ራእይ 2:18-29
ትያጥሮን
ኣብ መንጎ ሳልሰይቲ ማሕበር፣ ጴርጋሞን፣ ከምኡ’ውን ራብዐይቲ፣ ትያጥሮን፣ ሰለስተ ቀንዲ ፍልልያት ኣለዉ።
ቅድሚ ኩሉ፣ ጐይታ ኣብ መልእኽትታት ናብ ነፍሲ ወከፍ ካብተን ናይ መወዳእታ ኣርባዕተ ማሕበራት፣ ብትያጥሮን ጀሚሩ፣ ብዛዕባ ዳግማይ ምምጻኡ ይገልጽ። ኣብአን ዝርከባ ኩነታት ክሳዕ መወዳእታ እቲ ዘመን፣ ማለት ንሱ ዳግማይ ክሳዕ ዝመጽእ፣ ክቕጽላ እየን።
ካልኣይ፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካብተን ናይ መወዳእታ ኣርባዕተ ማሕበራት፣ ዝተለለየ ዝተረፈ ቊጽሪ ሰባት ኣሎ፤ ነፍሲ ወከፎም ተዓዋቲ ተባሂሎም ይጽውዑ፣ ኣብ መንጎ እቲ ቀንዲ ኣካል ስማዊ ኣባላት ንኣምላኽ እሙናት ዝኾኑ።
ሳልሳይ ኣገዳሲ ፍልልይ ድማ ናብ ኤፌሶን፣ ስምርናን ጴርጋሞንን፣ እቲ መንፈስ ንማሕበራት ዝብሎ ንምስማዕ ዝቐርብ ጽውዓ ንተዓዋቲ ካብ ዝወሃብ ተስፋ ይቕድም። ናብ ትያጥሮን፣ ሰርዴስ፣ ፊላዴልፍያን ላኦዲቅያን ግን እቲ ንተዓዋቲ ዝወሃብ ተስፋ ቅድሚኡ ይመጽእ። እቲ ትርጉም ከም ዝሕብር፣ ኣብ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን እቲ ሓቀኛ፣ እሙን ኣካል ኣብታ እትእመን ቤተ ክርስቲያን ካብ ጠቕላላ ቊጽሪ እቲ ህዝቢ ንእሽቶ ቊጽሪ ዝኸውንሉ እዋን ይመጽእ። እቲ ብዙሕ ህዝቢ ሕጂ ካብ ጽውዓ መንፈስ ወጻኢ እዩ። ካብዚ ነጥቢ እዚ ንንየው፣ ተዓዋቲ ጥራይ እዩ ድምጹ ዝሰምዕ።ሕጂ ናብ ትያጥሮን ዘሎ መልእኽቲ ክንርኢ ከለና እዞም ንጹራት ፍልልያት ምግንዛብ ጽቡቕ እዩ።
ቊጽሪ 18 «ንመልኣኽ ማሕበር ትያጥሮን ድማ ጽሓፍ፦ እዚ ነገር እዚ ወዲ ኣምላኽ እዩ ዝብሎ፣ ኣዒንቱ ኸም ሃልሃልታ ሓዊ ዝኾና፣ ኣእጋሩ ድማ ከም ዝበርሀ ኣስራዚ ዝኾና።»ትያጥሮን ካብ ጴርጋሞን ኣስታት ሓምሳ ማይልስ ናብ ደቡብን ምብራቕን ትርከብ። ኣብ ማእከል ሰፊሕ ሸለል ኣብ ጽርግያ ቦታ ትርከብ። ካብ ኩሉ ኣንፈት ብቐሊሉ ክትበጽሓ ይከኣል እዩ። ኣብኡ ስነ-ምግባራዊ ምምስሳል ክህሉ ይኽእል እዩ። እቲ ፍሉጥ ኣበሃህላ «ኩሉ መገዲ ናብ ሮሜ ይመርሕ» ድሕሪኡ ብዝቐርቡ ሓሳባት ብብርሃን ክዝከር ይግባእ።
መልኣኽ
እታ ደብዳበ ናብ «መልኣኽ»፣ ማለት ኣብታ ከባብያዊት ጉባኤ ዘሎ ሓላፊ ኣካል፤ እቶም ኣብታ ጉባኤ ብሓላፍነት ዝሰርሑን ኣብ ጉዳያት ጉባኤ ሓላፍነት ንምቕባል ድሉዋት ዝነበሩን እያ ተላኢኻ።
