መጽሓፍ ዮናስ ምምስሳል: ደራሲነትን ዕላማን

እቲ መጽሓፍ መን ጸሓፎን መዓስከ?

«ዮናስ ወዲ ኣሚታይ» (ዮናስ 1:1 NKJV) ኣብ መበል 8 ክፍለ ዘመን ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ዝነበረ ነብዪ እዩ። ብሓፈሻ እቲ ብስሙ ዝጽዋዕ መጽሓፍ ከም ዝጸሓፈ ይእመን። ይኹን እምበር እዚ ዛንታ እዚ ናይ ክርክር ርእሰ ጉዳይ ኮይኑ እዩ፤ ብዙሓት ሰባት «ብሓቂ ድዩ ተፈጺሙ?» ኢሎም ይሓቱ። ዘመናውያን ነቐፍቲ ነቲ መጽሓፍ ብቐንዱ ኣብኡ ብዝተመዝገቡ ተኣምራዊ ፍጻሜታት ይቃወምዎ፦

ዓብዪ ዓሳ (ቁ.17) ምሉእ ህዝቢ ነነዌ ምንስሓፉ (3:5-10) እታ ኦም (ቁ.6) እቲ ትልሚ (ቁ.7)

ሊበራላውያን ተቓወምቲ ነቲ ኣምላኽ ኣብ ፍጥረት ዘንበሮ ተፈጥሮኣዊ ስርዓት ዝሰዓር ልዑላዊ ተግባራቱ ክቕበሉ ኣይደልዩን። እዞም ሰባት እዚኦም ኣብቲ ዛንታ ተጠቒሶም ዘለዉ ሓሳባት ከም ዮናስ 1:4, 1:17, 2:10ን ካልኦትን ይነጽግዎም። ኣብ መወዳእታ ድማ ብኣምላኽ ክኣምኑ ኣይደልዩን።

ወግዓውያን ምሁራት ዮናስ ነቲ መጽሓፍ ከም ዝጸሓፎ ይኣምኑ። ካልኦት ድማ እቲ መጽሓፍ ንሱ ከም ዝጸሓፎ ስለ ዘይገልጽን ነቲ ነብዪ ብሳልሳይ ሰብ ስለ ዝጠቕሶን ዮናስ ደራሲ ክኸውን ኣይክእልን እዩ ይብሉ። ነቲ ቀዳማይ ነጥቢ ንምፍራስ፣ ሓደ ሰብ እቲ መጽሓፍ ዮናስ ከም ሆሴዕ፣ ዮኤል፣ ሚክያስን ጸፎንያስን ከም ዝጅምር ክገልጽ ይኽእል፣ እቶም ደረስቲ ድማ ክርክር የብሎምን። ብዛዕባ እቲ ካልኣይ ክርክር፣ ብሳልሳይ ሰብ ምጽሓፍ ልሙድ ተግባር ነበረን ኣብቶም ንሙሴን ኢሳይያስን ዝውሃቡ ስራሓት እውን ክርአ ይኽእል እዩ።2

ገሊኦም እቲ መጽሓፍ ዮናስ ብሓቂ ኣብ መበል 5 ወይ 4 ክፍለ ዘመን ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ብዘይ ስም ከም ዝተመዝገበ ይስምዖም።1 ድሕሪ 300 ዓመት ብሓደ ሰብ ተጻሒፉ እንተኾይኑ፣ እዚ ማለት እቲ ዮናስ ዝነገሮ ዛንታ ንወለዶታት ንምዕቃብ ብኣምላኽ ክጽሕፎ ዝተሾመ ሰብ ክሳዕ ዝመጽእ ብቃል ተመሓላሊፉ ማለት እዩ – ንዓና! ሮሜ 15:4 ከምዚ ይብለና፣ «ንሕና ብትዕግስትን ምጽንናዕን ቅዱሳት ጽሑፋት ተስፋ ምእንቲ ክህልወና፣ ቅድሚ ሕጂ እተጻሕፈ ዘበለ ዅሉ ንምምሃርና እዩ ተጻሒፉ።» እቲ ንሕና እንፈልጦ ግን እግዚኣብሔር ኣብ ኣይሁዳዊ ቶራን ድሕሪኡ ድማ ኣብ ክርስትያናዊ መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዝተኻተተ ምግባሩ እዩ። ቃሉ ሓቂ እዩ (ዮሃንስ 17:17)።

እቲ መጽሓፍ ስለምንታይ ተጻሕፈ?

ጐይታ የሱስ ታሪኻዊ ቅቡልነት ናይዚ መጽሓፍ እዚ ኣረጋጊጹን ካብ ዛንታ ዮናስ ክልተ ኣገደስቲ ትምህርቲ ጠቒሱ እዩ፦

ዮናስ ኣብ ከብዲ ዓብዪ ዓሳ ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን ከም ዝነበረ፣ ወዲ ሰብ እውን ኣብ ልቢ ምድሪ ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን ክኸውን እዩ (ማቴዎስ 12:40)።

ዮናስ ንነነዌ ምልክት ከም ዝኾነ፣ ወዲ ሰብ እውን ንዚ ወለዶ ምልክት ክኸውን እዩ… ሰባት ነነዌ ምስዚ ወለዶ ኣብ ፍርዲ ክትንስኡን ክዅንንዎን እዮም፣ ከመይሲ ብስብከት ዮናስ ተነሲሖም እዮም፤ ብሓቂ ድማ ካብ ዮናስ ዝዓቢ ኣብዚ ኣሎ (ሉቃስ 11:30,32)።

ጐይታ ነዚ መጽሓፍ እዚ ብዛዕባ ባዕሉ ንምምሃር ምጥቃሙ እቲ መጽሓፍ ክጽሓፍ ካብ ዝገበሩ ኣገደስቲ ምኽንያታት ሓደ እዩ! ብተወሳኺ፣ መጽሓፍ ዮናስ ብመንፈስ ቅዱስ ተደሪኹ ተጻሕፈ (2 ጴጥሮስ 1:21) ከመይሲ ብዛዕባ ወዲ ሰብ ትንቢታዊ መልእኽቲ ሒዙ ነበረ። «ዅሉ ጽሑፍ» – መጽሓፍ ዮናስ እውን ከይተረፈ – «ብመንፈስ ኣምላኽ ዝተዋህበ እዩ፣ ንትምህርቲ፣ ንተግሳጽ፣ ንምእራም፣ ንጽድቂ ንምምሃር ድማ ይጠቅም» ምዃኑ ንፈልጥ ኢና (2 ጢሞቴዎስ 3:16)። ነዚ ኣገዳሲ መጽሓፍ ብምንባብን ትምህርትታቱ ኣብ ህይወትና ብምጥቃምን ክንመሃሮም እንኽእል ተግባራዊ ነገራት ኣለዉ!

ዮናስ ስለምንታይ ዛንትኡ ነገረ?

ሓደ ሰብ ብዛዕባ ባዕሉ ብሰፊሑ ዘይተደላዪ ዝኾነ ጸብጻብ ምፍራዩ ኣብ ዘመናዊ ስነ-ጽሑፍ ዘይተሰምዐ እዩ። ይኹን እምበር፣ ዮናስ ንብዙሓት ጉድለታትን ዓመጸኛ ተግባራትን ኣሚኑ እዩ፣ እንተላይ ንሱ፦

ንነነዌ ዝነበሮ ኣድልዎ ንትእዛዝ ኣምላኽ ምዕማጹ ንህይወቶም ዝፈርሑ ዝነበሩ መርከበኛታት ብዘይ ምሕረት ምድቃሱ እታ ጽላል እትህብ ኦም ስለ ዝጠፍአትዎ ብኣምላኽ ምቝጣዑ ነገራት፣ ከም እታ ኦም፣ ካብ ሰባት ዝበዝሑ ኣገደስቲ ምዃኖም ምሕሳቡ

ዮናስ ዛንትኡ ክነግር ግድነት ነይሩዎ ክኸውን ኣዝዩ ይኽእል እዩ! ኣምላኽ «ጸጋዊን መሓርን ኣምላኽ፣ ንቍጥዓ ዝደንጕን ብፍቕሪ ዝበዝሕን፣ ካብ ምግባር ክፉእ ዝምለስ» ምዃኑ ይፈልጥ ነበረ (ዮናስ 4:2)። እቲ ነብዪ እዚ ብዛዕባ ጸጋ ኣምላኽ ንኻልኦት ኣብ ምሕናይ ከም ዝምልከት ተረዲኡ ነበረ። ይኹን እምበር፣ እዚ ንባዕሉ ብኸመይ ከም ዝምልከት ክመሃር ነይሩዎ። ንኣብነት፣ ጐይታ ንዮናስ ብዓመጹ ኣይቀጽዖን። ነቲ ነብዪ ይቕረ ኢሉዎ፣ ብዓብዪ ዓሳ ኣድሒኑዎ፣ ንትእዛዙ ንምእዛዝ ድማ ካልኣይ ዕድል ሂቡዎ። ዮናስ ነዚ ትምህርቲ እዚ ክሳዕ መወዳእታ ከም ዝተማህሮ ይከኣል እዩ።

ንሕና እውን ነዚ ትምህርቲ እዚ ተማሂርና ዲና? እወ፣ ንሱ ንባዕሉ ኣነ እውን ይፈትወኒ እዩ፣ ንኣነ ድማ ብዝፈሰሰ ደም ፍቑር ወዲ ኣምላኽ ምሕረት ሓጢኣት ሂቡኒ። ሕጂ እውን ከም ኣማኒ፣ ንሓጢኣትናን ገበንናን ንምፍታሕ መዓልታዊ ናብኡ ክንመጽእ ኣሎና፣ ከመይሲ 1 ዮሃንስ 1:9 ከምዚ ይብል፣ «ሓጢኣትና እንተ ተናዘዝና፣ ንሱ እሙንን ጻድቕን እዩ ንሓጢኣትና ይቕረ ክብለልናን ካብ ኵሉ ዓመጻ ከንጽሓናን።» ብንጹህ መዝገብ ናይ ምእማንን ምሕረትን ጥራይ ኢና ንኡ ብግቡእ ንምግልጋል ክንጥቀመሉ እንኽእል።

ዮናስ ነቲ ሕቶ እንተመለሰ ብኸመይ ክንፈልጥ ንኽእል?

ኣምላኽ ንዮናስ ከምዚ ኢሉ ሓተቶ፣ «ንነነዌ፣ ነታ ዓባይ ከተማ፣ ኣብኣ ድማ ካብ 120 ሽሕ ዝበዝሑ ሰባት ዘለዉዋ፣ ንየማናይን ጸጋማይን ኢዶም ዘይፈልጡ – ብዙሕ እንስሳ እውን ኣሎ – ኣይክምሕራን ድየ?» (ዮናስ 4:11)። እቲ ነብዪ እቲ ህይወት ካብ ነገራትዝበዝሐ ኣገዳሲ ምዃኑ ከም ዝተማህረ ኣዝዩ ይኸውን እዩ። ዮናስ ንሓጢኣቱን ጉድለታቱን ባዕሉ ምእማኑ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዝተመዝገበ ህዝባዊ ሰነድ ኮይኑ። እዚ ማለት ንሱ ነቲ ትምህርቲ ተማሂሩዎ ነበረ ማለት እዩ። እዚ ዛንታ እዚ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ምህላዉ ኣምላኽ ንሕና እውን ነዚ ሓደ ነገር ክንመሃር ከም ዘሎና ይፈልጥ ምዃኑ የርኢ፦ ሰባት ካብ ነገራት ዝበዝሑ ኣገደስቲ እዮም!

መወከሲታት