መንግስቲ ኣምላኽ ብዓሰርተ ፍሉያት ኣርእስታት ጥራይ ኣይተገለጸን፤ ከም እንርእዮ ድማ ብሰለስተ ፍሉያት መልክዓት ይቐርብ፣ እዞም ሰለስቲኦም ድማ ሎሚ ብሓንሳብ ይኸዱ። እቲ ቐዳማይ ኣብ ዮሃንስ 3:3-6 ከም ዝረአ፣ ብማይን ብመንፈስን ዝተወልዱ ጥራይ የጠቓልል። እቲ ኻልኣይ ኣብ ማቴዎስ 13:24-50 ከም ዝረአ፣ ንክርስቶስ ጐይታ ኢሎም ዝእመኑ ኩሎም የጠቓልል፣ እቲ ሳልሳይ ድማ ኣብ ዳንኤል 2ን 4ን ከም ዝረአ፣ ንብዘላ ዓለም፣ ሰማይን ምድርን የጠቓልል።
እዞም ሰለስተ ኣኽባቢ ብንጹር ዝረኣዩሉ ካልእ ቦታ ኣብ ኤፌሶን 4:5-6 እዩ፣ «ሓደ ስጋ፣ ሓደ መንፈስ፣ ከምቲ ብሓንቲ ተስፋ ጽውዓኹም እተጸዋዕኩም፤» ኣብዚ ምስ ዮሃንስ 3 ዝሰማማዕ እቲ ቐዳማይ ኣኽባቢ ኣሎና። «ሓደ ጐይታ፣ ሓንቲ እምነት፣ ሓንቲ ጥምቀት፤» ኣብዚ ምስ ማቴዎስ 13 ዝሰማማዕ እቲ ኻልኣይ ኣኽባቢ ኣሎና። «ሓደ ኣምላኽን ኣቦን ናይ ኩሉ, ንሱ ድማ ልዕሊ ኩሉ, ብኹሉን ኣብ ኩሉን ዘሎ፤» ኣብዚ ድማ ኣብ ዳንኤል 2ን 3ን ከም ዝረአ፣ እቲ ሳልሳይ ኣኽባቢ ኣሎና።
ብዙሕ ግዜ ከም ዝተመላኸተ፣ እቶም ኣመንቲ ጥራይ ኣብ ኩሎም ሰለስቲኦም ኣኽባቢ ኣለዉ፤ እቶም ህይወት ዘይብሎም ፕሮፌሰራት ኣብ ካልኣይን ሳልሳይን ኣኽባቢ፣ እቶም ካልኦት ድማ፣ ካብ ዝተኣመነ ክርስትና ወጻኢ፣ ከም ልዑላዊ ገዛኢ ናይ ዓለም ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ኣምላኽ ይወድቁ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ እዚኦም ሓጺር ቃል ኣሎና፣ ብግልባጥ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ክንወስዶም ኢና፣ እቲ ዝሰፍሐ ቐዳማይ፣ ዳንኤል 2ን 4ን ክንወስድ ኢና።
መንግስቲ ኣምላኽ ብዝሰፍሐ መልክዑ
ዳንኤል 2: ታሪኽ ግዝኣት ኣህዛብ
ኣብዚ ምስሊ ሕልሚ ናቡከደነጾር፣ ካብ መንግስቲ ባቢሎን ክሳብ ምትንሳእ ግዝኣት ሮማ (እዚ ድማ ኣብ ግዜ ኣህዛብ እቲ ናይ መወዳእታ መንግስቲ ክኸውን እዩ) ብዘላ መስርሕ ግዝኣት ኣህዛብ ኣሎና። እቲ ብዘይ ኢድ ዝተቖርጸ እምኒ ነዚ ምስሊ ዘብቅዕ፣ ምእታው ናይ ዘለኣለማዊ መንግስቲ ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስ እዩ። ንሱ እቲ ብዘይ ኢድ ዝተቖርጸ እምኒ እዩ - ማለት ብዘይ ሰብኣዊ ሓገዝ - ንሱ ድማ፣ ብምግላጹን መንግስቱን ነዘን ኩለን መንግስታት ከብቅዐን እዩ፣ መንግስቱ ድማ ንብዘላ ምድሪ ክመልእ እዩ፣ ማለት እዘን ካልኦት መንግስታት ዝተራእያሉ ቦታ።