ወዲ ኣምላኽ
ኣብ ምዕራፍ 1፣ ንሱ ከም ወዲ ሰብ እዩ ዝቐርብ። ናብ ትያጥሮን፣ ንሱ ከም ወዲ ኣምላኽ እዩ ዝቐርብ። ኣድላዪ እዩ! እዚ ንልዕልና ስልጣን ወዲ (መዝሙር 2) ንምጕላሕ እዩ። ክብሩ፣ ግርማኡን ስልጣኑን ክጕላሕ ኣለዎ እቲ ናይ ልዕልና ቦታኡ ብኻልእ ክፈታተን ከሎ። ኣብ ትያጥሮን፣ እቲ ንእኡ ዝግባእ ልዕልና ቦታ ብኻልእ ተወሪሩ ነይሩ (ምናልባት ንጳጳስነት ዘመልክት)።
ኣዒንቲ ኸም ሃልሃልታ ሓዊ
ኣብዚ ዝጸልመተ እዋን ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን፣ ብጽቡቕ «ጸልማት ዘመናት» ተባሂሉ ዝተሰየመ፣ ኩሉ ዝካየድ ዝነበረ ይፈልጥ ነይሩ። እቲ ስርዓት ብስነ-ምግባራዊን መንፈሳዊን ጸልማት ተሸፊኑ ነይሩ፣ ግን ካብቲ ኩሉ ዝርኢ ኣዒንቱ ዝኾነ ነገር ክሕባእ ኣይከኣለን። ናብ ቤተ ክርስቲያን ዝመጽእ ዝነበረ እቲ ዘስካሕክሕ ብልሽውና ብምሉኡ ይፈልጥ ነይሩ። እቲ ስም ትያጥሮን ባዕሉ «መፍሰሲ» ማለት እዩ። ንሓቑቕ ኣምላኽ ክሕሉ ዝኽእል ካብ ወዲ ኣምላኽ ሓሊፉ መን እዩ?
ኣእጋር ከም ዝበርሀ ኣስራዚ
ዝበርሀ ኣስራዚ፣ ብሓዊ ዝጸረየ። እዚ ብእቶም ብሉጽ ብቕዓት ዘለዎም ኣስራዚ ሰራሕቲ፣ እቶም ከምዚ ዓይነት ብሉጽ ብቕዓት ዘለዎም ኣስራዚ ዝሰርሑ፣ ክንኣድዎ እዮም። ኣብዚ፣ ከምቲ ኣብ ምዕራፍ 1:15 ዘሎ፣ ብግልጺ ዝቐርብ ዘሎ ፍርዳዊ ግርማ ክርስቶስ እዩ። ኣእጋሩ ንጽድቂ ፍርዲ ተሰሪሑ እዩ።
ቊጽሪ 19 «ግብርኻን ፍቕርኻን ኣገልግሎትካን እምነትካን ትዕግስትኻን ግብርኻን እፈልጥ እየ፤ እቲ ናይ መወዳእታ ድማ ካብቲ ናይ መጀመርታ ይበዝሕ።»
እፈልጥ እየ
ንሱ፣ እቲ ኩሉ ዝፈልጥ ወዲ ኣምላኽ፣ ኩሉ ይፈልጥ (ዮሃንስ 21:17 ኣወዳድር)።
ግብርኻ
«ግብርኻ እፈልጥ እየ።» እዞም ጐይታ ባዕሉ ዝፈቕዶም ግብራት፣ ኣብ ልቢ እቶም ሰራሕቲ እቲ መሰረታዊ ባህርያት ፍቕሪ፣ ወፍዩ ኣገልግሎት፣ እምነትን ትዕግስትን ኣብ ዝህሉሉ ጥራይ እዮም ክዕወቱ ዝኽእሉ።
ፍቕሪ
«እፈልጥ እየ…ፍቕርኻ።» ኩሉ ካልእ ካብዚ ክብገስ ኣለዎ። እቲ ሕጊ ብጽቡቕ ተጠቕሊሉ፣ «ንጐይታ ኣምላኽካ ብምሉእ ልብኻን ብምሉእ ነፍስኻን ብምሉእ ሓይልኻን ብምሉእ ኣእምሮኻን ኣፍቅሮ» (ሉቃስ 10:27)። ሰብ፣ ተፈጥሮኣዊ ሰብ፣ እዚ ባዕሉ ክዕውቶ ኣይክእልን። ግን ፍቕሪ፣ መለኮታዊ ፍቕሪ፣ ኣብ ግብራት ናይ ሓቀኛታት ምእመናን ይግለጽ።
ኣገልግሎት
