ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ሓዘን ዝመልኦ ታሪኽ ይሁዳ ኣስቆሮታዊ ከምኡ’ውን ምኽዳዑ

ዘይፍለጥ
9 ሚያ 2024
11 ዝተሓተ ንባብ

ኣብ ዝፍለጡ ስማት ሓደ እዩ። ከም የሱስ ዝፍለጥ ኣይኮነን፣ እንተኾነ ግን ከም ጴጥሮስ፣ ያእቆብ ወይ ዮሃንስ ዝፍለጥ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ካብቶም ካልኦት ሃዋርያት ድማ ዝያዳ ይፍለጥ።

ብኽሕደት ዝፍለጥ ምዃኑ ዘሕዝን እዩ። ንየሱስ ምኽዳዑ መንነቱ፣ ኣብ ታሪኽ ድማ እንኮ ዕላማኡ እዩ። እቲ ከዳዕ ወይ ዝብል ስም ምስ ኩሉ ምጥቃስ ስሙ ተተሓሒዙ እዩ። ኣብ ዝርዝር ሃዋርያት ኩሉ ናይ መወዳእታ ኮይኑ እዩ ዝጥቀስ፣ ከምኡ’ውን ኩሉ ከምቲ ከዳዕ።

ብየሱስ ዝተሰሓበ

የሱስ ምስ ዕርክነት መስሪቱ ነይሩ፣ ከምቲ ምስ ነፍሲ ወከፍ ካብቶም ብጥንቃቐ ዝመረጾም ፍሉያት ኣገልገልቱ ዝገበሮ። ኣብ ልዕሊ ሰለስተ ዓመት ዝኸውን ናይ ምቅርራብ ዕርክነት ኣብ ክሳብ – ጀብሃታት ኣብ ባሕሪ፣ ነዊሕ ናይ ምምሃር ክፍለ ግዜታትን ንሕሙማት፣ ንሓዘንተኛታትን ንመንፈሳዊ ድኻታትን ዘጠቓልል – እዞም ፍሉያት ሰባት ብሓድሕዶም ከምኡ’ውን ምስ የሱስ ብዕምቆት ተፋሊጦም ነይሮም። የሱስ ንኹሎም ይፈትዎም ነይሩ፣ ንይሁዳ ድማ ከምቶም ካልኦት።

የሱስ ሓደ ካብኣቶም ከም ዝኸድዖ ብምግላጽ ዝነበሮ ንጹር ነይሩ፣ «እቲ ሰብኣይ እንተዘይተወልደ ምሓሾ ነይሩ» ( NIV)። መዝሙር ንምኽዳዕን ስቓይን የሱስ ይትንብይ: «እቲ ዝኣመንክዎ ናይ ቀረባ ዓርከይ እኳ፣ እንጌራይ ዝበልዐ፣ ኣግማሉ ኣንጺሩለይ።»

የሱስ ንዓሰርተው ክልተ ብኽልተ ኽልተ ምስ ለኣኾም፣ ምስ ዝተጋግየ ነገር ከም ዝነበረ ዝኾነ ምልክት ኣይነበረን። «መንግስቲ ሰማያት ቀሪባ እያ» ኢሎም ክሰብኩ ተላኢኾም ነይሮም፣ «ንሕሙማት ፈውሱ፣ ንምዉታት ኣንሲኡ፣ ንለምጻማት ኣንጽሁ፣ ኣጋንንቲ ኣውጽኡ» ()። ምስቶም ካልኦት ብዘይ ዝኾነ ምልክት ናይ ነገር ይሰርሕ ነይሩ።

