እዚ ትንቢት እዚ ናብቲ እግዚኣብሔር የሱስ ኣብ ምድሪ ዝነበረሉ ግዜን ናይ ጸጋ ዘመንን ይወስደና። ብመወዳእታ ድማ፣ እቲ ትንቢት ናብቲ ኣብ መወዳእታ እቲ ዝተመባጽዓ ዘርኢ ኩሉ ዝሰዓረሉ፣ ሰላምን ፍቕርን ሓቅን ምስ ጽድቂ ንዘለኣለም ዝቕጽሉሉ ግዜ ይወስደና።

እታ «ምምሕዳር» እትብል ቃል እንታይ ማለት እያ?

ኣብ ቀዳሞት ምዕራፋት መጽሓፍ ቅዱስ ኣምላኽ ንወዲ ሰብ ዕማም ከም ዝጀመረ ንርኢ። እዚ እዩ ትርጉም «ምምሕዳር»። ብዙሕ ግዜ «ኣገልግሎት» ተባሂላ ትትርጎም፣ ከም ኣብ ሉቃስ 16:2-4፣ ብሓቂ ድማ «ሕጊ ቤት» ማለት እያ። ጳውሎስ ብዛዕባ «ምምሕዳር ወንጌል» (1 ቈረንቶስ 9:17)፣ «ምምሕዳር ጸጋ ኣምላኽ» (ኤፌሶን 3:2)፣ ከምኡ’ውን «ምምሕዳር ኣምላኽ» (ቈሎሴ 1:25) ተዛሪቡ።

ንቐዳሞት ሰባት ብሓጎስ ዝመልአ ዕማም ተዋሂቦም ነበሩ። ኣምላኽ ብከባቢኦምን ንጥፈታቶምን ሓጎሶም ተኻፊሉ። ድሕሪኡ ሓደጋ መጸ፣ ሓይልታት ክፉእ ድማ ንሰብኣይን ሰበይቱን ሰዓርዎም። ኣምላኽ ንምድሓኖም መጸ፣ ኅብረት ድማ ተመልሰ፣ ሰለስቲኦም ኣካላት ኣምላኽነት ድማ ተኻፈልቲ ነበሩ። እዚ መስርሕ እዚ ደጋጊሙ ክድገም ነበሮ።

ዝቕጽሉ ወለዶታት

ድሕሪ ኣዳምን ሄዋንን ምድሪ ብዓመጽን ብብልሽውናን ዝመልአት ንረክብ (ዘፍጥረት 6:5-6)። ኣምላኽ ዝገብሮ ኩሉ፣ ሰይጣን ከፍርስ ይፍትን፣ ንህዝቢ ኣምላኽ ድማ ካብኡ የርሕቖም። ትልሚ እቲ ክፉእ ንወዲ ሰብ ብኣእምሮኣውን ብኣካላውን መገዲ ምብልሻው ነበረ፣ ግናኸ ኣምላኽ ንሰብ ከልዕል እዩ። ኣብዚ እዋን እዚ ኖህ ነበረ፣ ስሙ ድማ «ዕረፍቲ» ማለት እዩ። ንእግዚኣብሔር የሱስ የመልክት ነበረ፣ ንሱ ድማ «ኣቱም ኵልኹም ዝጽዕርኹምን ጾር ዝኸበደኩምን፣ ናባይ ምጹ፣ ኣነ ኸኣ ከዕርፈኩም እየ» (ማቴዎስ 11:28) በለ።

ኖህ መርከብ ክሰርሕ ተኣዘዘ – ካብቲ ዘዕለቕልቕ ፍርዲ ማይ ኣይሂ መዕቆቢ ቦታ፤ «ዘለኣለማዊ ኣምላኽ መዕቆቢኻ እዩ» (ዘዳግም 33:27)። እታ መርከብ ተስፋ ነበረት፣ ብቐስተ ደመና ድሕነት ድማ ንኹሎም ነቲ ናይ ኣምላኽ ናይ ዝመጽእ ፍርዲ መጠንቀቕታ ዝኣምኑን ናብ መድሓኒ ዝኸዱን ተረጋጊጻ።

