ተኣማንነትን ቅንዕናን ትንቢት መጽሓፍ ቅዱስ

ትንቢት ተኣማኒን ቅኑዕን እዩ

ገሊኦም ተመራመርቲ ብዛዕባ ክርስቶስ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘሎ ሚእቲታት ዝርከቡ ፍሉያት ትንቢታት ይዝርዝሩ፣ እዚኦም ድማ ብዙሓቶም ተፈጺሞም እዮም፣ ገሊኦም ድማ ገና ክፍጸሙ እዮም። ኣብዚኦም ትንቢታት ጌጋ የልቦን፣ እኳ ደኣ ኩሉ ገጽታታቶም ክንርድኦን ክንገልጾን እንተዘይከኣልና።

ብመሰረት ሕግታት ምናልባትነት (probability) ዘሎ ስታቲስቲካዊ ዘይምዃን እዞም ኩሎም ትንቢታት ብሓደ ሰብ ዝምልከቱ ብኣጋጣሚ ክፍጸሙ፣ ብተዘዋዋሪ መገዲ ኣምላኽ ደራሲኦምን ፈጻሚኦምን ምዃኑ የረጋግጽ። እዚ ምፍላጥና ናብ ምምላኽና የብጽሓና (ሮሜ 11:36፤ ራእይ 4:11)፣ እዚ ድማ ንዕብየቱ ዝግባእ እዩ።

ሒሳባዊ ምናልባትነትን ትንቢት መሲህን

ትንቢት መለኮታዊ ደራሲነት ቅዱሳት ጽሑፋት ብንጹር የርኢ፣ ከምኡ’ውን ንተኣማንነት መልእኽቱ የረጋግጽ። ዝኾነ ሰብ ትንቢት ክዛረብ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ቀሊል እዩ። ይኹን እምበር፣ ዝርዝር ትንቢታት ምጽሓፍን ምፍጻሞምን ፍጹም ዝተፈላለየ እዩ። ብሓቂ፣ ብዛዕባ መጻኢ ዝበዝሑ ሓሳባት ክወጹን ዝበዝሑ ዝርዝራት ክወሃቡን ከለዉ፣ ዕድል ቅኑዕ ምፍጻም ይንኪ። ንኣብነት፣ ሓደ ሰብ ኣስታት 3,000 ዓመታት ቅድሚ ሕጂ፣ ሓደ መጻኢ መራሒ ዝውለደሉ ከተማ ብልክዕ ክትንብይ ዝኽእል ምናልባትነት ክንደይ እዩ? እዚ እዩ ነብዪ ሚክያስ 700 ዓመታት ቅድሚ ምውላድ መሲሕ ዝገበሮ። ሓደ ሓድሽ፣ ዘይፍሉጥ ሃይማኖታዊ መራሒ ድሕሪ ሽሕ ዓመታት ዝረኽቦ ሞት ብልክዕ ክትንበይ ዝኽእል ምናልባትነት ክንደይ እዩ፣ እዚ ሞት ድማ ኣብቲ ግዜ እቲ ዘይፍሉጥን ንሚእቲታት ዓመታት ዘይፍሉጥ ኮይኑ ዝቕጽልን? ይኹን እምበር፣ እዚ እዩ ዳዊት ኣብ ኣስታት 1000 ቅ.ል.ክ. ኣብ መዝሙር 22 ዝገበሮ። ከምኡ’ውን፣ ሓደ ዓቢ መጻኢ መራሒ ዝመጸሉ ፍሉይ ዕለት ንሚእቲታት ዓመታት ቅድሚ ሕጂ ክትንበይ ዝኽእል ምናልባትነት ክንደይ እዩ? እዚ እዩ ዳንኤል ልዕሊ 500 ዓመታት ቅድሚ ምምጻእ ክርስቶስ ዝገበሮ።

ሓደ ሰብ ብዛዕባ ሓደ መጻኢ ሰብ 50 ፍሉያት ትንቢታት እንተዘይሩ፣ እቲ ሰብ ድማ ፈጺሙ ዘይረኸቦ፣ እቲ ሰብ ነዞም ኩሎም 50 ትንቢታት ክፍጽሞም ዝኽእል ምናልባትነት ክንደይ እዩ? 25 ካብዚኦም ትንቢታት ብዛዕባ እቲ ካልኦት ሰባት ዝገብርዎሉ እንተኾይኖም፣ ከምኡ’ውን ካብ ቁጽጽሩ ወጻኢ እንተኾይኖም፣ እዚ ምናልባትነት ክንደይ ይንኪ?

