ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ነቢዩ ዕንባቆም ምምስሳል፡ እምነት፡ ወንጌልን ምምላስ ክርስቶስን

ቶም ሰመርሂል
10 ጥሪ 2024
11 ዝተሓተ ንባብ

«ኣብ ማእከል ርኣዩ፡ ጠምቱ እሞ ብልጽግና ተገረሙ፡ ከመይሲ ኣብ ዘመንኩም ዘይትኣምንዎ ግብሪ ክገብር እየ፡ እኳ ደኣ እንተ ተነግረኩም እዩ።» ዕንባቆም «ራእይ ንዝተወሰነ እዩ፡ ኣብ መወዳእታ ግና ክዛረብ እዩ፡ ኣይሓስውን እዩ፡ እንተ ደንጎየ እውን፡ ተጸበይዎ፡ ከመይሲ ብርግጽ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን እዩ። ጻድቕ ብእምነቱ ክነብር እዩ።» ዕንባቆም -4

እኳ ደኣ ብዙሕ ትምህርቲ ትንቢት ዕንባቆም ክንመሃር እንተ ንኽእል፡ ርእይቶታተይ ኣብቶም ኣብ ቀዳሞት ክልተ ምዕራፋት ራእዩ ዝርከቡ ሰለስተ ጥንታዊ ፍቕድታት ክገብሮ እየ። ነፍሲ ወከፎም ኣብ ብመንፈስ ቅዱስ ተገሊጾም እዮም።

ዕንባቆም – ንምዝርጋሕ ወንጌል ኣገዳሲ

እቲ ቐዳማይ ካብቶም ሰለስተ፡ ዕንባቆም ፡ «ኣብ ማእከል ርኣዩ፡ ጠምቱ እሞ ብልጽግና ተገረሙ፡ ከመይሲ ኣብ ዘመንኩም ዘይትኣምንዎ ግብሪ ክገብር እየ፡ እኳ ደኣ እንተ ተነግረኩም እዩ።» ይብል። ኣብ ፡ ከምዚ ኢሉ ገሊጽዎ፡ «ኣቱም ንዕቀት ዘለኩም፡ ርኣዩ፡ ተገረሙ፡ ጥፍኡ እሞ፡ ከመይሲ ኣብ ዘመንኩም ግብሪ ክገብር እየ፡ ሰብ እንተ ነጊርኩም እውን፡ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ዘይትኣምንዎ ግብሪ።» ( KJV)። ቃላት ኣብ ንምዝርጋሕ ወንጌል ኣገዳሲ ኮይኑ ተረኺቡ፡ ከመይሲ እቲ ባህ ዘብል ምላሽ ንኣይሁድ ቅንኢ ኣሕዲርሎም። ጳውሎስን በርናባስን፡ « ኣምላኽ ቅድም ንኣኻትኩም ክነግረኩም ኣድላዪ ነይሩ፡ ግናኸ ንስኻትኩም ስለ ዝነጸግኩምዎ፡ ንርእስኹም ከኣ ንዘለኣለማዊ ዘይበቕዑ ስለ ዝገበርኩምዋ፡ እንሆ፡ ናብ ንምለስ ኣሎና።» () ምስ በሉ፡ ንሳቶም ክጸሩዎ ኣይከኣሉን።

እዚ ብብርሃን ዕንባቆም ኣገዳሲ እዩ፡ እዚ ድማ፡ «ኣብ ማእከል ርኣዩ፡ ጠምቱ እሞ ብልጽግና ተገረሙ።» ይብል። ፈለማ እዚ መልእኽቲ ኣምላኽ ክነጽጉ ከም ዝተወሰነ ይሕብር ይመስል። ግናኸ እቶም ኣብ ዝነበሩ ኣይሁድ ኣብ ማእከል ደቂ እስራኤል ነበሩ! ብዙሓት ካብቶም ኣይሁድ ኣብ ምምላኽ ምስ ተወድአ ኣብ ግዝኣት «ሜዶንን ፋርስን» () ተበቲኖም ነበሩ። እዚ ማለት እቲ ኣብ የሩሳሌም ዝተሰብከ መልእኽቲ ኣብ ዓለም ክድገም እዩ። እዚ ድማ እቶም ኣብ ማእከል ዝነበሩ ኣይሁድን እቶም ባዕላቶምን ንህያብ ብቑዓት ክኾኑ እዮም ማለት እዩ። ስለዚ እቶም ኣብ ዝነበሩ ወንጌል ምስ ሰምዑ፡ «ተሓጎሱ፡ ንቃል እግዚኣብሔር ከኣ ኣመስገኑ፡ እቶም ንዘለኣለማዊ ዝተሾሙ ዘበሉ ድማ ኣመኑ።» ()። ከመይሲ “ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈተዋ” () እዚ ፍቕሪ እዚ ኣብ ዘመን ንኹሎም ክሓቚፍ እዩ። ብተመሳሳሊ፡ እቲ ቅድሚ ምምስራት ዓለም ዝነበረ ፍቕሪ ኣምላኽ ኣብ ሰማያትን ምድርን ንዘለኣለም ክነብር እዩ።