ኣብዚ ምስሊ እቲ ቐዳማይ ክንርእዮ ዘሎና ነገር እዩ ምብላሽ ናይ ዋጋ እቶም ዝተፈላለዩ መንግስታት ንምግላጽ ዝተጠቕሙ ብረታት፤ ብኣጋጣሚ ድማ ንዓና እቲ መለኮታዊ ግምት ናይቲ ኣብ መንግስታት ሰብ ዝጎድል ዝነበረ ክብሪ ይህበና። ቐዳማይ ንባቢሎን ዝውክል ወርቂ ኣሎና፤ እታ መንግስቲ ብዝበለጸ ኩነታታ ከምቲ ኣምላኽ ንናቡከደነጾር ዝሃቦ (ቁ. 37)። ብሩር ንመንግስቲ ሜዶ-ፋርስ ይውክል፤ ነሓስ ንግሪኽ ይውክል፤ ሓጺን ንሮማ ናይ ዝሓለፈ ይውክል፤ ሓጺንን ሸክላን ናይ ኣጻብዕቲ ድማ ንሮማ ናይ መጻኢ ይውክል እዩ።
ብተወሳኺ፣ ነዚ ትንቢት ዳንኤል ብዝያዳ ክንርእዮ ከለና፣ ኣብቲ ድሕሪኡ ዝተዋህቦ ራእይ፣ ሓደ ርእሲ ንመንግስቲ ባቢሎን ይገዝእ ከም ዝነበረ ንንበብ (2:37)። ክልተ ቐርኒ ንሜዶ-ፋርስ ይገዝኡ ነበሩ (8:3)። ኣርባዕተ ርእሲ ድማ ንመንግስቲ ግሪኽ ይገዝኡ ነበሩ (7:6)። ሾብዓተ ርእሲ ንመንግስቲ ሮማ ብቐዳማይ መልክዑ ይገዝኡ ነበሩ (ራእይ 13)፣ ዓሰርተ ቐርኒ ወይ ኣጻብዕቲ ድማ ኣብ መጻኢ ምትንሳኡ ክገዝእዎ እዮም (ራእይ 13:1፣ ዳንኤል 2:42)። ኣብዚ ኹሎም ዝፍለጡ ኣገባባት ምምሕዳር ይረኣዩ። ቐዳማይ፣ ፍጹም ኣውቶክራሲ ከምቲ ኣብ ናቡከደነጾር ዝተራእየ። ድሕሪኡ ሞናርኪ ኣብ ሜዶ-ፋርስ ግን ሕጂ እቲ ፍጹም ኣውቶክራሲ ናይ ባቢሎን ኣይኮነን። ድሕሪኡ ኣብ መንግስቲ ግሪኽ ናብ ኣርባዕተ ርእሲ ክምቀል ከሎ ኦሊጋርኪ ኣሎና። ድሕሪኡ ኣብ ሮማ ናይ ዝሓለፈ ኢምፔሪያሊዝም ኣሎና፣ ኣብቲ ዓሰርተ ኣጻብዕቲ ወይ ቐርኒ ኣብ ሮማ ናይ መጻኢ ድማ ዝተመክሐ ደሞክራሲ ኣሎና።
ነዚ ድማ እቶም ዝተወሳኹ ዝርዝራት ናይዘን መንግስታት ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተመላኸተ፣ ንርኢ ከመይ ብሓይሊን ክብሪን ይጎድል: ቐዳማይ ሓደ፣ ድሕሪኡ ክልተ፣ ድሕሪኡ ኣርባዕተ፣ ድሕሪኡ ሾብዓተ፣ ድሕሪኡ ዓሰርተ። ስለዚ ኣምላኽ ነዚ ምብላሽ ብንጹር ኣብዚ ምስሊ ብምሕታም ትንቢት ተዛረበ። ሰብ ብኣገባብ ግዝኣቱ ብምዕባለ ክምካሕ ይኽእል እዩ፣ ግን ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ እቲ መለኮታዊ ግምት ናይቲ ጉዳይ ምንም ጥርጥር ኣይገድፉን።እቲ ናይ መወዳእታ ምዕራፍ ናይቲ ምስሊ ኣብ መጻኢ ክኸውን እዩ፣ እቶም ዓሰርተ ነገስታት ንሓንቲ ሰዓት ምስቲ ኣራዊት ስልጣን ክቕበሉ ከለዉ። ክርስቶስ ክግለጽ ከሎ ኣብዚ ኩነታት እዩ ክኸውን፣ ከምቲ እምኒ ነቲ ምስሊ ኣብ ኣእጋሩ ዝሃረሞ፣ ከምኡ ድማ ንሱ ነዚ ሓይሊ ከጥፍኦን ንግዝኣት ኣህዛብ ንዘለኣለም ከብቅዖን እዩ። ንሱ መንግስቱ ከቑም እዩ እሞ ንዘለኣለም ክትቅውም እያ፣ ነቲ ግዜያዊ ኣገባባት ኣምላኽ ንምብቃዕ ድማ ክጥቀመላ እዩ (ቁ. 44)።
ኣብዚ ምንባብ እዚ ኣምላኽ «ኣምላኽ ሰማይ» ተባሂሉ ከም ዝተጸውዐ ኣስተብህል (ቁ. 44)። ስለዚ ምስ መንግስታት ኣህዛብ ክሳብ ግዜ ኣህዛብ ዝበጽሕ ክነብር እዩ። ድሕሪኡ ድማ ከምቲ ኣብ ራእይ 11:4 ዝረአ፣ ንምድሪ ዘለዎ መሰል እንደገና ከረጋግጽ እዩ። ንምድሪ ብዝኾነ ሓይሊ ኣህዛብ ኣይክሕዛን እዩ፣ ግን ብእስራኤል ክሕዛ እዩ፣ ንሳቶም ኣብ መንግስቲ ክርስቶስ ናብ ቅኑዕ ቦታኦም ክመጹ ከለዉ።
ዳንኤል 4: ስነ-ምግባራዊ ኩነታት ግዝኣት ኣህዛብ
ኣብ ምዕራፍ 2 ሓጺር መግለጺ እንተሃልዩና ታሪኽ ናይ ግዜ ኣህዛብ፣ ኣብ ምዕራፍ 4 ድማ ሓጺር መግለጺ ናይኦም ኣሎና ስነ-ምግባራዊ ኩነታት፣ ብኣገባብ ኣምላኽ ምስ ናቡከደነጾር ዝተገለጸ። እዚ ንጉስ እዚ ንትዕቢት ልቢ ሰብ ብቑዕ ስእሊ ኮይኑ ይቐርብ፣ ንሱ ድማ ንኣምላኽ፣ ምንጪ ኩሉ ሓይሊ፣ ከመስግን ወይ ክብሪ ክህብ ኣብ ክንዲኡ፣ ከም ናቱ ስራሕ፣ ብናቱ ጥበብ ዝመጸ ኮይኑ ይምካሕ።
ሕጂውን ካብ ኣፍ እዚ ንጉስ ዝወጹ ቃላት ከምዚኦም ኣብ ኩሉ ቦታ ኣይንሰምዕንዶ ኢና? «እዚ ዓባይ ባቢሎን እዚኣ፣ ንቤት መንግስቲ ብሓይሊ ሓይለይ፣ ንኽብሪ ግርማይ ዝሰረኽዋ ኣይኮነትንዶ?» (ቁ. 30)። «ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ሓሳባቱ የለን» (መዝሙር 10:4)። ኣብ ክንዲ ንኣምላኽ ክብሪ ምሃብ፣ ንርእሱ ይውክል እዩ። እቲ ብኣምላኽ ኣብ ኢዱ ዝተዋህበ ሓይሊ፣ ብሓደ ወገን ንቕዱሳን ንምስጓግ፣ ብኻልእ ወገን ድማ ንወዲ ኣምላኽ ንምቕታል ተጠቕመሉ። እዚ ድማ ብሰለስቲኦም ኣብ እቶን፣ ድሕሪኡ ድማ ብዳንኤል ኣብ ጕድጓድ ኣናብስ ይስኣል። ከምኡ ድማ ኩሉ ግዜ ኮይኑ እዩ።
ሓይሊ ኣብ ኢድ ዝኾነ ዝወደቐ ወዲ ኣዳም እንተተገብረ፣ ንርእሱ ንምዕባይ ክጥቀመሉ እዩ፣ ንቕዱሳን ኣምላኽን ንኣምላኽ ባዕሉን ድማ ክቃወሞ ይደፍር እዩ።ስለዚ እዚ ናይ ቅጽዓት መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ናቡከደነጾር። እዚ ድማ ንግርግር ኣብ መንጎ ህዝብታት ሎሚ ብቑዕ ስእሊ እዩ። ኣምላኽ ነዞም ሰባት እዚኦም እንታይ ክምህሮም ይደሊ? «እቲ ልዑል ኣብ መንግስቲ ሰብ ይገዝእ፣ ንዝደለዮ ድማ ይህባ።» ነዚ ትምህርቲ እዚ መዓስ ክመሃርዎ እዮም? ከምዚ ንጉስ እዚ፣ ኣዒንቶም ናብ ሰማይ ከልዕሉ ከለዉ (ቁ. 34)። ሽዑ ምስትውዓሎም ክምለስ እዩ፣ ኣብ ክንዲ ንርእሶም ምምካሕ፣ ንልዑል ክባርኹን ከምስግኑን ክብሪ ክህቡን እዮም። እቲ ንጉስ ዝሓለፎ ተመክሮ፣ «ሰማያት ይገዝኡ» ከም ዝኾነ ንምምሃሩ እዩ (ቁ. 26)።
እዚ ንምድሪ ይሓልፍ እዩ፣ ምኽንያቱ ኣምላኽ ንዓለም፣ ሰማይን ምድርን፣ ብልዑላዊነት ይገዝእ እዩ። «ንሱ ድማ ብፍቓዱ ኣብ ሰራዊት ሰማይን ኣብ መንጎ ነበርቲ ምድርን ይገብር እዩ፤ ኢዱ ዝኽልክል ወይ ድማ፣ እንታይ ትገብር ኣሎኻ? ዝብሎ የልቦን።» ሽዑ ኣብ ቁ. 17 «የቑም» እንተንበብና፣ ኣብ ቁ. 37 ድማ «ከዋርድ ይኽእል እዩ» ንንበብ። ኣምላኽ የቑምን ኣምላኽ የውርድን - ንሱ ኣብ ዓለም ልዑላዊ እዩ።
