ባህሪ መስዋእቲ ክርስቶስ፦ ዕርቂ
ዕርቂ እንታይ እዩ? እቲ መዝገበ-ቃላት ኦክስፎርድ ትርጉሙ «ምምላስ ናይ ፈተውቲ ዝምድናታት» – ድሕሪ ምፍልላይ ወይ ዘይምስምማዕ እንደገና ሰላም ምግባር፤ ወይ ንሓደ ሰብ ዘይተደላዪ ነገር ወይ ኩነታት ኪቕበል ምግባር። ኣብ ኢንዱስትሪያዊ፣ ሃገራዊ ወይ ፖለቲካዊ ግርጭታት፣ ዕርቂ ብሓፈሻ ክልቲኡ ወገን ንሓደ ደረጃ ስምምዕ ምቕባል የጠቓልል፣ ነቲ ኩነታት ንምህዳእን ኣብ መሰረት ሓደ ብሓባር ዝጸደቐ ስምምዕ ወይ ውዕል ሰላም ናይ ስራሕ ዝምድናታት ንምምላስን።
እቲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዘሎ ሓሳብ ዕርቂ ካብዚ ንላዕሊ እዩ፣ ብርግጽ ድማ ብኣምላኽ ዝኾነ ስምምዕ ኣየጠቓልልን። ኣምላኽ ንእቶም ዝበደልዎ ብጽድቂ ናብ ርእሱ ኪቕበሎም ማለት እዩ። ኣምላኽ፣ ብዓብዪ ፍቕሩ ንዓለም፣ ብዛዕባ ዝወደቐ ኩነታት ሰብ ፈጺሙ ግድየለሽ ኣይነበረን። ኣዳምን ሄዋንን ካብ ዝበደሉሉ እዋን ጀሚሩ፣ ኣምላኽ ንናይ ምድሓን ትልሙ ይሰርሕ ነበረ። ሓጢኣቶም ንሰብ ካብ ኣምላኽ ኣርሓቖ። ስለዚ፣ ንሳቶም ኪዕረቑ ኣድለዮም፣ ኣይኮነን ኣምላኽ! ነቲ ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎ ዝጠፍኡ ሰባትን ዘሎ ዓብዪ ገደል ንምውጋድ፣ ኣምላኽ ንወልዱ ኣብ መስቀል መስዋእቲ ሓጢኣት ገበሮ። ጸጋ ኣምላኽ ንሰባት ኣብ ጽድቃዊ መሰረት ናይ መስዋእቲ ክርስቶስ ናብ ርእሱ ኪዕረቑ የቕርብ። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፦
ንኣኻትኩም ድማ፣ ቅድሚ ሕጂ ኻብኡ ርሒቕኩም ብሓሳብኩም ጸላእቲ ዝነበርኩም፣ ክፉእ ግብሪ እናገበርኩም፣ ሕጂ ግና ብስጋኡ ብሞቱ ኣዕሪቕኩም ኣሎ፣ ቅዱሳትን ንጹሃትን ዘይነቀፍኩምን ኴንኩም ኣብ ቅድሚኡ ኼቕርበኩም (ቈሎሴ 1:21-22 ESV)። ኣምላኽ ኣብ ቅድስናኡ ዘይለዋወጥ እዩ፣ ስለዚ ድማ ንእቶም ዝንስሑ – ልቦም/ኣመለኻኽቶም ብዛዕባ ሓጢኣቶም ዝቕይሩ – ከምኡ እውን ብኣዳናዪ ዝኣምኑ ጥራይ እዩ ዝቕበል።
ኩሉ ዝኣምን ብኡንብኡ ይዕረቕ። ብመንፈስ ካብኡ ርሑቕ ምዃን ናብኡ ናይ ቀረባ ዝምድና ተመጺኦም ኣለዉ። ቅዱሳን፣ ብዘይ ነቀፌታን ዘይነቀፍኩምን እዮም – ሓንቲ እኳ ጉድለት ከይተረፈት! ምስ ቅዱስ ኣምላኽ ጽድቃዊ ዝምድና ኣለዎም። ምስኡ ሰላም ኣለዎም፣ ቅድሚ ሕጂ «ጸላእቲ» ከም ዝነበሩ (ሮሜ 5:10)።
ዕርቂ ብዛዕባ እቲ ኣምላኽ ዝገበሮ ኩሉ እዩ (2 ቈረንቶስ 5:18-6:2)።