ንኣብነት፣ ሓደ ሰብ ኣብ ፍሉይ ስድራቤት ክውለድ ከመይ ገይሩ «የሰናድእ»? ሓደ ሰብ ኣብ ፍሉይ ከተማ ክውለድ ከመይ ገይሩ «የሰናድእ» – እዚ ድማ ወለዱ ብሓቂ ኣብኣ ዘይነብሩላ? ሓደ ሰብ ንገዛእ ሞቱ ከመይ ገይሩ «የሰናድእ» – ብፍላይ ብመስቀል ምስ ክልተ ካልኦት – ድሕሪኡ ድማ ንገዛእ ገዳሎቱ ንኽዳውንቱ ክዕወቱ ከመይ ገይሩ «የሰናድእ»? ሓደ ሰብ ቅድሚ ሕጂ ክትሓት ከመይ ገይሩ «የሰናድእ»? ሓደ ሰብ ገዳሎቱ ንኽልቲኦም ግዳያት ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ኣእጋሮም ክሰብሩ፣ ንዕኡ ግን ከይሰብሩ ከመይ ገይሩ «የሰናድእ»? ኣብ መወዳእታ፣ ሓደ ሰብ ኣምላኽ ክኸውን ከመይ ገይሩ «የሰናድእ»? ሓደ ሰብ ካብ መቓብር ከመይ ገይሩ የዕርብን ድሕሪ ምቕታሉ ንሰባት ይርአን?

ብሓቂ፣ ሓደ ሰብ ሓደ ወይ ክልተ ካብ ትንቢታት መሲሕ ክትሓት ይኽእል እዩ፣ ግን ሓደ ሰብ ነዞም ኩሎም ትንቢታት ከሰናድእን ክፍጽምን ዘይከኣል እዩ። የሱስ ናዝሬታዊ መሲሕ ምዃኑ ክንደይ ሓቂ እዩ፣ ብዛዕባኡ 456 መለለዪ ባህርያት ቅድሚ ሕጂ ተጠቒሶም እዮም፣ ንሱ ድማ ኩሎም ፈጺምዎም እዩ!

ሳይንስ ምናልባትነት ብዛዕባ እዚ እንታይ ይብል? ሓደ ፍጻሜ ክኸውን ዘለዎ ዕድል ክውስን ይፍትን። ዋጋን ቅንዕናን ሳይንስ ምናልባትነት ብጽቡቕ ተረጋጊጹ እዩ፣ ከምዚ ድማ ክግለጽ ይኽእል፦ ንክርስቶስ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ዝነጽግ ዝኾነ ሰብ፣ ኣብ ዓለም ካብ ዝኾነ ካልእ ብዝበለጸ ብፍጹም ዝተረጋገጸ ሓቂ ይነጽግ ኣሎ።

ትንቢታት መጽሓፍ ቅዱስ ምትርጓም

ብዛዕባ ምምጻእ መሲሕ ኣርባዕተ ጉጅለታት ትንቢታት ክንፈልጥ ንኽእል፦

• ቀዳማይ ምምጻእ ጥራይ (ከም ሚክያስ 5:2)፤
• ካልኣይ ምምጻእ ጥራይ (ኣብ ኢሳይያስ 63:1-6 ዝርአ)፤
• ቀዳማይን ካልኣይን ምምጻእ (ዘካርያስ 9:9-10፤ ኢሳይያስ 11, 61 ተመልከት)፤ ከምኡ’ውን
• ኩሉ ህይወቱ፦ ክልቲኡ ምምጻእን ክብራዊ ግዝኣቱን (ኣብ መዝሙር 110 ዝርከብ ኣብነት)።

ጐይታ ባዕሉ ዓቢ ተርጓሚ ትንቢት እዩ፣ ከምቲ ምስቶም ናብ ኤማሁስ ዝኸዱ ዝነበሩ ክልተ ደቀ መዛሙርቲ ዝገበሮ ምይይጥ እንርእዮ (ሉቃስ 24:13-35)። እቲ ዝተንስአ ጐይታና የሱስ፣ ካብ ሰለስተ ክፍሊታት እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ (እቲ ተናኽ) ብዛዕባኡ ዘሎ ነገራት ኣርኣዮም (ሉቃስ 24:27,44-46)። ካብ ጽሑፋት ሙሴ (እቲ ቶራ)፣ ካብቶም ቀዳሞትን ድሕረኛታትን ነብያት (እቲ ናቪኢም) ከምኡ’ውን ካብ ጽሑፋት (እቲ ኬቱቪም) ጠቐሰ። እቲ ቃል ተናኽ ንሙሉእ እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ (ብሉይ ኪዳን) የርኢ፣ ካብዚኦም ሰለስተ ቃላት ድማ ዝተሰርሐ እዩ (ተናኽ)። የሱስ ንቅዱሳት ጽሑፋት ኣቕረበ፣ ነዞም ደቀ መዛሙርቲ ድማ መደብ ኣምላኽ ኣርኣዮም፦