ድሕሪ ማይ ኣይሂ፣ ፍርዲ እታ ከተማን እቲ ሰባት ዝሰርሕዎ ግምብን ንረክብ። «ንዑ፣ ከተማን ግምብን ንስራሕ፣ ርእሱ ድማ ናብ ሰማይ ይብጻሕ፤ ስም ንግበር፣ ምናልባት ኣብ ገጽ ኩላ ምድሪ ከይንብተን» (ዘፍጥረት 11:4) ኢሎም ነበሩ። እዚ ድማ፣ ብርግጽ፣ ንትእዛዝ ኣምላኽ «ፍረዩን ተባዝሑን ንምድሪ ምልእዋን» (ዘፍጥረት 9:1) ብቐጥታ ዘይምእዛዝ ነበረ።

ሰይጣን ሰቡ ነበሮ፣ ንምሩድ እቲ ብርቱዕ ሃዳኒ (ዘፍጥረት 10:9)፣ ንሱ ድማ ንጸረ-ክርስቶስ ናይ መወዳእታ ዘመናት የመልክት ነበረ። ንሱ ንርእሱ ንጉስ ገይሩ ግዝኣት ክሃንጽ ጀመረ። ካብቲ ግዜ እቲ ጀሚሩ፣ ዲያብሎስ ንሰባት ብሃንቀውታን ብዘይ ምሕረት ብዝመልኦ ተንኮልን መልኦም፣ ምእንቲ ክገዝእ። ነፍሲ ወከፍ ዘመን ንትዕቢቱ «ከምቲ ልዑል ክኸውን እየ» (ኢሳይያስ 14:14) ከመይ ከም ዝነብር የርኢ።

ክልተ ሰባት ተራእዩ፣ ንሳቶም ድማ ብጸልማት ዓለም፣ ግዝኣታት ንምግዛእ ዝቃለሳሉን ርኹሳት ስምዒታት ዝፍንጩሉን፣ ብርሃን ኣምላኽ ሒዞም ነበሩ። ኣብርሃም (ኣብራም) ደቁ ክወርስዋ ናብ ዝነበሩ ምድሪ ክኸይድ ተጸውዐ (ዘፍጥረት 12:1)። ንሱ ድማ ንንጉስ ጽድቅን ንጉስ ሰላምን ዓስርተ እጅኡ ሃበ። እዚ ንጉስ እዚ ድማ ካህን ነበረ፣ ከም ንጉስ-ካህን ድማ፣ ምስ ኣርእስቱ፣ ንእግዚኣብሔር የሱስ የመልክት። «መልከጼዴቅ ድማ፣ ንጉስ ሳሌም፣ እንጌራን ወይንን ኣምጸአ፤ ንሱ ድማ ካህን ልዑል ኣምላኽ ነበረ። ንኣብርሃም ድማ ባረኾ» (ዘፍጥረት 14:18-19)። ብእዞም ክልተ ሰባት እዚኦም፣ ኣምላኽ ከመይ ገይሩ ዘርኢ ሰበይቲ ብኣብርሃም ከም ዘምጽእ ኣርኣየ፣ ከምኡ’ውን ንሳቶም ናብ ኣምላኽ ዝወስድ መገዲን ቃል ኣምላኽን ከመይ ከም ዝተኸፍተ ከርእዩ ተጠቐመሎም።

ሕግን ምስክርነትን

ዝቕጽሉ ዘመናት ሓይሊ ኣምላኽ ብፍርድታት ግብጺ፣ ምሕላፍ ቀይሕ ባሕሪን ጉዕዞ በረኻን ረኣዩ። ኣምላኽ ንሙሴ ሕጉ ሃቦን ንሌዋውያን ክህነት ምስ ኣገልግሎት ድንኳን ኣቖመ። ምስ ህዝቡ ብምቕማጥ፣ ብዛዕባ ርእሱን ብዛዕባ ጸጋ ዝመልኦ ተግባራቱን ዝያዳ ይገልጽሎም ነበረ። እንተላይ ሕጊ፣ ንሓጢኣት ወዲ ሰብ ዝኹንን፣ ናይ ጸጋ መሳርሒ ኾነ። «ስለዚ ሕጊ ናብ ክርስቶስ ዜብጽሓና መምህርና ነበረ... ግናኸ እምነት ምስ መጸት፣ ድሕሪ ሕጂ ኣብ ትሕቲ መምህር ኣይኮናን» (ገላትያ 3:24-25)። ሓድሽ ኪዳን ክርስቶስ ንሕጊ ከመይ ከም ዝፈጸሞ ከም ዝገልጽ፣ ንርእስና ናብ ሰማያት ከም ዝተልዓልና ንረክብ።

እግዚኣብሔር የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ ብዙሕ ነገራት መሃሮም፣ ግናኸ ብድንቂ ጸጋ ንሰበይቲ ሳማርያ ድማ ገለ ዘደንቕ ሓቅታት መሃራ። ብዛዕባ ህያው ማይ ተዛረበ፣ ንሳ ድማ ምስጢራት ናይ ውሽጣዊ ሓጢኣታ ኣርኣያ። ድሕሪኡ ድማ ቅድሚኡ ዘይተገልጸ ዝያዳ ሓቂ ከፈተ። «የሱስ ድማ በላ፦ ኣቲ ሰበይቲ፣ እመኒኒ፣ እቲ ግዜ ይመጽእ ኣሎ፣ ኣብዚ ከረን እዚ ወይስ ኣብ የሩሳሌም ንኣቦ ዘይትሰግዱሉ ኢኹም። ንስኻትኩም ዘይትፈልጥዎ ትሰግዱ፣ ንሕና ንፈልጦ ንሰግድ፣ ምኽንያቱ ድሕነት ካብ ኣይሁድ እዩ። ግናኸ እቲ ግዜ ይመጽእ ኣሎ፣ ሕጂ ድማ እዩ፣ እቶም ሓቀኛታት ሰገድቲ ንኣቦ ብመንፈስን ብሓቅን ኪሰግዱሉ እዮም፤ ኣቦ ከምዚኦም ዝበሉ ሰገድቲ ይደሊ እዩ» (ዮሃንስ 4:21-23)። እዚ ድማ እታ ሰበይቲ ብዛዕባ መሲሕ፣ እቲ ቅቡእ፣ እቲ ዘርኢ ምስ ኣልዓለት ወድአ። «የሱስ ድማ በላ፦ ኣነ እቲ ምሳኺ ዝዛረብ ዘሎኹ ንሱ እየ» (ዮሃንስ 4:26)።

ኣብ ዘመን ጸጋ ንነብር ኣሎና፣ እግዚኣብሔር የሱስ፣ ንሰማያዊ ህዝቡ ክመጽእ ከሎን ድሕሪኡ ድማ ንምድራዊ ህዝቡ ናብ ምድሪ ክመጽእ ከሎን፣ ብመወዳእታ ዝፍጸም ዝያዳ ኣሎ። ቃላት ዳንኤል፣ ምናልባት ድሕሪ ቑሩብ ግዜ፣ ብምሉኡ ክፍጸም እዩ፣ ዓለም ድማ ብፍርሃትን ብድንጋጽን ብብሩህ ክብሩ ክትደንጽር እያ፣ ናብ ደብረ ዘይቲ ምስ ተመልሰ፣ «እግዚኣብሔር የሱስ ምስ ብርቱዓት መላእኽቱ ኻብ ሰማይ ኪግለጽ ከሎ፣ ንኣምላኽ ዘይፈልጡን ንወንጌል ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ዘይእዘዙን ብሃልሃልታ ሓዊ ኺበቕሎም እዩ» (2 ተሰሎንቄ 1:7-8፣ ዘካርያስ 14:3-4፤ ግብሪ ሃዋርያት 1:6-12 ርአ)። «ሰብዓ ሰሙናት [ሰብዓ ሰብዓታት] ኣብ ህዝብኻን ኣብ ቅድስቲ ከተማኻን ተወሲኑ ኣሎ፣ ንዓመጻ ንምውዳእን ንሓጢኣት ንምውዳእን፣ ንዓመጻ ንምዕራቕን፣ ንዘለኣለማዊ ጽድቂ ንምምጻእን፣ ንራእይን ትንቢትን ንምሕታምን፣ ንቕዱስ ቅዱሳን ንምቕባእን» (ዳንኤል 9:24)።