ከም ሓደ ካብቶም ምስ የሱስ ይኸይድ፣ ይበልዕ፣ ይድቅስ፣ ንኣዛናጋዒ ትምህርቱ ይሰምዕ፣ ከምኡ’ውን ብዙሓት ተኣምራት ይምስክር ነይሩ። ሕልናኡ ብኸመይ ዘይተንከፈ፣ ልቡ ድማ ብኸመይ ዘይተንቀሳቐሰ ምስ ወዲ ልዑል ኣምላኽ ብሰብኣዊ መልክዕ ብኸምዚ ዝበለ ምቅርራብን ብቐጻሊን ዝተሓበረ? እቲ ኣብ ዝነበረ ውሑድ ገንዘብ ንየሱስ ብሓቂ ንኸይፈልጦ ዝገበሮ ድዩ? ዮሃንስ ከም ከም ዝነበረ ይነግረና፣ «እቲ ኣብኡ ዝተገብረ ገንዘብ ይወስድ ነይሩ» – እቲ ()።

ብሰይጣን ዝዓወረ

፣ ዝኾነ ይኹን ነገር ንራእይ ዝመልኦ፣ ነቲ ካልኦት «ኣብ የሱስ » ዝርእይዎ ዝነበሩ « ፍልጠት ክብሪ ኣምላኽ» ዓጊትዎ ነይሩ (2 ቈረንቶስ )። እንተኾነ ግን ጸላኢ የሱስ፣ ከምኡ’ውን ናይ ኩሎም ንኣምላኽ ክነብሩ ዝደልዩ፣ ንሓቂ የሱስ «ዓዊርዎ» ነይሩ (2 ቈረንቶስ )። ግን እዚ ጸላኢ (ሰይጣን) ዝፈቐዶ ጥራይ እዩ ክፍጽም ዝኽእል ነይሩ። ንሰይጣናዊ ምትላል ዝተቓልዐ ዝገበሮ ምርጫታት ገይሩ።

ንየሱስ ንምፍላጥ ዝሓሸ ዝረኸበ ሰብ ኣይነበረን። እንተኾነ ግን ብሓቂ ፈሊጥዎ ኣይፈልጥን። ናይ ጴጥሮስ ናይ የሱስ ኣምላኽነት ብጽቡቕ ተመዝጊቡ እዩ። ብኣንጻሩ፣ ናይ ዝለዓለ ናይ ምግምጋም – እንኮ ዝተዘገበ ምእማኑ – የሱስ «» ከም ዝነበረ እዩ ()። ግን ካብኡ ንላዕሊ ብዙሕ ነይሩ፣ ድማ ስሒትዎ።

ንየሱስ ክሳብ ክንደይ ቀረባ ክኸውን ከም ዝኽእል ዘፍርህ እዩ – ንሱ ይሰምዖ፣ ንሰለስተ ዓመታት ምስኡ ይሓብር፣ ምስ ኩሎም ዓይነት ሰባት ብዝተፈላለየ መገዲ ፍቕሪ ኣምላኽ ከም ዝገለጸ ይርእዮ – ንየሱስ ብሓቂ መን ምዃኑ ከይፈለጦ፣ ንጐይትነቱ ከይተወፈየ።

ሓደ ነገር ተጋጊዩ

እቲ ምስ ሓደ ነገር ተጋጊዩ ከም ዝነበረ ዝሕብር ቀዳማይ ምልክት፣ ንኣምልኾኣዊ ቅብኣት ንየሱስ ብኽቡር ሽቶ ዝሃቦ ምላሽ እዩ ነይሩ ()። ስለምንታይ ንድኻታት ንምጥቃም ዘይተሸጠ ኢሉ ሓቲቱ። ክቡር ይመስል ነይሩ፣ ግን ዮሃንስ ንድኻታት ከም ዘይግድሶም፣ ግን ኢዱ ኣብ ከረጢት ከም ዝነበረ ይገልጽ ()። በቲ እቲ፣ ዝኾነ ሰብ ዝኾነ ነገር ኣይተጠራጠረን። ገሊኦም ከኣ ምስ ተሓቢሮም ነዚ ምጥቃም ሽቶ «ምብኻን» ኢሎም ነቒፎምዎ (፤ )።

