ነዚ ልዑል ዛዕባ እዚ ዚምልከታ ሰለስተ ዓበይቲ ምዕራፋት ኣለዋ: ዮሃንስ 1, ቈሎሴ 1, እብራውያን 1, ምስዚአተን ድማ 1 ጢሞቴዎስ 6:15-16ን ሉቃስ 10:22ን ብዛዕባ ዘለኣለማዊ ህላወን ክብሪ ስብእና ጐይታና የሱስ ክርስቶስን ኪሓስቡ እተፈቕደሎም ሰባት ዚግባእ ቅዱስ ኣኽብሮት ኪፈጥራ ኣለወን። ምስዚ ድማ ነቲ ቓላት መንፈስ ቅዱስ ብእምነት ንምስማዕ ድሉዋት ክንከውን ኣሎና፣ ነቲ ቓላት ብትሕትና ኽንርድኦም ክንፍትንን፣ ካብኦም ከይንቕንስ ወይ ከይንውስኽ ክንጥንቀቕን ኣሎና። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ድማ ብምሕዳስ ኣእምሮና ኽንልወጥ እዩ ዚገብረና።
ካብቲ ብበደልን ሓጢኣትን ዝሞቱ ሰባት ናብቲ ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ ህይወትን ይቕረታን ዝረኸቡ ሰባት ምልዋጥ ኣይኮንኩን ዝዛረብ ዘሎኹ፣ የግዳስ ነዚ ዚፈልጡ ክርስትያን መንእሰያት እየ ዝዛረብ ዘሎኹ፣ ብጥንቃቐ ድማ ህይወትና ኽትልወጥ ከም ዚግባእ እብል። ኩላትና ልሙዳት ሰባት ኢና፣ ከምቲ ጸሓፊ እቲ ራብዓይ ወንጌል ዝነበረ፣ ዮሃንስ ድሕሪ ኩሉ ብገምገም ባሕሪ ገሊላ ዓሳሓዳጊ ጥራይ እዩ ነይሩ። ብኣእምሮኣዊ ወይ ብሞራላዊ መገዲ ካብ ካልኦት ዓሳሓደግቲ ዚፈልዮ ነገር ኣይነበረን፣ ገና ግን ብቐሊል ቋንቋ እቲ ዝበለጸ ቅዱስን ዓሚቕን መጽሓፍ ጸሓፈ። እንታይ እዩ ነዚ ዘገርም ውጽኢት እዚ ዘምጽኦ? ካብቲ ብብርሃን ክብሪ ስብእና ወዲ ኣምላኽ ኣብ ነፍሱ ዝወረደ ለውጢ ሓንሳእ እኳ ኣይነበረን፤ እቲ ብዛዕባ ስብእና ክርስቶስ ዘሎ ልዑል ሓቂ ሒዝዎ ነበረ፣ ከም ሓቂ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ምስቲ ዚፈልጦን ብዛዕባኡ ዚጽሕፎን ዝነበረ ብህያው ርክብ። እተለወጠት ህይወት ብህያው ፍልጠት ምስቲ ኽቡር ስብእና ወዲ ኣምላኽ እያ እትመጽእ። ኣምላኽ ነዚ ኣብ ኩላትና ንኽብሩ ይፈጽሞ።
ቃል: ዮሃንስ 1 ምስትውዓል
ዮሃንስ ወንጌሉ ብዘይ ቅድመ-መግለጺ ይጅምር፤ ብኡብኡ ድማ ነቲ ዓሚቕ ቃል “ኣብ መጀመርታ ቃል ነበረ” ይብል። እዚ ናይ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ውልቃዊ ስም እዩ፣ ንሱ እቲ ቃል እዩ፣ እዚ ድማ ንምትሕልላፍ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ነቲ እተዋህበ ነገር እውን እዩ።