• ቀዳማይ ምምጻእ መሲሕን መከራኡን፤ ከምኡ’ውን
• ምምጻእ መሲሕ ብኽብሪ – «እቲ ዝስዕብ ክብሪ» (ሉቃስ 24:26፤ 1 ጴጥሮስ 1:11)።

ጐይታ ንምርድኦም ኣእምሮ ደቀ መዛሙርቲ ከፈተ (ሉቃስ 24:45)። ከም ዝዓበየ፣ ካብ ሰማይ ዝሰደዶ መንፈሱ ገይሩ ገና ይገብር እዩ (1 ቈረንቶስ 2:10-16)። መንፈስ ቅዱስ ካብ ዕለት ጰንጠቆስጠ ጀሚሩ ኣብ ምእመናን ይነብር እዩ (ግብሪ ሃዋርያት 2:2)፣ ንሱ ድማ ኣብ ኩሉ ሓቂ ክምህረናን ክመርሓናን እዩ፣ ሕጂን ንዘለኣለምን (ዮሃንስ 14-16፤ ሮሜ 8)።

ምልኣት ዘመናት

ዕላማ ኣምላኽ (ኤፌሶን 1:10) ንጐይታ የሱስን ንቤተ ክርስቲያኑን (ማሕበሩን) መደብ ከም ዘለዎ የርኢ – እዚ መደብ ድማ ኣብ ዘፍጥረት 1-2 ምስ ኣዳምን ሄዋንን ብምስጢር ተገሊጹ እዩ (ኤፌሶን 5:31-32)። ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ዘሎ ኩሉ ነገር ብመሪሕነት ክርስቶስ የሱስ፣ ወዲ ኣምላኽ፣ ወዲ ሰብን ጥንታዊ ዘመናትን (መዝሙር 8, 80፤ ዳንኤል 7) ሓደ ምግባር እዩ። ንሱ እቲ ግሩም ሰብነቱ ምስጢር ኮይኑ ዝቕጽል ኣምላኽ-ሰብ እዩ፣ ከምቲ ካብ ሓድሽ ኪዳን እንመሃሮ (1 ጢሞቴዎስ 3:16፤ ዮሃንስ 1:14)። እዚኦምን ካልኦትን ክፍሊታት ንቡሩኻት ግሩማት ሰብነት ክርስቶስ የቕርቡልና፣ ከምቲ ኣምላኽ ክገልጾ ዝደለየ (ንኣብነት ዮሃንስ 1:1-18, 20:31፤ ኤፌሶን 1:10-23፤ ቈሎሴ 1:1-2:6፤ እብራውያን 1:2-3፤ ራእይ 1:1-18, 4:1-5:14 ተመልከት)። ይኹን እምበር፣ ሰብነቱ – ኣምላኽን ሰብን ብሓደ – ከምቲ ብዛዕባ ኣምላኽነት – ኣቦ፣ ወድን መንፈስ ቅዱስን – ሓቂ ዝኾነ፣ ንዘለኣለም ካብ ምርድእና ወጻኢ ምስጢር ኮይኑ ይቕጽል።

እቲ «ምልኣት ዘመናት» (ኤፌሶን 1:10) ዝብል ቃል፣ ክርስቶስ ብቕልጡፍ ዝመጽእ ህዝባዊ ግዝኣቱ የርኢ፣ ኣብኡ ድማ ኩሉ ነገር ንዕኡ ክግዛእ እዩ – ከምቲ ሕጂ ዘሎ ብመርሆ ጥራይ ዘይኮነስ (ማቴዎስ 28:18)፣ ብሓቀኛ ምግላጽ ሓይሉን በረኸቱን እውን። ከምቲ ዝተስፈወ መሲሕ (መዝሙር 2) ከምኡ’ውን ንጉስ ህዝብታት ካብ ባሕሪ ናብ ባሕሪን ክሳብ ወሰን ምድርን ክነግስ እዩ (መዝሙር 72፤ ኢሳይያስ 2:2, 9:6-7, 11:1-9, 65-66፤ ዘካርያስ 14)። እቲ ዝተፈላለየ ምልኣት ዘመናት1 ቅድሚ እቲ ክብራዊ ግዝኣት፣ ብዘይካ ውድቀት ሰብ፣ ነዚ ግሩም ግዝኣት ዝጠቕሙ ነገራት ይሓዙ እዮም። ኣምላኽ ከምዚ ዝኣመሰለ ቅድመ-ምልክታት ክህብ ምኽኣሉ ባዕሉ ግሩም ነገር እዩ።

