ዳራ
እዛ ሕቶ እዚኣ ብጲላጦስ እተሓትተት እያ። ንሱ ኸኣ ንጐይታ የሱስ ኣብ ዮሃንስ 18 ኪምርምሮ ኸሎ እዩ ሓቲትዋ። ኣብኡ ኸኣ እቲ ምድላው ተዘርጊሑልና ኣሎ፣ ከም ናይ ቤት ፍርዲ ድራማ እዩ ዚመስል። ኣብ ፍቕድታት 28-32 ኸኣ እቲ ኣብ ልዕሊ ጐይታ የሱስ እተዋህበ ክሲ ኣሎና። ንሱ ንግሆ ናብ ቤት ፍርዲ ተወስደ፣ ግናኸ ከሰስቱ ናብ ቤት ፍርዲ ኣይኣተዉን «ከይረኽሱ እሞ ፋሲካ ኸይበልዑ።» ጲላጦስ ኪሓትት ከሎ፡
«ኣብ ልዕሊ እዚ ሰብኣይ እዚ እንታይ ክሲ ኢኹም እተምጽኡ?» ንሳቶም ከኣ መሊሶም፡
«እዚ እከይ ገባሪ እንተ ዘይከውንሲ፡ ንዓኻ ኣይነምጽኦን ኔርና።» እቲ ናይ ሓቂ ክሲ ሰለስተ እዩ፡ ኣብ ወንጌል ሉቃስ ከኣ ተመዝጊቡ ኣሎ።
«ንሱ ንህዝቢ ኼስሕት ከሎ፡ ንቄሳር ግብሪ ኺኸፍሉ ኸኣ ኪኽልክል ከሎ፡ ንሱ ባዕሉ ክርስቶስ፡ ንጉስ እዩ ዚብል ከኣ፡ ረኺብናዮ።» ንሳቶም ንጐይታ የሱስ ፈለማ ንህዝቢ ኸም ዘስሓተ፡ ድሕሪኡ ንቄሳር ግብሪ ኺኸፍሉ ኸም ዝተቓወመ፡ ኣብ መወዳእታ ኸኣ ንጉስን መሲሕ ኣይሁድን ከም ዝኾነ ኸም ዝጠየቐ ኸሰስዎ።
ጲላጦስ ድሕሪኡ ንጐይታ የሱስ ባዕሉ መርመሮ እሞ ገለ በደል ኣይረኸበሉን (18:33-35)። ግናኸ ኣብቲ ጲላጦስ ኪምርምሮ ኸሎ፡ እዚ ዝስዕብ ምልውዋጥ ርኢና፡
«የሱስ መለሰ፡ ‘መንግስተይ ካብዛ ዓለም እዚኣ ኣይኰነትን። መንግስተይ ካብዛ ዓለም እዚኣ እንተ ትኸውንሲ፡ ኣገልገልተይ ናብ ኣይሁድ ከይተዋሃብኩ ምእንቲ ኸይተዋሃብኩ ምእንቲ ኺዋግኡለይ ነይሮም፤ ሕጂ ግና መንግስተይ ካብዚ ኣይኰነትን።’ ጲላጦስ ከኣ፡ ‘እሞ ንጉስ ዲኻ?’ በሎ። የሱስ መለሰ፡ ‘ንጉስ ምዃነይ ቅኑዕ ኢኻ እትብል። ኣነ ምእንቲ እዚ ተወለድኩ፡ ምእንቲ እዚ ኸኣ ናብ ዓለም መጻእኩ፡ ንሓቂ ኽምስክር። እቲ ኻብ ሓቂ ዝዀነ ዅሉ ድምጸይ ይሰምዕ።’» ኣብዚ ኸኣ እቲ ጐይታ የሱስ ንኽስታት ዝሃቦ ምላሽ ንርኢ፡ ኣብቲ መግለጺኡ ኸኣ ገለ ኣገዳሲ ሓቂ ተዋሂቡ ኣሎ።
ቀዳማይ፡
«ንጉስ ምዃነይ ቅኑዕ ኢኻ እትብል። ኣነ ምእንቲ እዚ ተወለድኩ።» ኣብዚ ኸኣ ብዛዕባ ሰብኣውነቱ፡ ብዛዕባ ሰብነቱ ዚገልጽ መግለጺ ኣሎና። ድሕሪኡ ኸኣ ብዛዕባ ኣምላኽነቱ ንርኢ፡
«ምእንቲ እዚ ኸኣ ናብ ዓለም መጻእኩ።» እዘን ክልተ ነገራት እዚኤን ኣብዛ መጽሓፍ እዚኣ ዅሉ ሳዕ ንርእየን (ዮሃንስ 1:1-3, 9-10, 14፤ 3:17-19፤ 9:39፤ 10:36)። እቲ ሳልሳይ ሓቂ ኸኣ ብዛዕባ ኣገልግሎቱ፡ ስለምንታይ ከም ዝመጸ እዩ፡
«ንሓቂ ኽምስክር።» ጐይታ የሱስ ክሳዕ እዚ ነጥቢ እዚ ብዛዕባ እዚ ተዛሪቡ እዩ። ኣብ ዮሃንስ 8:45-47፡
«ኣነ ግና ሓቂ ስለ ዝነግረኩም፡ ኣይትኣምኑንን ኢኹም። ካባኻትኩምሲ ሓጢኣት ዘርኢ ዘሎ መን እዩ? ሓቂ እንተ ዝነግርኩምሲ፡ ስለምንታይ ኣይትኣምኑንን ኢኹም? እቲ ኻብ ኣምላኽ ዝዀነ ቓላት ኣምላኽ ይሰምዕ፤ ስለዚ ኸኣ ኣይትሰምዑን ኢኹም፡ ምኽንያቱ ኻብ ኣምላኽ ኣይኰንኩምን።» ኣብ ዮሃንስ 10:27 ኸኣ ብዛዕባ እዚ ተዛሪቡ እዩ፡
«የሱስ መለሰሎም፡ ‘ነጊረኩም ኣሎኹ፡ ኣይትኣምኑን ኢኹም። እቲ ብስም ኣቦይ ዝገብሮ ግብሪ፡ ንሱ እዩ ዚምስክረለይ። ግናኸ ኣይትኣምኑን ኢኹም፡ ምኽንያቱ ኻብ ኣባጊዔይ ኣይኰንኩምን፡ ከምቲ ዝበልኩኹም። ኣባጊዔይ ድምጸይ ይሰምዓ፡ ኣነ ኸኣ እፈልጠን፡ ንሳተን ከኣ ይስዕባኒ።’» ኣብዚ ነጥቢ እዚ ጲላጦስ ሓተተ፡
«ሓቂ እንታይ እያ?» እዚ ምስ በለ፡ እንደገና ናብ ኣይሁድ ወጺኡ፡ በሎም፡
«ኣብኡ ገለ በደል ኣይረኸብኩን።» ጲላጦስ ሓቂ እንታይ እያ ኢሉ ብዘይግድስነት ሓቲቱ ይኸውን፡ ወይ ብቕንዕና ሓቲቱ ይኸውን፡ ኣይንፈልጥን ኢና፡ ግናኸ ሓደ ነገር ንፈልጥ ኢና፡ ንሱ ኣዝዩ ኣገዳሲን ዅሉ ዝሓቘፈን ሕቶ ሓቲቱ እዩ! ንዓኻን ንዓይን ንነብረሉ ዘሎና መዓልቲ ኣገዳሲ እዩ። ብዙሓት ኪብሉ እዮም፡
«እዚ ናትካ ሓቂ እዩ፡ እዚ ኸኣ ናተይ ሓቂ እዩ።» ገሊኦም ፍጹም ሓቂ የለን ኪብሉ እዮም። ግናኸ ናብ ሕቶ ጲላጦስ ክንጥሕልን «ሓቂ እንታይ እያ?» ኢልና ኽንምልስን ንደሊ።
ጳውሎስ፡ ብዛዕባ እዋናት መወዳእታ ኺገልጽ ከሎ፡ እዛ ንነብረላ ዘሎና ዓለም፡
«ዅሉ ሳዕ እትምሃር፡ ግናኸ ናብ ፍልጠት ሓቂ ኽትበጽሕ ዘይትኽእል» (2 ጢሞቴዎስ 3:7) ምዃና ይገልጽ።
ትርጉም ሓቂ
ንሕቶ ጲላጦስ፡ «ሓቂ እንታይ እያ?» ዚኸውን ትርጉም ንሃብ። ሓቂ እቲ ንሓቂ ዚዕቀነሉ ፍጹም መለክዒ እዩ። ሓቂ ካባና ወጻኢ እዩ ዚርከብ፡ ኣብ ምንጩ ፍጹም ዝዀነ ተጨባጢ መለክዒ እዩ። ሓቂ ምስ ኣእምሮ፡ ፍቓድ፡ ባህርይ፡ ክብሪ፡ ከምኡ’ውን ህላዌ ኣምላኽ ዚሰማማዕ እዩ። ሓቂ ባዕሉ ዝገለጸ ኣምላኽ እዩ። ሓቂ ንስምዒታትና ይሓልፍ፡ ማለት ከመይ ከም ዚስምዓና ምስ ሓቂ ዚተሓሓዝ ነገር የብሉን። ሓቂ ካብ ሓቂ ዝበለጸ ዝጠልቕ ጽኑዕ መለክዒ እዩ፡ ሓደ ሰብ ዅሉ ሓቂ ኺህልዎ ይኽእል እዩ፡ ግናኸ ብዛዕባ ገለ ነገር ሓቂ ኸይፈልጥ ይኽእል እዩ።
እቲ ሓቂ ዚብል ቃል ኣብቲ ንጐይታ የሱስ ከም ወዲ ኣምላኽ ዚገልጽ ወንጌል 23 ግዜ ምግላጹ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ሓድሽ ኪዳን 105 ግዜ ተጠቒሙ ኣሎ፡ እቲ ኻልእ ዝቐረበ መጽሓፍ ከኣ ብዮሃንስ እተጻሕፈ እዩ፡ 1 ዮሃንስ ሓቂ ዚብል ቃል 10 ግዜ ዚርከበሉ እዩ። ሮሜ 9 ግዜ ይጥቀመሉ። እቲ ናይ ግሪኽ ቃል ንሓቂ aletheia ዚብል እዩ፡ ትርጉሙ ኸኣ ጽኑዕ፡ ድልዱል ወይ ዚኣስር ማለት እዩ።