«እፈልጥ እየ…ኣገልግሎትካ።» ወዲ ኣምላኽ ባዕሉ ንዝርዝር ንጥፈታት ናይ ነፍሲ ወከፍ ካብቶም ከባብያዊ ሰራሕቲ ይፈልጥ ነይሩ።
እምነት
«እፈልጥ እየ…እምነትካ።» ኣብቲ ዘገልግልዎ ኣምላኽ ቀሊል እምነት ነይርዎም።
ትዕግስቲ
«እፈልጥ እየ…ትዕግስትኻ» ወይ ምጽዋር። ኣብ ትሕቲ ጸቕጢ ከሎ ናይ ጐይታ ፍቓድ ምፍላጥ ውሽጣዊ ሰላምን ዕግበትን የምጽእ (2 ተሰሎንቄ 3:5፤ 1 ጢሞቴዎስ 6:6)።
እቲ ናይ መወዳእታ ካብቲ ናይ መጀመርታ ይበዝሕ
ንጥፈታቶም ብዝነበረ ምብልሻው ኣይደኸመን ወይ ኣይነቐጸን፣ ከምኡ’ውን ብምሕላፍ ግዜ ኣይጠፍአን።
ፍቕዲ 20 «ግናኸ ነታ ርእሳ ነብዪት ዝብል ሄዛቤል ዝስማ ሰበይቲ ስለ ዝሓደግካያ፡ ባሮተይ ከም ዝምንዝሩን ንጣኦታት ዝተሰውአ ኸኣ ከም ዝበልዑን ከተምህሮምን ከተስሕቶምን ሓያሎ ነገር ኣሎኒ።»ስም ሄዛቤል ኣብዚ ብባህርያዊ መገዲ እምበር ብውልቃዊ መገዲ ኣይተጠቕመን፤ ንዝኾነ ውልቀሰብ ወይ ጉጅለ ብስም ንምልላይ ዘይኮነስ፡ ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ምብልሻው ባህርይ ንምጥቃስ እዩ። 1 ነገስት 16-21 ብዛዕባ እታ ናይ መጀመርታ ሄዛቤል ዘሕዝን ዛንታ ብዝርዝር ይገልጽ። ሄዛቤል፡ ንጉስ እስራኤል ዝነበረት ሰበይቲ፡ ንኣምላኽ ዝሰግዱ ዝነበሩ ሲዶናውያን፡ ንህዝቢ ኣምላኽ ናብ ኣረማዊ ጣኦት ኣምልኾ መርሓቶም። ንነብያት እግዚኣብሔር ብንጥፈት ተቓወመቶምን ቀተለቶምን። ንሳ ርእሳ ነብዪት ብምባል መልእኽቲ ኣምላኽ ከም እተምጽእ ትዛረብ ነበረት፡ ግናኸ እቶም ሰማዕቲ ስነ-ምግባራዊ ምንዝርና፡ ማለት ንኣምላኽ ዘይምእማን፡ ከም ዝፍጽሙ ተተባብዑ። እቲ ትምህርቲ ናብ ሰይጣናዊ ምንጩ ይምለስ (ፍ. 24፡ «ዕምቆት ሰይጣን»)። ሰይጣን ኣብ ቤተ ክርስቲያን ምብልሻው ንምፍጣር፡ ንቤተ ክርስቲያን ናብ ደረጃ ዓለም ንምውራድ፡ ስልጣን ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ንምውራድ፡ ከምኡ’ውን እንተኸኣለ ንስሙ ዝምስክር ምስክርነት ንምጥፋእ ዝከኣሎ ኩሉ ይጥቀም። ን«ተንኮላቱ» ኩሉ ግዜ ንንቃሕ።
ባሮተይ
እታ ኣብ ትያትራ ዝነበረት ቤተ ክርስቲያን ምስ ዓለም ብዘይሕጋዊ ስነ-ምግባራዊ ርክብ ተበላሽያ ነበረት። ጣኦት ኣምልኾ ብቑምነገር ንሓውሲ ምስልታት ምምላኽ ጥራይ ኣይኮነን። ንክርስቶስ ከም ላዕለዋይ ዕላማ ልቢ ዝትክእ ወይ ዝብድል ዝኾነ ይኹን ነገር ምቕባል የጠቓልል።ውልቀሰባት ከምኡ መጠን ንኣምላኽ ሓላፍነት ኣለዎም። ንዘይፈልጡ ውልቀሰባት (እግዚኣብሔር ብጸጋኡ «ባሮተይ» ክብሎም ዝፈትዎም) ዘስሕቱ መራሕቲ፡ ከምኡ’ውን ከምኡ ዝኣመሰሉ ክስሕቱ ዝፈቕዱ፡ ዝዓበየ ሓላፍነት ኣለዎም፡ ከምኡ’ውን በዚ መሰረት ክፍረዱ እዮም (ማቴዎስ 13:13፤ ራእይ 18:1-3 ኣወዳድር)።
ፍቕዲ 21 «ንምንዝርናኣ ኽትነስሕ ግዜ ሃብክዋ፡ ግናኸ ኣይነሰሐትን።»ንስሓ ኣድላዪ እዩ. እግዚኣብሔር «ንስሓ ኽትኣቱ ግዜ ሃብክዋ…ኣይነሰሐትን» ይብል። ብሓዘን፡ እቲ ንንስሓ ዝቐረበ ጻውዒትን ዕድልን ኣይተሰምዐን። «እታ ሰበይቲ» ኣይነሰሐትን፡ ግናኸ እቶም ምስኣ ዝተሓባበሩ ውልቀሰባት እውን ንንስሓ ተጸውዑ።
ፍቕዲ 22 «እንሆ፡ ንኣኣ ናብ ዓራት ክድርብያ እየ፡ ምስኣ ዝምንዝሩ ኸኣ፡ ካብ ግብሮም እንተ ዘይተነስሑ፡ ናብ ዓብዪ ጭንቂ ኽድርብዮም እየ።»
ናብ ዓራት ክድርብያ እየ
«ንሳ»፡ ንባሮቱ ዘስሓተት፡ ኣብ ማእከል እቲ «ንሳ» ዘተባብዐቶ ምብልሻው «ቅጽዓታ» ክትረክብ እያ። እቶም «ደቃ» ዝኾኑ፡ ን«ኣኣ» ዝስዕቡ፡ ንቕዱስ ፍርዱ እውን ክግዝኡ እዮም። መወዳእታኦም ሞት እዩ፡ ብቑምነገር ሞት ስጋ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ስነ-ምግባራዊን መንፈሳዊን ሞት ነፍሲ እዩ።
ፍቕዲ 23 «ንደቃ ኸኣ ብሞት ክቐትሎም እየ፡ ኩለን ኣብያተ ክርስቲያን ከኣ ኣነ ሓንኵስን ልብን ዝምርምር ምዃነይ ክፈልጣ እየን፡ ንነፍሲ ወከፍኩም ከኣ ከም ግብርኹም ክህቦኹም እየ።»
ደቃ
ንሳ ኣደ ኣመንዝራታት እያ (17:5)። «ደቃ» ኣብዚ እቶም ዝተፈጥሩ ስርዓታት እዮም እምበር፡ እቶም ኣብ ስርዓታት ዘለዉ ውልቀሰባት ኣይኮኑን። ውልቃዊ ሓላፍነት ኣብ ስርዓት ብምህላው ኣይጠፍእን። ብሓጎስ፡ ኣብ ክፉእ ስርዓት እውን እንተኾነ፡ ኣብ ዝጸልመተ እዋናት፡ ኣምላኽ ኣብ ክፉእ መዓልቲ ንእኡ ዝቖሙ ውልቀሰባት የልዕል። ኣብ ትያትራ፡ እቲ ኣጠቃላሊ ስእሊ ኣዝዩ ጸሊም ነበረ፡ ግናኸ ኣብኡ እውን ንኣምላኽ ክቖሙ ዝተዳለዉ ነበሩ።
ኣነ ሓንኵስን ልብን ዝምርምር እየ (ኤርምያስ 17:10 ኣወዳድር)።
