ቤተ ክርስቲያን ምስ ሄዋን
መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ እግዚኣብሔር ንህዝቡ ዝደልየሎም ዓበይቲ ዛንታታት ፍቕሪ ዝመልአ እዩ፣ እዚ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ከም መርዓት ናብ መርዓዊኣ እተምጽእ ተምሳሌት እዩ። እቶም ቀዳሞት ምዕራፋት መጽሓፍ ቅዱስ ብሩባ (ዘፍጥረት 2:10)፣ ኦም (ቁ.9)፣ ሰብኣይ (ቁ.8) ከምኡ’ውን መርዓት (ቁ.18-24) ይጅምሩ። ብተመሳሳሊ፣ እቶም ዳሕሮት ምዕራፋት መጽሓፍ ቅዱስ ብሩባ (ራእይ 22:1)፣ ኦም (ቁ.2)፣ ከም ገንሸል ተገሊጹ ዘሎ ሰብኣይ (ቁ.3) ከምኡ’ውን መርዓት (21:9) ይዛዘሙ። እቲ ቀዳማይ ዛንታ ናይቲ ዳሕረዋይን ዘለኣለማዊ ዛንታ ስእሊ ወይ ምልክት እዩ። ብፍላይ ድማ እታ ቀዳመይቲ መርዓት ሄዋን ኣብ ራእይ 21:9 ተጠቒሳ ዘላ መርዓት ክርስቶስ እተመልክት ስእሊ እያ።
መርዓት ክርስቶስ መን እያ? ካብ ኤፌሶን 5:25-32 መርዓት ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ምዃና ንፈልጥ፣ ማለት ካብ ዕለት ጰንጠቆስጠ ጀሚሩ ክሳዕ እግዚኣብሔር ንህዝቡ ናብኡ ዝወስደሉ እዋን – ብሓፈሻ “ምርካብ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ – ኩሎም ብክርስቶስ ዝኣመኑ እዮም። ኣብ መንጎ ሄዋን ኣብ ዘፍጥረት ከምኡ’ውን መርዓት ክርስቶስ ኣብ ራእይ፣ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ፍቕሪ ዛንታታት ዝመልአ እዩ፣ እዚ ድማ ብዛዕባ እቲ ኣብ መንጎ ክርስቶስን ቤተ ክርስቲያንን ዘሎ ርክብ ዝተፈላለዩ ገጽታታት ይህበና። ንኣብነት፣ ርብቃ ካብ ስድራቤት ኣብርሃም ተወስደት እሞ ንሰብኣያ ይስሃቅ ክትስዕብ ኢላ ንመበቆላ ምድሪኣ ክትሓድግ ነበራ (ዘፍጥረት 24)። ብምሳሌ፣ ንሳ ብዛዕባ እቶም ዝኣመኑ ካብ ዓለምን ካብ ዘይስነ-ምግባራዊ ባህልታታን ተፈልዮም ንጐይታና ክስዕቡን ክግዝኡሉን ከም ዘለዎም ትዛረብ። ብተወሳኺ፣ ኣሴናት፣ ምስ ዮሴፍ ኣብ ክብሩ ከም ገዛኢ ግብጺ ዝተጸንበረት (ዘፍጥረት 41)፣ ብዛዕባ እታ ቤተ ክርስቲያን ኣብቲ ሽሕ ዓመት መንግስቱ ምስ ጐይታ እትጸንበሮ ትዛረብ። ሩት ብዛዕባ እታ ቤተ ክርስቲያን ብጸጋ ምስ ክርስቶስ መድሓኒና ከም እተተሓሓዝ ትዛረብ፣ ከምቲ ቦኣዝ ንሩት ዝዋጀዋ (ሩት 4)።
እቶም ስእልታት ብዙሓት እዮም፣ ግናኸ ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ ትኩረትና ኣብታ ቀዳመይቲ መርዓት ሄዋን ክኸውን እዩ።
ስሙ ወሰደት
ቅዱሳት ጽሑፋት ፍጥረት ደቂ ሰብ ከምዚ ኢሉ ጠቕሊሉ ኣቕረቦ፣ “ኣምላኽ ንሰብ ኣብ ዝፈጠረሉ መዓልቲ፣ ብምስሊ ኣምላኽ ገበሮ፤ ተባዕታይን ኣንስተይትን ገይሩ ፈጠሮም፤ ባረኾም ድማ፣ ስሞም ድማ ኣዳም ኢሉ ጸውዖም” (ዘፍጥረት 5:1–2 KJV)። እቲ ን“ሰብ” ዝኸውን እብራይስጢ ቃል ኣዳምእዩ፣ ትርጉሙ ድማ “ደቂ ሰብ” ማለት እዩ፣ እሞ ድማ ናይ ገዛእ ርእሱ ስም “ኣዳም” ኰነ። ስለዚ እዩ ብዙሓት ዘመናውያን ትርጉማት መጽሓፍ ቅዱስ ኣብቲ ዝሓለፈ ጥቕሲ ንስም ኣዳም ብሰብ ወይ ብደቂ ሰብ ዝቕይርዎ። ኣምላኽ ንተባዕታይን ኣንስተይትን ምስ ፈጠረ፣ ንመርዓዊ ዝጥቀመሉ ዝነበረ ሓደ ስም ከም ዝሃቦም ኣስተብህል። እዚ ማለት መርዓት ኣዳም ስሙ ወሰደት ማለት እዩ። ብተመሳሳሊ መገዲ እቶም ሰዓብቲ ክርስቶስ ምስ ስሙ ይተሓባበሩ። “ክርስቲያን” ተባሂሎም ተጸውዑ (ግብሪ ሃዋርያት 11:26)፣ ብስሙ ይጽልዩ (ዮሃንስ 14:13-14, 15:21, 16:24,26)፣ ኣብ መጻኢ ድማ “ስሙ ኣብ ግምባሮም ክኸውን እዩ” (ራእይ 22:4 ESV)።
ስም ምስ መንነት ናይ ሓደ ሰብ ይተሓሓዝ። ስም ክርስቶስ ምሓዝና መንነትና ካብ ክርስቶስ ከም እንወስድ የርኢ። ናይ ስድራቤቱ ኢና (ኤፌሶን 3:14-15)፣ ብእኡ ምኽንያት ብኣምላኽ ተባሪኽና ኢና (1:3)፣ ስሙ ስለ እንጸውር ድማ ከም ልኡኻቱ ንነብር (2 ቈረንቶስ 5:20)።
ፍልይቲ ፍጥረት እያ
ኣምላኽ ንኣዳም ካብ ሓመድ ፈጠሮ (ዘፍጥረት 2:7)። ሄዋን ግና ፍልይቲ ነበረት ምኽንያቱ ካብ ጐድን ኣዳም ተፈጢራ እያ (ቁ.21-22)፤ ንሳ ሓዳስ ፍጥረት ነበረት። ብተመሳሳሊ፣ ኩሎም ብክርስቶስ ዝኣመኑ – ቤተ ክርስቲያን – ሓዳስ ፍጥረት እዮም (2 ቈረንቶስ 5:17፤ ገላትያ 6:15)። ነዚ ኣገዳሲ ትምህርቲ እዚ ኩሉ ግዜ ክንሓስበሉ ይግባእ፡ ንሕና ፍልይቲ ፍጥረት ኢና፣ እዚ ማለት ጐይታ ምስ ዓለም ዝነበረና ርክብ ሰቢርዎ እዩ። ባህሊን ስነ-ምግባርን ናይቲ እንነብረሉ ሕብረተሰብ ክንስዕብ ኣየድልየናን፣ ከምኡ’ውን የብልናን። የግዳስ፣ ኩሉ ነገር ብብርሃን ቅዱሳት ጽሑፋት ክንሓትት ኣሎና።
ሄዋን ካብ ሰብኣይ ስለ እተፈጥረት፣ ንሳ ናይኡ ምትሕልላፍ እያ እሞ ዲኤንኤኡ ትጸውር። መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ኣምላኽ ከም እተወለድና (1 ጴጥሮስ 1:23፤ 1 ዮሃንስ 3:9) ከምኡ’ውን “ናይ መለኮታዊ ባህሪ ተኻፈልቲ” ክንከውን ፍሉይ መሰል ከም ዝሃበና ይነግረና (2 ጴጥሮስ 1:4)። ዕላማ ኣምላኽ ንኩሉ ዝኣመነ ሰብ ናይ ጐይታ የሱስ ምትሕልላፍ ክኸውን፣ ባህርያቱ ክጸውርን ባህርዩ ኣብ ዕለታዊ ህይወትና ከንጸባርቕን እዩ።
ሄዋን ናይ ኣዳም ምትሕልላፍ ጥራይ ዘይኮነትስ፣ ሰበይቱ’ውን ነበረት፣ ዓለም ብምስሉ ክትመልእ እያ ተባሂላ ዝተፈጥረት፡ ማለት ውሉዳቱ። እዚ ናይ ኣምላኽ ዕላማ ንኣዳምን ሄዋንን ነበረ (ዘፍጥረት 1:28) እሞ ድማ ናይ ጐይታ ዕላማ ንቤተ ክርስቲያን እዩ (ማቴዎስ 28:19)። ንኹሎም ኣህዛብ ደቀ መዛሙርቲ ብምግባር ዘለኣለማዊ ህይወቱ ከነዘርግሕ ተጸዊዕና ኢና።
ንሰብኣያ ወፊያ ነበረት
ሄዋን ንኣዳም ክትፈቱ ምርጫ ኣይነበራን ክትብል ትኽእል ኢኻ፣ ምኽንያቱ ንሱ በይኑ ዝነበረ ሰብኣይ ስለ ዝነበረ። ግናኸ ከም ስእሊ ቤተ ክርስቲያን ንሳ ንእቶም ካብ ክርስቶስ ወጻኢ ካልእ ጐይታ ዘይርእዩ ዝኣመኑ ትውክል። ንሱ እዩ እቲ ክንውድሶን ክንፈትዎን ዘሎና። ድያብሎስ ግና ንዓና ካብ ክርስቶስ ንምርሓቕ ዝተፈላለዩ ምሳሕታት ዓለም ይጥቀም። ኣብታ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን፣ ጳውሎስ ንቈረንቶስ ኣብ ዝጸሓፈሎም ግዜ እዚ ስግኣት እዚ ነበሮ፡ “ንሓደ ሰብኣይ፣ ንክርስቶስ፣ ንጹህ ድንግል ገይረ ከቕርበኩም፣ ሓንቲ መርዓት ገይረ ስለ ዝሓዝኩኹም፣ ብመለኮታዊ ቅንኣት እቐንኣልኩም ኣሎኹ” (2 ቈረንቶስ 11:2)። ንጐይታ የሱስ ንምኽባር ህይወትና ንጹህ ንግበሮ።
ንጽህቲ ነበረት
ኣምላኽ ንሄዋን ናብ ኣዳም ዘምጸኣሉ እዋን ሕሰብ። እዚ ሓጢኣት ናብ ህይወቶም ቅድሚ ምእታዉን መርገም ሞት ቅድሚ ምምጻኡን ነበረ። ሞት ስለ ዘይነበረ፣ ንሳ ብርግጽ ኣዝያ ጽብቕቲ፣ ብዘይ መጨማመድን ምልክታት እርጋንን ክትከውን ኣለዋ። በቲ ሓደ ወገን፣ ብዛዕባ ቤተ ክርስቲያን እንተ ሓሲብና፣ ኣብ ኣሕዋትናን ኣሓትናን ብዙሓት ጸገማት ክንረክብ ንኽእል ኢና፡ ኣብ ኣገልግሎቶም ምሕማቕ፣ ንጐይታ ዘይምውፋይ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ህይወቶም ከቢድ ሓጢኣት። ግናኸ፣ ክርስቶስ ንርእሱ ንቤተ ክርስቲያን ሃበ፣ “ምእንቲ ድማ ንቤተ ክርስቲያን ንርእሱ ብኽብሪ፣ ብዘይ ነጥቢ ወይ መጨማመድ ወይ ከምኡ ዝበለ ነገር፣ ቅድስትን ንጽህትን ክትከውን ከቕርባ” (ኤፌሶን 5:27)። ኣብ ኣዒንቲ ኣምላኽ “ብዘይ ነጥቢ” ምዃንና ምፍላጥ ክንደይ ዘደንቕ ሓቂ እዩ! እዚ ንቤተ ክርስቲያን ከም ጉጅለ ከምኡ’ውን ንነፍሲ ወከፍ ዝኣመነ ሰብ ይምልከት (ቈሎሴ 1:22፤ ሮሜ 8:1)።
ካብ ኣምላኽ ዝተዋህበ ህያብ ነበረት
ኣዳም ሰበይቲ ኣይደለየን ወይ ንሄዋን ባዕሉ ኣይረኸባን፤ ንሄዋን ዝገበራን ናብ ኣዳም ዘምጸኣን ኣምላኽ እዩ (ዘፍጥረት 2:22)። ሄዋን ናብ ኣዳም ብዝመጸትሉ መገዲ ንኣዳም ኣዝያ ክቡርቲ ኰይናቶ።
ቀዳማይ፣ ኣዳም ንሄዋን ንምርካብ ኣብ ጐድኑ ክቑሰል ነበሮ (ቁ.22)። ብምምስሳል፣ ጐይታ የሱስ ንቤተ ክርስቲያን ንምርካብ ክመውትን ኣብ ጐድኑ ክውጋእን ነበሮ (ዮሃንስ 19:34)።
ሄዋን ቅድሚ ምግላጻ ኣብ ኣዳም ተሓቢኣ ነበረት። ኣምላኽ ተባዕታይን ኣንስተይትን ንምፍጣር ዕላማ ነበሮ፣ ግናኸ ብኣዳም ጀመረ፣ ኣምላኽ ድማ ካብኡ – ካብ ጐድኑ – ሰበይቲ ከም ዝፈጥር ይፈልጥ ነበረ። ኣብቲ መልእኽቲ ናብ ኤፌሶን፣ ብዛዕባ “ኣብ ክርስቶስ” ወይ “ኣብኡ” ምዃንና እንተ ወሓደ 20 ግዜ ንብብ። ፍቕሪ ኣምላኽ ንዓና ኣብ ፍቕሩ ንክርስቶስ ዝተመርኮሰ እዩ፣ እሞ ድማ ኩሉ እቲ እንረኽቦ በረኸት ኣብኡ ምዃንና ዝተመርኮሰ እዩ።
ሄዋን ንሰብኣይ፣ ንኣዳም፣ ብምሉኡ ተገይራ ነበረት። ኣምላኽ ኣዳም በይኑ ምዃኑ ጽቡቕ ከም ዘይነበረ ረኣየ (ዘፍጥረት 2:18)፣ ስለዚ ድማ ኣምላኽ ንሄዋን ፈጠራ። ዕላማ ህልውናና ክብሪ ክርስቶስ ምዃኑ ክንዝክር ኣሎና። ምስ ክርስቶስ ተተሓሒዝና ዘሎና ንምኽባሩን ንምግልጋሉን እዩ፣ ዘለኣለማዊ ኩነኔ ንምምላጥ ጥራይ ኣይኮነን። ከም መርዓት ክርስቶስ ንሕና ዕላማ ፍቕሩ ኢና፣ ከምቲ ሄዋን ዕላማ ፍቕሪ ኣዳም ዝነበረት።
ኣምላኽ ንሄዋን ናብ ኣዳም ምምጽኡ ኣብ ኣዒንቲ ኣዳም ኣዝያ ክቡርቲ ገበራ ምኽንያቱ ህያብ ኣምላኽ ነበረት። ጐይታ የሱስ ብዛዕባ ደቀ መዛሙርቱ ንኣቦ ጸለየ፣ “ናይኻትካ ነበሩ፣ ንስኻ ድማ ንዓይ ሃብካኒ” (ዮሃንስ 17:6)። ዋጋ ዝኾነ ይኹን ህያብ ምስ ልግሲ እቲ ሃባይ ይተሓሓዝ፤ እዚ ድማ ድኻምና ከም ዝኾነና እኳ እንተ ፈለጥና፣ ኣምላኽ ክንደይ ከም ዝውድሰና ንምፍላጥ የኽብረና።
እቲ ዝደጋገም ስእሊ
እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ መርዓ ንርክብ ኣብ መንጎ ክርስቶስን ቤተ ክርስቲያንን ንምምሳሌ እዩ (ዘፍጥረት 2:24፤ ኤፌሶን 5:31-32 ኣነጻጽር)። ድያብሎስ ነዚ ስእሊ እዚ ንምጥፋእ ኩሉ ግዜ ይደሊ እዩ ምኽንያቱ ንሱ ዓቢ መዘኻኸሪ ናይ ዛንታ ፍቕሪ ኣምላኽ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብኣይ ንቤተ ክርስቲያን ዝሞተ ክርስቶስ ዝምስል እዩ፣ ስለዚ ንሰበይቱ ክፈቱን ንሳ ክትመውትሉ ድሉው ክኸውንን ትእዛዝ ተዋሂብዎ እዩ፤ እዚ ኣዝዩ ልዑል ደረጃ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰበይቲ ንሰብኣያ ከተኽብርን ክትግዝኣሉን ተጸዊዓ እያ፣ ከምቲ ቤተ ክርስቲያን ንክርስቶስ ክትግዛ ዝተጸውዐት። ዕላማ ኣምላኽ ምፍላጥ ንዝኾነ ይኹን መርዓ ዝበለጸ ትርጉም ይህብ እሞ ኣብ ስድራቤትና ንኣምላኽ ንኸንከብር የነቓቕሓና።
ኣብ መርዓ ዝተዛረቡ ቃላት
“ብጐይታ ጥራይ” ኣብ 1 ቈረንቶስ 7:39 (KJV) ብዛዕባ መርዓ ተጻሒፉ ነበረ። እዚ ማለት ክርስትያን ሰብኣይ ክርስትያን ሰበይቲ ክመርጽ ኣለዎ፣ ክርስትያን ሰበይቲ ድማ ክርስትያን ሰብኣይ ክትመርጽ ኣለዋ።
“ብጐይታ” ማለት ንስኻ ትምልከት ንእቲ ዝኣመንካሉ፣ እሞ ድማ ንትእዛዛቱ ትቕበል። ብመሰል ምግዛእ ናይኡ ኢኻ፤ ንሱ ንዓኻ ዓቢ ዋጋ ምድሓን ከፊሉ እዩ ምእንቲ ክውንነካ። ሕጂ ንህይወትኩም ዘበለ ንሓድሕድኩም ትምልከቱ ኢኹም፤ ሓጐስ ምውናይን ምውናይን ክትፈልጡ ኢኹም፣ ግናኸ ንሓድሕድኩም ቅድሚ ምፍላጥኩም ንጐይታ የሱስ መድሓኒኹም ትምልከቱ ነይርኩም፣ እሞ ድማ ንሓጐስ ምውናይ ኣይክትነጽግዎን ኢኹም። ትእዛዙ ኩሉ ግዜ ቀዳማይ ክኸውን ኣለዎ። ንሱ መለኮታዊ፣ መንፈሳዊ፣ ዘለኣለማዊ እዩ። ንሓድሕድኩም ሃቢልኩም እዩ፣ ግናኸ ንመሰሉ ኣይሓደገን ወይ ኣይሓድጎን፤ ንሳቶም መሰላት ኣምላኽኩምን መድሓኒኹምን እዮም። ንትእዛዝ ጐይታ ቀዳማይ ብምግባርካ ንገዛእ ርእስኻ ሓጐስካ ኣይክትስውእን ኢኻ፣ የግዳስ ክትቀድሶን ከተናውሖን፣ ከምኡ’ውን ካብቲ ኩላትና ዝተዳለናሉን ጥራይ ከም ዝበላሾን ዝገብሮን ስስዔ ክትሕልዎ ኢኻ። —ካብ “The Lord And The Home” ዝተወስደ፣ STEM Publishing።
