ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ሓቅን ልብ ወለድን፡ ንይቕሬታታት ኮድ ዳቪንቺ ምፍራስ

ዘይፍለጥ
21 ሕዳ 2024
8 ዝተሓተ ንባብ

ብዘይካ ብሉጽ ዝሽየጥ ምዃኑ፡ ናይ ዳን ብራውን ኮድ ዳቪንቺ ቤተ ክርስቲያንን ክርስትያናዊ መከላኸልትን ብዙሕ ዝኾነ ምላሻትን ተቓውሞታትን ከምኡ’ውን ሓደስቲ ናይ “የሱስ” ወንጌላት ፈጢሩ እዩ። ብዙሓት ክርስትና ኣብ መጥቃዕቲ ከም ዘሎን ብእምነት ዝኣምኑ ሰባት ብይቕሬታታት እቲ ከም ዝተዳኸሙን ይፈርሑ። የሱስ ኣብ ስርሑ መጥቃዕቲ ከም ዝመጽእ ከም ዝተነበየን፡ “ኣነ ቤተ ክርስቲያነይ ክሃንጽ እየ፡ ኣፍደገታት ከኣ ኣይክስዕራን እዩ” ( NIV) ክብል ከም ዝተመባጽዐን ምዝካር ክንደይ ዘጸናንዕ እዩ።

ልብ ወለድ እዩ

ንጀምር ብምንባብ ኮድ ዳቪንቺ መሰል ሕትመት፡ እዚ ድዩ ወይስ ልብ ወለድ ዝብል ሕቶ ዝምልስ፡ “እዚ ልብ ወለድ እዩ። ኣስማት፡ ባህርያት፡ ንግድታት፡ ውድባት፡ ቦታታት፡ ፍጻሜታት፡ ከምኡ’ውን ሓደጋታት ወይ ፍርያት ደራሲ እዮም ወይ ብልብ ወለድ ዝጥቀሙ እዮም። ምስ ናይ ሰባት፡ ህያዋን ወይ ምዉታት፡ ፍጻሜታት፡ ወይ ቦታታት ዝመሳሰል እንተሎ ብፍጹም ኣጋጣሚ እዩ።”

እቲ ደራሲ ባዕሉ ነቲ ዝፈጠሮ “ሓቅታት” ከም ዝኣምን እንተገለጸ’ኳ፡ መጽሓፉ ብወግዒ ብፍጹም ልብ ወለድ ምዃኑ ይእመን፡ ነቲ ቆስጠንጢኖስ ናይ ደራሲ ምዃኑ እውን የጠቓልል፡ ምስቲ ናይ ታሪኽ ቆስጠንጢኖስ ዝመሳሰል እንተመሰለ’ኳ። ከምኡ’ውን ዳቪንቺ የሱስ ክርስቶስን መግደላዊትን እውን ፍርያት ደራሲ እዮም፡ ብግልጽነት ኣብ የሱስን መግደላዊትን ናይ ቅዱስ ዝተመስረቱ እዮም እምበር ብፍጹም ዘይተዛመዱ እዮም። ኩሎም ነቲ ናይ ደራሲ ልብ ወለድ ዛንታ ንምምሕልላፍ ዝተፈጥሩ እዮም። ኣብቲ የለን። ፍጹም የለን።

ልብ ወለድ ዝኾነ ቆስጠንጢኖስ

እቲ ዳቪንቺ ናይ ቆስጠንጢኖስ ትእዛዝ ንኹሎም ዘይተሓተሙ “ቀዳሞት” ወንጌላት፡ ንሰብኣዊ የሱስ ዝገልጹ ዝነበሩ፡ ንምእካብን ንምጥፋእን፡ ከምኡ’ውን ንዕኡ ንግላዊን ወተሃደራዊን ረብሓኡ ኣምላኽ ንምግባር ዳግማይ ንምጽሓፍ፡ ልብ ወለድ እዩ እምበር ታሪኽ ኣይኮነን። ከምኡ’ውን ክኸውን ኣይክእልን እዩ።

