ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 8፣ ፊልጶስ ወንጌላዊ ምስ ሓደ ላዕለዋይ ሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ ተዛረበ። እቲ ሰበ ስልጣን ጽሑፋት ኢሳይያስ ነብዪ ረኺቡ ብትግሃት የንብቦ ነበረ። ይኹን እምበር፣ ሕቶታት ነበሮ። እቲ ነብዪ ብዛዕባ ሓደ ከም በጊዕ ናብ መብጽሒ ዝምራሕ፣ ትሑት ዝነበረ ግን ህይወቱ ብዘይፍትሓዊ ዝተወስደ ሰብ ክዛረብ ከሎ እንታይ ማለቱ እዩ ነይሩ? ብምላሽ፣ «ፊልጶስ ኣፉ ከፈተ፣ ካብታ ሓንቲ ጽሕፍቲ ጀሚሩ ድማ ብዛዕባ የሱስ ሰበኸሉ» (ግብሪ ሃዋርያት 8:35 KJV)።
ንየሱስ ሰበኸ – እቲ ጽቡቕ ስም! ንሓደ ምእመን ከምኡ ዝጥዕም ወይ ንሓደ ሓጥእ ከምኡ ዝመልአ ጸጋ ዝኾነ ስም የልቦን። ስሙ ክንሓስብ ከለና ናብ ልቡ እናቐረብና ንኸይድ።
ስሙ ምግላጽ
ሓንቲ ቅልጡፍ ምልከታ ኣብ ገጻት ሓድሽ ኪዳን ብዙሓት ኣስማትን መዓርጋትን ናይ ጐይታ የሱስ ትገልጽ። ንሱ ብሓቂ ጐይታ እዩ፤ ንሱ መድሓኒ እዩ፤ ንሱ መሲሕ፣ ክርስቶስ እዩ። ንሱ «እቲ ንዘለኣለም ዝተባረኸ ኣምላኽ» (ሮሜ 9:5 NKJV) ከምኡ’ውን ፍቑር ወዲ ኣቦ እዩ። ግን ንሱ «የሱስ» ተባሂሉ ይጽዋዕ፣ እቲ ስም ከኣ ፍሉይ እዩ። ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ሓድሽ ኪዳን ናብዛ ዓለም እዚኣ ንህዝቡ ካብ ሓጢኣቶም ንምድሓን ክኣቱ ከሎ፣ ስም ሰብነቱ እዩ (ማቴዎስ 1:21)። ይኹን እምበር፣ ነቲ ስም ናብ ሰማይ ወሲድዎ እዩ፣ ኣብኡ ብእምነት «ንየሱስ … ብኽብርን ብኽብረትን ተኸሊሉ ንርእዮ» (እብራውያን 2:9)። ኣብ መጨረሽታ ምዕራፍ ሓድሽ ኪዳን ከኣ ካብ ክብሪ ንዓና ባዕሉ ስሙ ይዛረብ፣ «ኣነ የሱስ» (ራእይ 22:16) እናበለ።
ስም የሱስ ክንብድል ከም ዘይብልና ሓቂ እዩ። ብዘይኣኽብሮ ብዛዕባኡ ምዝራብ፣ ከም ሓደ ካብ መዛኑና ጌርና ስሙ ብቐሊሉ ምጥቃስ፣ ዘስካሕክሕ ነገር እዩ። ገሊኦም፣ ነዚ ሓደጋ ንምክልኻል እናደለዩ፣ ንስሙ ወትሩ መዓርግ ክንውስኸሉ ከም ዘለና ሓሳብ ኣቕሪቦም፣ «ጐይታ የሱስ» ወይ «የሱስ ክርስቶስ» ክንብሎ እምበር ብቐሊሉ «የሱስ» ከም ዘይብልና።