ፍሉያት ዝርዝራት ሓቂ
ኣብ ትርጉምና ሓቂ ምስ ኣእምሮ፡ ፍቓድ፡ ባህርይ፡ ክብሪ፡ ከምኡ’ውን ህላዌ ኣምላኽ ዚሰማማዕ ምዃኑ፡ ሓቂ ኸኣ ባዕሉ ዝገለጸ ኣምላኽ ምዃኑ ገሊጽና ኣሎና። ሓቂ ኻብ ኣምላኽ እዩ ዚመጽእ! ነፍሲ ወከፍ ሰብኣይ ኣምላኽ ሓቂ ምዃኑ ኽንብል ንኽእል ኢና። ኣብ ዘዳግም 32:4 ንርኢ፡
ኣምላኽና እቲ ከውሒ እዩ፡ ግብሩ ፍጹም እዩ፤ ዅሉ መገዱ ጽድቂ እዩ፡ ሓቀኛ ኣምላኽ እዩ፡ ዓመጽ የብሉን፤ ጻድቕን ቅኑዕን እዩ።»
ኣብ መዝሙር 31:5 ንርኢ፡
«ኣብ ኢድካ ንመንፈሰይ ኣማሕጽነካ፤ ኣታ ጐይታ ኣምላኽ ሓቂ፡ ኣድሒምካኒ።»
እቲ ናይዛ ፍቕዲ እዚኣ ቀዳማይ ፍርቂ ብጐይታ የሱስ ንኣቦ ኻብ መስቀል እተዛረበ እዩ። ኣብ ኢሳይያስ 65:16 ኸኣ ብዛዕባኡ ኽልተ ግዜ ከም ኣምላኽ ሓቂ ንርኢ፡
ስለዚ ኸኣ እቲ ኣብ ምድሪ ዚባርኽ፡ ብኣምላኽ ሓቂ ኺባርኽ እዩ፤ እቲ ኣብ ምድሪ ዚምሕል፡ ብኣምላኽ ሓቂ ኺምሕል እዩ፤ ምኽንያቱ እቲ ናይ ቀደም ጸገማት ተረስዑ፡ ምኽንያቱ ኻብ ኣዒንተይ ተሰወሩ።»
ስለዚ፡ ካብዘን ሰለስቲኤን ፍቕድታት እዚኤን ኣቦ ኣምላኽ ሓቂ ምዃኑ ኽንርዳእ ንኽእል ኢና።
ኣብ ዮሃንስ 14:6 ጐይታ የሱስ ኣወጀ፡
«ኣነ እየ መገዲ፡ ሓቅን ህይወትን። ብዘይ ብኣይ ሓደ እኳ ናብ ኣቦ ኣይመጽእን።»
ንሱ ብሓቂ እቲ ብዛዕባኡ ዝረኣናዮ እዩ፡
«ኣብ መጀመርታ ቓል ነበረ፡ እቲ ቓል ከኣ ምስ ኣምላኽ ነበረ፡ እቲ ቓል ከኣ ኣምላኽ ነበረ። ንሱ ኣብ መጀመርታ ምስ ኣምላኽ ነበረ… እቲ ቓል ከኣ ስጋ ኮይኑ ኣብ ማእከልና ሓደረ፡ ክብረቱ ኸኣ ርኢና፡ ከም ናይ ሓደ ወዲ ኻብ ኣቦ፡ ብጸጋን ብሓቅን ምሉእ… ሕጊ ብሙሴ ተዋህበ፡ ጸጋን ሓቅን ግና ብየሱስ ክርስቶስ መጸ» (ዮሃንስ 1:1-2, 14, 17)።
ኣብዘን ፍቕድታት እዚኤን ጐይታ የሱስ ከም ዝተገልጸ ሓቂ ብንጹር ንርኢ።
ድሕሪኡ ኸኣ መንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ኣብ ዮሃንስ 14:17, 15:26, ከምኡ’ውን 16:13 ከም መንፈስ ሓቂ ተጠቒሱ ኣሎ።
እዚ ዅሉ ምስ ኣዋሃድናዮ፡ ጳውሎስ ኪጽሕፍ ከሎ እንታይ ማለቱ ምዃኑ ንርዳእ፡
«ኣምላኽ ሓቀኛ ይኹን፡ ዅሉ ሰብ ግና ሓሳዊ ይኹን» (ሮሜ 3:4)።
ወይ እብራውያን 6:18
«ኣምላኽ ኪሕሱ ዘይከኣል እዩ።»
እዚ ኸኣ ኣብ ቲቶስ 1:2 ተጠቒሱ ኣሎ። ኣምላኽና ኺሕሱ ኣይክእልን እዩ፡ ምኽንያቱ ንሱ ባዕሉ ሓቂ እዩ!