ንሱ ንግብሪ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንምኽንያታት እውን ይርኢን ይፈልጥን። በዚ ምኽንያት እዩ ንሱ በይኑ ጽድቂ ፍርዲ ክህብ ዝኽእል። ሮሜ ካብ ኣስታት 750 ቅ.ል.ክ. ክሳብ ኣስታት 500 ድ.ል.ክ. ናይ ዝፍለጥ ዓለም ኢምፔሪያላዊት ርእሰ ከተማ ምንባራ ታሪኻዊ ሓቂ እዩ። ሮሜ ኸኣ ካብ ኣስታት 500 ድ.ል.ክ. ክሳብ ኣስታት 1500 ድ.ል.ክ. ኣብ እዋን እቲ «ጸሊም ዘመን» ተባሂሉ ዝፍለጥ፡ ናይ ሃይማኖታዊ ዓለም እተፈልጠት ቤተ ክርስቲያናዊት (ፖለቲካዊት) ርእሰ ከተማ ምንባራ እውን ሓቂ እዩ። ብሓዘን፡ እቲ ናይ ትያትራ መግለጺ ነቲ ኣብቲ እዋን ዝነበረ መንፈሳዊን ስነ-ምግባራዊን ኩነታት ብልክዕ ይገልጽ። ዝኾነ ሰብ ንቑሕን ቁምነገር ዝሓስብን ተማሃራይ ቅዱሳት ጽሑፋትን ታሪኽን ነዚ ምስትብሃል ብሓቀኛነት ክስዕሮ ኣይክእልን። ብፍላይ፡ እቶም ዝተጠቕሙ ቃላት ነቲ ናይ ሮማ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣረኣእያን ምትእምማንን ብልክዕ ይገልጹ። ነቲ ናይ ስርዓት ክፉኣት ምፍላጥ፡ ነቲ ብስርዓት ዝተታለሉ ውልቀሰባት ክርስትያናዊ ፍቕሪ ምሃብ ኣየጉድልን። እዚ ክፍሊ እዚ ነቲ ናይ ሰብ ህንጻ መወዳእታ ፍረ ይንበ፡ ኣብ ምዕራፋት 17ን 18ን ብምሉኡ ይርአ። ፍርዲ ኣምላኽ እውን ኣብኡ ንርኢ፡ ኣብዚ ተነጊሩ ኣብ ምዕራፍ 18 ከኣ ይፍጸም። ብሓጎስ፡ እዚ መጽሓፍ እዚ ነቲ ናይ ኣምላኽ ህንጻ ኣብዛ ዓለም ዘለዎ መወዳእታ ፍረ እውን ይህበና፡ ኣብ ምዕራፋት 21ን 22ን።
ፍቕዲ 24 «ግናኸ ነቶም ኣብ ትያትራ ዘለኹም ካልኦት፡ ነዚ ትምህርቲ እዚ ዘይብልኩም፡ ነቲ ዕምቆት ሰይጣን ከም ዝብልዎ ዘይፈለጥኩም፡ ኣነ ካልእ ጾር ኣይጽዕነኩምን እየ።» ኩሉ ግዜ ብዛዕባ እቲ ዝተዋፈሩሉ ዘይፈልጡ ንጹሃት ምእመናን ኣለዉ። ንኸምዚኦም ዝኣመሰሉ ኩሉ ፍቓድ ክግበረሎም ይግባእ፡ ግናኸ ነቲ ዝፈልጥዎ ሒደት ሓቂ ክኾኑ ይምዕዱ።
ፍቕዲ 25 «ግናኸ እቲ ዘሎኩም ሕጂ ክሳዕ ዝመጽእ ጽንዑሉ።»
ጽንዑ
ጽናዕ፡ ቀጽል፡ ኣይትሕደግ።
ፍቕዲ 26 «እቲ ዝሰዓርን ንግብረይ ክሳዕ መወዳእታ ዝሕሉን፡ ንእኡ ኣብ ልዕሊ ኣህዛብ ስልጣን ክህቦ እየ።»
ሰዓርቲ
ቤተ ክርስቲያን ህያው ኣምላኽ ዓንዲን መሰረት ሓቅን እያ (1 ጢሞቴዎስ 3:15)። እቲ ናይ ሰዓሪ ምዃን መሰልን ሓላፍነትን ኣብ ኩሉ ቦታ ንስም የሱስ ክርስቶስ ከም ጐይታ ዝጽውዑ ይወርድ (1 ቈረንቶስ 1:2)። ማስታወሻ፡ እቲ ሰዓሪ ዝብል ቃል ኩሉ ግዜ ብነጠላ እዩ ዝጥቀስ። እዚ ፍረ ናይ ብርቱዕ ውልቃዊ ልምምድ እዩ።
ግብረይ
እዚኣቶም ንእኡ ዘሐጕሱ ግብሪ እዮም፡ ከምቲ ንሱ ኣብ ምድሪ ከሎ ዝገበሮ ግብሪ ንኣብ ዘሐጐሰ (ዮሃንስ 8:29)።
ስልጣን ኣብ ልዕሊ ኣህዛብ
ጳጳስ ኣብ ምድሪ ላዕለዋይ ስልጣን ከም ዘለዎ ይዛረብ ነበረ፡ ከምኡ’ውን ክዛረብ ይቕጽል። ነቲ ናይ ጳጳስ ምትእምማን ዝቃወም፡ ጳጳስ ዝብሎ ይረክብ – ስልጣን ኣብ ልዕሊ ኣህዛብ፤ ሕጂ ዘይኮነስ፡ ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም።
ፍቕዲ 27 «ንሳቶም ከኣ ብበትሪ ሓጺን ክገዝኦም እዩ፡ ከም ኣቕሑ ሸክላ ሰባቢሮም ክሰባብሩ እዮም፡ ከምቲ ኣነ ኻብ ኣቦይ ዝተቐበልኩ።»
በትሪ ሓጺን
ሓጺን ተግሳጻዊ ስልጣን የመልክት፡ ነሓስ ከኣ ፍርዳዊ ስልጣን የመልክት። (ራእይ 1:15፤ 2:18)። እዚ ስልጣን እዚ ልኡኽ ስልጣንን ምዃኑ ተኣሚኑሉ እዩ (ዮሃንስ 5:22, 27)፣ ብኣንጻሩ ድማ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ልዑልን ዘይከሓድን ስልጣን ከም ዘለዎ ይዛረብ።
ፍቕዲ 28 «ንዕኡ ኸኣ ንጽባሕቲ ዚወጽእ ጽባሕ ኮኾብ ክህቦ እየ።»ንጽባሕቲ ዚወጽእ ጽባሕ ኮኾብ ብሩህ ኮይኑ፣ ቅድሚ ንግሆ እቲ ከባቢ ብዝበለጸ ጸልማት ኣብ ዝኾነሉ እዋን ይበርህ። ንዝመጽእ መዓልቲ ኣበስራይ እዩ፣ ብርሃን ምጽኣቱ ድማ የርኢ። እዚ ስነ-ምግባራዊ ስእሊ እዩ። ነቲ ዝሰዓረ ሰብ ብርሃን ኣብ ነፍሱ ናይ ምጽኣት ጐይታ ንስርዓት ንምውዳእ፣ ፍርዱ ድማ ኣብ ልዕሊኡ ብምፍጻም ይወሃቦ። እዚ ብርሃን እዚ ኣብ ዘመነ ጸልማት እውን ተዋሂቡ ነይሩ። ኣምላኽ፣ ኣብ ዝጸልመተ እዋን ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን እውን፣ ንርእሱ ምስክርነት ኣብቶም ብዛዕባ ምጽኣት ጐይታ ቅኑዕ ሓሳባት ዝነበሮም ውልቀሰባት ሓልዩ። ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ሕጂ ንምግዛእ ይጽሕፍ። እቲ ንጽባሕቲ ዚወጽእ ጽባሕ ኮኾብ ዝተዋህቦ እሙን ውልቀሰብ ሕጂ ንምግዛእ ድሌት የብሉን። ንጐይታ ንምግዛእ ክጽበ ድሉው እዩ (2 ተሰሎንቄ 3:5፤ 2 ጢሞቴዎስ 2:12)። ከም ወትሩ፣ ኣምላኽ ነቲ እሙን ውልቀሰብ ብርሃን ብዛዕባ መጻኢ ይህቦ፣ ነቲ ኣብ ሕጂ ዘለዎ ኣተሓሳስባን ኣካይዳን ንምምራሕ።
ፍቕዲ 29 «እዝኒ ዘለዎ፣ መንፈስ ንኣብያተ ክርስቲያናት ዚብሎ ይስማዕ።» እቲ ጩኸት ክቕጽል እዩ። ከም ክፋል ናይ ሕጂ ምስክርነት ንስሙ፣ ምላሸይ እንታይ ክኸውን ኣለዎ″