መዝሙር 8 ንግዝኣት መሲሕ ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም ብሓጺሩ ይገልጽ። ገለ ክፋል እቲ መዝሙር ኣብ እብራውያን 2 ተጠቒሱ ኣሎ፣ ንሕጂ ዘሎ ክብሪ ክርስቶስ ከም ወዲ ሰብ ኣብ ሰማይ የጕልሕ፣ ገና ድማ ምስ ምእመናን ኣብ ምድሪ ተኣሳሲሩ ኣሎ (እብራውያን 2:8-17)። እቲ መዝሙር ኣብ ኤፌሶን 1 እውን ተጠቒሱ ኣሎ፣ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ትሕቲ እግሪ መሲሕ ከም ዘይትእቶ ንምርኣይ (ኤፌሶን 1:20-23)፣ ግን ንሱ፣ ኣብ የማን ኣምላኽ ዝኸበረ፣ ቅድሚ ክብራዊ ግዝኣቱ ምጅማሩ ንቤተ ክርስቲያን ተዋሂቡ ኣሎ። ጳውሎስ መዝሙር 8 ኣብ 1 ቈረንቶስ 15:20-28 ከም ዝጠቐሰ ንረክብ፣ ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ ዩኒቨርስ እንተነገሰ እኳ፣ ወዲ2 ባዕሉ ንኣምላኽ ክግዛእ ምዃኑ ንምርኣይ፣ እቲ ኩሉ ነገር ንዕኡ ዘግዝኦ (1 ቈረንቶስ 15:27)። ስለዚ፣ ኣብ ዘለኣለማዊ ኩነታት ኣምላኽ ኩሉ ኣብ ኩሉ3 ክኸውን እዩ (ቁ.28)።

ንኣምላኽ ምስጋና ይኹን!

መወከሲታት

1. እዚ ቃል ካብ ግሪኽኛ ዝተዋደደ ቃል ዝመጸ እዩ ኦይኮኖሚያ (ኤፌሶን 1:10)፣ እዚ ድማ ብሓጺሩ «ሕጊ [ወይ ስርዓት] ቤት» ማለት እዩ። ምልኣት ዘመናት ንሓደ ግዜ የርኢ፣ ኣብኡ ድማ ኣምላኽ ንሰብ ብዛዕባ ምእዛዝ ንዝተገለጸ ፍቓድ ኣምላኽ ይፍትን። ጽቡቕ ትርጉም እቲ ቃል ኦይኮኖሚያ፣ ከምቲ ምስቲ ዝመጽእ ዓለም ዝተኣሳሰረ፣ «ምምሕዳር» እዩ (ኤፌሶን 1:10 JND)፣ እዚ ድማ ንዝመጽእ ሽሕ ዓመት ግዝኣት መሲሕ ኣብ ልዕሊ ሰማይን ምድርን የርኢ።
2. ብዛዕባ ወዲ፣ ኣብ መንጎ መለኮትነቱን ሰብኣዊነቱን ብፍጹም ክንፈልጥ ኣይከኣልናን (መጀመርታ ማቴዎስ 11:27 ተመልከት)።
3. ሎሚ፣ ዘለኣለማዊ ኩነታት ብሞራል ኣብቶም ናይ ሓድሽ ፍጥረት ዝኾኑ ይግለጽ፣ ኣብቲ ናይ ብሉይ ኩነታት እናነበሩ፣ ኣብ ዝወደቐት ዓለም (ቈሎሴ 3:10-11)። እዚ ዓቢ መሰልን ዓቢ ብድሆ እዩ።

1 ቈረንቶስ 15:20-24 NKJV «ሕጂ ግና ክርስቶስ ካብ ምዉታት ተንሲኡ፣ ንዝደቀሱ ድማ በዅሪ ኾይኑ። ሞት ብሰብ ስለ ዝመጸት፣ ትንሳኤ ምዉታት እውን ብሰብ መጸ። ኩሎም ብኣዳም ከም ዝሞቱ፣ ከምኡ ድማ ኩሎም ብክርስቶስ ህያዋን ክኾኑ እዮም። ግናኸ ነፍሲ ወከፍ ብናይ ገዛእ ርእሱ ስርዓት፦ ክርስቶስ በዅሪ፣ ድሕሪኡ ድማ እቶም ናይ ክርስቶስ ብምምጻኡ። ድሕሪኡ ድማ መወዳእታ ይመጽእ፣ መንግስቲ ንኣምላኽ ኣቦኡ ምስ ኣረከበ ...»