እዚ ተኸታታሊ ፍጻመታት እዚ፣ እዚ ፍጻመ ንይሁዳ ናይ መወዳእታ ገለባ ከም ዝነበረ፣ ንየሱስ ንጸላእቱ ብጥቕሚ ንምሻጥ ዝገበሮ ከም ዝቐስቀሰ ይሕብር። ብኡብኡ «ናብ ሊቃውንቲ ካህናት ከይዱ፣ ‘እንተ ኣሕሊፈኩም እንታይ ክትህቡኒ ኢኹም?’ ኢሉ ሓተተ» ()።

ናይ የሱስ ኣመለኻኽታን ባህርይን ንይሁዳ ናይ ኣዝዩ ዓቢ ጸጋን ምሕረትን መግለጺታት ነይሮም። ንይሁዳ ኣይገለጾን። ኣብ መንጎኦም ከዳዕ ከም ዝነበረ ምስ ኣወጀ፣ ንይሁዳ ብህድኣት፣ ብብሕታዊ መገዲ እንተዘይኮይኑ ኣይጠቐሰን። ኩሎም «ጐይታይ፣ ኣነ ድየ?» ኢሎም ሓተቱ፣ ግን ንይሁዳ ዝኾነ ኣየንጸባረቑን። ድሕሪኡ እውን «፣ ኣነ ድየ?» ኢሉ ሓተተ፣ ግን እንደገና፣ ናይ የሱስ ምላሽ ዘይተስተብሃለ ይመስል ነይሩ: «እወ፣ ንስኻ ኢኻ» ()።

ዮሃንስ እውን ነዚ ፍጻመታት እዚ መስኪሩ እዩ። የሱስ ከዳዕ ከም ዝነበረ ምስ ኣወጀን ኩሎም ብሓድሕዶም ምስ ተዓዘቡን፣ ጴጥሮስ ንዮሃንስ (ናብ የሱስ ዝቐረበ ዝነበረ) መን ከም ዝኸውን ክሓትት ሓተቶ። የሱስ ኣብ ብምጥሓልን ንይሁዳ ብምሃብን መለሰ፣ ከም ከዳዕ ድማ ምልክት ገበሮ። ግን እዚ እውን፣ ካልእ ሰብ ከይተዓዘቦ ብብሕታዊ ድምጺ ዝተገብረ ይመስል ነይሩ። ድሕሪ ቁሩብ የሱስ ንይሁዳ ክገብሮ ምስ ነገሮ፣ «ኣብቲ ምሳሕ ዝነበሩ ዝኾነ ሰብ ስለምንታይ ከም ዝኾነ ኣይተረድኦምን»፣ ግን « ገንዘብ ስለ ዝሓዘ፣ የሱስ ንበዓል ዝድለ ክዕድግ ወይ ንድኻታት ገለ ክህብ ይነግሮ ከም ዝነበረ ሓሰቡ» ()።

ዮሃንስ ከም ዝነግረና፣ ነቲ ብኡብኡ ምስ ወሰደ፣ ሰይጣን ኣትይዎ፣ ንሱ ድማ ክፍሊ ወጺኡ ናብ ከደ ()። ዝኾነ ሰብ ንይሁዳ ኣይተጠራጠረን። የሱስ ድማ ኣይገለጾን።

ብሳዕላ ምኽዳዕ

ኣብ ጌተሴማኒ፣ ንሓለፍቲ ንምሓዝ ምልክት ድሕሪ ፣ ንየሱስ ክሳዕሞ ቀረበ፣ «፣ !» እናበለ። የሱስ ድማ፣ «፣ ንወዲ ሰብ ብሳዕላ ትኸድዖ ዲኻ?» ኢሉ ሓተተ። ድሕሪኡ ፣ «!» ኢሉ ሰዓሞ (፤ ፤ )።