እዚ ኩሉ ግና ካብ ኣምላኽ እዩ፣ ንሱ ድማ ብክርስቶስ ኣቢሉ ምስ ርእሱ ኣዕሪቑና፣ ኣገልግሎት ዕርቂ ድማ ሃበና።—2 ቈረንቶስ 5:18
ናይ ጳውሎስ ንኣምላኽ ንምግልጋል ዝነበሮ ምትብባዕ ካብ ፍልጠት ፍርሃት ጐይታ (5:11) ከምኡ እውን ፍቕሩ ንክርስቶስ (ቁ.14) ዝመጸ እዩ። ጐይታ የሱስ ኣብ ህይወቱን ኣገልግሎቱን ጸጋ ኣምላኽ ኣርኣየ፣ «ዓለም ብእኡ ምእንቲ ኽትድሕን» (ዮሃንስ 3:17) ተላኢኹ ስለ ዝነበረ።
ኣምላኽ ኣብ ክርስቶስ ነበሮ፣ ንዓለም ምስ ርእሱ የዕርቕ ነበረ፣ በደሎም ኣይሓሰበሎምን፣ ቃል ዕርቂ ድማ ኣሕሊፉ ሃበና (2 ቈረንቶስ 5:19 NKJV)። ግናኸ እቶም ጸጋ ኣምላኽ ዝተገለጸሎም ንእቲ ዝተላእከሉ ሰቐልዎ። ሽዑ እዩ ምሕረት ዕርቂ ኣምላኽ ዝሰዓረ፣ ምኽንያቱ ብመስዋእቲ ክርስቶስ ኣምላኽ ንእቲ ሓጢኣት ዘይፈልጥ ንኣና ሓጢኣት ገበሮ፣ ንሕና ድማ ጽድቂ ኣምላኽ ብእኡ ምእንቲ ኽንከውን (ቁ.21)። ክርስቶስ ተካኢና ነበረ። ንፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ክንዳና ጸረ። እቲ ሓጢኣትና ዘምጽኦ ርሕቀት ብምሉኡን ንሓዋሩን ተወጊዱ፣ ኣብ ፍቑር ድማ ተቐቢልና ኢና! ኣምላኽ ንሓጢኣት ዘለዎ ኣቕዋም ዘይለዋወጥ እኳ እንተኾነ፣ ግናኸ ብጸጋኡ «ኣብ ክርስቶስ» ናባና መጺኡ። ካብዚ ንላዕሊ ድንቂ ድማ፣ ሓደ እኳ ኣብ ክርስቶስ እንተሎ፣ ሓድሽ ፍጥረት እዩ፤ እቲ ብሉይ ሓሊፉ፤ እንሆ፣ ኩሉ ሓድሽ ኮይኑ (ቁ.17)።
ኣምላኽ ንደቀ-መዛሙርቲ ክርስቶስ ነዚ መልእኽቲ፣ «ቃል ዕርቂ» (ቁ.19)፣ ንምዝርጋሕ ዕዮ ሃቦም። ጳውሎስ ንምእመናን «ልኡኻት» ከምኡ እውን «ምስኡ ዝሰርሑ» (ቁ.20, 6:1) ይጽውዖም – ዓብዪ መሰልን ከቢድ ሓላፍነትን – ኣብ ሓደ ንክርስቶስን ንኣምላኽን ጸላኢ ዝኾነ ወጻኢ ዓለም።
ዕርቂ ኣብ ፍቕሪ ኣምላኽ ዝሰረተ እዩ (ሮሜ 5:1-11)።
ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ፣ ብእኡ ድማ ሕጂ ዕርቂ ተቐቢልና ኢና።—ሮሜ 5:11 ESV
ሮሜ 1:16 ክሳብ 5:11 ከም ኣብ ቤት ፍርዲ ዝካየድ ክርክር እዩ፣ እቶም ናይ መወዳእታ 11 ቍጽርታት ድማ ውጽኢት ናይቲ ጉዳይ እዮም። ብዛዕባ ዕርቂ፣ እቲ ኣብ ሮሜ 5 ዝበዝሐ ሓሳብ ምእመናን ኩሉ በረኸት ካብ ኣምላኽ «ብ» ወይ «ብምኽንያት» ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ከም ዝተቐበሉ እዩ። ቁጽሪ 1 «ስለዚ፣ ብእምነት ስለ ዝጸደቕና» ይጅምር። «ስለዚ» ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ኣብ መጽሓፍ ሮሜ ንውጽኢት ንምግላጽ ይጥቀመሉ። ኣብ ሮሜ 5:1-11፣ እቲ ዝሓለፈ፣ ሕጂ ዘሎን ንዝመጽእ ዘሎን ውጽኢታት ወንጌል ንክርስቲያን ምእመናን ይምርመር።