እቲ ዳቪንቺ ቆስጠንጢኖስ ኣብ 325 ዓ.ም. ጉባኤ ኒቂያ ንምጽዋዕን ነቲ “” ኪዳኑ ንምውጋሕን ከም ዝነበረ እንተተገሊጹ’ኳ፡ ብሓቂ ግን ኣርኪኦሎጂስታትን ምሁራት ቅዱስን ነቲ ሎሚ ዘሎና ወንጌላት ቀዳማይ ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ብቐጻሊ ኣብ ጥቕሚ ከም ዝነበረ ይፈልጡ እዮም፤ እዚ ኸኣ ቅድሚ ቆስጠንጢኖስን እቲ ናይ ጉባኤ ኒቂያን ንሓቂነቶም ቅድሚ ምምስካሩን ልዕሊ ክልተ ክፍለ ዘመን እዩ።

ድሕሪኡ ዝተረኽቡ ነገራት ከምቲ ናይ ባሕሪ ሙት ጥቅልላት፡ ነቶም ጽሑፋት ዳግማይ ምምርማር ከም ዘድልዮም ከይገበሩ፡ ብጽኑዕ የረጋግጽዎም። ብተወሳኺ፡ ብዙሓት ብሉጻት ጽሑፋት ናይ ካልኣይ ክፍለ ዘመን መራሕቲ ቤተ ክርስቲያን ክርስትያናት ህይወቱ ኣትሒዞም የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ ብቐጻሊ ከም ዝኣምኑ ብዘየማትእ መገዲ ይገልጹን የረጋግጹን፡ ነቲ ናይ ባዕሉ ይቕሬታታትን ነቶም ናይ ኪዳንን የረጋግጹ።1

መንነትን ኣምላኽነትን የሱስ፡ ብርግጽ፡ ኣብ መርትዖ ኣርባዕተ ወንጌላት ጥራይ ኣይተመስረተን። ኣብ ኩሉ ኣገባብ ናይ ብሉይን ኪዳንን ቅዱሳት ጽሑፋት ዝተኣሳሰረ እዩ። እዚ ፍሉይ ፡ ቅዱስ፡ ናይ ውሽጣዊ ስምምዕን ሓድነትን ተኣምር እዩ ነይሩን እዩን፡ ማእከላይን መሰረታዊን ትኩረቱ ኸኣ እቲ ክብሪ ዝመልኦ ወዲ ኣምላኽ፡ ጐይታና የሱስ እዩ።2 ዳን ብራውን፡ ወይ ቆስጠንጢኖስ፡ ወይ ድያብሎስ ባዕሉ እዚ ክቕይሮ ኣይክእልን እዩ – ክሳብ ክንደይ ከም ዝደሊ’ኳ እንተኾነ።

ኣይትታለሉ

በዚ ሓቅታት እዚ ፡ ኮድ ዳቪንቺ ሽፋኑን መሰል ሕትመቱን ከም ዝብሎ ልብ ወለድ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ከም ርእሱ ዘቕርብን ከም ብቁምነገር ክውሰድ ዝደልን ልብ ወለድ ከኣ ከምቲ ዝኾኖ ክፍለጥ ኣለዎ፡ ማለት ሓሶት – ናይቲ ናይ ደራሲኦም፡ ድያብሎስ፡ ቀንዲ ጸላኢ ፡ ኣደ ልሳን። የሱስ፡ “ሓሶት ምስ ተዛረበ፡ ናይ ባዕሉ ቛንቋ እዩ ዝዛረብ፡ ከመይሲ ሓሳዊን ኣቦ ሓሶትን እዩ” በለ። የሱስ ብኸቢድ ክኸውን ዝኽእል ብምቕጻል፡ “ኣነ ስለ ዝነግረኩም ግና፡ ኣይተኣምኑንን ኢኹም! … ናይ ኣምላኽ ዝኾነ፡ ንቓል ኣምላኽ ይሰምዕ። ዘይትሰምዑሉ ምኽንያት ከኣ ናይ ኣምላኽ ስለ ዘይኮንኩም ኢኹም” ()።