ብግሪኽኛ ንንግግር ዚገልጹ ሰለስተ ቓላት ኣለዉ: “ላሊያ” እተባህሉ ቓላት፤ “ረማ” እተዛረበ ነገር፤ “ሎጎስ” ነቲ ንምትሕልላፍ ዚዕድም ሓሳብ የጠቓልል፣ ስለዚ ድማ ስብእና የጠቓልል። ጐይታና ነቶም ኣብ ከባቢኡ ዝነበሩ (ዮሃንስ 8:43) “ስለምንታይ ንንግግረይ (ላሊያ) ዘይትርድኡ? ቃለይ (ሎጎስ) ክትሰምዑ ስለ ዘይትኽእሉ ኢኹም” በሎም። መን ምዃነይ ኣይተረድኣኩምን፤ ስለዚ ቓላተይ ንዓኹም ትርጉም የብሎምን።
ሎሚ ብዛዕባ ምምሃር ኣብ ስብከት ከረን ምኽታል ብዙሕ ዘረባ ኣሎ፣ ገና ግን እቲ ኽቡር ስብእና እቲ ዝተዛረቦ ብእቶም ከምኡ ዚዛረቡ ሰባት ይኽሓድ። ንሳቶም ግን ቃላቱ ኺርድኡ ወይ ኺገብሩ ኣይክእሉን እዮም፣ ክሳዕ ንእኡ ከም መለኮታዊ ቃል፣ ወዲ ህያው ኣምላኽ ምዃኑ ዚእመኑ። ኣብቲ ንዓኹም ዝዛረቦ ቓላት ሓደ ነገር ኣሎ፣ ንሱ ድማ ኣብ ኣእምሮይ ዘሎ ሓሳብ እዩ፣ እቲ ሓሳብ ድማ ህያው ሰብ እንተ ዘይኮንኩ ኣይምህለወን፣ እዚ ድማ ኣብቲ “ቃል” ዚብል ቃል ዚሓዘ እዩ፣ ሓሳብ ብቓላት ርእሱ ዚገልጽ። እዚ ድማ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ካብ ኣምላኽ ወጻኢ ካልእ ከም ዘይኮነ ይነግረና፣ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ንሓሳባቱ ኺገልጽ ዚኽእል።
ሉቃስ እውን ነቲ ስም “ቃል” ኣብ ምዕራፍ 1:2 ይጥቀመሉ፣ ኣብኡ ድማ “እቶም ናይ ዓይኒ መሰኻኽርን ኣገልገልትን ናይቲ ቃል ዝነበሩ” ኽንብል ይግባእ፣ እዚ ድማ ኣብ መጀመርታ እቲ ወንጌል ዚርከብ ጽቡቕ ንክብሪ እቲ ስጋ ዝኾነ ቃል ዚገልጽ እዩ።
ኣብ ዮሃንስ 1 ዚጥቀሙ ክልተ ስማት ኣለዉ እሞ ፈጺሞም ኪፈላለዩ የብሎምን፤ ሓደ “እቲ ቃል” እዩ እቲ ሓደ ድማ “እቲ ሓደ ወዲ” እዩ፣ ወይ ድማ እቲ ወዲ ኣምላኽ ብእኡ እተዛረበ እዩ።
ዘለኣለማዊ ህላወን መለኮትነትን እቲ ቃል