ንጐይታና ብኣኽብሮት ምዝራብ ኣገዳሲ እዩ፤ ከምኡ’ውን ንመዓርጋቱ፣ ንስልጣኑ፣ ክብሩን መለኮታዊ ግርማኡን ዝገልጹ፣ ክንርስዖም የብልናን። ይኹን እምበር፣ ስም የሱስ ብውሕሉል ኣኽብሮታዊ መገዲ ብበይኑ እውን ክጥቀመሉ ይከኣል እዩ። ጸሓፍቲ ናይ ዝሓለፉ ዘመናት ነቲ ስም ብርህራሄን ብኽብርን ጸሓፍዎ። ንኣብነት፣ ንፈተና ዲያብሎስ ንመንግስታት እዛ ዓለም እዚኣ ንምቕራብ ክገልጽ ከሎ፣ ዊልያም ኬሊ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «ሓደ ጽቡቕ ሰብ ጽቡቕ ክገብር እንተ ደልዩ፣ ከመይ ዝበለ ዕድል! ግን የሱስ ኣብዚ ንኣምላኽ ንምኽባር ነበረ።» 1 ጆን ኤን. ዳርቢ ከምዚ ኢሉ ኣስተውዓለ፡ «ኣብዚ፣ ኣብ መከራን ሞትን የሱስ፣ ፍቕሪ ኣምላኽ ከመይ ዝበለ ፍሉይ እዩ!» 2 ቻርለስ ኤች. ማኪንቶሽ ብዛዕባ ኣብ ኣኼባ ምእመናን ክኸውን ዝኽእል ዘይምስምማዕ ስግኣታት ክዛረብ ከሎ፣ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «መልስና ኣዝዩ ቐሊል እዩ። የሱስ ኩሉ ዝኸውን እዩ።» 3
ስም የሱስ እናሓሰበ፣ ሃሚልተን ስሚዝ ከምዚ ኢሉ ገለጸ፣ «ካብ ኩሎም ዝለብሶም ኣስማት ንልቡ ዝበዝሕ ክቡር የልቦን ክንብል ኣይንኽእልን ዲና? ንሱ ንምርግጋጽ ክመውት ዝነበሮ ሓደ ስም እዩ። እንተ ዘይመውት፣ ንሱ ንጉስ ነገስታትን ጐይታ ጐይቶትን ምኾነ፣ እቶም ካልኦት መዓርጋት ከኣ ናቱ ምኾኑ፣ ግን ስም የሱስ – እቲ መድሓኒ – ክለብስ እንተኾይኑ፣ ንምርግጋጹ ናብ መስቀል ክኸይድ ነበሮ።» 4
ብተወሳኺ፣ ንምስሓብ ናይቲ ነቲ ስም ዝጸውር ንምግላጽ ክንደይ ግጥምታትን መዝሙራትን ተደርሲሮም ኣለዉ! ኣብዚ ሓንቲ ንእሽቶ ኣብነት ኣላ:
«ስም የሱስ ንእዝኒ ምእመን ከመይ ዝበለ ጥዑም እዩ» (ጆን ኒውተን፣ 1725–1807)።
- «ድምጺ የሱስ ሰማዕኩ፣ ‘ናባይ ምጹ እሞ ዕረፉ’» (ሆራቲየስ ቦናር፣ 1808–1889)።
- «ተንስእ፣ ነፍሰይ፣ እንሆ፣ ንሱ የሱስ እዩ፤ የሱስ ንዓይንኻ ይመልእ» (ጆሴፍ ደንሃም ስሚዝ፣ 1817–1889)።
- «ዘለኣለማዊ ክብሪ ንየሱስ ይኹን!» (ሃና ኬ. በርሊንግሃም፣ 1842–1901)።
- እዞም ፍቑራት ግጥምታት እንታይ ክበሃሉ ይኽእሉ፡ «የሱስ ይፈትወኒ፣ እዚ እፈልጥ፣ ምኽንያቱ መጽሓፍ ቅዱስ ይነግረኒ። እወ፣ የሱስ ይፈትወኒ!» እዛ መዝሙር እዚኣ ብኣና ባርትሌት ዋርነር ኣብ 1860 ተጻሕፈት፣ ግን ኣዝያ ዘይትሓልፍ ስለ ዝኾነት፣ ምእመናን ቅድሚ ምጽሓፋ ብኸመይ ይነብሩ ነይሮም ኢልና ክንሓትት ንኽእል ኢና። ክንደይ ቈልዑ ንምጽንናዓ ፍትውዎ፤ ክንደይ ኣረጋውያን ቅዱሳን ድሕሪ ብዙሓት ካልኦት ትዝታታት ምጥፋኦም እውን ሓቂኣ ይዝክሩ ኣለዉ።