ብሓዘን፡ ብውሑድ ሓሳብን ብዝተሓተ ምርግጋጽን፡ ብዙሓት ካብቲ ዝተረጋገጸን ዘይጠፍእን ኣምላኽ ንልብ ወለድ ንምእማን ዝያዳ ይጓየዩ፤ ካብቲ ባዕሉ፡ ብኣካል – የሱስ – ንሓሶት ድያብሎስ ንምእማን ዝያዳ ድሉዋት እዮም። ግናኸ እዚ እዩ ባህርይ ሰብ ኣብ ምፍልላይ ኣምላኽ። የሱስ፡ “ናይ ኣምላኽ ኣይኮንኩምን” በለ፤ “ናይ ኣምላኽ ዝኾነ፡ ንቓል ኣምላኽ ይሰምዕ”፤ እቶም ናይ ኣምላኽ ዘይኮኑ ግና ንሓቂ ኣምላኽ ብሓሶት ይቕይርዎ ()።

ንኣምላኽ፡ ንቓሉን ንውሑዳት መሰረታዊ ሓቅታት ታሪኽን ዝፈልጡ ሰባት ብዝመስል ነገር ኣይክታለሉን እዮም ኮድ ዳቪንቺ ቅኑዕ መሰረታት። ናይ ቅዱስ ይቕሬታ፡ ማለት ብመንፈስ ዝተጻሕፈ ኣምላኽ – ናይ መወዳእታ ፡ ኣብ ዝተፈቐደን ዝተረጋገጸን – ፈጺሙ ኣይተነጽገን ወይ ኣይተሰረዘን። ከምኡ’ውን ኣይክኸውንን እዩ። ብሉጽ ምክልኻልናን ምምሕላፍናን ኩሉ ምትላል፡ ነቲ ብጥንቃቐ ምፍላጥ እዩ – ብቐጻሊ ምንባብን ምምስላጥን ናይ ኩሉ ቅዱስ – ከምኡ’ውን ኣብቲ ፈጺሙ ዘየታልለና ኣምላኽ ፍጹም ምሓዝ። የሱስ፡ “ንስኻትኩም ኣብ ትምህርተይ እንተጸናዕኩም፡ ብሓቂ ደቀ መዛሙርተይ ኢኹም፡ ሽዑ ክትፈልጡ ኢኹም፡ እታ ኸኣ ሓራ ከተውጽኣኩም እያ” () በለ።

ልብ ወለድ ዝኾነት

ካልእ ሕሱም ባህርይ ናይቲ ዳቪንቺ ልብ ወለድ፡ ምስቲ ሓሳዊ የሱስ፡ ኣረማዊ እምነታትን ተግባራትን፡ ንኣብነት ጾታዊ ርኽሰት ዝሓዘሉ ኣረማዊ ስርዓታትን ብግልጽነት የዕብይ። ትምህርቱ ብዛዕባ “ኣምላኻዊት ኣንስተይቲ” ኣብቲ ኣብ ቅዱስ ከም ኣቦ፡ ከምኡ’ውን መድሓኒና የሱስ ከም ዘለኣለማዊ ወዱ ርእሱ ዝገልጽ ኣምላኽ ቀጥታዊ መጥቃዕቲ እዩ። ኣብዚ ሓሶት እዚ፡ ስጋዊ ፍቕሪ ናብ መንፈሳዊ ደረጃ ይዓብይ፡ ጾታዊ ርክብ ከኣ – ብዘይካ ምስ ባዕሉ ሰብኣይ – ናብ መንፈሳዊ መፍትሕን ናይ መንፈሳዊ ፍጻሜን ይኸውን።