እቲ ዝሓለፈ ኣብ ቁጽርታት 6 ክሳብ 10 ተዘርዚሩ ኣሎ። ኣብኡ ዝቐረቡ ሰለስተ ነጥብታት ተመልከት፦
- «ድኹማት» ከምኡ እውን «ዘይኣምላኻውያን» (ቁ.6) ብዘይ ዝኾነ ንርእስና ንምሕጋዝ ዝኽእል ሓይሊ፣ ወይ ንኣምላኽ ንምንባር ወይ ንሓገዙ ንምሕታት ዝኾነ ድሌት ነበርና።
- «ሓጥኣን» (ቁ.8) ብዘይ ዝኾነ ዝምድና ምስ ቅዱስ ኣምላኽ ነበርና።
- «ጸላእቲ» ኣምላኽ (ቁ.10) ብንጡፍ ዕልወት ኣብ ልዕሊኡን ኣብ ልዕሊ ዝገለጾ ፍቓዱን ነበርና።
ኣብዚ ኣውድ እዩ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ሮሜ ሓቀኛ ምስጢር ዕርቂ እንረኽበሉ ዘሎና። ወንጌል ኣምላኽ ብርሃን ምዃኑን ኣምላኽ ፍቕሪ ምዃኑን የውጅ። ብድንቂ፣ ኣብ ዝጠፍአ ኩነታትና ንገዛእ ርእሱ ፍቕሩ የቕርበልና፣ ብሞት ወልዱ ጥራይ ገሊጽዋ።
ኣምላኽ ንገዛእ ርእሱ ፍቕሩ ናባና የርኢ፣ ገና ሓጥኣን ከለና፣ ክርስቶስ ምእንታና ሞተ (ቁ.8 NKJV)።
ግናኸ ብዛዕባ ሕጂ፣ ቁጽሪ 10 እውን ንኣምላኽ ከም ዝተዓረቕና ይገልጽ። ማለት፣ ካብ ርሕቀት ጽልእን ሞትን ተመጺእና ኢና። እዚ ኣብ ምሳሌ እቲ ዝባኸነ ወዲ ኣብ ሉቃስ 15 ይግለጽ፣ ካብ ርሑቕ ሃገር ናብ ቤት ኣቦኡ ምስ ተመልሰ። ዕርቂ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብዘይ ዝኾነ ርሕቀት ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎናን የቐምጠና። እዚ ሕጂ ዘሎ ቦታ ጸጋ እዩ፣ ዘይተገባእና ምሕረቱ፣ ኣብኡ ድማ እቶም ኣብ ሮሜ 5:1-11 ዝተዘርዘሩ ድንቂ መንፈሳዊ በረኸታት ንውንን። ካብዞም በረኸታት እዚኦም ኣብ ዓለም ዘሎ ኩሉ ሰብ ኪውንኖም ዝደሊ ነገራት ኣለዉ፦
- «ሰላም ምስ ኣምላኽ» (ቁ.1) – ዝተረፉ ጉዳያት የለዉን!
- «ብእምነት ምቕራብ» (ቁ.2) – ንምሕረት ኣምላኽ ንምጥቃም ዘይቋረጽ ክእለት። ሕጂ ዝኾነ ዕንቅፋት የለን!
- ህያብ መንፈስ ቅዱስ (ቁ.5) – ብእኡ ኣቢልና ፍቕሪ ኣምላኽ ንፈልጥ። እዚ ጥዕሚ ጥራይ ኣይኮነን፣ ግናኸ ንኹሉ ዝገበሮ፣ ንኹሉ ዝገብሮ ዘሎ፣ ከምኡ እውን ንኹሉ ንዓና ዝገብሮ ዘሎ ንምግምጋም ልብና ዘዕልብልብ ማይ እዩ!
- ናይ ክርስቶስ ክህነታዊ ምልጃ ኣብ የማናዊ ኢድ ኣምላኽ ኣብ ሰማይ – ብዘይመወዳእታ ህይወቱ ንድሕነትና ይዓዪ ኣሎ (ቁ.10)!
- ካብ ኩሉ ዝበለጸ፣ ስለ ዝተዓረቕና ንኣምላኽ ብህያውነትን ብሓቂን ከነምልኽ ንኽእል – ብኣምላኽ ንሕጐስ ወይ ንምካሕ (ቁ.11)!
ዕርቂ ብዛዕባ ናይ መወዳእታ ዘመናት እውን ንዝመጽእ ትርጉም ኣለዎ፣ ኣምላኽ ድማ ባህታኡ ኣብ ክርስቶስን ብክርስቶስን ኬርኢ እዩ። ወንጌል ዓብዪ ምምላጥ ጥራይ ኣይኮነን፣ ቁጽሪ 9 «ካብ ቍጥዓ [ኣምላኽ] ብእኡ ኽንድሕን ኢና» እኳ እንተረጋገጸ። ንሱ፣ ወንጌል፣ ብዛዕባ ብሩህ መጻኢ እዩ፦ «ተስፋ ክብሪ ኣምላኽ» (ቁ.2)። እዞም ሓቅታት እዚኦም ተወሳኺ ምኽንያታት ናይ ሓጐስ እዮም።
ዕርቂ ኣብ ውጽኢታቱ ሰፊሕ እዩ (ቈሎሴ 1:18-23)።
ብ [ክርስቶስ፣ ኣምላኽ] ንኹሉ ነገር ምስ ርእሱ የዕርቕ፣ ኣብ ምድሪ ይኹን ኣብ ሰማይ፣ ብደም መስቀሉ ሰላም ይገብር።—ቈሎሴ 1:20
ቈሎሴ 1:21 ንዕምቀት ናይ ሓጥእ ሰብ ኩነታትን ቦታኡን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ «ብክፉእ ግብሪ ብሓሳብ ... ርሑቓትን ጸላእትን» (NKJV) ምዃኑ ይገልጽ። ዓለም ብሓሳባታታን ብክፉእ ግብራታታን ምስ ኣምላኽ ጸላኢት ምዃና ኣስተውዕል። ሮሜ 1 እዚ ቀጥታዊ ውጽኢት ናይቲ ንፈጣሪ ከይፈልጥዎ ዝገበርዎ ፍቓዳዊ ውሳነ ምዃኑ ይገልጽ። ሎሚ፣ ፍልስፍናታቶምን ሳይንሳዊ መላምታቶምን ንእኡ ካብ ኣእምሮኦም የውጽእዎ፣ ብዕልወት ዘይኣምላኻውነትን ዘይስነ-ምግባርን ይቕጽሉ። ኣምላኽ ንርኹስ ትምኒት፣ ንርኹስ ስምዒትን ንዝተበላሸወ ኣእምሮን ምሃቡ ኣየደንቕን።
ብኣንጻሩ፣ ምእመናን ተዓሪቖም፣ ካብ ዕምቀት ምብልሻው «ቅዱሳን፣ ንጹሃትን፣ ኣብ ቅድሚ [ኣምላኽ] ዘይነቀፍኩምን» (ቁ.22) ኪኾኑ ተመጺኦም። እዞም ለውጥታት እዚኦም ብመስዋእቲ ክርስቶስ ንዓና ተፈጺሞም – «ብኣካል ስጋ [ክርስቶስ] ብሞት» (ቁ.22) ከምኡ እውን «ብደም መስቀሉ» (ቁ.20)። ጐይታ የሱስ ብጸጋኡ ምስናና ተለለየ፣ ሰብ ብምዃን ህይወቱ ኬውርድን ብትንሳኤ እንደገና ኬልዕላን ምእንቲ ኪኽእል። ብፍቓዱ ንስጋኡ መስዋእቲ ሓጢኣት ገበሮ። ኣብ መስቀል፣ ኣምላኽ ንሓጢኣት ኪዅንን ተዋስአ፣ ክርስቶስ ድማ ንኹሉ ጸላኢ ሰዓረ። ብሞት ወልዱ ኣብ መስቀል፣ እቲ ኣዝዩ ዓብዪ ዓመጽ ሰባት ዝተራእየሉ፣ ኣምላኽ ሕጂ ንዝኣምን ዘበለ ኪዕርቕ ይኽእል። እዚ ዕርቂ እዚ ካብቲ ዘጸይፍ፣ ሓጥእ ኩነታቶምን ቦታኦምን እዩ፤ ብትንሳኤ የሱስ እዩ፣ ከምኡ እውን «ኣብ ክርስቶስ» የቐምጦም። ዝነበሩዎ ብምሉኡ ተወጊዱ። ገለ ካብዞም ሰፊሕ ውጽኢታት ናይ ዕርቂ ምእመናን ኣብ ቈሎሴ 2:11-14 ተገሊጾም ኣለዉ።
ግናኸ ኣምላኽ፣ ብክርስቶስ ኣቢሉ፣ ኣብ መጻኢ – ኣብቲ ዝመጽእ ዓለምን ኣብ ምሉእ ዘለኣለማዊ ኩነታትን – ዝያዳ ኪገብር እዩ። ምስቲ ናይ ሓድሽ ፍጥረቱ መጀመርታ ዝኾነ (1:18) ኣቐዲሙ ሓድሽ ጀሚሩ እዩ። መስዋእቲ ክርስቶስ፣ ዋጋ ናይቲ ኽቡር ደሙ፣ ንኣምላኽ «ንኹሉ ነገር ምስ ርእሱ ኬዕርቕ ... ኣብ ምድሪ ይኹን ኣብ ሰማይ ዘሎ» ጽድቃዊ መሰረት የቕርብ (ቁ.20)። ይኹን እምበር፣ ናይ «ትሕቲ ምድሪ ዘሎ» ዕርቂ የለን። ኣብ ፊልጲ 2:10፣ «እቶም ትሕቲ ምድሪ ዘለዉ» ኩሎም ዘይኣምኑን ዝወደቑ መንፈሳዊ ፍጥረታትን ንሰይጣን ዝስዕቡን እዮም። ብትእዛዝ ኣምላኽ ኣቦ ንየሱስ ጐይታ ምዃኑ ኪእመኑን ኪሰግዱን ኪግደዱ እዮም።
ቈሎሴ 1:20 ማለት ሓጢኣት ዝበላሸዎ ዘበለን ሓጢኣት ዝኣተወሉ ኩሉ ቦታን ኪነጽህ እዩ። ኣምላኽ ምስ ኣዘዘ፣ ኩሎም እኩያት ናብ ቦታ ዘለኣለማዊ ፍርዲ ኪውሰዱን ቍጥዓ ኣምላኽ ኪጸግቡን እዮም። ሽዑ፣ ኩሉ ነገር ኣብ ሰማይን ምድርን ምስኡ ምስ ተዓረቐ፣ ባህታን ክብሪ ኣምላኽን ንሓድሽ ሰማያትን ንሓድሽ ምድርን ብክርስቶስ፣ ብእቲ ልዑል ዝኾነ፣ ኪመልእ እዩ። እቲ ሰፊሕ ውጽኢታት ዕርቂ ንምእመናን ናብ ሓድሽ ፍጥረት በረኸታት ኬምጽኦም እዩ፣ ኣብኡ ድማ ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ኩሉ እዩ (1 ቈረንቶስ 15:28)!
መወዳእታ ሓሳብ
- ምሕረት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ነቲ ናይ ሞት ክርስቶስ ገጽ የርኢ፣ ብእኡ ድማ ቅዱስን ጽድቃውን ባህሪ ኣምላኽ ተረጋጊጹ፣ ብምኽንያት እዚ ድማ ንምሉእ ዓለም መሓሪ ኪኸውን ይኽእል። ምትካእ ዝያዳ እቲ ዝተገብረ ዕግበት እዩ። ሓደ ንቍጥዓ ይወስድ፣ ይውፈ፣ መርገም ይኸውን፣ ከምኡ እውን ንበዳሊ ይትካእ እሞ ንሱ ሓራ ይኸይድ። (ሓጺር መዝገበ-ቃላት መጽሓፍ ቅዱስ፣ ዝተሰማምዐ)።