እቲ ኻልኣይ ፍሉይ ምልክት ንሓቂ ዚኸውን እቲ ልዕልናኡ እዩ። እዚ ማለት ሓቂ ፍጹም እዩ፡ ሓቂ ቀዳማይን ዳሕረዋይን ቃል ኣለዎ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ቃል! ሓቂ ፈጺሙ ኣንጻራዊ፡ ዘይተወሰነ ወይ ብመሰረት ኩነታት ዝቕየር ኣይኰነን። ምስቲ ኣቦ ሓሶት ዚብሃል (ዮሃንስ 8:44) ዚጻረር እዩ።
ገሊኦም ፍጹም ሓቂ የለን ኪብሉ እዮም። ሓደ ጽቡቕ ሕቶ ንዚብሉ ሰባት ኪሕተት ዚግባእ፡
«ፍጹም ሓቂ የለን» እዚ እዩ፡
«ብዛዕባ እዚ ፍጹም እርግጸኛ ዲኻ?» «እወ» እንተ በሉ፡ ፍጹም መግለጺ ገይሮም እዮም—እዚ ባዕሉ ህላዌ ፍጹማት የርኢ። ፍጹም ሓቂ የለን ዚብል ሓቂ እቲ ሓደ ፍጹም ሓቂ ምዃኑ ይብሉ ኣለዉ።
እቲ ሳልሳይ ብዛዕባ ሓቂ ኽንብሎ እንኽእል ነገር፡ ንሱ ሓቀኛን ቅኑዕን ምዃኑ እዩ፡ ማለት ንሱ ኣሎን ተጨባጢን እዩ። ሓቂ ኣንጻራዊ ኣይኰነን፡ ከምኡ’ውን ብኩነታት ኣይተሰርዐን። ኪፍለጥ ይኽእል እዩ፡ ጐይታ የሱስ በለ፡
«ንሓቂ ኽትፈልጥዋ ኢኹም፡ ሓቂ ኸኣ ሓራ ኽትገብረኩም እያ» (ዮሃንስ 8:32)።
ድሕሪኡ፡ ዅሉ ሓቂ ብሓደ ይቐውም፡ ማለት ሓቂ ሓደ እዩ። ኣብ ዮሃንስ 18:37, ዮሃንስ 8:32, 14:6 ጐይታ የሱስ ብዛዕባ እቲ ሓቂ ተዛሪቡ እዩ፡ ብዛዕባ ሓደ ሓቂ ወይ ካብ ብዙሓት ሓቅታት ሓደ ኣይኰነን። መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ናትካ ሓቂን ናተይ ሓቂን፡ ወይ ከምቲ ንስኻ እትብሎ ሓቂ ኣይፈልጥን እዩ። ንሱ ብዛዕባ ሓደ ሓቂ፡ እቲ ሓቂ ጥራይ እዩ ዚፈልጥ!
ሓምሻይ፡ እቲ ሓቂ ዝዀነ ፈጺሙ ኣይቅየርን! ከምቲ ኣምላኽ ባዕሉ ዘይቅየር (ሚልክያስ 3:6)፡ ጐይታ የሱስ እቲ ህያው ቃል ትማሊ ሎሚን ንዘለኣለምን ሓደ እዩ (እብራውያን 13:8)፡ ሓቂ ኣይቅየርን እዩ። እቲ መዝሙራዊ ኣወጀ፡
«ኣታ ጐይታ፡ ቃልካ ንዘለኣለም ኣብ ሰማይ ጸኒዑ ኣሎ» (መዝሙር 119:89)።
ኢሳይያስ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፣
«ሳዕሪ ይቕምስል፣ ዕምባባ ይቕምስል፣ ቃል ኣምላኽና ግና ንዘለኣለም ይነብር» (ኢሳይያስ 40:8)።
ጐይታ የሱስ ከምዚ ኢሉ መሃረ፣
«ሰማይን ምድርን ከይሓለፉ፣ ሓንቲ ፊደል ወይ ሓንቲ ነጥቢ ኻብ ሕጊ ኸቶ ኣይትሓልፍን እያ፣ ኵሉ ኽሳዕ ዚፍጸም» (ማቴዎስ 5:18)።
ሳድሰይቲ ባህርይ ሓቂ ትእዛዛት ምግባር እያ ወይ ድማ ብኻልእ ኣዘራርባ ስልጣን ኣለዋ። መዝሙራዊ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፣
«ምሉእ ቃልካ ሓቂ እዩ፣ ኵሉ ጽድቂ ፍርድታትካ ድማ ንዘለኣለም ይጸንዕ» (መዝሙር 119:160)።
