ምስጢር ትልሚ ኣምላኽ: ካብ መስቀል ክርስቶስ ክሳዕ ዘለኣለማዊ

ኣምላኽ ኣብ ምድሪ እንታይ ይገብር ኣሎ?

ኣምላኽ ኣብ ምድሪ እንታይ ይገብር ኣሎ? እዚ ኣገዳሲ ሕቶ እዩ። እቲ መልሲ ድማ:

ሎሚ ንእኡ ኸም እንነብርን ብዛዕባ እቲ ናይ መጻኢ ክብሪታት ጐይታ የሱስ ክንሕጐስን ኪሕግዘና እዩ፣ ብዛዕባ እቲ ጻውዒትና እንታይ ምዃኑን ዘይምዃኑን ጥበበኛታት ክንከውን ኪገብረና እዩ፣ ከምኡ’ውን ኩሉ ትልሚ ኣምላኽ ኣብኡ ከም ዚሰርዕን ብእኡ ኸም ዚፍጸምን እናዘከርና ንጐይታ የሱስ ክንሰግድ ኪስሕበና እዩ።

ትምህርትና ብመስቀል ጀሚርና ብዘለኣለማዊ ኩነታት እናወዳእና፣ ኣምላኽ ኣብ ምድሪን ካብኡ ንላዕሊን እንታይ ከም ዝገበረ፣ እንታይ ከም ዝገብር ዘሎን እንታይ ከም ዝገብርን ብዛዕባኡ ሸውዓተ ብምዕራፍ እተሰርዑ ነጥብታት መሰረታዊ መግለጺ ንግበር። በዚ መስርሕ እዚ ድማ ምኽሪ ኣምላኽ ጥበበኛ ምዃኑ፣ ዕላማኡ ጽቡቕ ምዃኑን ክርስቶሱ ድማ ዓብዪ ምዃኑን ክንርኢ ኢና! ክርስቶስ ባዕሉ ቅድሚ እቲ ዘለኣለማዊ ኩነታት ምጅማሩ መለኮታዊ ስልጣን ኣብ ልዕሊ ኩሉ ፍጥረት ኪመልስ እዩ።

1. መስቀል ክርስቶስ

መስዋእቲ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ቀራንዮ ማእከል ኩሉ ምምሕዳር ኣምላኽ ምስ ወዲ ሰብ እዩ። ንፍቕሪ ኣምላኽ የርኢ፣ ንጽድቁ የዕግብን ብእምነት ብጐይታ የሱስ ክርስቶስ ምስኡ ርክብ ክንገብር የፍቅደልናን (ግብሪ ሃዋርያት 16:31፤ ሮሜ 5:1, 10:8-9)። ብዘይ መስቀል ኣምላኽ ምስ ሰብ ክገብሮ ዝኽእል ዝነበረ ምምሕዳር ፍርዲ ጥራይ እዩ ነይሩ (ዮሃንስ 3:16-20, 5:22፤ ራእይ 20:11-15)። ዕላማ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ምስ ዝፈጠሮም ህዝቢ ርክብ ምግባር እዩ ነይሩ፣ ስለዚ ድማ ሰብ ብምስሊ ኣምላኽ ተፈጢሩ – ርክባዊ ፍጡር (ዘፍጥረት 1:26፤ ዘጸኣት 25:8፤ ምሳሌ 8:31)። ስራሕ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ኣምላኽ እዚ ብጽድቅን ቅድስናን ኪፍጽም ዝኽእለሉ መሰረት ፈጢሩ (ቈሎሴ 1:20)።

ደቀ መዛሙርቲ ጐይታ የሱስ ኣብ ምድራዊ ኣገልግሎቱ እዚ ኩሉ ኣይተረድኦምን። ንሳቶም ካብ ምድራውያን ጸላእቶም፣ ማለት ካብ ሮማውያን፣ ምድሓን ጥራይ ይደልዩ ነበሩ (ማቴዎስ 20:21፤ ዮሃንስ 6:15፤ ግብሪ ሃዋርያት 1:6) – ኣብ ሓጢኣቶም እንተ ተረፉ እዚ ዝኾነ ይኹን ዘላቒ ነገር ከም ዘይፍጽም ኣይተረድኦምን። እቲ «ክርስቶስ» ማለት ዝኾነ እብራይስጥ ቃል «መሲሕ» ኣብ ግዜ ብሉይ ኪዳን ንእስራኤል ከም ህዝቢ ካብ ጸላእቶም ብዘይ ቅድመ ኩነት ከድሕን ተስፋ ተዋሂቡ ነይሩ (ኢሳይያስ 9:6-7፤ ሚክያስ 5:2)። ኣምላኽ ቅዱስ ስለ ዝኾነ፣ ቅድሚ ብሓይልን ግርማን ምግዛኡ፣ ተገዛእቱ ካብ ሓጢኣቶም ክድሕኑ ኣለዎም፣ ከመይሲ ሽዑ ጥራይ እዮም ብሓቂ ህዝቡ ክኾኑ ዝኽእሉ ንዘለኣለም። ኣይሁድ ከም ህዝቢ ንጐይታ የሱስ ከም መሲሖም ነጸግዎ፣ «ኣርሕቕዎ፣ ኣርሕቕዎ! ስቐልዎ! ... ንቄሳር እንተ ዘይኮይኑ ንጉስ የብልናን!» እናበሉ (ዮሃንስ 19:15 NKJV)።

እቲ መሲሕ ብዘይ ቅድመ ኩነት ንኣይሁድ ዘይኮኑ ንኻልኦት ህዝብታት: ንኣህዛብ በረኸት ኪኸውን ተስፋ ተዋሂቡ ነይሩ (ዘፍጥረት 22:18)። ሮማውያን: ወኪላት ዓለም ኣህዛብ: ኣላገጹሉን ሰቐልዎ። ስለዚ እታ ዓለም ብሓፈሻ ንመድሓኒኣ ኣውጺኣቶ: እቶም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ርእሶም ኬጽድቁ ዚፍትኑ ውልቀ ሰባት ድማ ነዚ ምእባይ ብመንፈስ ይቕጽልዎ ኣለዉ።

ኣምላኽ ንሰብ ንክርስቶስ ኪሰቕሎ ፈቒዱ፣ ነዚ ናይ ሰብ ዓብዪ ወይ ፍጻሜ ዓመጽ ተጠቒሙ ድማ ንቘራጽ ቍጥዓኡ ኣብ ልዕሊ ሓጢኣት ኣብ ልዕሊ ፍቑር ወዱ፣ ጐይታ የሱስ፣ ኣፍሲሱ። በዚ ድማ ጐይታ የሱስ ንኹሎም ናብኡ ንምሕረት ዝምለሱ ተካኢ ኮይኑ (2 ቈረንቶስ 5:21)። ክንከፍሎ ዘይንኽእል ዕዳ ከፊሉ (መዝሙር 49:7፤ 1 ጴጥሮስ 1:18-19)። ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ኻብ ምዉታት ብምትንሳኡ፣ ኣምላኽ መስዋእቲ ክርስቶስ ንኹሎም ብእኡ ዝኣምኑን ዝተኣማመኑን ከድሕን ከም ዝኽእል ኣረጋጊጹ (ሮሜ 4:24-25)። ጐይታ የሱስ ኣብ ምድራዊ ኣገልግሎቱ ከም ዝገለጾ ብሓቂ ዘለኣለማዊ ህይወት ኪህብ ይኽእል (ዮሃንስ 10:27-28)። ንሱ ናብ ዝተመልሰ ርክብ ምስ ኣምላኽ እንኮ መገዲ እዩ (14:6)።

2. መርዓት ክርስቶስ

እታ ዓለም ብሓፈሻ ንጐይታ የሱስ እንተ ኣውጺኣቶ እኳ፣ ሞቱ ብመወዳእታ ንስራሕ ኣቦኡ ዝሃቦ ምእዛዝ እዩ ነይሩ (4:34፤ ፊልጲ 2:8)። እዚ ክሳዕ ሞት፣ ክሳዕ ሞት መስቀል እውን፣ ምእዛዝ ኣምላኽ ብጽድቅን ጸጋን ንሰብ ኪቐርብ ኣኽኢልዎ (ሮሜ 3:21-26)። ካብ ሽዑ ንነጀው ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ሓደ ኣዝዩ ኣገዳሲን ግሩምን ነገር ይፍጽም ኣሎ! እዚ ሃገራዊ ስራሕ ወይ ኣብ ገለ ከባቢ ዓለም ዝኾነ ኣጠቃላሊ ምምሕያሽ ኣይኮነን፣ እዚ ድማ ኣምላኽ ሕጂ «እዛ እኩይ ዓለም እዚኣ» ይብላ (ገላትያ 1:4 KJV)። ኣብ ክንድኡ፣ ብመሰረት ዘለኣለማዊ ዕላማ ኣምላኽ (ኤፌሶን 3:6-11) መንፈስ ቅዱስ ንጐይታ የሱስ ሰማያዊት መርዓት ይሰብስብ ኣሎ፣1 ብክርስቶስ ባዕሉ ብፍቕሪ ዝተዋጀየት (5:25)። ንሳ ድማ «ቤተ ክርስቲያን» (1:23, 5:25) ከምኡ’ውን «ስጋ» ክርስቶስ (1:22-23, 2:16, 4:4, 5:30-31፤ ቈሎሴ 1:18) ተባሂላ ትጽዋዕ። እዛ መርዓት እዚኣ ብመንፈስ ቅዱስ ብውልቂ ዝነብሩ (ዮሃንስ 14:16፤ 1 ቈረንቶስ 2:12፤ 2 ቈረንቶስ 1:21-22) ከምኡ’ውን ብመንፈስ ናብ ሓደ ስጋ ዝተጠምቁ (1 ቈረንቶስ 12:13) ብኣምላኽ ዝኣምኑ ጐይታ የሱስ ዝቖመት እያ።

«ብክርስቶስ»፣ እቶም ኣመንቲ ሃገራዊ ወይ ማሕበራዊ ፍልልያት የብሎምን፤ ሓደ እዮም (ገላትያ 3:28፤ ቈሎሴ 3:11)። እዚ ፍሉይን ፍሉይን ነገር እዩ፣ ድሕሪ ትንሳኤ ጐይታ የሱስ ብበዓለ ሓምሳ ዝጀመረ (ግብሪ ሃዋርያት 2) ኣብ ግዜ ብሉይ ኪዳን ዘይተፈልጠ (ኤፌሶን 3፤ ቈሎሴ 1:24-27)። መርዓት ክርስቶስ:

ምንም እኳ ሕጂ ኣብ ምድሪ እንተኾነት: ናይ ሰማይ እያ (ፊልጲ 3:20)።

• ንዓለማዊ ስርዓት ዘይትፈቱ: ንክርስቶስ ከይተረፈ ዕግበትን ስምን እትደሊ (ቁ.7-8)።
• ንሰብ፣ ንሰበይቲ፣ ንፕሮግራም ወይ ንዘመተ ንዓለማዊ ስርዓት ዙርያኣ ንምእራም ኣይትምልከትን።
• ንፍቑራታ ከም እንኮ ተስፋ ሰብ ብእምነት ተቕርቦ (ግብሪ ሃዋርያት 4:12፤ ሮሜ 7-8፤ ፊልጲ 4:13፤ ቈሎሴ 2፤ 1 ጢሞቴዎስ 4፤ 1 ዮሃንስ 2:15-17)።
• ስለዚ ንሳ ብወጻኢ ኣብ ጸልማት ዓለም ብርሃን እያ (ማቴዎስ 5:14-16)፣ ጨው ምድሪ (ቁ.13) ከምኡ’ውን ናይ ሰማይ ልኡኽ ኣብ ምድሪ (2 ቈረንቶስ 5:20)። እዚ ስራሕ እዚ ንበረኸት ወዲ ሰብ ብዘይ ምሕላፍ ትገብሮ (ገላትያ 6:9፤ 1 ቈረንቶስ 15:58)፣ ብጻውዒት ኣምላኽ (1 ጴጥሮስ 2)፣ ካብ ዘይኣመንቲ ብምፍላይ (2 ቈረንቶስ 6:14) ከምኡ’ውን ካብ ዓለም (ያእቆብ 4:4)። ብውሽጢ ድማ ሕጂ እውን በረኸት ሰማያዊ ጻውዒታ ትሕጐስ (ኤፌሶን 1:3)፣2 ቦታኣ ምስ ክርስቶስ ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ከም ዝኾነ ትፈልጥ – ሕጂ ብመንፈስ ግን ቀልጢፋ ገጽ ንገጽ (2:4-6፤ 1 ቈረንቶስ 13:12፤ 2 ቈረንቶስ 4:17-18)።

ካብዚ መጽሓፍ ቅዱሳዊ መግለጺ ናይ ጻውዒትን ተግባራትን መርዓት፣ እቲ «ክርስትና» ተባሂሉ ዝጽዋዕ ብዙሕ ነገር ብሓቂ ከምኡ ከም ዘይኮነ ብቕጽበት ይርአ። ኣብ ዝሓለፉ ዘመናት ብዙሓት ንስም ክርስቶስ ተጠቒሞም ፖለቲካዊን ሃይማኖታዊን ስርዓታትን ውድባትን ንምህናጽ፣ እዚ ድማ ብቐንዱ ብዛዕባ ስልጣንን ሃብትን እዩ። ክርስቶስ ንሰዓብቱ ክልቲኡ ኣይተስፈወሎምን። እዚ ምብልሻው ክርስትና፣ «ክርስትና» ተባሂሉ ዝጽዋዕ፣ ሎሚ ብዝተፈላለዩ ቅርጽታት ይቕጽል ኣሎ። ምሉእ ጉጅለታት ኣብ ትሕቲ እዚ ጃንጥላ እዚ ተበዲሎም እዮም። ብዝተፈላለዩ መልክዓት ይመጽእ፣ ካብ ሃገራዊ ክሳዕ ኣናርኪስት – ከምኡ’ውን ናብ ሓሳዊ ቲኦክራሲታት፣ ኣብኡ ኣምላኽ ብስም ገዛኢ ተባሂሉ ይፍለጥ እምበር ብግብሪ ግን ኣይኮነን። ክርስትና ካቶሊካዊ፣ ኦርቶዶክሳዊ፣ ፕሮቴስታንታዊን ወንጌላዊን ጨናፍር ኣለዎ። ቀንዲ ዕላማኡ ኣብ ምድሪ ንርእሱ ስም ምግባር እዩ፣ ብሓፈሻ ድማ ብሽፋን «ንዓለም ምምሕያሽ» ወይ «ንኣምላኽ ምኽባር»።

ኣባላት ናይ ሓቀኛ መርዓት ክርስቶስ ብዙሕ ግዜ ናብ ተግባራት ክርስትና ንምስታፍ ተታሊሎም እዮም። ስለዚ፣ ከም ኣፍዓት ጥበበኛታት ከም ርግቢ ድማ ንጹሃት ክንከውን ኣሎና (ማቴዎስ 10:16)፣ ንክርስቶስ ብዕላማናን ጻውዒትናን ዝሰማማዕ ብዝኾነ መገዲ ክንሰርሕ።

ፍቑር ክርስትያን፣ ዓለም ብዘይካ ስራሕና ዝያዳ ትጸልምት እንተ መሰለትካ፣ ካብ ቃል ኣምላኽ ምትብባዕ ውሰድ፤ እቲ ንእኡ ብመገዱ ዝተገብረ ብከንቱ ኣይኮነን (1 ቈረንቶስ 15:58፤ ገላትያ 6:9)። ምንም እኳ ኣብ ምድሪ በረኸት ክንከውን እንተደለና፣ በረኸትና ግን ኣይንደልን ካብ ምድሪ፣ ግን ካብ ሰብና ኣብ ክብርና። ንሱ ቐልጢፉ ይመጽእ ኣሎ ካብዛ ሕጂ ዘላ እኩይ ዓለም ኬውጽኣና ምእንቲ ንዘለኣለም ምስኡ ክንከውን፣ ንኹሎም ብክርስቶስ ዝደቀሱ ኣመንቲ ድማ ኬተንስኦም እዩ (1 ተሰሎንቄ 4:13-18)! ግዜ ክብሪ ቤተ ክርስቲያን ሕጂ ኣይኮነን። ቃል ኣምላኽ ከምዚ ይብል: «ክርስቶስ፣ ህይወትና ዝኾነ፣ ምስ ተገሃደ፣ ሽዑ ንስኻትኩም እውን ምስኡ ብኽብሪ ክትገሃዱ ኢኹም» (ቈሎሴ 3:4)። ብተወሳኺ፣ ምንም እኳ ንዓብዪ ፍቕርን ጸጋን ኣምላኽ እንተ ፈለጥና፣ ክብሪ ክርስቶስ እዩ እቲ ዕላማ ኣምላኽ ብመወዳእታ ዝምልከቶ፣ ዘይኮነስ በረኸትናን ዕድልናን። ንእኡ እናተዓዘብና፣ እናሰራሕናን እናተጸበናን ንርከብ።

3. ቍጥዓ ክርስቶስ

ቤተ ክርስቲያን ናብ ሰማይ ምስ ተወስደት ኣምላኽ ምስዛ ምድሪ ኺውድእ ድዩ? ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም እንፈልጦ ድሕሪ ምውሳድ ቤተ ክርስቲያን እቲ «ሰብ ሓጢኣት» ኣብ ምድሪ ዓብዪ ቦታ ኺወስድን ንርእሱ ናብ ቦታ ኣምላኽ ኬልዕልን እዩ (2 ተሰሎንቄ 2:3-4)። እታ ዓለም ከም መድሓኒ ኺትቕበሎ እያ (ዮሃንስ 5:43፤ ራእይ 13:4)። ብሓቂ ድማ ሰለስተ እኩይ ሓይሊ ኣብ ልዕሊ ምዕራባዊ ዓለም ኪገዝእ እዩ፣ እዚ ድማ ብሓደ «ኣራዊት» ተባሂሉ ዚጽዋዕ ሰብ (ምናልባት ምስ «ሰብ ሓጢኣት» ሓደ ትርጉም ዘለዎ)፣ ቀንዲ ፕሮፓጋንዳኡ «ሓሳዊ ነብዪ» ተባሂሉ ዚጽዋዕን ሰይጣንን (ራእይ 12-13) ኪምራሕ እዩ። እዚ ድማ ናይ ዝወደቐ ሰብ ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ዘለዎ ዕልወት ፍጻሜ ኪኸውን እዩ፣ ካብቲ ናይ ኖህ ግዜ ዓለምለኻዊ ማይ ኣይሂ ዝኸፍአ ቍጥዓን ፍርድን ካብ ኣምላኽ ኬምጽእ እዩ (ማቴዎስ 24:21)።

እቲ ናይዚ ፍጻሜታት ግዜ መከራ ተባሂሉ ይፍለጥ – ብዙሕ ግዜ ድማ ፍላጎትና ብትንቢት ብዘይግባእ ኣብዚ ይቕጽል። ይኹን እምበር፣ ኣምላኽ ታሪኽ እዛ ዓለም እዚኣ ብዝተኣብየ መድሓኒ ኺውድእ ኣይፈቅድን! ክብሪን ክብርን ጐይታና የሱስ እዩ እቲ ኩሉ ታሪኽ ዝምርሓሉ (መዝሙር 72፤ 1 ቈረንቶስ 15:25፤ ኤፌሶን 1:10)። ኣምላኽ ድሕሪ ምውሳድ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ምድሪ ዕላማታት ኣለዎ። ክርስቶስ ብሓይልን ግርማን ኣብ ልዕሊ እዛ ዓለም እዚኣ ብጽድቂ ዝተሰነየ መንግስቲ ኺገዝእ እዩ። ንሱ ማእከል ሰማይን ምድርን ኪኸውን እዩ። ቤተ ክርስቲያን እቲ ኣምላኽ ነዚ ንምፍጻም ዝጥቀመሉ ኣቕሓ ኣይኮነትን፣ ግን ብቍጥዓን ፍርድን ኣምላኽ ኪፍጸም እዩ (ራእይ 11:15-18)። በረኸት ቤተ ክርስቲያን ምስኡ ኣብ መንግስቱ ምዃን እዩ፣ ንሰማያዊ ክብሩ ንኹላ ዓለም ንምርኣይ ምግላጽ (ኤፌሶን 2:6-7፤ 2 ተሰሎንቄ 1:10)።

ስለዚ ዕላማ ናይ ግዜ መከራ ኣብ ምኽሪ ኣምላኽ እንታይ እዩ? ንቕሩብ ግዜ ንምልስ እሞ ነቲ ዓብዪ ስእሊ ንርአ። ኣምላኽ ንኣበውን ንእስራኤልን ዘይተፈጸሙ ተስፋታት ሃቦም (ዘፍጥረት 13:14-16, 26:3, 35:10-12)። እዞም ተስፋታት እዚኦም እስራኤል ኣብ ልዕሊ እቶም ዝጨቈንዎም ህዝብታት ከም እትገዝእ የጠቓልሉ (ኢሳይያስ 14:2)። መሲሕ ካብ ህዝብታት ግብርታት ኪቕበል እዩ (መዝሙር 72) ምስ ኢየሩሳሌም ከም ዋና ከተማኡ (ኢሳይያስ 60)፣ ብኣህዛብ ድማ ዳግማይ ኣይትዓኑን (ኤርምያስ 31:40)። ህዝብታት ንየሆዋ ኣብኡ ኬምልኹ ናብ ኢየሩሳሌም ዓመት ዓመት ኪጓዓዙ እዮም (ኢሳይያስ 2:1-5፤ ዘካርያስ 8:20-23)። ይኹን እምበር፣ እስራኤል ነዞም ተስፋታት እዚኦም ክትሕጐሰሎም ኣይትኽእልን እያ ምኽንያቱ ንክርስቶስ ስለ ዝነጸገቶ (ሆሴእ 5፤ ማቴዎስ 23:37-39)።

እዞም ተስፋታት እዚኦም ብመወዳእታ ብዛዕባ ክብሪን ክብርን ጐይታና የሱስ እዮም፤ ንሱ ኺዓብን ብሓይሊ ኣብ ልዕሊ እታ ሓንሳብ ዝነጸገቶ ዓለም ኪገዝእን እዩ (መዝሙር 110፤ ሉቃስ 21:27፤ 1 ቈረንቶስ 15:25፤ ፊልጲ 2:9-11፤ 1 ጢሞቴዎስ 6:15)። ታሪኽ ዝሓለፈ፣ ሕጂ ዘሎን ዝመጽእን ብዛዕባ ክብሩ ኣብ ምድሪን ኣብ ሰማይን እዩ (ኤፌሶን 1:10)። «ክርስቶስ ሕጂ ኣይገዝእን ድዩ?» ኢልካ ትሓትት ትኸውን። እወ፣ ሕጂ ኣብ ሰማይ ኣብ ዝፋን ኣቦ እዩ ዘሎ፣ ግን ጸላእቱ መርገጽ እግሩ ክሳዕ ዝኾኑ ይጽበ ኣሎ (መዝሙር 110:1)።

ዕልወት ኣብ ልዕሊ ኣምላኽን ሓጢኣት ኣብ ልዕሊ ስሙን ብግልጺ ኣብ ምድሪ ሕጂን ኣብ ግዜ መከራን ይፍጸም ኣሎ፣ ግን እዚ ኣብ መጻኢ መዓልቲ ኪቕየር እዩ። ኣምላኽ ነቲ ጥንታዊ ተስፋታቱ ንምፍጻም ኣርባዕተ ነገራት ኪፍጽም ኣለዎ:

እታ ሓሳዊት ቤተ ክርስቲያን ክርስትና ኽትዓኑ ኣለዋ፤

• ህዝቢ ኣይሁድ ናብ ንስሓ ኺምርሑ፣ ንመሲሖም ንምቕባል ድማ ኺዳለዉ ኣለዎም።
• እቶም ዘይተነሰሑ ኣይሁድ ኪፍረዱ ኣለዎም።
• እቶም ዘይተነሰሑ ህዝብታት ንእስራኤል ዚሰጉን ንኣምላኽ ዚጸልኡን ኪፍረዱ ኣለዎም።
• ሽዑ ጥራይ እዩ እቲ ግዜ ምሕዳስ – እቲ ናይ ሽሕ ዓመት ግዝኣት ክርስቶስ ተባሂሉ ዚፍለጥ – ካብ ቅድሚት ጐይታ ናብዛ ምድሪ እዚኣ ዚመጽእ (ግብሪ ሃዋርያት 3:19)።

እቲ ግዜ መከራ ነቶም ቀዳሞት ክልተ ነገራት ይፍጽም። ሸውዓተ ዓመት ይጸንሕ (ዳንኤል 9:27፤ ማቴዎስ 24፤ ራእይ 6:1-17, 11:2-3, 12:6,14, 13:5-6) ከምኡ’ውን እቲ ኣራዊት ምስ እስራኤል ውዕል ምክልኻል ብምፍራም ይጅምር፣ እዚ ድማ ኣምላኽ «ኪዳን ምስ ሞት ... ከምኡ’ውን ... ስምምዕ ምስ ሲኦል» ይብሎ (ኢሳይያስ 28:18)። እቲ ኣምላኽ ኣብ ግዜ መከራ ኣብዛ ምድሪ እዚኣ ዜፍስሶ ፍርዲ ኣብ መጽሓፍ ራእይ ተጠቒሱ ኣሎ። ኣብኡ ብዛዕባ ፍርድታት ማሕተም፣ መለኸትን ጽዋእን – ካብ ነፍሲ ወከፎም ሸውዓተ – ንረክብ (ራእይ 6, 8-9, 16)። ኣምላኽ ነዞም ፍርድታት እዚኦም ንብዙሓት ኣይሁድ፣ እቶም ተረፍ ኣይሁድ ተባሂሎም ዚፍለጡ፣ ናብ ንስሓ ንምምጻእ ይጥቀመሎም (ዮኤል 2:12-18፤ ዘካርያስ 13:8-9)፣ ንመሲሖም ንምቕባል ድማ የዳልዎም። እታ ሓሳዊት ቤተ ክርስቲያን ክርስትና ኣብዚ ግዜ እዚ ብምሉእ ክትዓኑ እያ (ራእይ 2:22-23, 17) እቲ ኣራዊትን ሓሳዊ ነብዪን ግን ንምዕራባዊ ዓለም ብዕልወት ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ኪገዝኡ ኪቕጽሉ እዮም።

ኣብዚ ግሩም ግዜ እዚ ወንጌል መንግስቲ ኣብ ኩሉ ዓለም ከም ዝስበኽ ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ። ብዙሓት ኪቕበልዎን ኪድሕኑን እዮም ምንም እኳ ብርቱዕ ስደት እንተ ተሰቕዩን ብዙሓት ድማ ሰማእታት እንተኾኑን። እዞም ቅዱሳን እዚኦም ብርግጽ ብጐይታ የሱስ ዝኣምኑ እዮም፣ ግን ኣካል ቤተ ክርስቲያን ኣይኪኾኑን እዮም፣ ፍሉይ ባህርያታ ስለ ዘይብሎም። ብርግጽ ናብ ክብሪ ኪመጹን ምስ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዘለኣለማዊት ከተማ ኣምላኽ ቦታኦም ኪህልዎምን እዩ። ኣብኡ ኣብ ቅድሚ ዝፋን ኣምላኽ ኬገልግሉ እዮም እሞ ንሱ ድማ ኣብ ማእከሎም ኪነብር እዩ (6:9-11, 7:13-17, 14:6-7)።

4. ክርክር ክርስቶስ

ቃል ኣምላኽ ብዛዕባ ክርክሩን ቍጥዓኡን ምስ ዘይተነሰሐት እስራኤልን ምስ ዘይተነሰሑ ህዝብታትን ይዛረብ (ሆሴእ 4:1, 12:2፤ ሚክያስ 6:2፤ ኤርምያስ 25:31)።3 ኣምላኽ ሓደ ኻብ ጥንታውያን ጸላእቲ እስራኤል፣ ኣሶር፣ ከም «በትሩ» ተጠቒሙ ነቲ ናይ መወዳእታ ፍርዱ ኣብ ልዕሊ ዘይተነሰሐት እስራኤል ኪፍጽም እዩ። እቲ መራሒ ወራር ኣሶር «ንጉስ ሰሜን» ተባሂሉ ይጽዋዕ (ኢሳይያስ 10:5, 28:14-19፤ ዳንኤል 11:40-43)። ኣብ መወዳእታ መከራ እቲ ንጉስ ሰሜን ንምድሪ እስራኤል ኬዕንዋ እዩ፣ ንግብጺ ንምውራር ኣብ ዓብዪ ዘመተ ኸሎ። እቲ ኣራዊት ነቲ ውዕሉ ንምሕላው ንእስራኤል ንምክልኻል ዘይተደለየ ፈተነ ኪገብር እዩ፣ ሰራዊቱ ድማ ብዘይ ግዜ ኪልእኽ እዩ። ነገስታት ምብራቕ ኣብቲ ሓደ ግዜ ናብ ምድሪ እስራኤል ኪእከቡ እዮም፣ ምናልባት ብዜና እስራኤል ኣብ ብርካኣ ከም ዘላን ንምውሳድ ድማ ድልውቲ ከም ዘላን ተደሪኾም። ኣርማጌዶን ኪጅምር እዩ (ዳንኤል 11:44፤ ዮኤል 3፤ ራእይ 9:13-17, 16:12-16፤ ዘካርያስ 14:1-3)።

ሽዑ ክርክር ክርስቶስ ምስ ህዝብታት ኪጅምር እዩ፣ ብግሩም ምግላጽ ሓይልን ክብሪን ድማ ናብ ምድሪ ኪምለስ እዩ (ማቴዎስ 24:27-30፤ 2 ተሰሎንቄ 2:8)። ቤተ ክርስቲያን፣ መርዓቱ፣ ምስኡ ኽትከውን እያ – ንሳ ኩሉ ግዜ ምስኡ ኽትከውን እያ (1 ተሰሎንቄ 4:17፤ ራእይ 19:11-14)። እዚ ድማ ካልኣይ ምጽኣት ወይ ምግላጽ ክርስቶስ እዩ።

ብኣራዊትን ብሓሳዊ ነብዪን ጀሚሩ፣ ክርስቶስ ንጸላእቱ ኬጥፍኦም እዩ (ቁ.17-21)። እቲ ንጉስ ሰሜን፣ ኣብ ምድሪ እስራኤል ብዛዕባ ተጻራሪ ምስ ሰምዐ፣ ካብ ግብጺ ኪምለስ እዩ ግን ጥፍኣቱ ኪረክብ እዩ (ኢሳይያስ 31:8፤ ዳንኤል 11:44-45፤ ዮኤል 2:20)። ብመወዳእታ፣ ንንስሓ ዝበጽሑ እሙናት እስራኤል ብፍሉይን ብውልቃዊን መገዲ ኬፋልጦም፣ ክርስቶስ ኣብ ደብረ ዘይቲ፣ ኣብ ወጻኢ ኢየሩሳሌም፣ ኪረግጽ እዩ እሞ ንርእሱ ከም መሲሖም ኬቕርብ እዩ (ዘካርያስ 14:4)። ብንብዓትን ብሓጐስን ኪቕበልዎ እዮም እሞ ህዝቢ እስራኤል ናብ ክርስቶስ ኪምለስ እዩ (12:10-14)። እቶም ዓሰርተ ዝተበተኑ ነገዳት ድማ ብሓገዝ ህዝብታት ናብ እስራኤል ኪምለሱ እዮም (ኢሳይያስ 11:11-16, 14:1-2, 66:8፤ ኤርምያስ 31:6-9)።

መንግስቲ ክርስቶስ ኣብ ንእስነቱ ብጎግን ማጎግን ብዘይዕዉት መገዲ ኽትብድል እያ – ምናልባት እቶም ቅድሚ ሕጂ ዝተሳዕሩ ንጉስ ሰሜን ዝድግፉ (ዳንኤል 8:24፤ ህዝቅኤል 38-39)። ከም ዘይተወሓጠ ንጉስ ነገስታትን ጐይታ ጐይቶትን፣ ክርስቶስ ካብ ዝፋን ክብሩ ኺገዝእ እዩ እሞ ንኹሎም ህዝብታት ብወግዒ ኺእክቦም እዩ (ማቴዎስ 25:31-46)። እቶም ጸላእቱ ኾይኖም ዝተረኽቡ ናብ ዘለኣለማዊ ሓዊ ኺእሰሩ እዮም እቶም ዝተረፉ ድማ ኣብ መንግስቱ ኺነብሩ እዮም። ሽዑ ክርክር ክርስቶስ ኪፍታሕ እዩ እሞ እቲ ወርቃዊ ዘመን ምድሪ ኺጅምር እዩ።

5. ግዝኣት ክርስቶስ

ኩሎም ጸላእቲ ክርስቶስ መርገጽ እግሩ ኪኾኑ እዮም (መዝሙር 110)። እስራኤል ናብኡ ኽትምለስ እያ (ህዝቅኤል 36-37)። ሰይጣን ኪእሰር እዩ (ራእይ 20:2) እሞ ጽድቂ ኣብቲ ጐይታ ዜቕውሞ ዓለምለኻዊ መንግስቲ ኺገዝእ እዩ (መዝሙር 72፤ ኢሳይያስ 9:7, 32:1)። እታ ምድሪ ባዕላ ኽትዕምብብ እያ፣ መንግስቲ እንስሳታት ድማ ሰላማዊ፣ ለዋህን ኣትክልቲ በላዒን ኪኸውን እዩ (11:6-9)። እኽሊ ኸምኡ ኺፈሪ እዩ እሞ እቲ ሓራሲ ነቲ ሓጻዲ ኺሰግሮ እዩ (ኣሞጽ 9:13)። በረኻ ኸም ወርዲ ኽትዕምብብ እያ (ኢሳይያስ 35:1)። ብመወዳእታ ድማ ዓለምለኻዊ ሰላም ኪኸውን እዩ (መዝሙር 72:7፤ ኢሳይያስ 2:4፤ ሆሴእ 2:18)! ድኻታትን ስኡናትን ኪድሕኑን ፍርዲ ኺረኽቡን እዮም፣ ከመይሲ ጭቈና ኺውዳእ እዩ። ክርስቶስ ንኹሉ በረኸት ኬምጽእ እዩ፣ ብኹሉ ህዝቢ ድማ ኪኽበር እዩ (መዝሙር 72)። ትንቢታት ናይ ገዛኢ፣ ሰብኣዊን መለኮታዊን ዝኾነ፣ ብእኡ ኺፍጸም እዩ (መዝሙር 8፤ ኢሳይያስ 9:6፤ ኤርምያስ 33:15፤ ሚክያስ 5:2)።

እቲ ናይ መጻኢ ግዝኣት ክርስቶስ ብሓይሊ ኣብ ልዕሊ ምድሪ ምሉእ ምግላጽ ክብሩ ኪኸውን እዩ (መዝሙር 8, 24)። ንሱ ማእከል ኩሉ ነገር ኣብ ሰማይን ምድርን ኪኸውን እዩ (ኤፌሶን 1:10)። መስቀል ማእከል ኩሉ ታሪኽ እዩ፣ ኣብኡ ኩሉ ዕላማ ኣምላኽ ዝምርኮስ፣ ግን ኣምላኽ ታሪኽ ዓለም ብውርደት ወዱ ኺውድእ ኣይፈቅድን። ቅዱሳት ጽሑፋት ከምዚ ይመስክሩ: «ከመይሲ ኪገዝእ ኣለዎ» (1 ቈረንቶስ 15:25)።

ኣምላኽ ነቲ ናይ መጻኢ ምልዕዓል ጐይታ የሱስ ኣብዛ ምድሪ እዚኣ ስለ ዝገለጸልና ክንደይ ግሩም እዩ። ኣብ ግዜ ሽሕ ዓመት ግዝኣት ክርስቶስ፣ እስራኤል ምግላጽ ክብሩ ኽትከውን እያ ኣብ ምድሪ ከም ህዝቢ ብእኡ ዝተዋጀየ፣ ቤተ ክርስቲያን ድማ ምግላጽ ክብሪ ክርስቶስ ኽትከውን እያ ኣብ ሰማይ (ኤፌሶን 2:6-7፤ 2 ተሰሎንቄ 1:10)። ኣብቲ ዝመጽእ መዓልቲ ምስኡ ከም እንተሓሓዝ ፈሊጥና ክንደይ ኣመስገንትን ብኣምልኾ ዝመልአን ክንከውን ኣሎና። ኣቦ ምልዕዓል ጐይታ የሱስ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ነገር ኣብ ሰማይን ምድርን ፍጻሜ ኩሉ ታሪኽ ኪኸውን ከም ዝወሰነ (ኤፌሶን 1:10)። ሕጂ እውን፣ ኣብ ህይወትና ንእኡ ቀዳምነት ንሃቦ!

6. ቤት ፍርዲ ክርስቶስ

ፍጹም ዝኾነ ከባቢ ንዝወደቐ ሰብ ምስ ኣምላኽ ብሰላም ንምምስራት ዘድልዮ ኩሉ እዩ ኢልና ከይንሓስብ፣ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም ዝገልጽ እቲ ግሩም ግዝኣት ክርስቶስ እውን ንዝወደቐ ሰብ ንእኡ ኬፍቅሮ ኣይገብሮን (ራእይ 20:7-9)። እዚ ንሓድሽ ልደት ዘድሊ ምዃኑ ክንደይ ብምሉእ ይገልጽ! ኣብ ግዜ ሽሕ ዓመት ግዝኣት ክርስቶስ ቈልዑ ኺውለዱ እዮም፣ ግን ኩሎም ንእኡ ከም መድሓኒኦም ኣይኪቕበልዎን እዮም። ቅዱሳት ጽሑፋት ከም ዝገልጽ ድሕሪ 1,000 ዓመት ናይ ክቡር ግዝኣት ክርስቶስ ሰይጣን ንሓጺር ግዜ ኺፍታሕ እዩ። ዕድል ምስ ተዋህቦ፣ ዝወደቐ ሰብ እንደገና ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ኪሰርሕ እዩ። ኣብ ቃል ኣምላኽ እንተ ዘይተጻሕፈ ነይሩ ኣይምኣመናሉን።

እዚ ናይ መወዳእታ ዕልወት ኣብ ግዜ ምድላው ከሎ ይፈሽል፤ መንግስቲ ክርስቶስ ዘለኣለማዊት እያ እሞ ኣይትፈሽልን (ዳንኤል 7:13-14)። እቲ ዕልወት ብሓዊ ኻብ ሰማይ ብምብላዕ ይዓኑ እሞ ብቐጥታ ናብቲ ናይ መወዳእታ ፍርዲ ይመርሕ፣ ኣብኡ ጽድቂ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ እቶም ብሓጢኣቶም ዝሞቱ ይፍጸም (ራእይ 20:11-15)። ንሳቶም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ደው ኢሎም ይርከቡ፣ ጐይታ የሱስ ኣብ ዓብዪ ጻዕዳ ዝፋን ተቐሚጡ ፍርዲ ንምፍጻም ስልጣን ኣለዎ። ካብዚ ዘስካሕክሕ ትርኢት ሰማይን ምድርን ይሃድሙ።

ፍቑር ኣንባቢ፣ ጐይታ የሱስ ንሓጢኣትና ሞተ፣ ተቐብረን ተንስአን ምእንቲ ብእኡ ብምእማን ካብ ፍርዲ ሓራ ክንከውን። ሓጢኣትካ ንእኡ ተናዘዝ እሞ ንሱ መድሓኒኻ ኪኸውን እዩ። ምሕረቱ እንተ ነጸግካ፣ ንሱ ፈራዲኻ ኪኸውን ኣለዎ።

7. ዕረፍቲ ክርስቶስ

«ሕጂ ኩሉ ነገር ንእኡ ምስ ተገዝአ፣ ሽዑ ወዲ ባዕሉ እውን ነቲ ኩሉ ነገር ኣብ ትሕቲኡ ዘንበረ ኺግዛእ እዩ፣ ምእንቲ ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ኩሉ ኪኸውን» (1 ቈረንቶስ 15:28 NKJV)። ንርኢ ኣሎና እቲ ብሩኽ ጐይታና የሱስ መለኮታዊ ስልጣን ብምሉእ ኪመልስ እዩ፣ ብስልጣን ኣቦ ኺገዝእ። እዚ ምስ ፈጸመ ንሱ ንዘለኣለም ኣብ ትሕቲ እቲ ሓደ ስልጣንን ብሓደ ምግዛእን ኪቕጽል እዩ።4 እዚ እዩ እቲ ናይቲ ዝተጠቕሰ ጽሑፍ ትርጉም። ጐይታና የሱስ ንዘለኣለም ሰብ ኾይኑ ኺነብር ምዃኑ ዘገርም ሓቂ እዩ! ይኹን እምበር፣ እቲ ብምዃኑ ዝተገዝኦ ምግዛእ ንእኡ ካብ መለኮታዊ ባህሪኡ ኣይጐደሎን። ኣብ ዘለኣለም እቲ ገንሸል ዝፋን ኪካፈል እዩ እሞ ንኣምላኽ ጥራይ ዝምልከቶ ኣምልኾ ኺቕበል እዩ (ራእይ 5:12-14, 22:3)።

ሓድሽ ሰማይን ምድርን ነቲ ዘለኣለማዊ ኩነታት ምስ ዘለኣለማዊት ከተማ፣ ሓዳስ ኢየሩሳሌም፣ ካብ ሰማይ ካብ ኣምላኽ እናወረደት ኬምጽኡ እዮም (21:1-2)። ኣብዚ ጽድቂ ይነብር (2 ጴጥሮስ 3:13) እሞ ፍጹም ዕረፍቲ ናይ ሓጐስ ዝመልኦ ርክብ ንዘለኣለም ይሕጐስ (ማቴዎስ 11:28፤ 1 ቈረንቶስ 13:12፤ ፊልጲ 1:23፤ እብራውያን 4:9፤ 1 ዮሃንስ 1:3-4፤ ራእይ 2:17, 21:4, 22:4)።

ኣብ ኩሉ ዘመናት ኣምላኽ ብእኡ ዝኣመኑ ዝተዋጀዩ ህዝቢ ኣዳልዩ ኣሎ። ዕድል ኩሎም ዝተዋጀዩ ኣብ ዘለኣለማዊት ከተማ ኣምላኽ ቦታኦም ምህላው እዩ፣ ኣምላኽ ድማ ኣብ ማእከሎም ይነብር (እብራውያን 11:10, 12:22-23፤ ራእይ 21:9-10, 21:12, 22:3-4)። ኩሎም ንዘለኣለም ብሩኻትን ኣምለኽቲ ኣምላኽን እዮም።5 በዚ መገዲ እዚ ኩሎም ዝተዋጀዩ ማዕረ እዮም እሞ ኣብ መጽሓፍ ራእይ ከምቶም ንገንሸል ዜምልኹ 24 ሽማግለታት ተገሊጾም ኣለዉ። ኣብቲ ሓደ ግዜ ኣምላኽ ኣብ ማእከል ዝተዋጀዩ ህዝቡ ፍሉይ ርክባት ኣለዎ፣ እዚ ድማ ኣብ ዘለኣለም እውን ይቕጽል እዩ።6 መርዓትን ፈተውቲ መርዓትን ነዞም ዝምልከቶም ርክባት ምስ ክርስቶስ ኣብ ዘለኣለም ይሕልውዎም (ዮሃንስ 3:29)። እቶም ዓሰርተ ክልተ ነገዳት እስራኤል ኣብ ዘለኣለም ፍሉያት ኾይኖም ይቕጽሉ፣ ከምኡ’ውን እቶም ቅድሚ ሕጂ ዝተጠቕሱ ቅዱሳን መከራ (ኢሳይያስ 66:22፤ ራእይ 7:14, 21:12)። ስለዚ እቲ ኩሎም ዝተዋጀዩ ኣብ ዘለኣለማዊት ከተማ ዚሕጐስዎ ርክብ ፍጹም ሚዛን ሓድነት፣ ፍልልይን ውልቃዊነትን ኪኸውን እዩ። ዕላማ ኣምላኽ ብመወዳእታ ኺፍጸም እዩ: «ካብ ሰማይ ድማ ዓብዪ ድምጺ ሰማዕኩ፣ ከምዚ ዚብል: ‘እንሆ፣ ድንኳን ኣምላኽ ምስ ሰብ እዩ፣ ንሱ ድማ ምስኦም ኪነብር እዩ፣ ንሳቶም ድማ ህዝቡ ኪኾኑ እዮም። ኣምላኽ ባዕሉ ምስኦም ኪኸውን እዩ እሞ ኪኸውን ኣምላኾም’» (ቁ.3)።

መደምደምታ ሓሳባት

ብሓጺሩ፣ ኣምላኽ ታሪኽ ብወዱ፣ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ፣ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ነገር ኬልዕል ብዝኽእል መገዲ ከም ዚሰርዕ ንርኢ ኣሎና። ብደም መስቀሉ፣ ሰባት ምስ ኣምላኽ ጥራይ ኣይተዓረቑን (ቈሎሴ 1:21) ግን ፍጥረት ባዕሉ እውን ኪምለስ እዩ (ሮሜ 8:19-22, ቈሎሴ 1:20)። ግዝኣት ክርስቶስ መለኮታዊ ስልጣን ኣብ ልዕሊ ኩሉ ፍጥረት ኪመልስ እዩ እሞ ባህሪ ኣምላኽ ድማ ሓጢኣት ጥፍኣት ኣብ ዘምጽኣሉ ቦታ ኺጸድቕ እዩ። እቲ ዝስዕብ ዘለኣለማዊ ኩነታት ባህሪ ኣምላኽ ምጽዳቕ ዘይኮነስ ንልቡ ምዕጋብ ኪኸውን እዩ።7 እዚ ፍጹም ዘለኣለማዊ ዕረፍቲ ናይ ርክብ፣ ህይወትን ፍቕርን ኪኸውን እዩ።

ብፍሉይ ብዛዕባ እቲ መርዓት ክርስቶስ ምስኡ ኣብ ዘለኣለም እትሕጐሰሉ ርክብ ብምሕሳብ ንውድእ። ጐይታ የሱስ ብምሉእ ኪዕገብ እዩ፣ መርዓዊ ምስ መርዓቱ (ኢሳይያስ 53:11፤ ዮሃንስ 14:3፤ ኤፌሶን 5:25-32)። ናብኡ ዘሎና ናፍቖትና ብቐጻሊ ብዘገርም መገዲ ካብቲ ናይ ንግስቲ ሳባ ንኽብሪ ሰሎሞን ዝሃበቶ መልሲ ንላዕሊ ኺፍጸም እዩ (1 ነገስት 10:6-9)። ሓድነት ምስ ክርስቶስ እቲ ግሩም ክፍሊ ቤተ ክርስቲያን እዩ፣ ሕጂን ንዘለኣለምን።

ሽዑ ኸም ዝፈልጠና ኽንፈልጦ ኢና፣ ገጽ ንገጽ ስሙ ኽንባርኽ ኢና፣ እዚ እዩ እቲ ፍጹም፣ ክቡር ምልኣት፣ ናይ ክቡር ዕላማታቱ!

መወከሲታት

1. 1 ቈረንቶስ 12:13 ምስ ኤፌሶን 5:30-31 ብምጥማር ቤተ ክርስቲያን ከም ሓደ ስጋን መርዓትን ዘሎ ርክብ የርኢ።
2. ካብ ካልኦት በረኸታትና: ሰላም ምስ ኣምላኽ: ናብ ኣቦ ምሉእ ምብጻሕ: ምስ ብጾት ኣመንቲ ርክብ: ምስ ክርስቶስ ድማ ርግጽ ዝኾነ መጻኢ ይርከብ።
3. እቲ ኪንግ ጀምስ ቨርዥን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካብዚኦም ፍቕርታት «ክርክር» ዝብል ቃል ይጥቀም። ኢሳይያስ 10:25 ከምኡ’ውን 34:2 ንቍጥዓ ጐይታ ኣብ ልዕሊ እስራኤልን ህዝብታትን የረክብ።
4. ጄ. ድዋይት ጴንጠቆስጠ፣ «ዝመጽእ ዘሎ ነገራት፣» ዞንደርቫን ፓብሊሺንግ ሃውስ፣ ቀዳማይ ሕትመት ግራንድ ራፒድስ 1964፣ ገጽ 493-494።
5. እብራውያን 11:40 ናይ ብሉይ ኪዳን ቅዱሳን ከም ዝኾኑ የረክብ ኪኾኑ ፍጹማት ምስ ኣና።
6. 1 ተሰሎንቄ 4:16 ንኣመንቲ ብሉይ ኪዳን የጠቓልል። ራእይ 19:4 ንዝተዋጀዩ ከም «24 ሽማግለታት» ይገልጾም፣ ድሕሪኡ ድማ ንዝተዋጀዩ ናብ «መርዓት» ከምኡ’ውን ኣብ ፍቕርታት 7-9 ዝተጠቕሱ ኣጋይሽ ይፈላልዮም።
7. ጂ. ደቪሰን፣ «ምዕራቕ፣»