ስም ተስፋ
ኣብ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት ኩሉ ግዜ እቶም ቀዳሞት ምእመናን ስም የሱስ ክዛረቡ ንረክብ። ቀዳማይ፣ ስም ተስፋ እዩ ክንብል ንኽእል ኢና። ጳውሎስ ወንጌል ኣብ ምኩራብ ኣንጾኪያ ጲሲድያ ክሰብኽ ከሎ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፣ «ካብ ዘርኡ፣ ከምቲ ተስፋ፣ ኣምላኽ ንእስራኤል መድሓኒ – የሱስ – ኣተንስአ» (ግብሪ ሃዋርያት 13:23)። ድሕሪኡ፣ ኣብ ምኩራብ ተሰሎንቄ፣ ጳውሎስ «ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ምስኦም ተዛረበ፣ ክርስቶስ ክሳቐን ካብ ምዉታት ክትንስእን ከም ዝነበሮ እናገለጸን እናኣርኣየን፣ ‘እዚ የሱስ እዚ ንዓኹም ዝሰብከኩ ዘለኹ ክርስቶስ እዩ’» (ግብሪ ሃዋርያት 17:2-3፣ ምትኳር ተወሲኹ)።
እዞም ቅዱሳት ጽሑፋት ዝተቓረኑ ክመስሉ ይኽእሉ እዮም። ኣስታት ሽሕ ዓመት ቅድሚኡ ኣምላኽ ንንጉስ ዳዊት ዘርኡ፣ ወይ ወለዶኡ፣ ኣብ ዝፋን ከም ዝቕመጥ ተስፋ ሂብዎ ነበረ (2 ሳሙኤል 7:12፤ መዝሙር 132:10-11)። ይኹን እምበር፣ ጳውሎስ ከም ዝገለጾ፣ ነብያት እውን ኣምላኽ ዝቐብኦ፣ ክርስቶስ፣ ብሰብ ቅድሚ ብኣምላኽ ምልዓሉ ክሳቐ ከም ዝነበሮ ኣወጁ (ንኣብነት፣ ኢሳይያስ 52:13-15፤ መዝሙር 16:10-11)። እዞም ምንባባት እዚኦምን ተስፋታትን ብኸመይ ክሓብሩ ይኽእሉ? ብመን እዮም ኩሎም ክፍጸሙ ዝኽእሉ? ብየሱስ እዩ! ንሱ እዩ ኣምላኽ ከም መድሓኒ ካብ ወለዶ ዳዊት ክኸውን ዘምጽኦ። ንሱ እውን እዩ ቅድሚ ምልዓሉ ሞት ዝተሰከመ።
ጳውሎስ ኣይሁዳውያን መሓዙቱ ሓደ ክብሪ ዝመልኦ መሲሕ ከም ዝጽበዩ ይፈልጥ ነበረ፣ ስለዚ ቅዱሳት ጽሑፋት ወትሩ ብዛዕባ ዝሳቐ መሲሕ ከም ዝገለጹ ቀዳማይ ኣረጋገጸ። ድሕሪኡ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ፣ ንተኸታተልቱ ምትእስሳር ገበረ፣ ብሓጺሩ ከምዚ ኢሉ፡ “ብዛዕባ ሓደ የሱስ ዝስሙ ሰብ እሰብኽ ነይረ። ንሱ እቲ መሲሕ እዩ! ንሱ እቲ ኣምላኽ ዝቐብኦ፣ መድሓኒ ተስፋ እዩ።” ድሕሪኡ ጳውሎስን ኣጵሎስን ብዛዕባ እዚ ርእሲ ኣብ ቈረንቶስ ተዛረቡ፣ ነቲ ሓደ መልእኽቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ኣቕረቡ (ግብሪ ሃዋርያት 18:5,28)። ስም የሱስ ክንሓስብ ከለና ኣምላኽ ወትሩ ተስፋታቱ ከም ዝሕሉ ንዝክር፣ ምኽንያቱ ኩሉ ተስፋ ኣምላኽ ኣብ ዕዮን ሰብነትን የሱስ፣ ክርስቶስ፣ ዝተኣሳሰረ እዩ (2 ቈረንቶስ 1:20)።
ስም ንጉስ
ስብከት ጳውሎስ ኣብ ተሰሎንቄ ካልእ ገጽ ናይ ስም የሱስ ገለጸ። ድሕሪ ሰለስተ ሰንበት እቶም መልእኽቱ ዝነጸጉ ብዓመጽ ተንቀሳቐሱ፣ ገሊኦም ሓደስቲ ዝደሓኑ ሰባት ናብ ገዛእቲ ከተማ ብምስሓብ ኣምጽእዎም። ክሲ እቲ ህዝቢ ንጳውሎስን ንኻልኦት ምእመናንን ከምዚ ነበረ፡ «እዞም ኩሎም ንትእዛዛት ቄሳር ይጻረሩ ኣለዉ፣ ካልእ ንጉስ – የሱስ – ኣሎ እናበሉ» (ግብሪ ሃዋርያት 17:7)። ስለዚ መልእኽቲ ጳውሎስ ንናይ ጐይታ የሱስ ናይ ምድሓን ዕዮ ጥራይ ዘይኮነስ ንናይ ንጉሳዊ መሰላቱ እውን ከም ዝሓዘ ንመሃር።
የሱስ ክርስቶስ ከም መድሓኒ ካብ ምጽዋር ዲያብሎስ የድሕነና (ግብሪ ሃዋርያት 10:38)። ግን ከም ንጉስ፣ ካብ ልብና ንዝኾነ ምላሽ ታማኝነት ይግብኦ። እቲ ክሲ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 17:7 «ካልእ ንጉስ» ተባሂሉ ከም ዝተጸውዐ ኣስተውዕል – ብቐሊሉ ካልእ ካብቲ ሓደ ዓይነት ዘይኮነስ ካልእ ካብ ብፍጹም ዝተፈላለየ ምድብ። ግዝኣቱ ምስ ግዝኣት ቄሳር ኣብ ሮሜ ንምወዳደር ዘይኮነስ፣ ኣብ ልብና ንኣምላኽ ዝጻረር ኩሉ ንምውጋድ እዩ ነይሩ። እዚ ምስ ናይ ጐይታ ባዕሉ ቓላት ዝሰማማዕ እዩ፡ «መንግስተይ ካብዛ ዓለም እዚኣ ኣይኮነትን። መንግስተይ ካብዛ ዓለም እዚኣ እንተ ዝትኸውን፣ ኣገልገልተይ ምተዋግኡ … ግን ሕጂ መንግስተይ ካብዚ ኣይኮነትን» (ዮሃንስ 18:36)። ብሓቂ ሓደ ግዜ መንግስቲ ክርስቶስ ጽድቂ ኣብ ምድሪ ክትምስረት እያ። ይኹን እምበር፣ ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዘመን ምስ «መንግስቲ ወዲ ፍቕሩ» (ቈሎሴ 1:13) ተኣሳሲርና ኣሎና፣ ከም «ሓባር ሰራሕተኛታት ንመንግስቲ ኣምላኽ» (ቈሎሴ 4:11) ከኣ ነገልግል ኣሎና።
ንሓደ ክርስትያን፣ ጐይታ የሱስ ካብ ንጉስና ንላዕሊ ምዃኑ ሓቂ እዩ። ንሱ እዩ:
መድሓኒና (1 ጢሞቴዎስ 1:1)፤
- ርእሲ ቤተ ክርስቲያን፣ ስጋኡ (ቈሎሴ 1:18)፤
- እቲ ንቤተ ክርስቲያን፣ መርዓቱ፣ ዝፈቱ (ኤፌሶን 5:25)፤
- ዓብዪ ሊቀ ኻህናትና ኣብ ሰማይ ንዓና ዝምልስ (እብራውያን 4:14-16)።
- ብፍሉይ ኣብ ግዝኣቱ ከም ንጉስ እንተ ኣተኩርና፣ ብዙሓት ዝተባረኹ ገጻት ናይ ሰብነቱን ዕዮኡን ክንሰሓት ኢና። ይኹን እምበር፣ ከምቲ ጳውሎስ ብንጹር ዝገበሮ፣ የሱስ ንጉስ እውን ምዃኑ ካብ ምእዋጅ ክንሕፍር የብልናን! ሓንቲ ንግስቲ ንጉስ ሃገር ባዕሉ ሰብኣያ ምዃኑ ብምፍላጥ ዓብዪ ሓጐስ ትረክብ፤ ኣብተን ሓንቲ ግዜ፣ ሰብኣያ እውን እቲ ንጉስ
ስም ትንሳኤ
ድሕሪ ግዜ ጳውሎስ ኣብ ተሰሎንቄ፣ ናብ ቤርያ ድሕሪኡ ናብ ኣቴና ተጓዕዘ። ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ከተማታት ብተመሳሳሊ፣ ኣቴና ብንጹር ብዙሕ ኣይሁዳዊ ህዝቢ ኣይነበራን፣ እዚ ኸኣ ጳውሎስ ብዛዕባ ቅዱሳት ጽሑፋት ክዛረበሉ ዝኽእል ምኩራብ ኣይነበረን ማለት እዩ። ኣብ ክንዲኡ፣ ኣብ ዕዳጋ ምዝርራብ ጀመረ። ንኣቴናውያን፣ መልእኽቱ ከም ሓድሽ ዘገርም ትምህርቲ መሰለ፣ ብፍሉይ ከኣ ክልተ ነገራት ኣቓልቦኦም ስሒቡ፡ «ንየሱስን ትንሳኤን ሰበኸሎም» (ግብሪ ሃዋርያት 17:18)።
እዚ ካልእ ገጽ ናይ ስሙ እዩ። እቲ «የሱስ» ዚብል ስም ኣብ ልደቱ እኳ እንተ ተኣወጀ፣ ኣብ ትንሳኤኡ ስሙ ኮይኑ ይቕጽል። ጴጥሮስ ከምዚ በለ፣ «ኣምላኽ ኣቦታትና ንየሱስ፣ ንስኻትኩም ኣብ ኦም ሰቒልኩም ዝቐተልኩምዎ፣ ኣተንስኦ» (ግብሪ ሃዋርያት 5:30)። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «መንፈስ እቲ ንየሱስ ካብ ምዉታት ዘተንስአ ኣብ ውሽጥኹም ይነብር» (ሮሜ 8:11)። ተሰሎንቄያውያን «ንወዱ ካብ ሰማይ ይጽበዩ ነበሩ፣ ንዕኡ ኸኣ ካብ ምዉታት ኣተንስኦ፣ ንሱ እውን የሱስ እዩ» (1 ተሰሎንቄ 1:10፤ 1 ተሰሎንቄ 4:14 እውን ርአ)።
ብዙሓት ስም የሱስ ኣብ መንጎ ዓበይቲ ስነ-ምግባራዊ መምህራንን መንፈሳውያን መራሕትን ታሪኽ ንምዝርዛር ፍቓደኛታት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። እዚ ኣብ ኣቴና ጳውሎስ ክሰብኽ ከሎ ዝነበረ ኩነታት እዩ። እቲ ህዝቢ ብኣኽብሮት ንመልእኽቱ ብዛዕባ ባህሪ ኣምላኽ፣ ባህሪ ሰብ፣ ከምኡ’ውን ናይ ኣምላኽ መጻኢ ፍርዲ ናይዛ ዓለም እዚኣ ሰምዑ። ግን ጳውሎስ ኣምላኽ ንጻድቕ ፈራዲኡ ካብ ምዉታት ከም ዘተንስኦ ምስ ኣወጀ፣ ብሃንደበት እቶም ተኸታተልቲ ክሰምዑ ኣይደለዩን። ገሊኦም ኣላገጹ፤ ካልኦት ከኣ፣ ብሓጺሩ፣ «ብዛዕባ እዚ ሓሳብ እዚ ድሕሪኡ ክንዛረበኩም ኢና» በሉ። ይኹን እምበር፣ ገሊኦም ኣመኑ፣ ንእኦም ከኣ እቲ ዝተንስአ መድሓኒ ማእከል ሓድሽ ኣነባብራ ህይወት ኮነ (ግብሪ ሃዋርያት 17:24-34)። ብዛዕባ ትንሳኤ ጐይታ የሱስ ክንዛረብ ከለና፣ ብዛዕባኡ ጽቡቕ ዜና ክነቕርብ ከለና ኣገዳሲ እዩ።
ስም ሓይሊ
ድሕሪኡ ኣብ ሓደ ሚስዮናዊ ጉዕዞ ጳውሎስ ኣብ ኤፌሶን ግዜ ኣሕለፈ። ብስብከቱን ብሓይሊ ኣምላኽን፣ ብዙሓት ሕሱማት መናፍስቲ ዝነበሮም ሓራ ወጹ። ይኹን እምበር፣ ገሊኦም ሓሰውቲ ይዕዘቡ ነበሩ፣ ከም ዝመስል ከኣ ስልጣን ጳውሎስ ኣብ ኣጋንንቲ ካብ ሓደ ዓይነት ምትሃታዊ ቀመር ከም ዝመጸ ኣመኑ። ሓንቲ ጉጅለ ናይ ሸውዓተ ሰባት ባዕሎም ክፍትኑ ወሰኑ፣ ንሓደ ሕሱም መንፈስ «ብየሱስ እቲ ጳውሎስ ዝሰብኮ» እናበሉ ኣዘዙ (ግብሪ ሃዋርያት 19:13)። እቲ ጋኔን ብሓቂ መሊሱ ተዛረቦም፣ «ንየሱስ እፈልጦ፣ ንጳውሎስ እፈልጦ፤ ግን ንስኻትኩም መን ኢኹም?» (ግብሪ ሃዋርያት 19:15) እናበለ። ድሕሪኡ እቲ ብጋኔን ዝተዋርሰ ሰብ ኣብ ልዕሊ እቶም ሸውዓተ ሰባት ዘለለ እሞ ብኸቢድ ደበደቦም፣ ስለዚ ንህይወቶም ንምድሓን ክሃድሙ ነበሮም።
ካብዚ ምትእስሳር እዚ ስም የሱስ ስም ሓይሊ ምዃኑ ንመሃር! ሕሱማት መናፍስቲ ስልጣን ስሙ ክእመኑ ነበሮም እንተ ደኣ ካብ ኣፍ ሓደ ሓቀኛ ምእመን ዝመጸ እንተኾይኑ ከምቲ ጐይታ ባዕሉ ኣብዚ ክኸውን ከሎ ዝገበሩ። ኣብ ብዙሓት ኣጋጣሚታት ኣብ ወንጌላት ንሱ መን ምዃኑ ከም ዝፈልጡን ኣብ ልዕሊኦም ዘለዎ መለኮታዊ ሓይሉ ከም ዝፈልጡን ንበብ (ሉቃስ 4:33-34,41, ሉቃስ 8:28-29)። ፊልጶስ ወንጌላዊ ኣብ ሰማርያ ክሰብኽ ከሎ ተመሳሳሊ ውጽኢት ረኺቡ ነበረ፡ «ርኹሳት መናፍስቲ፣ ብዓብዪ ድምጺ እናጨደሩ፣ ካብ ብዙሓት ዝተዋርሱ ወጹ» (ግብሪ ሃዋርያት 8:7)። እቶም ኣጋንንቲ ንኣባይቶም ክሓድጉ እኳ እንተ ዘይደለዩ፣ ንስልጣን ክርስቶስ ጥራይ ክግዝኡ ይኽእሉ ነበሩ።
ግን ኣጋንንቲ እውን ኣብ መንጎ ሓቀኛ ደቀ መዝሙርን ሓሳዊ ተመሲልን ዘሎ ፍልልይ ይፈልጡ እዮም፣ ከምቲ ፍጻሜታት ኣብ ኤፌሶን ዘረጋገጽዎ። ስም የሱስ ብባህሪኡ ቅዱስ ዝኾነ ምድላው ፊደላት ኣይኮነን፤ ንዘይኣመንቲ ዝጻወቱሉ ዓይነት ሓውልቲ ወይ ጥንቆላ ኣይኮነን። ኣስተውዕል፡ ስም የሱስ ጥራይ እንተ ትፈልጥ ግን ንዕኡ ከም መድሓኒ እንተ ዘይትፈልጦ፣ ኣይትታለል! ድሕሪኡ ንዓኻ ናይ ፍርዲ ቓላት ጥራይ ክህልዉ እዮም፣ ጐይታ ከምዚ ክብል ከሎ፡ «ኣይፈልጠኩምን እየ፤ ካባይ ርሓቑ፣ ንስኻትኩም ዓመጻ እትገብሩ!» (ማቴዎስ 7:23)።
ይኹን እምበር፣ እቲ ኣብ ኤፌሶን ዝነበረ ምትእስሳር እቲ ሓደ ጋኔን ብሓደ ሓቀኛ ደቀ መዝሙር እንተ ተዛሪቡዎ ስም የሱስ ምተገዝአ ምዃኑ የርኢ። እቲ ንክርስትያናት ዘሎ ሓቂ «ካብ ሓይሊ ጸልማት … ከም ዝደሓንና» (ቈሎሴ 1:13) ከምኡ’ውን «ነቲ ሕሱም ከም ዝሰዓርና» (1 ዮሃንስ 2:13) እዩ። እዚ ንኹሉ ውሉድ ኣምላኽ ዓብዪ ምትብባዕ እዩ። ዲያብሎስን ሓይልታቱን ሓያላት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ ግን ጐይታና ዝበዝሕ ሓያል እዩ። ሰይጣን ትጥቂቑ እዩ እሞ ድሕሪ ሕጂ ንስጉምትታትና ኣይእዝዝን እዩ (ሉቃስ 11:20-22)። ማርቲን ሉተር (1483–1546) ኣብ ዓብዪ መዝሙሩ፣ «ሓያል ዕርድና ኣምላኽና እዩ፣» ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «እዛ ዓለም እዚኣ፣ ብኣጋንንቲ ዝመልአት እኳ እንተኾነት፣ ንዓና ንምጥፋእ እንተ ደፈረት፣ ኣይንፈርህን ኢና፣ ምኽንያቱ ኣምላኽ ሓቂኡ ብኣና ኣቢሉ ክዕወት ወሲኑ እዩ።»
እቲ ጽቡቕ ስም
ኣብ መጨረሽታ ትርኢት ናይ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት፣ ጳውሎስ ኣብ ሮሜ ኣብ ትሕቲ ቤት ማእሰርቲ ነበረ። እቶም ኣይሁዳውያን መራሕቲ ናይታ ከተማ ምስኡ ንምዝራብ ብሓቂ ይደልዩ ነበሩ። ከምዚ በሉ፣ «ካባኻ እንታይ ከም እትሓስብ ክንሰምዕ ንደሊ ኢና፤ ምኽንያቱ ብዛዕባ እዚ ክፍል እዚ፣ ኣብ ኩሉ ቦታ ይንገር ከም ዘሎ ንፈልጥ ኢና» (ግብሪ ሃዋርያት 28:22)። ከምቲ ዝፈልጥዎ፣ ክርስትያናት ብቐሊሉ ሓደ ካብ ብዙሓት ዝተነቕፈን ኣብ ሮሜ ብግጉይ ዝተረድአን ፍሉይ ክፍል ነበሩ።
እንታይ ዝበለ ዕድል! ጳውሎስ ሓንቲ መዓልቲ ንምዝርራብ ምስኦም ኣዳለወ። ግን እታ መዓልቲ ምስ መጸት፣ ብዛዕባ እቲ ዝተፈላለየ እምነታት ናይ «እዚ ክፍል እዚ» ኣስፊሑ ገለጸ ድዩ? ኣይፋሉን፣ ነታ መዓልቲ «ብዛዕባ የሱስ እናኣእመኖም» ኣሕለፋ (ግብሪ ሃዋርያት 28:23)። ገሊኦም ኣመኑ፣ ገሊኦም ከኣ ኣይኣመኑን፣ ግን ኩሎም በቲ ጽቡቕ ስም ተጋጢሞም ነበሩ።
እዚ ንዓና ግሩም ሞዴል እዩ። ብርግጽ መሰረታዊ ስርዓታትን ስልታዊ ስነ-መለኮታትን ኣለዉ፣ እዚኦም ከኣ ቅርጺ እምነት ክርስትና ይፈጥሩ። ይኹን እምበር፣ መሰረት ክርስትና መልእኽቲ የሱስ መድሓኒ እዩ፡ እቲ ካብ ሰማይ ዝመጸ፣ ናብ ሞት ዝኸደ፣ ሕጂ ኸኣ ብኽብሪ ዝተኸለለ። ንሓጥኣን ንሰብኽ፣ ንቅዱሳን ንነቓቕሕ ወይ ንልብና ንናቓቕሕ፣ ናብ የሱስ እናጠመትና ንቕጽል።
ብመደምደምታ፣ ኣብ ቀዳማይ ቁጽርን መዝሙርን ናይ ሓንቲ ብሄለን ሃዋርዝ ለምመል (1863–1961) ዝተጻሕፈት መዝሙር ነስተንትነሉ:
ኦ ነፍሲ፣ ደኺምኪን ተጨኒቕኪን ዲኺ? ኣብ ጸልማት ብርሃን ኣይትርእይን ዲኺ? ንመድሓኒ ንምርኣይ ብርሃን ኣሎ፣ ብዝበዝሐን ሓራን ህይወት!
ኣዒንትኻ ናብ የሱስ ኣቕንዕ፣ ናብ ግሩም ገጹ ብምሉኡ ርአ፣ ነገራት ምድሪ ብዘገርም መገዲ ክደብዝዙ እዮም፣ ብብርሃን ክብሩን ጸጋኡን።
መወከሲታት
- ኬሊ፣ ዊልያም። «ወንጌል ሉቃስ።» ምዕራፍ 4።
- ዳርቢ፣ ጄ. ኤን. «ኣዳምን ክርስቶስን።»
- ማኪንቶሽ፣ ሲ. ኤች. «ጉባኤ ኣምላኽ።»
- ስሚዝ፣ ሃሚልተን። «ክርስቶስን መርዓቱ።»
እቲ ስም የሱስ ምስ ዕዮኡ ተዋሂቡ ነበረ፣ «ንሱ ንህዝቡ ካብ ሓጢኣቶም ከድሕኖም እዩ እሞ» (ማቴዎስ 1:21 KJV)። እቲ «ህዝቡ» ዚብል ቃል ኣብ ማቴዎስ ብርግጽ እስራኤል ማለት እዩ። ብሓቂ፣ ኣብቲ መልኣኻዊ ምእዋጅ ንጓሶት ኣብ ሉቃስ፣ እቲ ጽቡቕ ዜና ናይ ዓብዪ ሓጐስ ንኹሉ ህዝቢ ከም ዝነበረ ይብል፤ ንኣይሁድ ዝጠቅስ። ግን ዕላማ ናይ ጐይታ ናብ ዓለም ምምጻእ ኣብ ክልቲኡ ኩነታት ኣብቶም ዝተመርጹ ህዝቢ ጥራይ ዝተወሰነ ኣይኮነን። እቲ ዝሰፍሐ ገጽ ብዮሃንስ ተገሊጹ እዩ፣ ንትንቢት ቀያፋ «የሱስ ንእታ ሃገር ክመውት ከም ዝነበሮ» ብምጥቃስ፣ «ንእታ ሃገር ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንዝተበተኑ ውሉድ ኣምላኽ እውን ሓቢሩ ሓደ ክገብሮም እዩ» (ዮሃንስ 11:51-52) ኢሉ ወሰኸ። እዚ ብንጹር የርኢ፣ ሞት ክርስቶስ – ዕዮኡ ዝዛዘመ፣ ብሞቱ ኣቢሉ ዝፈጸሞ – ንህዝቡ ካብ ሓጢኣቶም ዘድሕነሉ እንኮ መሰረት ምዃኑ። — ኤድዋርድ ደኔት፣ «እቲ ካብ ኩሉ ስም ዝበልጽ ስም» (ዝተመሓየሸ)።