ምስዚ ትምህርቲ እዚ ብምስምማዕ፡ ንናይ የሱስ ናይ መወዳእታ ትርጉም ኣገዳሲት ትኸውን፡ ከመይሲ፡ ከም ሰበይቱ፡ ማሕጸና ንኣምላኻዊ መስመር መራብሒ ይኸውን። እቲ ኣፈ ታሪኻዊ ቅዱስ ጽዋእ፡ የሱስ ንቁርባን ዝተጠቕመሉ ጽዋእ ዘይኮነስ፡ ናይ (ዝተሓሰበ) ቅዱስ ዘርኢ ዝሓዘ እዩ። ነዚ ኩሉ ምትላል፡ ወይ ነቲ ቤተ ክርስቲያን ነዚ ልብ ወለድ “” ብዛዕባ የሱስን መግደላዊትን ከም ዝሓበአት፡ ወይ ነቲ ናይ ሻምፕዮናት ዝኾኑ ዝተሓበአ ማሕበር ነዚ “” ንምግላጽ ከም ዝተማሓሉ ዝድግፍ መርትዖ የለን።

ነዚ ጸርፍን ዘይብሉ ሓሶትን ዝያዳ ኣይንገልጽን ወይ ኣይንምርምርን። ዘክር፡ ቀንዲ ጸላኢ የሱስ፡ ሰይጣን፡ ንየሱስ ንምብልሻው – ከምኡ እንተተኻኢሉ – ወይ ንስሙን ምስሉን ንምብልሻውን ንምጽራፍን ዘካይዶ ዘመተ ፈጺሙ ኣየዕርፍን። እቲ “ኣቦ ሓሶት” ንማርያም ኣብ ምውራድ የሱስ ናብ ሰብኣዊ ሓጥእ ደረጃ ማእከላይ ባህርይ ንምግባር ዝተዋጠየ ይመስል። ብሓቂ ግን ንሱ ሓጥእ ስጋዊ ፍቕሪ ኣይፈልጥን እዩ።3

ካብቶም ዝቐረቡን ዝያዳ ዝተወፈዩ የሱስ ሓንቲ ምዃና ዘጠራጥር ኣይኮነን። ግናኸ የሱስ ርክቦም ንጹህን ቅዱስን እንተዘይኮይኑ ሓጢኣት ኣልቦ ኣይክኸውንን እዩ። ሓጢኣት ኣልቦ እንተዘይኮይኑ ኸኣ የብልናን። እቲ ዝበላሸወ ሰብኣዊ ኣእምሮ () ንቅዱሳት ጽሑፋት ከይጠቐሰን ከየኽበረን ዛንታታት ይፈጥር፡ ብኣንጻሩ ግን ንየሱስ፡ ወዲ ኣምላኽ፡ ንምጥቃዕ ንዕኦም ይነጽግን የንብርን።

ዘርኢ ናይቲ ናይ የሱስ

እቲ ናይ ፡ ቀዳማይ ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ብዘይ ዝጸንሐ፡ ንየሱስ ከምቲ ዓቢ ኣነ እየ፡ ኩሉ ዝኽእል “ኣምላኽ ምሳና”፡ ድንግል ዝተወልደ፡ ዘይተመርዓወ፡ ዝተሰቕለ፡ ዝሞተ፡ ዝተቐብረን እንደገና ዝተንስአን ይምህር። ኣብ ዘለዎ መስመር፡ ብደሙ ኣብ ጎልጎታ ዝተዋሕጁ ስድራ እዮም፤ እንኮ ዘርኡ ኸኣ ብስቓዩ፡ ሞቱን ትንሳኤኡን ንኣምላኽ ዝወለዶም ብዙሓት ውሉዳት እዮም።4 ዝኾነ ካልእ የሱስ ጸረ እዩ።

መወዳእታ ማስታወሻታት

  1. ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ ምስ ፤ ምስ ።
  2. ፤ ፤ ምስ ፤ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ፤ ምስ ፤ ምስ እብራውያን ፤ ምስ ዮሃንስ 2:17ን 15:3ን፤ ምስ 22:44ን 2:34-35ን፤ ፤ :22፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ 3:4-6ን 3:3ን፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ምስ ፤ ፤ ፤ ፤ ፤ 1 ፤ ፤ 5፤ ፤ ።
  3. ሓጢኣት ኣልቦነት የሱስ፡ ፤ ፤ ምስ ፤ ።
  4. ፤ ፤ ፤ ፤ ።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia