ሕቶ፦ ካልኣይ ጢሞቴዎስ 3:16-17 ኵሉ ጽሑፍ ንሎሚ ይጠቅም ይብል። ኣነ ብሉይ ኪዳን ኣንቢበ እየ እሞ እዚ ኸመይ ከም ዝኸውን ኣይርእዮን እየ።
መልሲ፦
ኵሉ ጽሑፍ ብመንፈስ ኣምላኽ እተነፍሰ እዩ፣ ንትምህርቲ፣ ንተግሳጽ፣ ንምእራም፣ ንጽድቂ ንምምሃር ይጠቅም፣ ናይ ኣምላኽ ሰብ ምሉእ ምእንቲ ኪኸውን፣ ንሰናይ ግብሪ ዅሉ ምሉእ ብምሉእ እተዓጥቀ። (2 ጢሞቴዎስ 3:16-17 NKJV)
ሃዋርያ ጳውሎስ ብመንፈስ ቅዱስ ተደሪኹ እዚ ቓላት እዚ ምስ ጸሓፈ፣ «ኵሉ ጽሑፍ» ብቐንዱ ንብሉይ ኪዳን እዩ ዝምልከት ነይሩ፣ ምኽንያቱ ሓድሽ ኪዳን ገና ይጽሓፍ ስለ ዝነበረ። ስለዚ ብሉይ ኪዳን ይጠቅም እዩ ዝብለና ኣምላኽ ባዕሉ እዩ። ኣምላኽ ብንጹር ምስ ዝዛረብ፣ ከምቲ ኣብዚ ዝገበሮ፣ ንቓሉ ክንቅበሎ ኣሎና። ብሉይ ኪዳን ይጠቅም እዩ «እዚ ኸመይ ከም ዝኸውን» ብዛዕባ ሸውዓተ ሓሳባት ንርአ።
1. ንየሱስ ክርስቶስ ተቐቢልካዮዶ
ከም ጐይታኻን መድሓኒኻን? ከምኡ እንተ ኾይኑ፣ ብመንፈስ ቅዱስ ተሓዲርካ ኣሎኻ፣ እቲ ንጸሓፍቲ ብሉይ ኪዳን ዝጸሓፍዎ ክጽሕፉ ዘነቓቕሖም መንፈስ ባዕሉ እዩ። እዚ መንፈስ እዚ «ብኣምላኽ ብነጻ እተዋህበና ነገራት ምእንቲ ኽንፈልጥ» (1 ቈረንቶስ 2:12) ተዋሂቡና ኣሎ። ንክርስቶስ እንተ ዘይተቐቢልካዮ፣ ኣምላኽ «ተፈጥሮኣዊ ሰብ» ይብለካ፣ ከምኡ’ውን ይብል፦ «እቲ ተፈጥሮኣዊ ሰብ ንነገራት መንፈስ ኣምላኽ ኣይቅበሎምን እዩ፣ ምኽንያቱ ንእኡ ዕሽነት እዩ፤ ከምኡ’ውን ኪፈልጦም ኣይክእልን እዩ፣ ምኽንያቱ ብመንፈሳዊ መገዲ እዮም ዝምርመሩ» (1 ቈረንቶስ 2:14)። ምስ የሱስ ክርስቶስ ዘሎካ ብሕታዊ ርክብ ንብሉይ ኪዳን ከተስተውዕልን ክትጥቀመሉን እንተ ደሊኻ ፍጹም ኣገዳሲ እዩ። ዘይድሓነ ሰብ ንትሕዝቶ ብሉይ ኪዳን ኣእምሮኣዊ ምስትውዓል ኪረክብ ይኽእል እዩ፣ ከምኡ’ውን ኣቓልቦ ኪስሕቦ ይኽእል እዩ፣ ግናኸ ንሎሚ ብሓቂ ጠቓሚን ኣገዳሲን ኪረኽቦ ኣይክእልን እዩ።
2. የሱስ ክርስቶስ ንመላእ መጽሓፍ ቅዱስ ማእከላይ እዩ።
ኣብ ወንጌላት ሓድሽ ኪዳን ብዛዕባ ህይወቱ፣ ሞቱን ትንሳኤኡን ነንብብ። መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት ድሕሪ ናብ ሰማይ ምምላሱ ብዛዕባኡ ዝነበረ ምስክርነት ከመይ ከም ዝተዘርግሐ ይነግረና፣ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ምምስራት ቤተ ክርስቲያንን ቀዳማይ ዕቤታን ይነግረና። እተን መልእኽታት ብዛዕባኡ ዝያዳ ይገልጻልናን ብዛዕባ ክርስትያናዊ ህይወት፣ ብውልቀን ብሓባርን ይምህራና። ከምኡ’ውን ራእይ ገና ብዛዕባ ዝመጹ ፍጻሜታት የጠቃልል፣ ክርስቶስ ትንቢት ብሉይ ኪዳን ከመይ ከም ዝፍጽምን ብጽድቂ ከመይ ከም ዝፈርድን የርእየና።
ብሉይ ኪዳን ኣብ ምድሪ ምጅማር ህይወት፣ ምውዳቕ ሰብኣይ ናብ ሓጢኣትን ኣሰቃቒ ውጽኢታቱን፣ ከምኡ’ውን ኣምላኽ ሓንቲ ሃገር ከመይ ገይሩ ፍሉይ ህዝቡ ገበራ ይገልጽ። ታሪኾም ብኸምዚ ዝኣመሰለ መገዲ ተኸታቲሉ ይርአ፣ ካብኡ ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል ኢና፣ ኣወንታውን ኣሉታውን። ኣብ ብሉይ ኪዳን ብዙሓት ጽቡቓት ዓይነታት ጐይታ የሱስ፣ ንእኡ ዘዘኻኽሩና ሰባት፣ ከምኡ’ውን ናብ ምምጻኡ ዝሕብሩ ብዙሓት ተስፋታት ኣለዉ፣ ንምሕማምን ንምግዛእን። ማእከልነቱን ናብ ዓለም ምምጻኡ ዘድልዮ ምዃኑ እንተ ዘይርኢና፣ ነጥብን ተግባራዊ ዋጋ ብሉይ ኪዳንን ምሕላፍ ቀሊል እዩ።
3. ኣብ መላእ ብሉይ ኪዳን
ኣምላኽ ንምሉእ ጥፍኣት ሰብን ንቕዱስ ደረጃ ኣምላኽ ንምብጻሕ ዘለዎ ዓቕሚ ዘይምህላውን የርእየና። እቶም ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝነበሩ ሰባት ቅድሚ ብዙሓት ዘመናት ኣብ ዝተፈላለዩ ኩነታት ክነብሩ ከለዉ፣ ገና ከምኡ ዝኣመሰሉ ጸገማትን ኩነታትን ከም ዝገጠሞም ክንርኢ ንኽእል ኢና። ካብኦም ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል ኢና።
4. ካብኡ ዝዓቢ ድማ፣
ኣብ ብሉይ ኪዳን ንኣምላኽ ክንፈልጦ ንጅምር፦ ሓይሉ፣ ቅድስናኡ፣ ምሕረቱ፣ ንሰብ ዘለዎ ኣቓልቦን ፍቕርን፣ ትዕግስቱ፣ ፍርዱ፣ እምነቱ፣ ከምኡ’ውን ብዙሕ ካልእ። ሓድሽ ኪዳን ኣብዚ ይሃንጽ፣ ጐይታ የሱስ ንኣምላኽ ከም ኣቦ የላልየና፣ ከምኡ’ውን መንፈስ ቅዱስ ኣብዚ ዓለም እዚ ኣብ ዘይብሉሉ እዋን ኣብ ውሽጥናን ምሳናን ከም ወኪሉ።
5. መጽሓፍ ቅዱስ ጽቡቕ ግናኸ ዝተሓላለኸ ስእሊ እንቆቕሖ እዩ።
ብሉይን ሓድሽ ኪዳንን ብምሉኡ ተሓባቢሮም እዮም። ብዙሓት መግለጺታት ኣብ ሓድሽ ኪዳን ብዘይ ብሉይ ኪዳን ክርድኡ ኣይከኣሉን። ሓደ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣብነት ዮሃንስ 1:29 እዩ፣ ዝብል ድማ፣ «እንሆ! ንሓጢኣት ዓለም ዘርሕቕ ገንሸል ኣምላኽ!» እቲ ኣብ ዘጸኣት 12:1-30 ዘሎ ናይ ፋስጋ ገንሸል ብሉይ ኪዳን ዝገልጽ ስእሊ፣ ንየሱስ ከም «ገንሸል ኣምላኽ» ዝገልጽ ናይ ሓድሽ ኪዳን መወከሲ ንምብራህ ይሕግዝ።
ብዙሓት ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ኣርእስታት፣ ኣብ መጀመርታ መጽሓፍ ቅዱስ ዝቐረቡን ብቐስ ብቐስ ኣብ መላእ መጽሓፍ ቅዱስ ዝማዕበሉን፣ ብዙሕ ግዜ ኣብ ራእይ ተኣሳሲሮም ይርከቡ። እዚ ንኣቀራርባ ገንሸል ኣብ ራእይ 5:6-12 ይምልከት። ይኹን እምበር፣ ናይ ኣምላኽ ምድራዊ ህዝቢ፣ እስራኤል፣ ካብ ናይ ኣምላኽ ሰማያዊ ህዝቢ፣ ቤተ ክርስቲያን፣ ኩሉ ግዜ ክፈላለ ኣለዎ።
6. ኣብ 2 ጢሞቴዎስ 2:15፣
ንርእስና «ንኣምላኽ ቅቡል፣ ዘይሓፍር ሰራሕተኛ፣ ቃል ሓቂ ብቕኑዕ ዝመቕል» ጌርና ንምቕራብ ክንምሃር (ወይ ትጉሃት ክንከውን) ተመሪሕና ኣሎና። ብቐሊል ቀዳማይ ንባብ ብሉይ ኪዳን ምሉእ ተግባራዊ ዋጋኡ ኣይንረክብን ኢና። ከምኡ’ውን ኩሉ ክርስትያን ኣንባቢ ዘይበጽሖ ደረጃታት ምስትውዓል ቃል ኣምላኽ ኣሎ። ንኣብነት፣ ኣስማት ትርጉም ኣለዎም እሞ ገለ ካብዚኦም ኣብቲ ጽሑፍ ተገሊጾም ኣለዉ፣ ግናኸ ሓደ ሰብ ዕብራይስጢ እንተ ዘይፈልጥ፣ ትርጉም መብዛሕትኦም ኣስማት፣ ብፍላይ ኣብቲ ግዜ ግዜ ዝርከብ ናይ ወለዶ መዝገባት፣ ብዘይ ሓገዝ መዝገበ ቃላት ናይ ቅኑዕ ኣስማት ኣይርድኡን እዮም። ቁጽርታት’ውን ትርጉም ኣለዎም። ጠቓሚ ናይ መጽሓፍ ቅዱስ መግለጺታት ንምጥቃም ኣይትሰልኪ።
7. ኣይትጠብቕ
ጽቡቕ ተግባራዊ ምስትውዓልን ምትግባርን ቃል ኣምላኽ – ብሉይን ሓድሽ ኪዳንን – ብዘይ ምጽናዕ፣ ምምርማርን ጸሎትን። ጸሎትን ንባብ መጽሓፍ ቅዱስን ብሓባር እዮም ዝኸዱ። ኣብዚ ናይ ሕጂ ዘመን ፈጣን ምግቢ፣ ፈጣን ኮምፒዩተራት ከምኡ’ውን ፈጣን ናይ ባዕልኻ ዝገብሮ ቴክኖሎጂ፣ ኣምላኽ ንሕና ምስ እንሓቶ ኪሕግዘና ከም ዝሕጐስ ብዙሕ ግዜ ንርስዕ ኢና።
ንቓል፣ ንብሉይ ኪዳን ከይተረፈ፣ ንንሓጐሰሉ፣ ከምኡ’ውን ንምጽናዑ፣ ንምምርማሩን ካብ ኣምላኽ ብጸሎት ቅኑዕ ምትግባሩ ንምድላይን ንፈተና ንበራበር።
