ኣብ ቲቶስ፡ ቲኪቆስ ከም ብሓድሽ ተጠቒሱ ኣሎ። ሃዋርያ ንቲቶስ ኬዕርፎን ንሃዋርያ ኺበጽሖን ናብ ክሬተ ኺልእኮም ክልተ ኣሕዋት ከም ዝሓስብ ይጽሕፍ። ካብ መልእኽቲ ጳውሎስ ናብ ቲቶስ፡ ክሬተ ንጐይታ ንምግልጋል ቀሊል ቦታ ከም ዘይነበረት ንመሃር (1:12–13)። ግናኸ ቲኪቆስ ሃዋርያ ጳውሎስ ኣብኡ ንጐይታ ኺግልግል ከም ዝኽእል ዝሓሰበሉ ሓው ነበረ፡ ምኽንያቱ እሙን ነበረ። ጐይታ የሱስ ኣብ ጸገም ዘለዎ ቦታ እኳ እንተ ዀነ ኸነገልግሎ ኺእመነና ድዩ፧
እቲ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ብዛዕባ ቲኪቆስ ዝተጠቕሰሉ ናይ መወዳእታ ቦታ ኣብ 2 ጢሞቴዎስ እዩ። እዚ መልእኽቲ እዚ ኺጽሕፍ ከሎ፡ ሃዋርያ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተቐሚጡ ነበረ፡ ቀልጢፉ ኸኣ ህይወቱ ኺስእን ነበረ። ኣብ ምዕራፍ 1፡ ኵሎም ኣብ እስያ ዝነበሩ—እቲ ቲኪቆስ ዝመጸሉ ኣውራጃ (ግብሪ ሃዋርያት 20:4)—ንሃዋርያ ከም ዝሓደግዎ ንምሃር። ንክርስትያናዊ እምነት ኣይሓደግዋን፡ ግናኸ ካብ ትምህርቲ ሃዋርያን ካብቲ ብሰማያዊ ጽውዓ ቤተ ክርስቲያን ዚምርሑሉ ዝነበሩ ኣገባብ ህይወትን ፈንጢሮም ነበሩ (ፊልጲ 4:9 ኣነጻጽር)። ሕጂ ኣብ ምዕራፍ 4፡ ብዛዕባ መተዓብይቲ ጳውሎስ ዝያዳ ዝርዝራት ንምሃር። ደማስ፡ ቀደም መተዓብይቱ ዝነበረ፡ ነዚ ዘመን እዚ ስለ ዝፈተዎ ሓዲግዎ ነበረ (ጥቕሲ 10)። ክሬስቄንስን ቲቶስን ናብ ናይ ገዛእ ርእሶም ቦታታት ኣገልግሎት ከይዶም ነበሩ (ጥቕሲ 10)። ኣብተን ናይ መወዳእታ ሰዓታት ህይወቱ ሉቃስ ጥራይ እዩ ምስኡ ነይሩ። ሽዑ ኸኣ፡ “ንቲኪቆስ ናብ ኤፌሶን ለኢኸዮ ኣሎኹ” ይብል። ኣብዚ ቲኪቆስ ክሳዕ መወዳእታ ህይወት ሃዋርያ እሙን ምዃኑ ንረክብ። ሓደ ትርጉም እሙን ማለት “እተኣማሚኑ ሰብ” ማለት እዩ፡ ኣብዚ ኸኣ ጳውሎስ “ኵሎም ኣብ እስያ ዘለዉ…ካብኣይ ፈንጢሮም” (2 ጢሞቴዎስ 1:15) ድሕሪ ምባሉ እኳ ንቲኪቆስ ኪእመኖ ከም ዝኽእል ንርኢ። ክሳዕ መወዳእታ፡ ኣብቲ ጸገም ዘለዎ እዋናት እኳ፡ እሙን ነበረ።
ብዛዕባኻን ብዛዕባይንከ፧ ክሳዕ መወዳእታ፡ ብዘይገድስ ጸገማት፡ እሙናት ክንከውን ዲና፧ ቅድሚ ምምጽኡ ኣብዞም ናይ መወዳእታ መዓልታት ጐይታ የሱስን ኣሕዋትናን ኪእመኑና ዝኽእሉ ክንከውን ዲና፧ ንኽብሩ ኸምኡ ይኹን!