የሱስ ንስላቕ ኣይተዋህበን ነይሩ። ቃላቱ እንተዘይኮይኑ ካልእ ከም ዘይነበረ ክንሓስብ ኣይንኽእልን። «ብሳዕላ ትኸድዕ ዲኻ?» ዝብል ኣብዚ ናይ መወዳእታ ቅጽበት ንሕልና ንምብጻሕ ዝተሓስበ ክኸውን ይኽእል እዩ። የሱስ ነቲ ሳዕላ ዝሓደጎ ይመስል፣ ንይሁዳ ናብ ክመጽእ እናተማሕጸነ: «ዓርከይ፣ ዝመጻእካሉ ግበር» ኢሉዎ ብዘይ ጽልእን ስላቕን። ንከዳዕኡ ከም «ዓርኪ» ገይሩ ተዛሪብዎ – ንፍቑር ብሓቂ ዝግበር ኣኽብሮት መግለጺ። የሱስ ናይ ዓርኪ ነይሩ፣ ግን ድሕሪ ናይ የሱስ ዓርኪ ኣይነበረን።

የሱስ ንይሁዳ ክሳብ መወዳእታ ተስፋ ሂብዎ ነይሩ፣ ንምኽዳዕ ንምውጋድ ዘይኮነስ፣ ነቲ ከዳዕ ንምድሓን። ነቲ ከዳዕ ቀደም ምልላይ ምገለጾ ነይሩ። የሱስ ከም ዝሓሰቦ፣ ገና ክምለስ ይኽእል ነይሩ።

ኣነ ብሕታዊ ብዝኾነ ድሕሪ ምኽዳዕን ምሓዝን እውን፣ የሱስ ንሓቂ ዝተነሳሕ ምሓሮ ነይሩ ኢለ እኣምን። ዕላማ የሱስ፣ ከምኡ’ውን እውን፣ ንሓጥኣን፣ ንነፍሲ ወከፍና ንምድሓን እዩ። ዕዮኡ ኣብ ተወዲኡ፣ ስለዚ እዩ መጺኡ። እቶም ንዕኡ ዝሰቐሉ ወተሃደራትን ሃይማኖታውያን መራሕትን እውን ነቲ ዝዓደጎ ምድሓን ብቑዓት ነይሮም። «ኣቦ፣ ይቕረ በለሎም» ኢሉ የሱስ ለመነ። ብዘይ ጥርጥር እውን በቲ እቲ ይቕረ ክበሃለሉ ምኸኣለ ነይሩ!

በቲ ሓደ ድማ፣ የሱስ «እቲ ንጥፍኣት ዝተወሰነ ምዃኑ፣ ቅዱስ ጽሑፍ ምእንቲ ክፍጸም» ኣፍሊጡ ነይሩ ()። ንይሁዳ ብምጥፋኡ ልቡ ሓዚኑ ነይሩ። ኣይኮነኖን፣ ግን ንይሁዳ እውን ይቕረ ዝብል መቕጻዕቲ ብፍቓዱ ጸይሩ።

ርእሱ ምኹናን

ርእሱ ኮኒኑ፣ ብፍቓዱ መገዱ መሪጹ። ኣረኣእያ ኩሉ ዝፈልጥ ኣምላኽ ቅድሚ ተጻሒፉ ነይሩ፣ ከምቲ ክስዕቦ ግዴታ ዝነበሮ ጽሑፍ ዘይኮነስ። ነቲ ትንቢት ኣይፈልጦን ነይሩ ድዩ (መዝሙር ፤ መዝሙር ፤ )? ንትኩረቱን ፍቕሩን ካልኦት ነገራት መሪጹ፣ ብፍቓዱ ናብ ዝመርሕ መገዲ ጀሚሩ።

ኣነ የሱስ ንይሁዳ ክሳብ መወዳእታ ምሓሮ ነይሩ ኢለ እኣምን። ግን፣ ብወገን ፣ ንሱ ድሮ ዘይክምለሰሉ መስመር ሓሊፉ ነይሩ። ንየሱስ ብመወዳእታኡ ነጺግዎ፣ ንርእሱ ንሰይጣናዊ ምትሓዝ ኣቓሊዑ። ሰይጣን «ንይሁዳ ... ንየሱስ ክኸድዕ ኣተባብዖ» ()፣ ድሕሪኡ፣ «ሰይጣን ናብ ኣተወ» ንሱ ድማ ናብ ኣይሁዳውያን መራሕቲ ከይዱ ንየሱስ ክኸድዕ ከም ዝደለየ ነገሮም ()። ብመወዳእታኡ፣ ኣብ ምሳሕ የሱስ ምስ ወሰደ፣ እንደገና «ሰይጣን ናብኡ ኣተወ» ተባሂሉ ተነጊሩና ()። ሰይጣን ብኽልተ ኣተወ፣ መጀመርታ ንምኽዳዕ ንኸቕርብ ንምድፋእ፣ ድሕሪኡ ድማ ሓሳቡ ከም ዘይቅይር ንምርግጋጽ። ኣብ ሕልናኡን ኣብ ጥፉእ ነፍሱ ብዘለኣለማዊ ኣብ ቀላይ ሓዊ እንታይ ዘፍርህ ነገር ነይሩ!

እኳ እንተኾነ ናይ ሰይጣን መሳርሒ፣ ዝገበሮን ናይ ጥፋእ ኩነታቱ ተስፋ ምቑራጽን ንምርዳእ ዓቕሚ ነይርዎ፣ ከምኡ’ውን «ብንስሓ ተታሒዙ» – ንስሓ ዘይኮነስ። ካብኡ ንምውጻእ መገዲ ኣይረኸበን፣ እንተዘይኮይኑ ህይወቱ ምውዳእ ()። ኣነ ብጽኑዕ እቲ መሓሪ ሓጥኣን ንይሁዳ ንምድሓን ገና ድሉው ነይሩ ኢለ እኣምን፣ ግን ንክርስቶስ ብመወዳእታኡ ብምድሓር ህይወቱ ብምውዳእ ዕድሉ ኣሕቲሙ።

ይሁዳን ጴጥሮስን ከም ኣብነታት

ገሊኦም ብሓደ ዝተረድአ ኣብ መንጎ ይሁዳን ጴጥሮስን ተደናጊሮም እዮም። ሓጢኣቶም ሓደ ዓይነት ኣይነበረን ድዩ? ብዘይ ጥርጥር፣ ናይ ጴጥሮስ ንየሱስ ምኽሓድ ሓደ ዓይነት ምኽዳዕ ነይሩ። ግን እቶም ክልተ ሰባት ብዝተፈላለየ ነይሮም። ጴጥሮስ ንመንነት የሱስ ከምቲ ዝተመባጽዐ መሲሕ ኣብ ክልተ ኣጋጣሚታት ብንጹር ኣሚኑ ነይሩ (፤ )። ቅድሚኡ ርእሱ ከም ሓጥእ ዘይበቅዕ ንምቕራብ ኣሚኑ ነይሩ፣ ብጸጋ ድማ ይቕረ ተባሂሉሉ ነይሩ። የሱስ፣ «ኣይትፍርህ» ኢሉ ነይሩ። ንሓጥእ ኣብ ሓጢኣቱ ገዲፉ ከምኡ ኣይብልን። «ኣይትፍርህ» ማለት የሱስ ንሓጢኣት ጴጥሮስ ናይ ዘይብቕዓት ይቕረ ኢሉሉ ማለት እዩ ()።

ጴጥሮስ ንጐይታኡ ብምሉእ ልቡ ይፈትዎን የገልግልን ነይሩ፣ ብዙሓት ውድቀታት እኳ እንተነበሩዎ። የሱስ ፍቕሩን ንዕኡ ዝነበሮ ቁርጽናን ሓቀኛ ምዃኑ ይፈልጥ ነይሩ። ንመን ከም ዝኸድዖ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንመን ከም ዝደኸመ እውን ይፈልጥ ነይሩ፣ ንጴጥሮስ ድማ: «ሰይጣን ከም ክሓጽየኩም ሓቲቱ እዩ (ኣይኣትዎን ንፍቓዱ ኣይወስዶን)። ግን ኣነ ምእንታኻ ጸሊየ ኣለኹ፣ ስምኦን፣ እምነትካ ምእንቲ ከይትጠፍእ» ()። የሱስ ሰይጣን ኣብ ጴጥሮስ ክሰርሕ ፍቓድ ከም ዝነበሮ ኣመላኸተ። ከም እዮብ፣ ጴጥሮስ ብዘይ ፍቓድ ጐይታኡ ንሰይጣን ዘይተንከፍ ነይሩ። ጴጥሮስ ንርእሱ ንየሱስ ስለ ዝሃበ ናይ የሱስ ነይሩ። «መሰሉ» ንህይወቱን ፍቓዱን ሒዝዎ ነይሩ፣ ኣብ ትሕቲ የሱስ ድማ ኣይነበረን። የሱስ ምእንቲ ኣብ ምትላልን ምኽዳዕን ከም ዝጸለየ ዝኾነ ምልክት የለን። ከም ወኪል ገይሩ እዩ ሰሪሑ።

የሱስ ጴጥሮስ ከይትጠፍእ ጸለየ። ኣይጠፍአትን ድማ! ጴጥሮስ ነቲ ኣብ ሰለስተ ናይ የሱስ መንነትን ኣምላኽነትን ምእማኑ ዝገለጾ ፈጺሙ ኣይከሓደን። ንየሱስ ምፍላጥ ከሓደ፣ ትብዓቱ ድማ ደኸመ – ግን እምነቱ ኣይደኸመን። ምእማኑ ብሓልዮት ዝመልኦም ኣዕሩኽቲ ተኸቢቡ ከሎ እዩ ዝመጸ። ምኽሓዱ ድማ ብጸላእቲ የሱስ ተኸቢቡ ከሎ፣ ጸቕጢ ዝበዝሐሉ እዩ ዝመጸ። ናይ የሱስ ምልጃ ንጴጥሮስ ኣድሓኖ። ኣቦ ንልማኖ ወዱ ፈጺሙ ኣይነጽጎን። የሱስ ንጴጥሮስ ብዛዕባ ዝመጽእ ውድቀቱ እናጠንቀቖ፣ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ጸሎት ደገፉ እናኣረጋገጸሉ፣ ጴጥሮስ ብመወዳእታኡ ንጐይታ ጠቓሚ ከም ዝኸውን፣ ንብጾቱ ምእመናን ከም ዘገልግል እውን ተመባጽዖ ()።

ብርግጽ፣ ብሓቂ ወኪል ኣይነበረን። ንጐይታኡ ንጸላእቱ ብሓቂ ኣይሸጦን። ንነፍሱ ንሰይጣን ሸጣ። ሰይጣን ጐይታኡ ነይሩ። የሱስ ከምቲ ንጴጥሮስ ዝጸለየሉ ንዕኡ ክጽልየሉ ኣይከኣለን።

ሓደ ከቢድ ትምህርቲ

ንኹሎም ንየሱስ ብዘይግድስነት ወይ ብውሽጣዊ መገዲ «ዝኣምኑ» ከቢድ ትምህርትን መጠንቀቕታን እዩ። ግን ጴጥሮስ ምትብባዕ እዩ። እቲ ንየሱስ ከም መድሓኒኡን ጐይታኡን ዝኣመነን ዝተኣመነን ሰብ እንደገና ዝተወልደ እዩ፣ ናይ ኣምላኽ ድማ እዩ። ሃዋርያ «ዝኾነ ነገር ፍቕሪ ኣምላኽ ኣብ ክፈልየና ኣይኽእልን» ኢሉ ጽሒፉ ()። ናይ የሱስ ምልጃ ኩሉ ዝኽእል ምንጪ እዩ። ንምእመናን ከም ክወድቁ ፈጺሙ ኣይፈቅድን። ከም ጴጥሮስ፣ ነፍሲ ወከፍ ምእመን ብሰይጣን ዘይተንከፍ እዩ፣ እንተዘይኮይኑ ብፍቓድ ኣምላኽ። ንሱ ድማ ሰይጣን ኣብ ልዕሌና ክሰርሕ ዝፈቕደልና ንጥቕምናን ንኽብሪ ኣምላኽን ንምጽራይ ጥራይ እዩ።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia