መጽሓፍ ምሳሌ፡ መንፈሳዊ ጸባ ንዅሎም ምእመናን

መጽሓፍ ምሳሌ መንፈሳዊ ጸባ ቓል እዩ። ዅሎም ምእመናን፡ መንፈሳዊ ሓደስቲ ዝተወልዱ ጥራይ ዘይኰኑስ፡ «ንጹህ መንፈሳዊ ጸባ ክምነዩ» ኣለዎም (1 ጴጥሮስ 2:2 NIV)። ምሳሌታት ካብ «መጻሕፍቲ ጥበብ» መጽሓፍ ቅዱስ ስለ ዝዀነ፡ ንምርዳእ ኣዝዩ ቐሊል እዩ። ስለዚ፡ ከም ገለ ካብቲ ትምህርታዊ፡ ታሪኻዊ፡ ትንቢታዊ ክፍሊ መጽሓፍ ቅዱስ ዝዀኑ ስጋ ቓል ኣይኰነን።

ኣብ ምሳሌታት፡ ጥበብ ከም ሰብ ተገሊጻ ኣላ፡ እቲ ሰብ ድማ ዘለኣለማዊ «ቓል» እዩ (ዮሃንስ 1:1-3)። ኣብዚ ድማ ኣምላኽ ንጥበብ «ካብ መጀመርታ፡ ቅድሚ ዓለም ምፍጣራ» ከም ዝመደበ ንነግረና (ምሳሌ 8:23፤ 22-31)። «ጥበብ ክንረክብ» ንነግረና (ምሳሌ 4:7)፡ እታ «ጐይታ ዝህባ» ጥበብ (ምሳሌ 2:6)። ብኣንጻር እታ ዝተጠንቀቕናላ ጥበብ (1 ቈረንቶስ 1:20)፡ ጥበብ ምሳሌታት ተግባራዊ፡ ኣብ ኣምላኽ እተመስረተ፡ ዘይቲኦሪካዊ፡ ኣብ ሰብኣዊ ኣእምሮ እተመስረተ ኣይኰነን።

ብዙሓት ሓሳባት ኣብ ካልእ ቀዳማይ ስነ-ጽሑፍ ምብራቕ ከም ዝርከቡ ሓቂ እዩ፡ ግናኸ እቶም ኣብ ምሳሌታት ዘለዉ ብምርሓ መንፈስ ቅዱስ እተኣከቡን ኣሰርኡ ዝሓዙን እዮም። ስለዚ ድማ ብመንፈስ እተጻሕፉ ቅዱሳት ጽሑፋት ኰኑ።

ምሳሌታት እንታይ እዮም?

ምሳሌታት ሓጺር ቃላት፡ ምሳሌታት ወይ ኣጠቃላሊ ሓሳባት እዮም፡ ንዅሎም ገደባት ድማ ተገዛእቲ እዮም። ስለዚ ሓድሓደ ግዜ ምስ ካልእ ቅዱስ ጽሑፍ ዝጋጮ ይመስል፡ ኣካዝያ ኣዲኡ ንዕኡ ጌጋ ክገብር ኣተባብዓቶ (2 ዜና መዋእል 22:2-5)፡ ምሳሌ 1:8-9 ግና «ትምህርቲ ኣደ» ክንስዕብ ይመክር። ንሓድሕዶም እውን ዝጋጮ ይመስሉ! ሓደ፡ «ንዓሻ ብዕሽነቱ ኣይትምልሶ» ይብል፡ እቲ ድሕሪኡ ዘሎ ግና፡ «ንዓሻ ብዕሽነቱ መልሶ» ይብል (ምሳሌ 26:4-5)። ይኹን እምበር፡ ነቲ ካልኣይ ክፋል ናይ ነፍሲ ወከፍ ምሳሌ እንተሓሲብናዮ፡ እቲ ምግጫው ይርሓቕ። እቲ ቐዳማይ ንዕሽነት ብዕሽነት ከይንምልስ ይነግረና፡ ከምቲ ክንፍተን እንኽእል፡ እቲ ካልኣይ ድማ ንዓሻ ብዝግባእ ምኽሪ ክንሕግዞ ይነግረና። ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ፡ ዓሻ ማለት ብኣምላኽ ዘይኣምን (መዝሙር 53:1)፡ «ብሓጢኣት ዝሳሓቕ» (ምሳሌ 14:9 KJV) እዩ። ቅዱስ ጽሑፍ ድማ፡ «ፍርሃት እግዚኣብሔር መጀመርታ ጥበብ እዩ» ይብል (ምሳሌ 9:10)።

መጽሓፍ ምሳሌ ንዅሉ ህይወት ጥበብ ይህብ፡ ንሃይማኖታዊ ህይወት ጥራይ ዘይኰነስ። ኣብ ምጽናዑ፡ ነፍሲ ወከፍ ምሳሌ ብውልቁን ምስ ዅሉ ካልእ ቅዱስ ጽሑፍን ተኣሳሲሩ ክሕሰብ ኣለዎ። ምሳሌታት ብዛዕባ ምቁጽጻር ልሳን፡ ጾታዊ ባህሪ፡ ኣተሓሳስባ፡ ጽቡቕ ምግባር፡ ከምኡውን ብዛዕባ ኣንስቲ ገለ ፍሉያት ነገራት፡ ወዘተ ብዙሕ ዝብሎ ኣለዎ።

ምቁጽጻር ልሳን

ሓድሽ ኪዳን ብዛዕባ ኣዘራርባናን ልሳን ክንቆጻጸሮ ክንደይ ከም ዝኸብድ (ያእቆብ 1:26፤ 3:3-11) ኣገዳሲ ትምህርቲ ኣለዎ፡ ግናኸ ኣብ ምሳሌታት እዩ ንጥበብ ዝመልኦ ኣጠቓቕማኡ ፍሉያት ኣብነታት እንረክብ። ንኣብነት፡ ምሳሌ 9:8 ይብል፡ «ንመላገጺ ኣይትግስጾ፡ ምናልባት ጸላኢኻ እዩ፡ ንጥበበኛ ግና ግሰጾ፡ ንሱ ድማ ዝያዳ ጥበበኛ ክኸውን እዩ።» ከምኡውን፡ ምሳሌ 15:1 ይብል፡ «መልሲ ለዋህ ንዅራ የርሕቕ፡ ቃል ጽንዑ ግና ንዅራ የለዓዕል።» ምሳሌ 24:28 ድማ ይብል፡ «ብዘይ ምኽንያት ንብጻይካ ኣይትምስክር፡ ወይ ንምጥባር ከንፈርካ ኣይትጥቀም።»

ጾታዊ ባህሪ

ሓድሽ ኪዳን «ካብ ጾታዊ ምንዝርና ክንሃድም» እንተተማሕጸነና እኳ (1 ቈረንቶስ 6:18)፡ እዚ ምኽሪ እዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ዝሕግዙና ብዙሓት ዝርዝራት ዝህበና ምሳሌታት እዩ። ኣብ ብዙሓት ትርጉማት እዘን ምሳሌታት ንወዲ ተባዕታይ ዝምልከታ እንተዀና እኳ (ምሳሌ 5፤ 6:24-29፤ 7:5-27፤ 30:20)፡ እቲ ስርዓታት ንኣንስቲ እውን ብማዕረ ይምልከት።

ሓይሊ ጾታዊ ድራኸ ኣዝዩ ዓብዪ እዩ! እቶም ብእኡ ብዙሕ ተመክሮ ዘይብሎም፡ ደቂ ተባዕትዮ ይኹና ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብ ግዜ «ምልዕዓል» ዝስምዖም ሓይሊ ብብዝሒ ዘይተዳለዉ እዮም። ብምኽንያት ጽቡቕ ትምህርቲ፡ ርእሶም «ኣይፋል» ክትብሎም እያ፡ ግናኸ ኣካላቶም ክድፍኦም እዩ። እቲ ኣታላሊ ወይ ኣታላልቲ፡ ብዛዕባ እቲ ምሳሌ ዝዛረበሉ «መገዲ ሰብኣይ ምስ ጓል» ዘሎ ምስጢር ጽቡቕ ይፈልጥ (ምሳሌ 30:19)።

ጥበብ ዓለም ነቶም ሓያል ጾታዊ ድራኸ ዘለዎም፡ ነቲ ድራኸ ንምርዋይ ዝዀነ ይኹን ነገር ክገብሩ ትነግሮም፡ ግናኸ ጥበብ ኣምላኽ ኣብ ምሳሌታት፡ ከምኡ ምግባር ምስ ኣመንዝራ (ወይ «ኣገልጋሊት»)፡ ከም ኣብ ዘይርአ ጕድጓድ ወይ ዒላ ምውዳቕ፡ ኣብኡ ማይ ወይ ጭቃን ዓቢ ዘይምቾትን ክትጽበ ከም ዘለካ ትጠንቅቕ።

ከምኡውን፡ ጥበብ ዓለም ንሓድሕዶም ብሓይሊ ዝሳሓሓቡ ሰብኣይን ሰበይትን ንሓደ እዋን ብሓንሳብ ክነብሩ ትነግሮም፡ ግናኸ ኣምላኽ፡ ነቲ ሓደጋታት ከምዚ ዝኣመሰለ ምድላው ስለ ዝፈልጥ፡ ኣብ ሓድሽ ኪዳን፡ «ነፍሲ ወከፍ ሰብኣይ ንርእሱ ሰበይቲ ክህልዎ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰበይቲ ድማ ንርእሳ ሰብኣይ ክህልዋ» ይብል፡ ብተወሳኺ ድማ፡ «እቲ ሰብኣይ ንሰበይቱ ግቡእ ሓዳር ክፍጽም፡ ከምኡ ድማ እታ ሰበይቲ ንሰብኣያ» (1 ቈረንቶስ 7:2-3)። እዘን ግቡኣት እዚኣተን ኣብ ዘይፍጸማሉ፡ ምንዝርና ብተንኮል ዘሐጉስ ክኸውን ይኽእል፡ ከምቲ ጥበብ ኣምላኽ ኣብ ምሳሌ 7:5-27 ዝሕብር፡ እቶም ናብ ምንዝርና ዝሳሓቡ ድማ ንርእሶም ከም «ብዕራይ ናብ መብጽሒ ዝኸይድ» ወይ «ኣጋዘን ናብ መፈንጠራ ዝኣቱ» ይገብሩ (ምሳሌ 5:22)። እዚ ኣዝዩ ድራማዊን ውጽኢታዊን ምሳሌ እዩ።

ኣልኮልን ኣእምሮ ዝቕይሩ መድሃኒታትን

ኣልኮል ካብ ግዜ መጽሓፍ ቅዱስ ንመጀመርታ ባህ ዘብል ሳዕቤናቱ ተጠቒሙሉ እዩ፡ ወይኒ ድማ ሓድሓደ ግዜ ምስ ኣልኮላዊ ፍልፍላት ኣትክልቲ ዝሓዙ ሳይኮኣክቲቭ ንብረታት ተደዊሉ «ሓያል መስተ» ንምፍጣር ይጥቀሙሉ ነበሩ። ንሓያል መስተ ንምፍጣር ምፍላሕ ገና ኣይተፈልጠን።

ምሳሌ 20:1 ብኣጠቓቕማኦም ይጠንቅቕ፡ «ወይኒ መላገጺ እዩ፡ ሓያል መስተ ድማ ዅራ እዩ፡ ብእኡ ዝተታለለ ድማ ጥበበኛ ኣይኰነን» (KJV)። ሓደ ሰብ ብዙሕ ምስ ሰተየ፡ እቲ ዝመጽእ «ስኽራን» ፍርዲ ዝጎድልን ዘይጥበባዊ ውሳነታት ዝግበርሉን ኩነታት ከም ዝፈጥር ጽቡቕ ዝፍለጥ እዩ። እዚ ሓቂ እዚ ብኣታለልትን ጾታዊ ኣታለልትን ይጥቀሙሉ። ምሳሌታት ድማ ብዛዕባ እቲ ድሕሪ ስኽራን ዝመጽእ «ርእሲ ምሕማም» ይጠንቅቕ፡ «ኣብ መወዳእታ ከም ተመን ይነክስ ... ‘ወቕዑኒ’ ክትብል ኢኻ» (ምሳሌ 23:32,35)።

ንእዘን ንብረታት እዚኣተን ዝግባእ ኣጠቓቕማ ኣሎ። ኣብ ምሳሌታት ጥበብ፡ «ንዓ ... እቲ ዝደወልኩዎ ወይኒ ድማ ስተ» ትብል ንርኢ (ምሳሌ 9:5)። ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ፡ ጐይታና ከም ዮሃንስ መጥምቕ ዘይኰነስ፡ «እንጌራ ዘይበልዔ ወይ ወይኒ ዘይሰተየ» (ሉቃስ 7:33-34)፡ ዝግባእ «ምብላዕን ምስታይን» ከም ዝገበረ ንርኢ።

ኣልኮል ድማ ኣብ ዝድለ ግዜ ከም ምንጪ ቅልጡፍ ሓይሊ፡ ወይ ከም መረጋግኢ ክጥቀም ይኽእል፡ «ንዝጠፍእ ዘሎ ሓያል መስተ ሃብ፡ ንነፍሶም ዝሓዘኑ ድማ ወይኒ። ይስተ ... ጸገሙ ድማ ኣይዘክር» (ምሳሌ 31:6-7 KJV)።

ምሳሌታትን ኣንስትን

ጥበብ ከም ሰበይቲ ተገሊጻ ኣላ (ምሳሌ 1:20-33፤ 8:1-36፤ 9:1-6)። ሰብኡት፡ ጐይታ ክህልዎም ዝደልዮም ሰበይቲ እንተደለዩ ጥበበኛታት እዮም፡ ምኽንያቱ «ጥበበኛ ሰበይቲ ካብ ጐይታ እያ» (ምሳሌ 19:14)። ስለዚ፡ «ሰበይቲ ጽቡቕ ባህሪ ... ካብ ዕንቊ ዝበለጸት እያ» (ምሳሌ 31:10)፡ ግናኸ ብዙሕ ግዜ ሰብኡት ሰበይቲ ኣብ ምምራጽ ካልኦት ባህርያት ይደልዩ። ጥበብ ኣምላኽ፡ «ውሽጣዊ ውበት ሓሳዊ እዩ፡ ውበት ድማ ሓላፊ እዩ፡ ግናኸ ንጐይታ እትፈርህ ሰበይቲ ክትምስገን ይግባእ» (ምሳሌ 31:30) ትመክር። ሰብኡት ድማ ንዓባይ ሰበይቲ ኣብ ምድርባይ ይጠንቀቑ፡ «ብሰበይቲ ንእስነትካ ተሓጐስ። ፍቕርቲ ድብያ፡ ጸጋ ዝመልኣ ኣጋዘን – ጡባታ ዅሉ ግዜ የርውየካ፡ ብፍቕራ ዅሉ ግዜ ትምሰጥ።» (ምሳሌ 5:18-19)። ስለምንታይ ንጠንቀቕ? ምኽንያቱ ውበት ሓላፊ እዩ፡ ብስለት ድማ ካልኦት በረኸታት የውጽእ።

መወዳእታ ማስታወሻ

መጽሓፍ ምሳሌ ብዙሓት ካልኦት ኣርእስታት ይሓስብ፡ ብዙሕ ግዜ ድማ ብሓጺር፡ ጽንዑ ቃላት። እዘን ተግባራዊ መምርሒታት፡ ብግቡእ ምስ ተገልጻ፡ ብዅሎም ዕድመታት ክርድኣ ይኽእላ። ክልተ ወይ ሰለስተ ካብአን፡ ምስ ካልኦት ቅዱሳት ጽሑፋት ተኣሳሲረን፡ ንኣገዳስን ፈታኒን ስብከታት ወይ ትምህርቲ ክፍሊ መጽሓፍ ቅዱስ መሰረት ክኾና ይኽእላ።

ምሳሌታት መንፈሳዊ ጸባ እዩ፡ ብቐሊሉ ዝምገብ፡ ንሰባት ብዅሉ ዕድመ ብመንፈስ ንምዕባይን ብቅዱስ ጽሑፍ ጥበበኛታት ንምዃንን ክሕግዝ ይኽእል።