ገነት ኤደን ከገነት ጌቴሴማኒ፡ ክልተ ኣግራብ ተገሊጾም

ገነት ኤደን

“እግዚኣብሄር ኣምላኽ ከኣ ኣብ ምብራቕ ኣብ ኤደን ገነት ተኸለ፡ ነቲ ዝገበሮ ሰብኣይ ከኣ ኣብኣ ኣንበሮ።” —ዘፍጥረት 2:8 NKJV

እታ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት እትርከብ ቀዳመይቲ ገነት ኣብ መጀመርታ ዘፍጥረት እያ እትርከብ፡ ገነት ኤደን፡ ማለት ገነት ባህታ። ኣምላኽ ነዛ ገነት እዚኣ ተኸላ፡ ንባህርዩ ድማ ወሰደት። ንኣዳም፡ ካብ ሓመድ ምድሪ ዝገበሮ (ቊ.7)፡ ኣብዛ ገነት እዚኣ ኣንበሮ፡ ንምሕላዋን ምዕቃባን ድማ ሓላፍነት ሃቦ።

ንኣዳም፡ ንቀዳማይ ሰብኣይ፡ ሓላፍነት ናይዚ ጽቡቕ ፍጥረት፡ ብዘይ ገለ ነውሪ፡ ተዋህቦ። ፍረታት ኩሎም ኣእዋም እታ ገነት ናይ ምብላዕ መሰል ነበሮ። እታ ሓንቲ ፍረኣ ከይበልዕ ዝተኣዘዘላ ኦም፡ ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን እያ ነይራ፡ “እታ ፍረኣ እንተ በላዕካ ግና፡ ብርግጽ ክትመውት ኢኻ” (ቊ.17)።

ኣዳም በይኑ ነበረ፡ ኣምላኽ ድማ እዚ ጽቡቕ ከም ዘይነበረ ፈለጠ። ስለዚ፡ ብፍሉይ መገዲ፡ ሓንቲ ሰበይቲ ገበረ፡ ናብ ኣዳም ድማ ኣምጽኣ። ንሱ ድማ፡ “እዚኣ ሕጂ ዓጽሚ ኻብ ዓጽመይ፡ ስጋ ኻብ ስጋይ እያ። ካብ ሰብኣይ ስለ እተወስደት፡ ሰበይቲ ትበሃል” (ቊ.23) በለ። ሕጂ መሓዛ፡ ማለት መተካእታ፡ ነበሮቶ፡ ኣብ ትሕቲ ጽብቕቲ ኢድ ኣምላኽ ንዘሎ ኩሉ በረኸት ንምምቃልዕ።

ኣምላኽ ንዝፈጠሮ ኩሉ ምስ መርመረ፡ ኩሉ ኣዝዩ ጽቡቕ ከም ዝነበረ ረኣየ፡ ኣብ መበል ሸውዓይ መዓልቲ ድማ ካብ ኩሉ ዕዮኡ ዓረፈ። ኣብዛ ሕጂ እንነብረላ ዓለም ዘሎና ኩሉ ዕንወት እኳ እንተ ሃለወ፡ ብኣዒንትና ግና ግርምታት ዓብዪ ፍጥረት ኣምላኽ ክንርኢ ንኽእል ኢና። ኣብ መጽሓፍ እዮብ ኣብ ዝርከባ ገለ ኣዝየን ኣገዳስቲ ምዕራፋት፡ ብዛዕባ ዕቤት ኣምላኽን ብዛዕባ ሓይሉን ጥበቡን ኣብ ፍጥረት ንምብብ። እዚ ኸኣ ካብቲ ኣብኡ እንረኽቦ ሒደት እዩ፡ “ኣነ መሰረት ምድሪ ኽሰርዕ ከሎኹስ፡ ኣበይ ነበርካ? ... መሰረታኸ ኣብ ምንታይ ተሰርዐ? ወይስ እቲ ናይ ንግሆ ከዋኽብቲ ሓቢሮም ምስ ዘመሩ፡ ኩሎም ደቂ ኣምላኽ ድማ ብሓጎስ ምስ ጨደሩ፡ እቲ ርእሲ ማእዘን ዝሰርዐ መን እዩ?” (38:4,6-7)። ብርግጽ ንቓላት መዝሙር 19:1 ክንደግም ንኽእል ኢና፡ እዚ ኸኣ፡ “ሰማያት ክብሪ ኣምላኽ ይነግሩ፡ ጠፈር ድማ ግብሪ ኣእዳዉ የርኢ” ይብል። ኣብ ቅድሚ ዕቤቱን ክብሩን ክንደይ ኢና ንሕና ንኣሽቱ፡ ግናኸ ንኽንሰግድን ክንውድስን ተገሊጹልና ኣሎ።