ብኣምላኽ እተነፍሰ መጽሓፍ ቅዱሳዊ መልእኽቲ ብጽሑፍ እተዋህበ ምግላጽ እዩ። (2 ጢሞቴዎስ 3:15-16)። ሓደ ጥራይ ብጽሑፍ እተዋህበ ምንጪ ኻብ ኣምላኽ ኣሎ፣ ንህዝቢ ጐይታ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ድማ ሓደ ጥራይ መሰረት ስልጣን ኣሎ፣ ንሱ ድማ ሓቂ እዩ።
ቀጺልና ኽንጠቕሶ ዘሎና ነገር ድማ ሓቂ ብዕምቆት ትቘርጽ ምዃና እዩ፣
«ቃል ኣምላኽ ህያው እዩ፣ ሓያል እዩ፣ ካብ ዝኾነ ሰይፊ ኽልተ ኣፍ ዝበለጸ እዩ፣ ንነፍስን መንፈስን፣ ንመሓውርን ኣንጕዕን ኪፈላሊ ዚኽእል እዩ፣ ንሓሳባትን ድሌታትን ልቢ ዚምርምር እዩ» (እብራውያን 4:12)።
ቃል ኣምላኽ ህያው እዩ፣ ምኽንያቱ ኣምላኽ ህያው ኣምላኽ እዩ (እብራውያን 3:12)። ጐይታ የሱስ ከምዚ በለ፣
«እቲ ኣነ ዝነገርኩኹም ቃል መንፈስን ህይወትን እዩ» (ዮሃንስ 6:63)። ኣብ ምሳሌ ዘራኢ፣ ንቃል ኣምላኽ ምስ ዘርኢ ኣነጻጺርዎ (ማቴዎስ 13:1–23)። ዘርኢ፣ ከም ቃል፣ ህያው ፍጡር እዩ፣ ኣብ ለምለም ምድሪ ኺዝርአን ኪተኽልን ከሎ፣ ብዙሕ ህይወት የፍሪ።
እቲ ኣብ እብራውያን 4:12 ዘሎ «ንጡፍ» ዝብል ቃል «ውጽኢታዊ፣ ሓያል፣ ዝድለ ውጽኢት ዜፍሪ ወይ ኬፍሪ ዚኽእል» ማለት እዩ። ቃል ኣምላኽ ህያው፣ ተዋሳኢ፣ ሓያል፣ ከምኡ’ውን ፍርያም እዩ። ኣብ ህይወት ናይ ሓቀኛታት ምእመናን ዘይነቓነቕ ወይ ስራሕ ዘይብሉ ኣይኮነን። ሃዋርያ ጳውሎስ ቃል ኣምላኽ ከም ዝኾነ ገሊጹ፣
«ኣባኻትኩም ኣብ እትኣምኑ ትሰርሕ» (1 ተሰሎንቄ 2:13)። እቲ ጸሓፊ እብራውያን ንቃል ኣምላኽ ከምዚ ኢሉ ገሊጽዎ፣
«ካብ ዝኾነ ሰይፊ ኽልተ ኣፍ ዝበለጸ።» ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸዊዕዎ፣
«ሰይፊ መንፈስ፣ ንሱ ኸኣ ቃል ኣምላኽ እዩ» (ኤፌሶን 6:17)። ከም ሓውያ፣ ኽልተ ኣፍ ዘለዎ ሰይፊ፣ ቃል ኣምላኽ ንመጥቃዕቲ መንፈሳዊ ጸላኢና ወሳኒ መከላኸሊ ኣጽዋርና እዩ። ሰይጣን ንጐይታ የሱስ ኣብ በረኻ ኺፍትን ከሎ፣ ጐይታ ንመጥቃዕቲ ድያብሎስ ንምምካት ሰይፊ ቃል ኣምላኽ ተጠቒሙ (ማቴዎስ 4:4)።
እቲ ናይ መወዳእታ ፍሉይ ባህርይ ሓቂ ዕድላት ምውሳን እዩ። ከምዚ ተባሂሉ ኣሎ፣
«ምስ ሓቂ ዘሎካ ርክብ ንመገዲ ህይወትካ ይውስን።» ሓደ ሰብ ንሓቂ ዚህቦ ምላሽ ኣብ ኩሉ መዳይ ህይወት ኣብዚ ሕጂን ድሕሪ ሕጂን ጽልዋ ኺገብር እዩ፣ ከምኡ’ውን ንዘለኣለማዊ ዕድሉ ኺውስን እዩ! በዚ ምኽንያት እዚ እዩ መዝሙራዊ ንቃል ኣምላኽ ከምዚ ኢሉ ዝጠቐሶ፣
«መብራህቲ ንእግረይ፣ ብርሃን ድማ ንመገደይ» (መዝሙር 119:105)።
ሓይሊ ሓቂ
ቀጺሉ ኣብ ዮሃንስ 18 ዘሎ ጽሑፍና፣ እቲ ብዛዕባ ሓቂ ብዝርዝር ዚዛረብ ካልኣይ ክፍል ኣብ ዮሃንስ 8 ይርከብ። ኣብ ምዕራፋት 8ን 9ን ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ከም ሓቀኛ ብርሃን፣ ምስ ጸልማት ብምምስሳል ንመሃር። እዚ ብርሃንን ሓቅን ኣብ ምዕራፍ 8 ብሓንሳብ ምኻዶም መምህር እዩ፣ ብርሃን ንጸልማት የቃልዕ፣ ሓቂ ድማ ንሓሶት የቃልዕ። ብሓቂ፣ ኣብ ምዕራፍ 8 ብዙሓት ምምስሳላት ንርኢ፣ ጸጋ ምስ ሕጊ (ቁ. 1-11)፣ ብርሃን ምስ ጸልማት (ቁ. 12-20)፣ ህይወት ምስ ሞት (ቁ. 21-30)፣ ሓርነት ምስ ባርነት (ቁ. 31-47)፣ ከምኡ’ውን ክብርን ዘይምኽባርን (ቁ. 48-59)።
እታ ብዝሙት እተታሕዘት ሰበይቲ ንሓቂ ዝምልከት ትምህርትና መሰረት ትገብር። እዞም ሃይማኖታውያን መራሕቲ ብዛዕባ ሕጊ ሓቀኛታት እንተ ዝኾኑ ነይሮም፣ ብመሰረት ዘሌዋውያን 20:10 ነቲ ሰብኣይ ምምጽእ ነይሮምዎም። ኣብ መጀመርታ ጐይታና ኣብ መወዳእታ እዚ ምርኻብ ከምዚ ኺብል እንተሎ ዜገርም ኪመስል ይኽእል፣
«ኣነ ብርሃን ዓለም እየ። ዚስዕበኒ ኣብ ጸልማት ኣይከይድን እዩ፣ ብርሃን ህይወት ግና ኪህልዎ እዩ።» እዚ ዝበለሉ ምኽንያት ንሓቀኛ ኩነታት ልቦም የቃልዕ ስለ ዝነበረ እዩ።
ድሕሪኡ እቲ ቐጺሉ ዘሎ ክፍል ናይ ምዕራፍ 8 ብዛዕባ ትምህርቲ ጐይታ የሱስ ከም ብርሃን ዓለም ይዛረብ (8:13-32)። ኣብዚ ክፍል እዚ ምስቲ ኣብ ዝተረፈ ምዕራፍ ዘሎ መግለጺታት ዚመሳሰሉ ሰለስተ መግለጺታት ንሰምዕ።
መጀመርታ፣ እቶም ፈሪሳውያን ከምዚ በልዎ፣
«ንስኻ ንርእስኻ ትምስክር ኢኻ፣ ምስክርነትካ ሓቂ ኣይኮነን።» ጐይታ ድማ ከምዚ ኢሉ መለሰሎም፣
«ኣነ ንርእሰይ እንተ መስከርኩ እኳ፣ ምስክርነተይ ሓቂ እዩ፣ ምኽንያቱ ኻበይ ከም ዝመጻእኩን ናበይ ከም ዝኸይድን እፈልጥ እየ፣ ንስኻትኩም ግና ኻበይ ከም ዝመጻእኩን ናበይ ከም ዝኸይድን ኣይትፈልጡን ኢኹም። ንስኻትኩም ብስጋ ትፈርዱ ኢኹም፣ ኣነ ንሓደ እኳ ኣይፈርድን እየ። እንተ ፈረድኩ እኳ፣ ፍርድየይ ሓቂ እዩ፣ ምኽንያቱ በይነይ ኣይኮንኩን፣ ምስቲ ዝለኣኸኒ ኣቦ እየ ዘለኹ። ኣብ ሕግኹም እውን ምስክርነት ክልተ ሰብ ሓቂ ምዃኑ ተጻሒፉ ኣሎ። ኣነ ንርእሰይ ዝምስክር እየ፣ እቲ ዝለኣኸኒ ኣቦ ድማ ብዛዕባይ ይምስክር።» እዚ ምስቲ ጐይታና ኣብ ቁጽሪ 31-32 ዝበሎ ብቐጥታ ይራኸብ፣
«ኣብ ቃለይ እንተ ጸናዕኩም፣ ብሓቂ ደቀ መዛሙርተይ ኢኹም። ንሓቂ ድማ ክትፈልጥዋ ኢኹም፣ ሓቂ ድማ ሓራ ኽትገብረኩም እያ።» ብዘይምፍላጥ ተገዚኦም ነይሮም፣ ንሱ ድማ ሓርነት ሓቂ ይህቦም ኣሎ።
ካልኣይ፣ ድሕሪኡ ኣብዚ ግጭት እዚ፣ ጐይታና ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፣
«ኣነ ኽኸይድ እየ፣ ንስኻትኩም ድማ ክትደልዩኒ ኢኹም፣ ኣብ ሓጢኣትኩም ድማ ክትመውቱ ኢኹም። ናበይ ከም ዝኸይድ ክትመጹ ኣይትኽእሉን ኢኹም።» እቶም ፈሪሳውያን ግና ከምዚ ኢሎም ተዘናጊዖም፣
«ናበይ ከም ዝኸይድ ክትመጹ ኣይትኽእሉን ኢኹም» ስለ ዝበለ፣ ንርእሱ ኺቐትል ድዩ?» ድሕሪኡ ግና ከምዚ ኢሉ ኣመልከተ፣
«ብሓቂ እብለኩም ኣለኹ፣ ሓጢኣት ዚገብር ዘበለ ባርያ ሓጢኣት እዩ። ባርያ ድማ ንዘለኣለም ኣብ ቤት ኣይነብርን እዩ፣ ወዲ ግና ንዘለኣለም ይነብር።» ኣብዚ ኹሉ፣ ጐይታ የሱስ ብሓጢኣት ተገዚኦም ዘለዉ ሰባት ይዛረብ (ቁ. 21)፣ ሓርነት ካብ ሓጢኣት ግና ይህብ (ቁ. 34-36)።
ድሕሪኡ ጐይታ ከምዚ ኢሉ ነገሮም፣
«ንስኻትኩም ካብ ታሕቲ ኢኹም፣ ኣነ ኻብ ላዕሊ እየ። ንስኻትኩም ናይዛ ዓለም እዚኣ ኢኹም፣ ኣነ ናይዛ ዓለም እዚኣ ኣይኮንኩን። ስለዚ፣ ኣብ ሓጢኣትኩም ክትመውቱ ኢኹም ኢለኩም፣ ምኽንያቱ ኣነ ምዃነይ እንተ ዘይኣሚንኩም፣ ኣብ ሓጢኣትኩም ክትመውቱ ኢኹም።» ጐይታ የሱስ ንሳቶም ብሞት ተገዚኦም ከም ዘለዉን ንሱ ድማ ሓርነት ካብ ሞት ከም ዚህብን ኬርእዮም ይደሊ ነይሩ፣
«ስለዚ ወዲ ሓራ እንተ ገበረኩም፣ ብሓቂ ሓራ ኽትኾኑ ኢኹም» (ቁ. 36)።
ኣብ መንጎ እዚ ምልውዋጥ ሓሳባት እዚ ሓንቲ ሕቶ ሓቲቶም ነይሮም፣
«መን ኢኻ ንስኻ?» የሱስ ድማ ከምዚ በሎም፣
«ካብ መጀመርታ ኽሳዕ ሕጂ ዝነገርኩኹም እዩ። ብዛዕባኹም ክዛረብን ክፈርድን ብዙሕ ነገር ኣሎኒ፣ እቲ ዝለኣኸኒ ግና ሓቀኛ እዩ፣ ኣነ ድማ ነቲ ኻብኡ ዝሰማዕኩዎ ንዓለም እዛረብ።» ሓደ ሰብ ነዚ ምዕራፍ እዚ ብጥንቃቐ እንተ ተኸቲሉ፣ ጐይታ የሱስ ኣብ ቁጽሪ 12፣ 18፣ 23፣ 24፣ 28፣ ከምኡ’ውን 36 ኣምላኽነቱ ከም ዝጠለበ ብንጹር ኪርኢ ይኽእል።
ኣብ መንጎ ሓቅን ወድን ዘሎ ምትእስሳር ኣስተብህሉ። ኣብ ቁጽሪ 31-32 ጐይታና ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፣
«ኣብ ቃለይ እንተ ጸናዕኩም፣ ብሓቂ ደቀ መዛሙርተይ ኢኹም። 32 ንሓቂ ድማ ክትፈልጥዋ ኢኹም፣ ሓቂ ድማ ሓራ ኽትገብረኩም እያ።» ኣብ ቁጽሪ 36 ከምዚ ይብል፣
«ስለዚ ወዲ ሓራ እንተ ገበረኩም፣ ብሓቂ ሓራ ኽትኾኑ ኢኹም።»
ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ጐይታና ሸውዓተ ግዜ ቃላቱ ሓቂ ምዃኖም ኣወጀ (8:13-14, 26, 31-32)። ከምቲ ስጋ ዝለበሰ ቃል፣ ብጸጋን ሓቅን ምሉእ ከም ዝነበረ ንብብ (ዮሃንስ 1:14)። ሓቂ ብእኡ ኣቢሉ መጸ፣
«ሕጊ ብሙሴ ኣቢሉ ተዋህበ እሞ፣ ጸጋን ሓቅን ግና ብየሱስ ክርስቶስ ኣቢሉ መጸ» (ዮሃንስ 1:17)።
ንሱ ሓቂ እዩ፣ ከምቲ ዝበሎ፣
«ኣነ መገዲን ሓቂን ህይወትን እየ። ብዘይ ብኣይ ሓደ እኳ ናብ ኣቦ ኣይመጽእን እዩ» (ዮሃንስ 14:6)።
ከም ሓቂ፣ ንዓና ሓራ ኺገብረና ይኽእል እዩ (ዮሃንስ 8:32-36፤ ገላትያ 5:1)። ሓቂ እያ ንዓና እትፈልየና፣
«ብሓቂኻ ቅድሰና። ቃልካ ሓቂ እዩ» (ዮሃንስ 17:17)።
መደምደምታ
ሎሚ፣ ከም ወትሩ፣ ኣብ ልዕሊ ሓቂ ውግእ ከም ዘሎ ምስጢር ኣይኮነን! ሰይጣን ስልትታቱ ኣይቀየረን። ጳውሎስ ግና ከምዚ ኢሉ የዘኻኽረና፣
«ሰይጣን ምእንቲ ኸይጥቀመና፣ ንሕና ንተንኮላቱ ኣይንፈልጥን ኢና» (2 ቈረንቶስ 2:11)።
ካብ መጀመርታ ብዛዕባ ቃል ኣምላኽ ኣብ ልቢ ሰብ ጥርጣረ ኣእትዩ።
«ኣምላኽዶ በሊጹ» (ዘፍጥረት 3:1)? ንቓል ኣምላኽ ከም ዝቕይሮ ይደሊ፣ ንኣብነት ሰይጣን ኣብ ዘፍጥረት 3:1 ኣምላኽ ከም ዝበሎ ዝበሎ ምስቲ ኣምላኽ ኣብ ዘፍጥረት 2:16 ብሓቂ ዝበሎ ብጥንቃቐ ኣነጻጽር። እዚ ምቕያር እዚ ሄዋን ምስ ኣምላኻ ዘለዋ ርክብ ንኸይትርኢ መገዲ ይኸፍተላ። ንሳ ብሓቂ ካብቲ ኣምላኽ ዝሃባ ቃል «ኩሉ» ብምውጻእ «ከይትትንክዩ» ዝብል ቃል ብምውሳኽን፣ ኣብ ዘፍጥረት 2:17 «ርግጽ» ዝብል ቃል ብምውጻእ ቃሉ ኣሕፊሳቶ። ኣብ ዘፍጥረት 3:4 ምስ በጻሕና ንሓቂ ብምሉኡ ነጺጋታ።
በዚ ምኽንያት እዚ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ከም ዝበሎ፣
«ንኣምላኽ ቅቡል ኴንካ፡ ዘይሕፈር ሰራሕተኛ፡ ቃል ሓቂ ቕኑዕ ገይርካ እትምርምር ኴንካ ርእስኻ ከተቕርብ ተጋደል» (2 ጢሞቴዎስ 2:15)።
ኣብዚ ናይ መወዳእታን ኣጸጋምን መዓልታት እዚ፣ ንሕና ክንከውን ኣሎና፣
«እቲ ኻባይ ዝሰማዕካዮ ናይ ጥዑይ ቃል ምሳሌ፡ በቲ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዘሎ እምነትን ፍቕርን ሒዝካ ጸንዓሉ» (2 ጢሞቴዎስ 1:13)።
ሓቂ ክሰምዑ ዘይደልዩ ክህልዉ እዮም፣ ጳውሎስ ብዛዕባ እዚ መዓልታት እዚ ከምዚ ኢሉ ኣጠንቂቑና፣
«እቲ ግዜ ኺመጽእ እዩ እሞ፡ ንጥዑይ ትምህርቲ ዘይዕገሱ፡ ብፍቓዶም ግና፡ ምኽንያቱ ጽምእቲ እዝኒ ስለ ዘላቶም፡ ንርእሶም መምህራን ኪእክቡ እዮም፡ ኣእዛኖም ከኣ ካብ ሓቂ ኺመልሱ፡ ናብ ጽውጽዋያት ከኣ ኪምለሱ እዮም» (2 ጢሞቴዎስ 4:3-4)።
እዚ መዓልታት እዚ ብርግጽ ኣብዚ ኣሎ፣ ሓቂ ድማ ኣገዳሲ እዩ፣ በዚ ምኽንያት እዚ ንሕና ክንከውን ኣሎና፣
«ነቲ ቓል ስበኽ! ብግዜኡን ብዘይግዜኡን ድሉው ኩን። ብዅሉ ትዕግስትን ትምህርትን ኣረድእ፡ ገስጽ፡ ምዓድ» ከምኡውን
«ኣብ ኵሉ ንቕሑ፡ መከራ ተጻወሩ፡ ግብሪ ወንጌላዊ ግበሩ፡ ኣገልግሎትኩም ፈጽሙ» (2 ጢሞቴዎስ 4:2, 5)።