ቁጽሪ 1 ኣብ መጀመርታ ከም ዝነበረ ይነግረና፣ ናብ ኩሉ ግዜ ይወስደና፣ ግዜ ኺጅምር ከሎ ዘይኮነስ፣ ግዜ ቕድሚ ምህላዉ፣ ካብቲ ዝርሑቕ ወሰን ናይ ሰብኣዊ ኣእምሮ ኺበጽሖ ዚኽእል፣ “እቲ ቃል” ኪጅምር ዘይኮነስ፣ ዘለኣለማዊ ኾይኑ ይርከብ። ኣብተን እተን ግዜያት ንሱ ፍሉይ ስብእና ነበረ፣ “እቲ ቃል ምስ ኣምላኽ ነበረ።” እቲ እተጠቕመሉ ቅድመ-ቃል ብቐሊሉ ኣብ ጥቓ ዘይኮነስ፣ ናብ ዚብል እዩ፣ ምስ ኣምላኽ ዘሎ ናይ ቀረባ ርክብ ሓሳብ ዚገልጽ።
ድሕሪኡ ድማ ኣእምሮና ቕድሚ ፍጥረት እኳ እንተ ነበረ፣ ንሱ ነጻ ፍጡር፣ ካብ መለኮት ወጻኢን ካብኡ ንታሕትን ከም ዝነበረ ኸይሓስብ፣ “እቲ ቃል ኣምላኽ ነበረ” ተባሂሉ ተወሲኹ። ከምኡ ድማ ካብ ዘለኣለማዊ ህላዌኡ፣ ናብ ፍሉይ ስብእናኡ ንዓቢ፣ እዚ ድማ ብፍጹም መለኮትነቱ ይስልጥን።
ገና ግን ሰብኣዊ ኣእምሮ ብዛዕባ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓቢ ቃል ጌጋ ኺገብር ዚኽእል እዩ፣ ንሱ ካብ መለኮት ከም ዝመጸ፣ ወይ ከምቲ ገሊኦም ዚብልዎ፣ “ቕድሚ ኩሉ ዓለማት ካብ ኣቦ እተወልደ” ኸም ዝኾነ ኽንሓስብ ንኽእል ኢና። ኣይፋል፣ እቲ ኻልኣይ ቁጽሪ ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሳብ ይከላኸል፣ “እዚ ድማ ኣብ መጀመርታ ምስ ኣምላኽ ነበረ።”
ፈጣርን ምንጪ ህይወትን
ኩሉ እተፈጥረ ህላዌኡ ንእኡ እዩ ዚምስክር፣ “ብዘይካኡ ድማ ካብቲ እተፈጥረ ሓንቲ እኳ ኣይተፈጥረትን።” እዚ ዘየድሊ ምድግጋም ድዩ? ኣይፋል፣ ሰባት ብዛዕባ ዘለኣለማዊ ነገር ይዛረቡ እዮም፤ ግን ከምኡ ዝኣመሰለ ነገር የልቦን፣ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ዘለኣለማዊ።
“ኣብኡ ህይወት ነበረ።” እዛ ሓጻር ዓንቀጽ እዚኣ ነቲ ሳይንቲስትታት ዜተሓሳስቦም ኩሉ ጸገማት ህይወት ትፈትሖ። ሓደ ምሁር ፕሮፌሰር ቅድሚ ገለ ዓመታት ንብሪጣንያዊ ማሕበር ተዛሪቡ፣ ብዛዕባ ምንጪ ህይወት ብሰፊሑ ድሕሪ ምዝርራብ፣ ካብቲ ዝጀመረሉ ደው በለ፣ ገና ግን ኣብዚ ብኣርባዕተ ሓደ-ፊደል ቃላት ተፈቲሑ ኣሎ፣
“ኣብኡ ህይወት ነበረ።”
ናይ ኩሉ ዓይነት ህይወት ንሱ እዩ ደራሲ፣ ልዕሊ ኩሉ ድማ ምንጪ መንፈሳዊ ህይወት፣ ብእኡ ድማ ስነ-ምግባራዊ ፍጡራት ምስ ኣምላኽ ኪራኸቡ ይኽእሉ፣ “እቲ ቃል ስጋ ኾነ” እሞ። ምስጢር ምስጢራት፣ እተባረኸ ዕላማ እምነት፣ ሓንቲ ፍጥረት ኣእምሮ ኺርድኦ ዘይኽእል። ንሱ ሰብ ኾነ፣ ኣብቲ ናይ ዮሃንስ 1 ቀዳሞት ቁጽርታት ዘንበብናዮ ኩሉ ንሓንቲ ቅጽበት እኳ ምዃኑ ኣየቋረጸን።
ናይ ትሕትና ቦታ እኳ እንተ ወሰደ፣ ካብ ኣምላኽ ንታሕቲ ፈጺሙ ኣይነበረን። እቲ ግዳማዊ ክብሪ ተሰዊሩ ነበረ፣ ግን እቲ ናቱ ዝነበረ ባህርያዊ ልዕልና ኣይተሰወረን።
ንሱ ገና ዘለኣለማዊ ወዲ ነበረ፣ ገና ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ዚነብር ፍሉይ ስብእና ነበረ፣ ገና ኣብ ልዕሊ ኩሉ ንዘለኣለም እተባረኸ ኣምላኽ ነበረ። ካብኡ ወጻኢ ካልእ ብርሃን ወይ ምግላጽ ኣምላኽ የልቦን። እቲ ዘምጽኦ መልእኽቲ እዚ እዩ፣ ኣምላኽ ርእሱ ብፍቑር ወዱ ይገልጽ ነበረ። እዚ እዩ እቲ ሓቀኛ ብርሃን፣ ከም ጸሓይ ኣብ ሰማያት ንኹሉ ሰብ ዚበርህ። ናብ እንታይ ኩነታት እዩ ዝመጸ? ዓለም ኣብ ጸልማት ጥራይ ዘይኮነስ፣ ጸልማት ባዕላ ነበረት፣ ብርሃን ከም ዝመጸ ድማ ኣይተረድኣትን። እስራኤል ግን ኣምላኽ ብኸፊላዊ ምግላጻት ርእሱ ዝተዛረቦም ህዝቢ ነበሩ። ብዘመናት ብሉይ ኪዳን ንምምጻእ ብርሃን ቀስ ብቐስ ምድላው ነበረ፣ ግን ናብ ናቱ ምስ መጸ፣ ኣይተቐበልዎን።
ብርሃን ምቕባል: ካብ ኣምላኽ ምውላድ
ግን ገሊኦም ነቲ ብርሃን ዝረኣዩ፣ ገሊኦም ድማ ንእኡ ዝተቐበሉ ነበሩ። ግን እዚ ከመይ እዩ ዝኾነ? ኣብኦም መለኮታዊ ስራሕ ስለ ዝነበረ ጥራይ እዩ፣ ካብ ኣምላኽ ተወሊዶም ነበሩ፣ ሓደ እኳ ብኻልእ መገዲ ነቲ ብርሃን ኣይረኣየን ወይ ንየሱስ ከም ክርስቶስ ኣይተቐበለን። እዚ ብደም ኣይመጽእን እዩ፣ ማለት ብተፈጥሮኣዊ ውልደት። ሰባት ብስሙ ኣይኣምኑን እዮም ምኽንያቱ ናይ ሓደ ፍሉይ ዓሌት ወይ ስድራ ስለ ዝኾኑ። ብፍቓድ ስጋ እውን ኣይኮነን፣ ማለት ብሞራላዊ ምምሕያሽ፣ ብምዕባለ ናይ ሞራላዊ ዓቕሚ ኣይኮነን። ከምኡ እውን ብፍቓድ ሰብ ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ ብምዕባለ ኣእምሮ እቲ ንእኡ ኺቕበል ዚኽእል ኩነታት ኣይፍጠርን እዩ። ንሱ ብፍጹም ናይ ኣምላኽ ጥራይ እዩ።
ንዮሃንስ ዓሳሓዳጊ ውሰድ፣ ንሱ ንኽብሪ ጐይታ ከመይ እዩ ዝረኣዮ? ምኽንያቱ ካብቲ እተመርጸ ዓሌት እስራኤል ስለ ዝነበረ ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ ካብ ካልእ ሰብ ብሞራላዊ መገዲ ዝሓሸ ስለ ዝነበረ ኣይኮነን፣ ብርግጽ ድማ ምኽንያቱ ኣብ ቤት ትምህርቲ ስለ ዝተሳተፈ ኣይኮነን። ካብዚኣቶም ሓንቲ እኳ ንእኡ ንምርኣይ ኣየምጽኣቶን። ካብ ኣምላኽ ተወሊዱ ነበረ፣ እዚ ድማ ኣብ ልቢ ኩሎም እቲ ብርሃን ክብሪ ዝበርሃሎም ሓቂ እዩ። እንታይ እዩ እቲ ዝረኣይዎ ክብሪ? ንሱ ምግላጽ ፍቕሪ ነበረ። ኣብቲ መዓልታዊ ምስኦም ዚመላለስ ዝነበረ ሓደ ወዲ ኣቦ ረኣዩ።
“ሓደ ወዲ” ዚብል ስም
እቲ “ሓደ ወዲ” ዚብል ስም ንውልደቱ ብግዜ ኣይጠቅስን እዩ፣ የግዳስ ነቲ ዘለኣለማዊ ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ዝነበረ ናይ ዓሚቕ ፍቕርን ቅርበትን ቦታ እዩ ዚጠቅስ። እቲ ሓደ ቃል ኣብ መዝሙር 22:20 “ፍቑረይ” ተባሂሉ ተተርጒሙ ኣሎ። ብዛዕባ ውልደቱ ካብ ድንግል ብግዜ፣ ኣብ መዝሙር 2:7 “ንስኻ ወደይ ኢኻ: ሎሚ ኣውሊደካ: ንስኻ ወደይ ኢኻ” ንብል፣ ምኽንያቱ
ንሱ ናብ ዓለም ምስ መጸ ድሮ “ወዲ” ነበረ፣ ብሰብኣዊ ባህሪኡ ድማ ገና “ወዲ ኣምላኽ” እዩ (ሉቃስ 1:35)። ንሱ ኩሉ ዓሚቕ ፍቕርን ለዋህ ፍቕርን ናይ ኣቦ ምስኡ ኣምጸአ፣ እዚ ድማ ብስብእናኡን ብቓላቱን ብግብሩን ገለጸ። እተነጽገ፣ እተሳሕተ፣ ኣብ ማእከል ጸልማት ዚመላለስ፣ እቲ ብርሃን ዘየባረሮ፣ ገና ግን ልክዕ ከምቲ ቕድሚ ኩሉ ዓለማት ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ዝነበረ ወዲ እዩ። ተወሳኺ መግለጺ ናይ ስብእናኡ ዘይከኣል እዩ። ሓንቲ ውሱን ኣእምሮ ስብእና ወዲ ኺርድኦ ኣይክእልን እዩ፤ ኣይንፈትኖ፣ የግዳስ ንሰግድን ነኽብርን።
መደምደምታ: ብምላሽ ንስብእናኡ ምንባር
ሓደ ዚምነዮ ነገር እንተሎ፣ እዚ ኽቡር ስብእና እዚ ንዓና ብዝያዳ ሓቀኛን ኣዛዝን ኪኸውን እዩ። ንእኡ እንተ ፈሊጥናዮ፣ ቃላቱ ኣብ ልዕሌና ልዑላዊ ኪኸውን እዩ፣ ንኹሉ ካልእ ድምጺ ድማ ኬርሕቕ እዩ። ዓብይነቱን ክብሪ ፍቕሩን እንተ ሒዝዋ፣ ከምቲ ንጸሓፊ እዚ ወንጌል እዚ ዝሓዞ፣ ቃላቱ ኽንርድእን ልክዕ ከምቲ ዚብሎ ኽንገብርን ክንደሊ ኢና፣ ምኽንያቱ እዚ ጥራይ እዩ ኣብቲ መዓልቲ ብሓቂ ገጽ ንገጽ እንርእዮ ግዜ ዚቑጸር። እዚ ድማ ብፈተና ምእዛዝ እዩ ንሓቂ ፍቕርና ንእኡ ዚዕቅን ምዃኑ ኣይንረስዕ። (ዮሃንስ 14:21)