ምድሪ ኣምላኽ ንሰብ ንኽነብረላ ዘዳለዋን ዘዳለዋን ፕላኔት እያ ነይራ። ድሕሪ ሕጂ ዝመጸት ኣይነበረትን። ቅድሚ ግዜ ምጅማሩ፡ ኣብ ምኽሪ ኣምላኽ እዚ ሓሳብ እዚ ኣብ ልቡ ተጸኒዑ ነበረ። ንሱ ድማ፡ “ሰብ ብምስልና ኸም ምሳልና ንግበር፡ ንዓሳ ባሕርን ንነፍስ ወከፍ በራሪ ሰማይን ንእንስሳን ንብዘላ ምድርን ንነፍስ ወከፍ ኣብ ምድሪ ዝንቀሳቐስ ተንሳፋፍን ድማ ይግዝኡ” (ዘፍጥረት 1:26) በለ። ወድን ጓልን ገበሮም፡ ባረኾም ድማ፡ “ፍረዩን ተባዝሑን፡ ንምድሪ ምልእዋን ምግዝኣን። ንዓሳ ባሕርን ንነፍስ ወከፍ በራሪ ሰማይን ንነፍስ ወከፍ ኣብ ምድሪ ዝንቀሳቐስ ህያው ነገርን ድማ ግዝኡ” (ቊ.28) በለ። ኣዳምን ሄዋንን ኣብዛ ጽብቕቲ ገነት ባህታ ብርግጽ ተባሪኾም ነበሩ። ንሓድሕዶም ንምፍቃርን ኩሉ ጽቡቕ ነገር ብሓንሳብ ንምጥዓምን ነበሮም። ወርሒ መርዓኦም ተጀሚሩ ነበረ!

እዚ በረኸት እዚ ግና ብቕልጡፍ ተሰሓበ። ምናልባት ኣዳምን መሓዛኡን ነታ እተኸልከለት ኦም እናረኣዩን ኣምላኽ ስለምንታይ ፍረኣ ኸም ዝኸልኦም እናተገረሙን ብዙሕ ግዜ ኣሕሊፎም ይኾኑ። እቲ ተመን፡ ሰይጣን፡ ኣብታ ገነት እውን ነበረ። ንሰበይቲ ቀረባ፡ ቀዳሞት ቃላቱ ድማ፡ “ኣምላኽ ብሓቂዶ በለ ...?” (3:1) ነበሩ። ብሓቂ ሓደገኛ ቃላት! እዚ ቃላት እዚ ኣብ ኣእምሮኣ ጥርጣረ ኣእተወ፡ ንዝበሎ ኣምላኽ እናተጠራጠረት፡ ኣእዛናን ልባን ድማ ንድምጺ ሰይጣን ክትሰምዕ ተኸፍተ፡ ካብ ድምጺ ኣምላኽ ንላዕሊ። ተጠንቀቕ፡ ፍቑር ኣንባቢ፡ ሰይጣን ሎሚ እውን ነዚ ተመሳሳሊ ስልቲ እዚ ይጥቀም ኣሎ፡ ንዝበሎ ኣምላኽ ከይንሓድግን ኣብ ክንድኡ ድማ ንብዙሓት ድምጽታት ከይንሰምዕን ይፍትን ኣሎ። ናብ ገነት ኤደን ንምምላስ፡ ኣዳምን ሄዋንን ንእግዚኣብሄር ኣምላኽ ብምብላዕ እታ እተኸልከለት ፍረ ኣየታዘዙን። ኣዒንቶም ተኸፍተ፡ ዕሩቓት ከም ዝነበሩ ድማ ፈለጡ (ቊ.7)።

ድምጺ እግዚኣብሄር ኣምላኽ ኣብታ ገነት ብግዜ ምዝማም ምምልላሱ ንኣዳምን ሄዋንን ሓጎስ ከምጽኣሎም ነበሮ፡ ሕጂ ግና ፈሪሖም ኣብ መንጎ ኣእዋም ተሓብኡ። እቶም ጽቡቓት ኣእዋም እግዚኣብሄር ኣምላኽ ንምጥዓሞም ዝሃቦም፡ ሕጂ መሕብኢ ቦታ ገበሩዎም። ንሱ ድማ፡ “ኣበይ ኣሎኻ?” (ቊ.9) ኢሉ ጸውዐ፡ ንሳቶም ድማ ካብ መሕብኦም ወጺኦም፡ ኣብ ቅድሚ እቲ ዝበደልዎ ኣምላኽ ብምሉኡ ተቓሊዖም ደው በሉ። ኣምላኽ ድማ፡ “ካብታ ከይትበልዕ ዝኣዘዝኩኻ ኦም በሊዕካዶ?” ኢሉ ሓተተ። ኣዳም ንኣምላኽ ብቐጥታ ኣይኮነን ዝወቐሰ፡ “እታ ምሳይ ክትከውን ዝሃብካኒ ሰበይቲ፡ ንሳ ካብታ ኦም ሃበተኒ፡ ኣነ ድማ በላዕኩ።” እታ ሰበይቲ ድማ፡ “እቲ ተመን ኣስሓተኒ፡ ኣነ ድማ በላዕኩ” (ቊ.11-13) በለት። እዚ ዘይምእዛዝ እዚ ብቕልጡፍን ርሑቕ ዝበጽሕን ሳዕቤን ነበሮ፡ ንሕና ድማ ንምብብ፡ “ስለዚ፡ ከምቲ ብሓደ ሰብኣይ ሓጢኣት ናብ ዓለም ዝኣተወ፡ ብሓጢኣት ድማ ሞት፡ ከምኡ ድማ ሞት ናብ ኩሎም ሰባት በጽሐ፡ ኩሎም ስለ ዝበደሉ” (ሮሜ 5:12)። ድሕሪኡ እግዚኣብሄር ኣምላኽ ንኣዳምን ሄዋንን ክዳውንቲ ቈርበት ገበረሎም። ንሳቶም ክዳውንቲ ንምግባር እንስሳ ክቕተልን ደም ክፈስስን ነበሮ። እዚ ብርግጽ ናብ 1 ጴጥሮስ 1:19 የመልክተና፡ ኣብኡ ድማ፡ “ብኽቡር ደም ክርስቶስ፡ ከም ናይ ገንሸል ብዘይ ነውርን ብዘይ ነጥብን” ከም ዝተዋጀና ንዝክር።

ኣዳምን ሄዋንን ካብታ ጽብቕቲ ገነት ተሰጒጎም፡ ኣብ እተረግመት ምድሪ ክዓዩን ምግቢ ክበልዑን ተላእኩ። ገነት ኤደን ድሕሪ ሕጂ ቦታ ባህታ ኣይነበረትን፡ ግናኸ ቦታ ዘይነገር ሓዘን ኮይና ነበረት። መልሲ ኣምላኽ እንታይ ክኸውን እዩ? መልሱ ኣብ ካልእ ገነት ይመጽኣና፡ ገነት ጌቴሴማኒ።

ገነት ጌቴሴማኒ

“የሱስ እዚ ቓላት እዚ ምስ ተዛረበ፡ ምስ ደቀ መዛሙርቱ ናብ ወሓዚ ቄድሮን ወጸ፡ ኣብኡ ገነት ነበረት፡ ንሱን ደቀ መዛሙርቱን ድማ ኣተዉ። እቲ ዝሓደጎ ይሁዳ ድማ ነቲ ቦታ ይፈልጦ ነበረ፡ የሱስ ምስ ደቀ መዛሙርቱ ኣብኡ ብዙሕ ግዜ ይራኸብ ስለ ዝነበረ።” —ዮሃንስ 18:1-2

“ድሕሪኡ የሱስ ምስኦም ናብ ጌቴሴማኒ እትበሃል ቦታ መጸ ... ሓዚኑን ኣዝዩ ተጨኒቑን ድማ ጀመረ።” —ማቴዎስ 26:36-37

ገነት ጌቴሴማኒ ኣብ ህይወት ጐይታና የሱስ ፍሉይ ቦታ ኣለዋ። ብምልኣት ግዜ ካብ ልዕልና ክብሪ ናብዛ ምድሪ እዚኣ ከምቲ ካብ ኣቦ እተላእከ ወሪዱ። እዚ ትሑት ኣገልጋሊ ድማ፡ “ኣነ ፍቓደይ ኣይደልን፡ ግናኸ ፍቓድ እቲ ዝለኣኸኒ ኣቦይ እዩ” (ዮሃንስ 5:30) በለ። ኣብዛ ዓለም እዚኣ ከም ኣዳም ገነት ባህታ ኣይረኸበን። ኣብ ክንድኡ፡ ሓጢኣትን ሞትን ኣትዮም ነበሩ፡ ኩሉ ድማ ኣብ ዕንወት ነበረ። ንሮሜ 5:12 ንዝክር፡ “ብሓደ ሰብኣይ ሓጢኣት ናብ ዓለም ኣተወ፡ ብሓጢኣት ድማ ሞት፡ ከምኡ ድማ ሞት ናብ ኩሎም ሰባት በጽሐ፡ ኩሎም ስለ ዝበደሉ።” የሱስ ኣብ ኩሉ ቦታ ዘሎ ኣድላይነት ይፈልጥ ነበረ፡ ንሕና ድማ ንምብብ፡ ንሕሙማት ከም ዝፈወሰ፡ ንሓንካሳት ከም ዘመላለሰ፡ ንዕውራት ድማ ኣዒንቲ ከም ዝሃበ። ህይወቱ ብምሉእ ምእዛዝን ፍጽምናን ንኽብሪ ኣምላኹን ኣቦኡን ዝነበረ ህይወት እዩ ነይሩ፡ ግናኸ ነዚ ኣድላይነት እዚ ንምምላእ ጥራይ ኣይመጸን። ፍጽምቲ ህይወቱ ክትድሕነና ኣይከኣለትን። ንሓጢኣት ብመስዋእቲ ርእሱ ንምውጋድ (እብራውያን 9:26)፡ ንግብሪ ሰይጣን ንምጥፋእ (2:14)፡ ብሞቱ ድማ ሓጥኣን ክድሕኑ መጸ። እቲ ፍረ ስርናይ ናብ ምድሪ ወዲቑ ክመውት ኣለዎ። “ብሓቂ ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፡ ሓንቲ ፍረ ስርናይ ናብ ምድሪ ወዲቓ እንተ ዘይሞይታ፡ በይና ትተርፍ። እንተ ሞይታ ግና፡ ብዙሕ ፍረ ትፈሪ” (ዮሃንስ 12:24)። የሱስ እታ ፍረ ስርናይ ነበረ፡ ክመውት ድማ ኣለዎ። ንሱ ጥራይ እዩ ብቑዕን ድሉውን ዝነበረ።

ግዜ ፋስጋ ምስ ቀረበ፡ የሱስን ደቀ መዛሙርቱን ናብቲ ንሳቶም ክበልዕዎ ዝመደበሎም ቦታ መጹ። ንሱ ድማ፡ “ቅድሚ ምሕማመይ ነዚ ፋስጋ እዚ ምሳኹም ክበልዕ ብትግሃት ተመኒየ” (ሉቃስ 22:15) በለ። ድሕሪ ምዝዛም ድራር ፋስጋ፡ የሱስ ምስ ደቀ መዛሙርቱ ናብ ደብረ ዘይቲ ኸደ፡ ኣብኡ ድማ ገነት ጌቴሴማኒ ንረክብ። የሱስን ደቀ መዛሙርቱን ብዙሕ ግዜ ኣብኡ ንምጽላይ ስለ ዝመጹ፡ እቲ ቦታ ብጽቡቕ ይፈልጥዎ ነበሩ። እዚ ኸኣ ሒደት ካብቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ጸብጻብ እዩ፡ “ድሕሪኡ ናብ ጌቴሴማኒ እትበሃል ቦታ መጹ። ንደቀ መዛሙርቱ ድማ፡ ‘ኣነ ክጽሊ ኸሎኹ፡ ኣብዚ ተቐመጡ’ በሎም። ንጴጥሮስን ያእቆብን ዮሃንስን ድማ ምስኡ ወሰደ፡ ተጨኒቑን ኣዝዩ ተጨኒቑን ድማ ጀመረ። ድሕሪኡ ድማ፡ ‘ነፍሰይ ክሳዕ ሞት ኣዝያ ሓዚና ኣላ። ኣብዚ ጸኒሕኩም ተጠንቀቑ’ በሎም” (ማርቆስ 14:32-34)። የሱስ ደቀ መዛሙርቱ ኣብኡ ሓዲጉ፡ ሒደት ርሑቕ ኸደ። ነፍሱ ብጸሎት እናኣፍሰሰ፡ ኣብ ገጹ ወዲቑ ድማ፡ “ኣቦይ፡ እንተ ይከኣል፡ እዚ ጽዋእ እዚ ካባይ ይሕለፍ። ግናኸ፡ ከም ፍቓደይ ዘይኮነስ፡ ከም ፍቓድካ ይኹን” (ማቴዎስ 26:39) በለ። እዚ ጸሎት እዚ ኣብ ስቓይ ነፍሱ ሰለስተ ግዜ ተደጋገመ፡ ካብዚ ጽዋእ እዚ ብፍጽምና ቅዱስ ባህርዩ እናሓፈረ፡ ግናኸ ከም ፍጹም፡ ጥሉቕ ሰብኣይ እውን እናተቐበሎ።

ኣብዚ ትርኢት ጌቴሴማኒ፡ ንቅዱስን ፍጹምን ነፍሱ ሓጢኣት ምዃን እንታይ ማለት ከም ዝነበረ ሒደት ጥራይ ንርኢ፡ ንሓጢኣትና ኣብ ርእሱ ንምውሳድ፡ ቍጥዓ ኣምላኽ ኣብኡ ምስ ፈሰሰ ድማ ብኣምላኽ ንምሕዳግ። ንሱ፡ ብሩኽ ወዲ ኣምላኽ፡ ኣብ ክንድና ክሳቐ ነበሮ። ሓጥኣን ክድሕኑ ካልእ መገዲ ኣይነበረን። ነዚ ትርኢት እዚ ብኣምላኽ ዝሰግድ ልቢ እናረኣና፡ ንሱ ነቲ ጽዋእ ካብ ኢድ ኣቦኡ እናወሰደ፡ “እቲ ኣቦይ ዝሃበኒ ጽዋእዶ ኣይሰትዮን እየ?” (ዮሃንስ 18:11) ከም ዝበለ ንርኢ።

ደቀ መዛሙርቲ ምስኡ ክሕልዉ ነበሮም፡ ኣብ ክንድኡ ግና ደቀሱ። እቲ ኣብ ወንጌላት ዘሎ ብመንፈስ ዝተጻሕፈ ጸብጻብ ናይዚ የሱስ ምስ ኣቦኡ በይኑ ዝነበረሉ ግዜ እንተ ዘይነበረ፡ የሱስ፡ እቲ ሰብ ሓዘን፡ ኣብ ገነት ጌቴሴማኒ እንታይ ከም ዝሓለፈ ፈጺምና ኣይምፈለጥናን። ሓዘናት ጌቴሴማኒ ኣብ እብራውያን 5:7 ተጠቒሶም ኣለዉ፡ “ብብርቱዕ ጭርሖን ንብዓትን ጸሎትን ልማኖን ናብቲ ካብ ሞት ከድሕኖ ዝኽእል ኣቕረበ፡ ብሰሪ ፍርሃት ኣምላኹ ድማ ተሰምዐ።” ኣምላኽ ብሓቂ ካብ ሞት ከድሕኖ ይኽእል ነበረ፡ ግናኸ ኣይገበረን፡ እቲ ፍረ ስርናይ ናብ ምድሪ ወዲቑ ክመውት ዘለዎ ግዜ ስለ ዝበጽሐ። እንተ ዘይኮይኑ በይኑ ምተረፈ። ክርስቶስ በይኑ ኣይተርፍን። ፍቕሩ ኣገዲድዎ፡ ፍቕሩ ንኣቦኡን ንዓናን። እቲ ኣቦ ዝሃቦ ዕዮ ክውድእ ኣለዎ። እቲ ኣብ መስቀል ዝነበረ ዕዮ ምስ ተወድአ ድማ፡ ኣምላኽ ካብ ምዉታት ብምትንሳእ መለሰ።

ድሕሪ እቲ ኣብ ገነት ዝነበረ ስቓያዊ ጸሎታቱ፡ የሱስ ናብ ደቀ መዛሙርቱ ተመልሰ። ምስኦም እናተዛረበ ኸሎ፡ ብዙሓት ሰባት ምስ ይሁዳ መጹ፡ ናብቲ የሱስ ዝጸለየሉ ቦታ ድማ መርሖም። ይሁዳ ነቲ ቦታ ብጽቡቕ ይፈልጦ ነበረ፡ ሕጂ ድማ ንየሱስ ብምብሳም ንምሕዳግ ቀረባ። “እቲ ዝኣመንኩዎ፡ እንጌራይ ዝበልዐ፡ ብዓል ቤተይ እውን ንእግረይ ኣልዒሉኒ” (መዝሙር 41:9)። የሱስ፡ ኣብኡ ዝመጽእ ኩሉ ነገር እናፈለጦ፡ ፍቓድ ኣቦኡ ንምግባር ብፍጹም ሰላም ናብ ቅድሚት ኸደ። ብህድኣት ንጭካኔ እቶም ናብ ጎልጎታ ዝመርሕዎ ወተሃደራት ተገዝአ፡ ኣብኡ ድማ ሰቐልዎ።

ሒደት ብዛዕባ ገነት ጌቴሴማኒ ርኢና ኣሎና። እዚ ቅዱስ ትርኢት እዚ ንምዝርራብ ዝኸውን ርእሲ ኣይኮነን። ኣብኡ እናጸለየ፡ እናተዓዘበ፡ እናተሰቕየ፡ ነዚ መሪር ጽዋእ ብድሌት ካብ ኢድ ኣቦኡ እናወሰደ ክንርእዮ ኸሎና፡ ኣብ ኣጕልና ንምውዳቕ ምኽንያት እዩ። “ንሱ ንዘይፈልጥ ሓጢኣት፡ ንዓና ሓጢኣት ገበሮ፡ ንሕና ብእኡ ጽድቂ ኣምላኽ ምእንቲ ክንከውን” (2 ቈረንቶስ 5:21)። ክቡር መድሓኒ! ግሩም ጐይታ!