ዕንባቆም – ንምምላስ እግዚኣብሔር

እቲ ካልኣይ ጥቕሲ ዕንባቆም ፡ «ራእይ ንዝተወሰነ እዩ፡ ኣብ መወዳእታ ግና ክዛረብ እዩ፡ ኣይሓስውን እዩ፡ እንተ ደንጎየ እውን፡ ተጸበይዎ፡ ከመይሲ ብርግጽ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን እዩ።» ይብል። ስለዚ ንመንፈስ ቅዱስ ነመስግኖ፡ ከመይሲ ኣብ እብራውያን እዘን ምስጢራዊ ቃላት እዚኤን፡ «ንእሽቶ ጥራይ እዩ፡ እቲ ክመጽእ ዘለዎ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን እዩ።» ማለት ከም ዝኾና ይገልጽ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ክርስትያናት ንኣህዛብ ወራሪ ኣይጽበዩን እዮም፡ ግናኸ ንምምላስ ወዲ ኣምላኽ ንላዕሊ ይጥምቱ ኣለዉ ()።

ዕንባቆም – ጻድቕ ብኸመይ ክነብር እዩ

ቅድሚ እቲ ሳልሳይ ጥቕሲ፡ «ጻድቕ ብእምነቱ ክነብር እዩ።» (ዕንባቆም ) ምግላጽና፡ ነዚ ፍቕዲ እዚ ኣብ ኣቀማምጣ ዕንባቆም ክንርእዮ ኣሎና። ኣብዚ ረብሓ፡ እቲ ናይ ምድሓን ተስፋ ኣብ ሞት ዝመልኦ ሓደጋ ዝተሓለወ ስጋዊ የመልክት። እቲ ቀንዲ ሓደጋ ወራር ብኸለዳውያን ነይሩ። ከመይሲ እቲ «መርዛምን ህጡርን ህዝቢ» (ዕንባቆም ) ብጭካኔን ቅትለትን ዝፍለጥ ነይሩ። እቲ ሓደጋ ሓቀኛን ዘይተለዋዋጢን ነይሩ፡ እኳ ደኣ ብምምሕያሽ እንተኾነ። ስለዚ ኣብ ዕንባቆም 2 ከም ሞት ተገሊጹ ኣሎ።

እቲ ቀንዲ ዕንባቆም ፡ ነቶም ንኣምላኽ ዝፈልጡን ዝኣምኑን ህይወቶም ከም ዝሕለወሎም ተስፋ ተዋሂብዎም ነይሩ። ስለዚ መልእኽቲ እታ መዓልቲ እቲኣ፡ እቶም ረሲኣን ጥራይ ብዝመጽእ ጸላኢ ክውሕጡ እዮም ዝብል ነይሩ። ንኣብነት፡ ሰለስተ ኣዕሩኽ ኣብ ጥራይ ኣይደሓኑን፡ ግናኸ ዓበዩ። እኳ ደኣ ብጭካኔ እንተ ተሳቕዩ፡ ካብቲ ዝነደደ እቶን ሓዊ ብዘይጉድኣት ወጹ ( 3)። ግናኸ እቶም ናብቲ እቶን ዝደርበይዎም ባዕላቶም ብጽዑቕ ዕጽፊ ሙቐት ተቓጺሎም ሞቱ። ኣብ ጉዳይ ባዕሉ ድማ፡ እቲ ብኣንበሳታት ክበልዕዎ ዝተገብረ መደብ፡ ኣምላኽ ነቶም ተጻባእቲ ናብ ኣራዊት ምስ ሃቦም፡ ከንቱ ኮነ ()።

ኣብዚ ረብሓ፡ ንየሩሳሌም ምስ ወረሩ፡ ንኤርምያስ ኣኽበሩዎ፡ ከምኡ’ውን ንኹሎም ብእምነት ዝጸደቑ ህይወቶም ኣድሓኑ (ኤርምያስ )። ቅድሚ ወራር ድማ፡ ኣምላኽ ነቲ ትንቢታዊ ኣገልጋሊኡ ናብ ማይ ዘይብሉ ጕድጓድ ምስ ተደርበየ ኣድሓኖ (ኤርምያስ )። ኣምላኽ ከምኡ’ውን ንኤቤድ-ሜሌክ እቲ ኢትዮጵያዊ ሓሳዊ፡ ህይወቱ ሓደጋ ኣእቲዩ ንኤርምያስ ዘድሓነ፡ ከድሕኖ ተስፋ ሃቦ (ኤርምያስ )።

ኣምላኽ ኣብቶም መዓልታት እቶም ብእምነት ዝጸደቑ ህይወቶም እንተ ኣድሓነ፡ ሎሚ ሓደ ቅዱስ እውን ንሰማዕትነት ዘይተነካኺ እዩ ኢሉ ኣይሕሰብ። ከመይሲ ሃዋርያ ፡ ድሕሪኡ ንዕንባቆም ብብልሓት ዝገለጸ፡ ባዕሉ ንክርስቶስ ኣብ ሰማዕትነት ተቐቢሉ። ከምኡ’ውን ምሕላው ኣብ ዘመን ዕንባቆም ንዘይተርፍ ወራር ብጥፍኣት ቤተ ዕንቅፋት ኣይነበረን። ከምኡ’ውን ፍርዲ እቶም ንንስሓ ዝኣበዩ ክስረዝ ኣይከኣለን፡ ጻድቃን ክሳዕ ክንደይ ምኽንያቶም እንተ ለመኑ እውን (ኤርምያስ )። ስለዚ፡ ንሓጥኣን እንተ ተቐበሉ ድሕሪኡ ስቓይ፡ ዕድመ ወይ ዘይተነካኽኡ ክኾኑ እዮም ኢልና ክንነግር የብልናን።

ብብርሃን ትርጓሜ ፡ እቲ ናይ ተስፋ ነቲ ኣብ ዘይ ምቹእ ኩነታት ዝተሓለወ ዝምልከት ቀዳማይ መረጋገጺ ይሓልፍ። ስለዚ ጻድቕ ብርግጽ ንዘለኣለም ክነብር እዩ፡ «እግዚኣብሔር ባዕሉ ምስ ወረደ።» (1 )። ከመይሲ ብሓባር፡ «እዚ ዝጠፍእ ዘይጠፍእ ክለብስ ኣለዎ፡ እዚ ዝመውት ድማ ዘይመውት ክለብስ ኣለዎ።» (1 ቈረንቶስ )።

ዕንባቆም ኣብ

ምድሓን ብእምነት ጥራይ ምዃኑ ንምርግጋጽ ምስ ተበገሰ፡ ነቲ ናይ ዕንባቆም ተስፋ ከም መረጋገጺ ጽሑፍ ተጠቕመሉ፡ «ጻድቕ ብእምነት ክነብር እዩ።» ኣብ ተጠቒሱ ንረኽቦ። እኳ ደኣ ኣብ ዕንባቆም ብዘይ ርእይቶ እንተ ተነግረ እውን፡ ንመሰረታዊ ጽሑፍ ናይ ትርጓሜ ዝኾነ ተመዲቡ ነይሩ።

ከምኡ’ውን፡ ንገላትያ ቅድሚ ንሮሜ ብሸሞንተ ዓመት ስለ ዝጸሓፈ፡ ነቲ ሓደ ጽሑፍ ንምጥቃም፡ ፡ ንምሉእ ዓለም ስለ ዝፈረደ፡ ንሓደ ሓጥእ ክድሕን ከም ዘይከኣለ ኣረጋጊጹ ነይሩ ()። ኣብ እብራውያን ፡ መንፈስ ኣምላኽ ነቲ ሓደ ጥቕሲ ብምምላስ እግዚኣብሔር ዝተስፋ ዝተገብረሉ ብብርሃን ዝነብር ኣተግበሮ።

ኣብ እዩ ነቲ ትርጉም እቲ ጽሑፍ፡ «ጻድቕ ብእምነት ክነብር እዩ።» () ዝገልጽ። ከመይሲ እኳ ደኣ ኣብ ምርኮ እንተ ተሓለወ፡ እቲ ኣብቲ ጽሑፍ ዝተሓብአ ዓቢ በረኸት ናይ ነይሩ። ስለዚ ኣምላኽ ብነቢዩ ፡ «እቶም ጥበበኛታት ከም ክበርሁ እዮም፡ እቶም ንብዙሓት ናብ ጽድቂ ዝመልሱ ድማ ከም ንዘለኣለም ክነብሩ እዮም።» () በለ። ወዲ ኣምላኽ፡ «ዝኣምነሉ ዘበለ ዘይጠፍእ፡ ግናኸ ክረክብ እዩ።» () ምእንቲ ክስቀል ምዃኑ ኣረጋጊጹ።

ዕንባቆም ኣብ

ስሕተት ብዘይ ምምልካት ዝሓልፍ ሰብ ኣይነበረን። ስለዚ ኣይሁዳውያን ንገላትያ ንሕጊ ሙሴ ክሕልዉ ምስ ፈተኑ፡ ብቕጽበት ብፍርዲ ጣልቃ ኣተወ፡ «ሓደ እኳ ካብቲ ዝተቐበልኩምዎ ወንጌል ካልእ ወንጌል እንተ ሰበኸልኩም፡ ይረገም።» ()። እዚ ማለት እቶም ካልእ ወንጌል ዝሰብኩን ን«ህዝቢ ብሓሶት ክኣምኑ» (ኤርምያስ ) ዝገብሩን ክጠፍኡ እዮም፡ እቶም ኣታለልትን እቶም ዝተታለሉን ድማ ናብ ዘለኣለማዊ «» ክደርበዩ እዮም (2 ፤ 1 )።

ሓንቲ ነፍሲ እውን ኣየድሓነን። ሎሚ እውን ኣይሁድ ልዕሊ 600 ሕግታትን ትእዛዛትን ክሕለዉ ከም ዘለዎም ይእመኑ፡ ካብኡ ሓደ እኳ ንቍጥዓ ኣምላኽ ኣይድሕንን። ስለዚ ነቲ መልእኽቲ ንምድልዳል፡ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «ከምቲ እቶም ብግብሪ ሕጊ ዝኾኑ ዘበሉ ኩሎም ትሕቲ መርገም ዘለዉ፡ ከመይሲ ጽሑፍ እዩ፡ ‘ዝረገመ እዩ እቲ ኣብ ኩሉ እቲ ኣብ ሕጊ ዝተጻሕፈ ዘይጸንዕ።’» ()። ድሕሪኡ ድማ፡ «ግናኸ ሓደ እኳ ብሕጊ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ከም ዘይጸድቕ፡ ንጹር እዩ፡ ከመይሲ፡ ‘ጻድቕ ብእምነት ክነብር እዩ።’» () ጸሓፈ። ድሕሪኡ ድማ፡ ካብዚ ሓደ መርገም ንምድሓን፡ ባዕሉ ኣብ መርገም ኣምላኽ ከም ዝኾነ ኣረጋጊጹ፡ « መርገም ሕጊ ኣድሓነና፡ ምእንታና መርገም ኮይኑ፡ ከመይሲ ጽሑፍ እዩ፡ ‘ዝረገመ እዩ እቲ ኣብ ኦም ዝስቀል።’» ()።

ዕንባቆም ኣብ እብራውያን

እቲ ናይ መወዳእታ ጥቕሲ ኣብ እብራውያን እዩ፡ እቲ ጸሓፊ፡ « ጻድቕ ብእምነት ክነብር እዩ።» (እብራውያን ) በለ። ይኹን እምበር፡ ነዚ ኣተገባብራ ዕንባቆም ንምግንዛብ፡ ኣብቲ ናይ ኣቀማምጣ ክንርእዮ ኣሎና፡ ከመይሲ ኣብኡ እቲ ጥቕሲ ምስቲ ናይ እግዚኣብሔር ተስፋ ብቐረባ ዝተኣሳሰረ እዩ፡ «ንእሽቶ ጥራይ እዩ፡ እቲ ክመጽእ ዘለዎ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን እዩ።» (እብራውያን )። ካብዚ፡ መንፈስ ነቲ ናይ ክርስትያን ፡ እዚ ድማ ኣብቲ ኣብ ዝኾነ ዝመጽእ ወዲ ኣምላኽ ዝተመስረተ እዩ (1 )። ዮሃንስ ባዕሉ እውን ነዚ ሓደ ነገር ጠቒሱ፡ «ነዚ ተስፋ እዚ ኣብኡ ዘለዎ ዘበለ ሰብ፡ ከምቲ ንሱ ዝኾነ፡ ንርእሱ የንጽህ።» (1 ) ምስ ጸሓፈ።

ዘሎ ተስፋ ምስ ቅድመ-

እቲ ሓደ ጥቕሲ ኣብ እብራውያን፡ እቲ ክቡር ክርስቶስን ምምላሱን ኣብ ዕንባቆም ተሓቢኡ ከም ዝነበረ ይገልጽ፡ «ራእይ ንዝተወሰነ እዩ፡ ኣብ መወዳእታ ግና ክዛረብ እዩ፡ ኣይሓስውን እዩ፡ እንተ ደንጎየ እውን፡ ተጸበይዎ፡ ከመይሲ ብርግጽ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን እዩ።» እብራውያን ዕንባቆም ንምምላስ «እግዚኣብሔር ኣብ ኣየር» (1 ) ዘይተሳሕተተ መወከሲ ምዃኑ የረጋግጽ። ይኹን እምበር፡ ኣብ መንጎ እግዚኣብሔር ዘሎ ፍልልይ ክንመሃር ኣሎና። ንምምላሱ ድማ ። እግዚኣብሔር፡ «ብርግጽ ክመጽእ እየ።» () ዝበለ ንነጀው ዕስራ ክፍለ ዘመናት ሓሊፉ። እኳ ደኣ «ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ከም ፡ ድማ ከም ሓንቲ መዓልቲ እያ።» (2 ጴጥሮስ ) እንተ ንብል እውን፡ እቲ ክመጽእ እዩ ኢሉ ከም ዝበለ ክንብል ኣይንኽእልን። ይኹን እምበር፡ ከም ዝመጽእ ኣየጠራጥርን። ማለት፡ ኣብቲ ናይ ኩነታት ክሕዘና እዩ ()። ኣብቲ ክንህሉ ዝግብኣና ቦታ እንተ ዘይኮንና ወይ ክንገብሮ ዘይግብኣና ነገር እንተ ንገብር ተረኺብና፡ ብርግጽ «ኣብ ምምላሱ ኣብ ቅድሚኡ ክንሓፍር ኢና።» (1 )።

ኣብዚ ረብሓ፡ ምሕላፍ ክፍለ ዘመናት ዓቢ ኣይኮነን፡ «ራእይ ንዝተወሰነ እዩ።» (ዕንባቆም )። ስለዚ እቲ ክሳዕ ክንደይ ይኹን፡ «ጐይታይ ምምላሱ የደንጉይ ኣሎ።» () ክንብል የብልናን። ከመይሲ፡ «እቲ ክመጽእ ዘለዎ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን እዩ።» (እብራውያን )። ይኹን እምበር፡ ነቲ ጽሑፍ፡ «ድሕሪ ነዊሕ እቶም ኣገልገልቲ ይመጽእ፡ ምስኦም ድማ ይሓስብ።» () ኣብ ብዙሕ ሓሊፍናዮ ኢና። ይኹን እምበር፡ ንነዊሕ ገመድ ክከራኸር እንተ ይኽእል እውን፡ ድሮ 20 ክፍለ ዘመናት ኣብ ዝኾነ ይኹን ቋንቋ «ነዊሕ » ከም ዝኾነ ትፈልጥ። ስለዚ ክሳዕ ክንደይ ይርሓቕ፡ ክምለስ እዩ!

ኣብ ሓደ ፡ ንጽበያና ብዘረባ እቲ ፍቑር ደቀ መዝሙር ዮሃንስ ንግበር፡ «ድሕሪኡ እዚ ዘረባ እዚ ኣብ መንጎ ኣሕዋት ተዘርገሐ፡ እቲ ደቀ መዝሙር ከም ዘይመውት። ግናኸ የሱስ፡ ‘ኣይመውትን እዩ፡ ግናኸ ክሳዕ ዝመጽእ እንተ ደንጎየ፡ ንኣኻ እንታይ እዩ?’» () ኣይበሎን። ስለዚ፡ ብዙሓት ክቡራት ቅድሚ ምስቶም ህያዋን «ምስ እግዚኣብሔር ኣብ ኣየር ንምርኻብ» ምጥቃዖም ክድቅሱ ይኽእሉ እዮም። ይኹን እምበር፡ ኣብ ምምላሱ ሞይቶም ይኹኑ ወይ ህያዋን፡ እቶም ብእምነት ዝጸደቑ ዘበሉ ኩሎም ንዘለኣለም «ምስ እግዚኣብሔር» ክነብሩ እዮም (1 )።

ብቶም ሳመርሂል»

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia